Hesperides, siue, De malorum aureorum cultura et vsu libri quatuor

394쪽

Liber Quartus.

ua Eutrapelias pag. 3 g. Emmanuel Ramiret de carastu Ma- auidas de natura et a

serie ubi I

Quin etiam e plurimis nouellis pusil lisque pomis , quae a florum de

fluuio remanent, multa identidem sponte sua decidunt: quod numerosior tatus materno nequit ab ubere sustineri. Quare late consternitur subiecta humus virentibus pitulis: quae vel consecta ' (vt libro secundo monui chymico vapore stillatitiam exudant aquam , de naribus iucundam, & morbis compluribus saluberrimam: vel as- siccatae precantium transiiuntur in globulos, odorem precibus adduturos . Denique arbor eadem post annum,redeunte vere autumnans, Pomorum.

vernae maturitatis poma exhibet orbiculata, magnitudine malicotonei: pondere interdum sesquilibrae: cortice ardenter aureo siue

croceo , qui facile ab interiore corpore avellitur: carne s pius exili, fungosa , & insulsa: medulla in octonas sere spicas, faciles inuicem separari, membranis intermeantibus distincta , oblongis de ho deaceis seminibus nucleata. Sunt, qui eadem aurantio inclusa se- semina eum mina in totidem Clytias dicendo transirintent, &ad instar heliotro- pij, non quidem diurna, sed annua conuersione cum sole circumagi affirmatissime scribant. Ego tamen cum istud volubile miraculum ipso autumnalis aequinoctij de brumalis solstitij die una cum prudentissimis rei mathematicae patribus, semel iterumque dissectis ad solis paralellos auranti js, rimarer attentius, ipsa comperi semina nomad solem pariter conuersa : sed vario contrarioque inuicem situ, ut semper spectari solent, disposita: neque constituta in planitie , quae respondeat parallelo setis . Quare arcanum & versatile istud erga solem seminum obsequium ijs credendum relinquo, quibus idem,

se videndum indulsit. Quae sua consenescunt in arbore, hornotina , Vetera mar-

poma, parentis foecunditatem non impediunt, quo minus illa nouo

florum partu valeat super lare . Quin etiam ( quod ipse interdium

periculo compertum est) auulsus a matre ramus vetustis pomis coniunctim haerentibus racematus, post annum adnatos summatim flores etiamnuin pusillos conniventesque, contra quam consuescantaurantiae florentes ramuli pariter auuls iusto incremento perfacit expanditque: quia(ut ego interpretor cohaerentium pomorum calorem humoremque idem ramus ad florum absblutionem trahit. Caeterum pleraq; malus aurantia vegeto incremento visendam in staturam etialescit, silvamque facit. Par magnitudini foecunditas. Quare ligiasti- Foeeundita, .co in Sancti Remi agro e singulis hoc genus arooribus legi solent alternis annis bina millia pomorum: imo ex aliqua, quae loco laxior consita magis adoleverit, etiam quaterna millia: alternis vero poma circiter octingenta. Nimirum, ne nimia statura estatae sterilescant a bores, fertilitas alternat. De caetero aurantiae Vt materia robustae, sic vivacita, . ad viuendum firmissimae annos ducentos trecentosque durare dicuntur . Earum vivacitas mansuris ' Pontani carminibus sic aeternatur. Aaa et Nec

poma non ossiciune nouis.

395쪽

3Z a Hesperidum

Nec vero spatium vitae Meue , seu breue tempus Esi chrior aeternum genus , immortalis origo, Et species interna quidem. Stirps citet a longum Ipsa manet , fecia exuperans, m iungere saeclis Saecla parans. Trunco ea tincto mox surgit alter, Inde alter et et Irisque Husia robora servat.

Alit in hoc senium plurimas ora Liguriae, aliaeque ciui clementioris

terrae . Verum e romanis aUraniijs, quas hominum memoria cu

stodit, vetustissim creditur, quam in veteri Diuae Balbinae coenobio ad Circum maximum quingentis ab hinc annis ( ut est a maiori bus tra Atum ) Gulielmus e facinorosis Aquitaniae Duce faninuimus coenobita consevit. Haec trunco nititur bicubi tali, vinis pariter in orbem binis crasso, corticis propemodum experte, atque a vitae longinquitate calloso. Inde binos in ramos diducitur, quorum alter aetate aridus &collapsus , ima parte duntaxat eminet: alter breuibus ac subpallidis frondibus senili modo aegre viret, poma tamem largitur temperato sapore grata. Verum ut arbor arvo fessa perennitati consulat, geminos ab radice iam arbores piates pullos longaeuitatis suae submittit haeredes. Vsque adeo improbum in hominem insitiva sanctitas etiam in arboribus bonos & aureos fructus facit :&ipsas in stirpes traijcit immortalitatem. Saeculo minorem addimus, quae in Aventino Dominicanae familiae coenobio, cui nomen est a Diu a Sabina, etiamnum viget, ac romana inter miracula ostendiatur. Ea cum dicatur a Diuo Dominico sata, nunc annum habet sere quadringentesimum, Qthanuis autem longo temporis morsu exesa, cavatoque erunco exhausta, excitati parietis adminiculo susil-ciatur: attamen relicti corticis obdurato corio tenet se: viridi que senio valida, quotannis in florum & acrium pomorum puerperium iuuenescit. Quin etiam e radicibus latiflime dispersis, & ab humo etiam extantibus arboream sobolem edidit, haereditarium memo randae originis decus propagantem. Sed in parente colitur sanctissimi consitoris memoria . Et poma ipsa , tanquam caelesti estica citate transfusa , mortalium calamitatibus propulsandis medicata esse, vereque ad beneficium aurea putantur . Eiusdem cum saporis, tum aetatis est aurantia, soror germana, quippe eodem integerrimo satore inclyta, in Diui Sixti coenobio ad Caelij collis circenses radices , Et quan uis ibi Dominicano cum ordine natales habuerit peruetustos: sorore tamen robustior viget excelso statu , trunco adhuc integro solidoque, 'bductas obduratisque gemmis spisse calloso, & crassitudinis prope bicubi talis : denso ramorum luco: aeterno frondium umbraculo: verno florum gaudio: uberi pomorum auro . Aliam,

396쪽

Liber Quartus,

praedictis comam ante annos septem alebat appositum tyberinae ripae in pratis Quinti js Franciscanorum coenobium, Diui Francisci (ut aiunt) manu consitam. Ea demum aedificij causa id aetatis alio tran lata cito interij t. Visuntur adhuc eiusdem coenobij priore in atrio geminae aurantiae, quarum longaeuitas ipsorum superat memoriam coenobitarum: ut aetatem minimum praedictam eas vixisse crediderim. Magnum singulae pomarium sunt: tam late solum, tam alte caelum obtinent . Omitto complures alias , quae romana sparsim in Urbe immemorabilis senectutis intima teredine corrota ,& quan uis exenterato trunci utero, tamen foecundae, solo sustinentur obdurato callosoque cortice. Vt quaevis aurantia sic exinanita verius possit, quam suber, arbor corticis appellari. E vetustis iuniores ante annos fere octoginta sevit aurantias interiore in atrio coenobij, cui nomen

est: a SS. Apostolis , Franciscant ordinis Felix Peretius: qui postmodum ad Pontificale fastigium euectus Sixti Quinti appellationem

optauit. Ea sane cum aurantia omen consevit Pontificatus sui, quam do Franciis cana vestis, earum arborum concolor cortici, aureum Pontificiae maiestatis structum erat aliquando allatura . Iam vero vigent arbores vigebuntque annis innumerabilibus , si coaevae sint saxori suo , qui rerum gestarum gloria suo funeri superuiuit Malus

citrea &limonia, quan uis insitae in aurantiam, utpote mollioris indolis , noxisque magis obnoxiae , velocius P senescunt & intereunt, Sunt qui vitam citri annis tantum tricenis aut quadragenis metiuntur . Sed istos vine non mensores esse, at messores arguit citrus ipsa vivacior . Splendidos aurantim natales inibuit ' Ioannes Tristanus,

Seutarius nobilis, Sancti Amandi Dominus , & inter nobiles Galliae Regi a cubiculis : qui xomanorum Principum historicos ante annos decem commentarios in lucem edidit , multiplicis erudiationis luce praeclaros . Ait igitur satum primo fuisse veneris manu in insula Cypro aurantium , quod Eriphi, malum punicum, a patria ( ut opinor) vocantis , carmine confirmat . Quanquanta h theia aeus in symposio Eriphi carmen ad citreum xefert ea for- - i. g. inde causa , quia (s ut initio diximus) prisca aetas aurantium videtur a citreo non secreuisse, communique aurei mali ac punici vocabulo appellasse,

Aurantiae origo.

Mati

397쪽

Hala aurantia genere varia. Cap. II.

O N alio liberalior in pomo natura, quam in amrantio, mortalium auaritiae aurum pulchrius conglobauit. Vt altissime obrutum diues metallum arboris huiusce radicibus exhaurire , atque in arboreos foetus effundere videatur. Quare ipsum quoque nomen facile potuit inaurari. Atque itas me uberius & selicius, quam Crassus,aurum bibimus in aurantio. Sed hoc splendidi nominis colorisq; pomum formose radiat in plura discrimina: utque fossile, sic germinans aurum non unius est nitoris & notae. Porro multiplicem ob temperiem diuersa in genera discedit. Ea cum a coloris saporisque , tum a figurae varietate dignoscimus.

EAurantium vulgare. Cap. III.

sapore triplex . Aere

Dulgo

VLGARIVM genus aurantiorum triplex , acri sapore , dulci, medio , duo discriminant, cutis& medulla. In acribus illa subtristi colore sa uet: granosa plerunque scabritie rugat: peracri amaritudine mordet: odore peracuto ferit. Haec autem in siluaticis siue semine natis , quam ista insiti uis, dilutioris est palloris, & asperioris acrimoniae. Differt aurantium dulce corticis tenuitate, heu ore Lepius mollisiimo, colore ardenter croceo, amaritia ingustabili, odore diluto: medullae quoque siis auo siue sulphureo aspeectu , insulsa dulcedine, laxiore frequenter orbe, succoque uberiore, qui frigore hiberno (dum nimium ne sit) non persiccatur: quare citra noxam poma, serius legenda, in arbore perhiemant. Ligustica notatio est, tanti esse ad saporis commendationem dulci commodum aurantiositum, ut id genus pomum ostento solibus loco cum leuis acrimoniae mistura moderate ac suauiter, opaco autem praemodum ingrateque dulcescat et adeoque in amarorem vergere videatur . Quod temperate sapit aurantium , ut saporis, ita coloris laetiorisque temperiem sortitum aegre distinguitur a praedictis, ambigua facie acris dulcisque confundente discrimina. His autem omnibus grana com-j ij j, et plura nxercium supra quadragena. Proximum ijsdem accenset prouum. pemodum indiscreta similitudo, quod est sicciore medulla, & hie

Ix utroque te superatus

398쪽

Liber Quartus. 3Ty

me vescum aurantium. Acris enim temperatique auraniij faciem referte amplitudine tamen nonnihil, bonitate plurimum praestat. In rhegino, neapolitano , siculoque agro feliciter prouenit. Medullam praecipuus sapor, & quaedam teneritudo commendant. Ipse quippe medulla succo, non fluido ad expressionem, sed in escarium usum concreto & modico , emendati dulcedine acoris miram rem periem sapit . Mensibus id pomum hibernis praecipue tempestiuum . . r r