Titi Livii Patavini Opera Omnia

371쪽

T. LIVII

AD LIB. XIII, AUT XIV.

Ni Pyrrhus unicus pugnandi artifex magisque in Proelio, quam bello, bonus.

Serv. ad Virg. Aen. I, 4b6.

AD LIB. XVI. Sichaeus dictus est Sicharbas; Belus, Didonis pater,

Methres; Carthago a Carthada, ut lectum est: quod invenitur in historia Poenorum et in Livio. Carthago est lingua Poenorum nova Civitas, ut docci Livius. Bitias classis punicae fuit praesectus, ut docet Li

AD LIB. XVIII.

Serpentis quoque a Τito Livio curiose pariter ac lacunde relatae sat mentio. Is enim ait, in Africa apud Bagradam flumen tantae magnitudinis anguem fuisse, ut Atilii Reguli exercitum usu amnis prohiberet ; multisque militibus ingenti ore correptis, Compluribus caudae voluminibus elisis, quum teloruini actu per rari nequiret, ad ultimum balistarum tormentis undique petitam , silicum crebris et ponderosis verberibus Procubuisse, omnibusque et cohortibus et legionibus ipsa Carthagine visam terribiliorem. Atque et lain cruore Suo gurgitibus imbutis, corporisque iacentis pestifero amatu vicina regione polluta, rornana inde submovisse castra. Dicit belluae ctiam corium centum viginti pedes longum in urbem missum.

372쪽

Tortii ludi seculares fuerunt, Antiate Livioque auctoribus , P. Claudio Pulchro et C. Iunio Pullo consulibu S.

Censorin. de Die nat. cap. 37. - Cf. Frcinsh. Suppl. XlX, 3 i.

Est in Livio, quod, quum quidam cupidus belli ge

rendi a tribuno plebis arceretur, ne iret, Pullos ius sit asservi. Qui quum missas non ederent fruges, irridens consul augurium ait : Vel hibant, et eos in Tibe rim praecipitavit. Inde navibus victor revertens ad Africam in mari cum omnibus, quos ducebat,

Serv. ad Virg. Αeu. Vt, i 98. Hoc ad Claudium Pulchrum spectare, sed ab aliis aliter narrari, monet ibi Burm. Cous. lnipp. Suet. Tib. 2, et Duker. ad Flor. II, a , I. 29 , cui totum hoc, quod ex Livio refert Servius , suspectum videbatur, ta luatu ex Claudii Pulchri historia fictum , vel male descriptum.

De quartorum ludorum secularium anno triplex opinio est. Antias enim et Varro et Livius relatos esse

prodiderunt L. Marcio Censorino, M. M Manilio

consulibus, post Romam conditam a. DCV.

Censorin. de Die nat. cap. II. - Cons. ΕPit. Liv.

Sulla nobilissimum contrahit coniugium Caccilia ducta, Metelli pontificis maximi silia. Hinc cecinit multa in eum probrose vulgus, mullique eX primoribus inviderunt ei, indignum illa semina existimantes, ut Titus ait, quem consulatu iudicassent dignum.

PIut. in vitai Sullae , p. 45S. - CL Fruinsb. Suppl. LXXVII, a.

Sulla quum primum ait Vrbem contra Marium ea ΤIT. Liv. Totia. VIII A a

373쪽

T. LIVII

stra movisset, adeo laeta exta immolanti suisse scribit Livius, ut custodiri se Postumius haruspex voluerit, capitis supplicium subiturus, nisi ea, quae in animo Sulla haberet, diis iuvantibus implevisset.

Augustin. de Civ. Dei. II, Σέ. - Cons. Plut. l. l. P. 457.

AD LIB. LXXXIII

Eversis quippe et incensis omnibus cum oppido Ilio a Fimbria simulacris, solum Minervae simulacrum sub tanta ruina templi illius, ut scribit Livius, integrum stetisse perhibetur.

IIoc primum proelium inter Sertorium et Pompeium suit. Decem millia hominum de Pompeii exercitu amissa et omnia impedimenta , Livius auctor est.

Fronun. Strat. II, 5, 3ι. - Cons. Preinsit. Suppl. XCI, I s.

AD LIB. XCVH . . Triginta quinque millia armatorum fugitivorum a Crasso devictorum co proelio interfecta cum ipsis ducibus Casto et Gannico vel Granico) , Livius tradit , receptas quinque Romanorum aquilas, Signa Sexet viginti, multa spolia, inter quae quinque suscessum Securibus. Frontin. Strat. II, 4, 34. - Coui. ad Epit. Liv.

AD LIB. XCVIII

Livius dicit, nunquam Romanos signa cuin hosti-

374쪽

FRAGMENTA

lnis contulisse tanto numero inferiores: nam vige4imam vix militum partem, immo minorem , fuisse victoribus.

Plui. in Lucullo, pag. Sis, ubi memoratur proelium inter Lucullum et Tigranem ad Tigranocerta. - Cons. Epit. et Freinsit. Suppl. XCVIII. 49.

Livius auctor est, priore proelio ad Τigranocerta plures suisse, in hoc ad Artaxata nobiliores hostium

AD LIB. XCIX

Creta primo quidem centum habuit civitates; unde Ιecatompolis dicta est: post viginti quatuor; inde. ut dicitur, duas, Gnoson et Hierapidnam. Quamvis Livius plures a Metello expugnatas dicat.

AD LIB. CII Quod quum diluisset.

Agroetius, de orthogr. in Putachii Corp. Gram m. p. 2267, et Cothosted. Auct. Liug. Lat. pag. t 3au, qui Livium de morte Mithridatis id dixisse ira

dunt.

Etenim capta urbe Hierosolyma a Cn. Pompeio tortio demum monse, dio ieiunii, Olympiade CLXXIX,

C. Antonio et M. Tullio Cicerone consulibus, quum hostes vi ingressi eos, qui erant in templo, iugularent , nihilo secius rem hi divinam sacere perseverabant , neque metu vitae amittendae, neque ob multitudinem hominum iam caesorum in fugam Compulsi, et satius esse rati, quidquid pati esset necesse. ad ipsas perferre aras, quam aliquid legibus patriis Praeceptum negligere. IIaec autem non esse sabulosa, Unice ad salsam pietatem praedicandam spectantia,

375쪽

T. LIVII

a sed vera, testimonio Sunt, qui res a Pompeio gestas memoriae prodiderunt; in his Strabo et Nicolaus, ac praeter hos T. Livius, historiae romanae scriptori

Ioseph. Ant. liid. XIV, 4, 3 , P. 689.

AD LIB. CV

Britanniae licet magnitudinem olim nemo it rcfert Livius, circumvectus est, multis tamen data Est varia opinio de ea loquendi.

Iornandes, de Rebus Get. csP. u.

Septingentesimo conditionis suae anno XIV vicos eius Romae incertum unde consurgens flamma Consumpsit : nec unquam , ut ait Livius, maiore incendio vastata est, adeo ut post aliquot annos Caesar Augustus ad reparationem eorum, quae tunC exusta erant, magnam Vim pecuniae ex aerario publico largitus sit.

Oros. VI. 3έ , et VII. Σ , coll. Obseq. de Prod. cap. I 25, ex quibus colli. gitur, hoc lucendium fuisse anno Prox inio ante hellum civile inter Pompeium et Caesarem . cuius tuitium memoratur Primis verbis Epit. CIX.

Caesar, Rubicone flumine transmeato, mox ut Ariminum venit, quinque cohortes, quas tunc Solas habebat, cum quibus, ut ait Livius, orbem terrarum adortus est, quid facto Opus esset, edocuit.

Oros. VI, 35. - Idem refert Gulielm iis Mulmesburiensis, Rer. Λngl. lib. II, p. x83 ; sorte non ex Livio, sed OroSio. λ

Primus hostem percussit nuper pilo sumpto Priino

C. Crastin US.

Sestol. vet. Lucani, VII, 47i. - Crastinus, qui aiano priore primum pilumi luxerat, primus telum emisit in pugna Pharsalica. - id. Appiau. Beli. Civ. lI, 82. - Plut. Caes. p. 729. - aes. Beli. Civ. III, si , 9.

376쪽

Patavii C. Cornelius , auguralis scientiae peritus , Livii historici civis et familiaris, sub idem sorte tempus operam dabat auspicio. Hic primum , ut Livius

tradit, tempus proelii Pharsalici cognovit, prae

sentibusque geri dixit nunc rem, et proelium duces committere. Vbi iterum cepit augurium conspexitque signa, sanaticus exsiliit clamans: Vincis, Caesar. Obstupescentibus illis, qui aderant, detracta capiti corona iuravit, non prius Se repOSiturum eam, quam artirespondisset eventus. Hoc Livius verum esse assirmat.

Quadringenta millia librorum Alexandriae arserunt, pulcherrimum regiae opulentiae monimentum. Alius laudaverit, sicut Livius, qui elegantiae regum curaeque egregium id opus suisse.

Haec de Basso produnt nonnulli; Livius vero, militasse eum Pompeii auspiciis: quo victo privatum .egisse Tyri, corruptisque quibusdam legionariis esse-cisse, ut, intersecto Sexto, ipsum sibi ducem sumc-

Tent. Appian. Beli. Civ. III, 7, ubi pro Λι ω legendum esse Λte , recte, opinor , coniecit Sch eigh. et iam ante eum Peria. Auimadv. liist. eaP. 4 , P. 377

Optarem mihi contingere, quod T. Livius scribit de Catone, cuius gloriae neque prosuit quisquam laudando, nec vituperando quisquam nocuit, quum utrumque summis praediti secerint ingeniis. Signifi-

377쪽

T. LIVII

cat nutem M. Ciceronem et C. Caesarem. quorum alter laudus, alter vituperationes supra dicti scripsit vivi.

iteron. Prol. lib. II in Hoseam.

Aedibus Caesaris ornatus maieStatisque Causa EXSCto adiunctum erat fastigium, ut auctor est Livius.

Id per quietem Calpurnia collabi imaginata eide Batur sibi lamentari et flere. Itaque orta luce rogavit Caesarem, si qua fieri posset, ne prodiret in publi

cum, sed in aliud tempus senatum reiiceret.

Plut. Caes. P. I 38. - Coul. Sueti Caes. 8 I. ibique Inipp.

Μalum omen est, quoties Aetna, mons Siciliae, non sumum, Sed flammarum egerit globos; et ut dicit Livius, tanta flamma ante mortem Caesaris ex Aetna

monte defluxit . ut non tantum vicinae urbes, Sed etiam Rhegina civitas, quae multo spatio ab ea distat, amaretur.

Serv. ad Virg. Georg. I, έο s.

Quod de Caesare olim maiore vulgo dictitatum est et a Τ. Livio positum, in incerto esse, utrum illum magis nasci reipublicae profuerit, an non nasci, dici etiam de ventis poteSt.

AD LIB. CXX

M. Cicero sub adventum triumvirorum cesserat

Vrbe, pro certo habens, id quod erat, non magis Antonio eripi se, quam Caesari Cassium et Brutum, posse. Primo in Tusculanum sugit, inde transversis itineribus in Formianum, ut ab Caieta navim Con- Seensurus, proficiscitur. Vnde aliquoties in altum

378쪽

provectum quum modo venti adversi retulissent, modo ipse iactationem navis, caeco volvente fluctu . Pati non posset, taedium tandem eum et sugae et vitae cepit; regressusque ad superiorem villam, quae paulo plus mille passibus a mari abest, . Moriar, inquit, in patria saepe Servata M. Satis constat, servos

sortiter fideliterque paratos fuisse ad dimicandum; ipsum deponi lecticam et quietos pati, quod sors

iniqua cogeret, iussisse. Prominenti ex lectica praebentique immotam cervicem caput Praecisum est. Nec satis stolidae crudelitati militum suit. Manus quoque , scripsisse in Antonium aliquid exprobrantes, praeciderunt. Ita relatum caput ad Antonium, iussuque eius inter duas manus in Rostris positum, ubi illo consul, ubi saepe consularis, ubi eo ipso anno

adversus Antonium, quanta nulla unquam humana VOX, Cum admiratione eloquentiae auditus fuerat. Vix

attollentes prae lacrymis oculos homines intueri

trucidata membra eius poterant.

Vixit tres et sexaginta annos, ut, si vis abfuisset, ne immatura quidem mors videri possit: ingenium et operibus et praemiis operum felix: ipse fortunae diu prosperae, et in longo tenore felicitatis magnis interim ictus vulneribus , exsilio, ruina partium, Pro quibus steterat, filiae morta, exitu tam tristi atquc acerbo. Omnium adversorum nihil, ut viro dignumerat, tulit praeter mortem; quae vere aestimanti minus indigna videri potuit, quod a victore inimico ni Ierudelius passus erat, quam quod eiusdem fortunae compos ipse secisset. Si quis tamen virtutibus vitia PenSavit; Vir magnus, acer, memorabilis suit, et in cuius laudes persequendas Cicerone laudatore opus fuerit.

N. Seneca, Suasor. VII. Cons. Gron. mss. IV, t3, P. 2 3.

379쪽

T. LIUI

AD LIB. CXXXIII

Livius reseri, Cleopatram, quum ab Augusto capta indulgentius de industria tractaretur , identidem dicere solitam: ου θριαμ&υσομυα , Non triumphabor.

Acron, Porphyrio et commentator vetus Cruquii ad Horat. Od. I, 37, M. - Cons. Flor. IV, II extr.

III. IN CERTA EX QUIBUS LIVII LIBRIS DESUMPTA SINT. Vir ingenii magni magis, quam boni.

Seneca, de Ira , I, I 6.

Prositeor, mirari me, T. Livium, auctorem Celeberrimum, in historiarum suarum, quas repetit ab origine Vrbis, quodam volumine sic exorsum: Satis iam sibi gloriae quaesitum, et potuisse se desinere, ni animus inquies pasceretur opere.

Plin. in Praefat. lib. I Hist. Nat.

Τ. Livius ac Nepos Cornelius latitudinis Doti Ga ditani tradiderunt, ubi minimum, Septem millia PaSSuum ; ubi vero plurimum , decem millia.

Plin. Praes. lib. III Hist. Nat.

Completis consulibus.

Serv. ad Virg. Georg. III , I.

Verba sunt, ut habemus in Livio, imperatoris transfugam recipientis in fidem : Quisquis os, noster eriS.

Serv. ad Virg. Aen. II, 148.

Impubes libripens esse non poteSt, neque antestari.

Priscian. lib. VIII Gram m. p. 792. De sensu horum verborum vide viros doctos ad Caii Institui. l. r, tit. 6, p. 57,58, ct inpr. Gerard. Meermau. iu Diss. de rebus maucipi et nec mancipi, S. 268 et 273.

380쪽

IR xGMENTA Imperatorem me mater mea, non bellatorem peperit.

Hoe Scipionis dietum ex Livio asserre videtur Gulielmus Malmesburiensis,ner. Angl. lib. II, P. I 62.

Dic mihi, quum saepe numero in romanis historiis legatur, Livio auctore, saepissime in hac Vrbe exorta postilentia infinita hominum millia deperiisse, atque eo frequenter ventum , ut vix esset, unde illis belli-COsis temporibus exercitus potuisset adscribi, illo tempore deo tuo Februario minime litabatur' An etiam cultus hic omnino nil proderat 3 Illo tomporc Lupercalia non celebrabantur 7 Nec enim dicturus es,

haec sacra adhuc illo tempore non Coepisse, quae an

te Romulum ab Evandro in Italium perhibentur illata. Lupercalia autem propter quid instituta sint quantum ad ipsius superstitionis commenta respectant , Livius secunda decade loquitur : nec propter morbos inhibendos instituta commemorat, sed propter Sterilitatem mulierum, quae tunc acciderat, eXSOlvendam.

IV. ALIA QUAE AN LIVII SINT NOSΤRI, AUT CERTE EX HISTORIA EIUS DEPROMPTA , DUBIUM EST. Apud Nympham Atlantis si iam Calypsonem.

Priscum. lib. VI Gram m. p. 68S.

Et reparando suggressu manu haud magna Allifae moenia, quasi palans perveniens, ex oppido bellum instructa armamentis erupit, quam consul vi captam, trucidatis, qui in ea constiterant, reservat ad Pugnam. Sed oppidani, sicut quibus curae pusillum inerat, in diem alterum umbonibus helluatis paucos sugaces invadunt, elephantemque omine meliori rece-