장음표시 사용
51쪽
re. Mouent aut hi qm modi materieru sum uni a numero habitudinu: modo tres sunt materiae tres quoq; habitudines igitur tres & modi. Tunc riadent ad contradietione. Arist. n. numerauit in prioribus tres modos. videlicet,inesse necessariu & csit inges, quia tin modos qui no coincidui enumerauit. Hic vero nocurauit explicare principales & accessorios aut reducibiles, nam ibi materias tagit visorum: at O necessariu & impose eodemodo ingressiant syllas pro uno accepit uist contingens & possibile.ipsum vero inesse enumerauit alio m5. hic vero specialius loquat, sia ordinat modos
ad ensitiationes,enumerat nuc quatuor,videlicet, poscsibile collisens&necessariu&impore. prius in dixit
de i inesse. Addit aut veru & salsum ps r=nes dictas
ta dicendas. Enumerauit autem potius necessarium uimpore in prioribus: na viait Philoponus) necessam est uti habitus: impossibile uti priuatio. priuatio vero reducitur ad habitu,no econtra. Obijcit autem huic positioni Philoponus ibide. Primo,quia numerus modorum non correspondet numero habitudinii ac materieru.psit. n. propositio in materia necessaria esse de modo cotingenti & de contingenti de modo necessariougitur modi non numerans penes materias. Secundo fiat iste sylli,aial currit. Socra ita l. cra. curritavia sat et hunc esse de inelli:&non cum modo de inesse. emum Aristo.vsq; huc locutus est de propositioniabus& non de modalibus. Igitur propositio de inessensi est modalis. Sed istae obiectiones Philoponi nullae sun LVbi debes scireu, aliud est esse propositione de necessario:& at id necessaria,aliud contingens, & de
contingenti. Aliud de inesse & de modo inesse. Stat.α propositionem esse necessaria de modo contingenti, contingentem de modo necessario. de inesse de modo contingenti vel necessario. A lius stat aliquam esse necessaria contingent et via ineste sim materia, quae nec est de modo necessario cotingenti vel inesse. Et ita cocedi potui aliqua sim materia in in una spe sm modii denominatur ab alia. Secundo concedi potest tu, ois propositio est modalis materialiter sue habitudinaliter, non tamen vis erit formaliter talis. Tune ad rationem Philoponi dico in modi rndent materijs qn naturaliter continuuntur:& hoc satis est ad arguendum illos effetris. Ad secundam patet Blutio. Ille. n. syllogismus est materialiter de inesse: sed non sit formaliter modalis. Ad primam patet etia solutio. Arist.n. locutus est de iis quae sunt de inesse materialiter:& hoc susscit. Haec denumero modoro. Cosequens est loqui de numerosperiam, dicamus ' tria sunt genera iuxta numerum odorum, quae si multiplicans p affirmativu& negativum erunt duplae:& per consequens erit sex, quae rursus multiplicatae per uniuersale particulare &indefinitum enumerabuntur.I8.haec de numero propositionum. Ex iis apparent tres errores recetiorum.
Primus est, quia volunt propositione de inese & modalem disserre solum per hoc,quia modalis tota cop sitionem determinat in illa de inesse non. Hoc est favolum de non peripatheticu. Disserunt enim penes dissorentes habitudines ut patuit. Secundus est v, ideo vorum S salsum non sunt modi, quia non determinat copositione. Hoc etia friuolii est. verum .ia.& falsum c5- positionem notanti sed non ponunt in numero, quia non notat aliam habitudine praeter dictas Tertius e
ror est Aesculaniqia quaeri r vim diuisio propositi
num in modalem& inesse sit generIs in spes.Haec enim quaestio nulla est:cum quaelisa sit modalis materialiter vel sormaliter.Et de situ modi dicamus. si naq; graecos sequimur, cum modus se teneat O praedicato is mali, videli t verbo.trimo priorum. & graeci semperponant primo loco, videlicet verbum. deinde praediis
ea tum materiale. vltimo labiectum, hac ratione modus est primo loco constituendus: si latinos imitabitimur cu Boetius ponat verbu ultimo loco uti vhimam formam .Ponemus modum in ultimo: quem auctores Ordinem seruant per totu. Veru Arist confundit & p nit ipsum nunc in primo nunc in secundo nunc in temtio loco. ubiq;.n. semper notat materiam enuntiati
nis sibi propriam. Virum tamen habeat vim subiecti aut pr-icati .posterius dicemus. Ex iis patet quam inepte dicant iuniores de loco ipsius modi, cum neq; ripathetice nec latine loquantur, haec de prae ambulis. x vero sit partis intenti: textu coli itur. Vult.Π.d arare de ordine & cosequentia euuntiationii affirmativaru & negativaru quatuor modo ru necessarii videlicσ,im pons cotingeniis N pors. hec de in tetione. Nam si complexionum hae intersi contradictorie προαmintur, quae per esse Qponuntur ais non esse, ut baius quae est esse hominent,negatio est haec non esse taminem. ω' huius quae et 'albam hominem,illa que est non se albam hominem: sed non es non album hominem. f. n. de omnibus aut limatio est, aut negatio lignum est uerum dicere se non
album hominem. Seisi hoc modo in hissit, etiam in illis, tu quibus eo non additur. idem Dest id quod pro ipso sumitur
de nam huius, homo ambulat, non est haec martio, non bo mo ambulat sed be homo non ambulat. nihil enim resertiatem ambulare dicere, aut Fqkm ambulante esse, quarest hoc mo in orbus, huius etia linationis, sibile est esse,negatio erit. poscite non esse . sed non illa. no possibile esse. Mouet Aristo. qussionem penes quid attenditur in his a firmatio & negatio: & sumit hanc maiorem p πinductionem in omnibus propositionibus. contradictio est sumeda penes esse & no esse, sed eiusmodi sunt insitiones, videlicet possibile esse,necessarium esse,
genus, Igitur contradictio sumenda est penes eia se& non esse,u, autem inoibus si se sumeda probat inductive,ut in inc .homo est albus: sumitur penes iulam,homo non est albus: & non penes illam, est non albus.Similiter eius quae est esse album holem contra dictoria est non esse hominem album, & non ista. esse non album hominem, declarat v, hae duae no contradicant. eli albus homo est non albus homo: sed ille. est albus homo, no est albush5, ' hac ratione probat,quia tunc de quocunq; illa, est albus homo, cset salsa, illa es et vera. est non albus homo, cum de omnibus stasirmatio vel nNatio vera m 5 de ligno haec
est salsa lignum est albus homo agit ira vcta erit. lignuest non albus homo,quod est impossibiledato or lignust album. Potest dari exemplum in aliis, na de centauro haec est falsa, est albus homo vel albus: igit illa erit vera,cctaurus est non albus, quod etiam saltum est, quia centaurus no est,& quia aliquis dices fortasse in illis hoc liabere locum, in quibus verbum est pratiscatur. Ait Arist. uniuersaliter esse i omnibus aliis que adduntur loco verbi est, ut huius assirmationis ambulat homo, non in haec negatio,ambulat nolisissedi illa. n5 ambulat ho,quia nihil differe dicere holem ambulare, di hominem ambulantem esse. Inquit, nam si complexionum
52쪽
plexionu hae inter se contradictoriae opponunturiquae percile disponuntur atq; non esse: ut huius quae est e se holem n Natio est haec non esse hominε:& huius quae est esse album holem illa quae est non esse albu holem. Quod probat mam si de omnibus, aut aflimiatio est vera aut negatio: cum de ligno illa sit falsa. lignum est albus h5. haec de illo erit vera. lignum est non albus h6: quod videtur impossibile: de reddens propolitione maiorem urem vera in cibus: addit. sed si hoc mo in his sit, et in illis in quibus esse non additur: idem facit id quod ro ipso su mitur .ine. Cuius exemptu ponit dicens: nauiusvisi ambulat: G est haec negatio. no ho ambulat: sed illa.ho no ambulat: na nihil diiseri dicere holem ambulare per verbii adiecti uu: & esse ambulante P verbusubstantiu u. hucusq; durauit si pessio oronis: deinde ponit conclusionem di terminat suspesione ut patet:& sic conclusio est v, negatio debet addi verbo&nsi modo. ρο --. At uidetur idem cresse G non esse posse. omne. α quod possibile est druidi uel ambulare, possibile est π non amluiser non diuidi. causa auu huius est: quia οξ quod Lucr liotre potes,non semper actu est: quapropter ibi is negatioeompetet. pol st enim non ambulare ambulabile: dis non uia
deri u e. at impossibile est ut de eodem enuntiationes Ῥαpositae sint uerae. ' Arguit nunc ad oppositum quaestionis: & probat ad dandam contradictionem in his, negatio no ad verbum sed admodum addcnda est .vtitur aut tali sylso. cotradictoriae in quoliba diuidunt verum & salsum: Ied
ponendo negationem verbo & non m6:propones Oppositae non diuidunt in quolibet verum & salsum: qm
ossunt effremui verae:vthoiem pore est ambulare:&ciem pose est non ambulare. huius causa est: quia pore non est semper actu: eo quia esset necessarium:& ita tales non erunt contradictoriae. Dcbcs scire a Arist. vii-
tur hie distinitione possibilis posita primo priOm. Est
enim pore nec necessarium nec impossibile. Propterea
pHt poni inesse cum non sit impossibile:et pol poni in
esse cum nolit necessarium: propterea addit. causa aut
huius est: quia omne quod hac ratione possibilet si nos per actu est: & per consequens potest poni i n non esse:&quia non impossibile potest esse:&ita esse& noesse sunt simul de eidem:& ita non contradicunt. Non ergo eius, cpis est possibili f., negatio est posissi,
is non esse . contingit enim ex iis aut idem afrmare atque negare fimal de eodem, aut non peresse atque non esse ea quae adduntur .ffirmationes atque negationes feri. filiatur illud impossibile est hoc nimirum erit eligendum: est ergo
stio eius quae est possibile esse ea quae est non possibile es'. π non ea quae di possibile non esse. Eadem quoi ro erit de eo quod est contingens esse, Cr enim negatio eius est non contingens esse. Et in alijs quos simili ratione ceu in neces.serio vis impossibili.
-- ιν, Videtur 9, quaestionem motam soluat: Ac primo ait
solutionem & inquit. Non ergo eius quae est possibile esse negatio est possibile non Alic negatione addita verbo. Blutio est cui non sit addenda: sed cui sit addenda dicit statim. Probat in prius up non sit addenda verbo
quia aut de eodem erunt verae contradictoriis, aut non
verbo addenda est nWatio.Destruit primum dicens si igitur illud impossibile est: hoc nimirum erit eligendii, videlicet, ut non addatur verbo. Cui aute debeat addis Miuest ergo negatio eius que est possibile esse ea γε
est non possibile esset & non ea quae est possibile no es.se. Eadem quoq; ratio est de aliis modis. Sic igitur patet' negatio addenda est modo:& non verbo. Nam ut tu illis esse er nou esse fiebant addationes: reruero subiecta alia assum: alia homo: sic in istis esse quidem uis non se fiunt ut subiectu:posse uero ais contingere adaditiones: distinguentes aerum G falsum in hιs: perinde ut in illis ipsum esse cr non esse facie iit. Similiter hae in eo quod
est esse possibile: er esse non possibile.
Solutione dictam ampsus explinare videtur: & vult c . a ', tales modi ita se habent in talibus: ut esse & non esse te h)bebant in illis Inam in illis de inesse verbum erat id penes quod fiebat additio negationis. Erant. n. verba additiones siue appositiones, siue i dicata res ipsae ut albu & ho:& id genus si biecta verbis erant.Silla in his ipsum esse & non esse se habent ut subiecta. modi vero se ut praedicata siue additiones atq; appositiones:quae distinguunt verum & salsum in his veluti ipsum esse &non esse faciebant in illis:faciebant dico umiliter ut haede posii bis esse:& possibili non esse.
Huius autem quae est possibile non esse negatio est non ea, quae est non possibile est esse: sed ea quae est non possibile non Mima ε .ese. Et eius quae est postibile esse: non ea quae est pol bile nocte: bei non possibile esse. Q napropter hae post bile esse crpossibile non esse: me mutuo sequi videntur: idem enim egpossibile se ex non esse. Non enim ei modi sibi inuicem contrudi mones sunt possibile se: er possibile non esse , sed
possibile esse, ex non possibile esse: cum nunquam de eodem simul uere sunt: opponuntur enim. Nes possibile non esse: et non possibile non e sesimul uerae fiunt: unquam de eodem. Sia mili ratione er de eo quod est necesssarium esse negatio, non ea gae est necessarium non esse negatio erit sed ea quae est nonecessarium esse. Eius uero, quae est necessarium na esse, ei,
quae est no necessariti no esse. Et eius quae est impossiἷile esse: non illa quae est impolisibile non esse sed ea quae es non impossibile esse. Huius etiam quae est impossibile non esse: illa, videlicet, non impossibile non esse. In iis modo exempla ponit:& colligitur regula hec c in contradictoriae sunt pernegationem additam mo, ipse esse vel non esse in tri': eodem modo se habete. Cuius causam ait: quia hoc modo oppositione si)mpta, non pnt de eode veri scari. Illo velo modo, videlicet, negatione accepta penes verbum: pnt sese sequi & de eodem veri scari.Verba transsatione perspicua sunt. uniuersalirer has ut dictum est,i sum quidem esse ac no rus. --. d. essestatuere oportet ut Gubiecta. Hreuero ad ipsum esse atq; non esse diiungere affirmationem vis negationem facieti: -- --.dis has oppositas es enuntiationes putare oportet, videlia tet,possibile,non possibila: contingens non contingens: ima possibile, non impossibile: necessarium, non necessarium:
Ex iis uniuersaliter concluditu, harum proponum dicta per esse vel non esse importata subiecta stat. Mo- di vero ut i dicata: additiones ac appositiones habetur:
Et quae ait:transsatione sunt picua. Circa dicta plu- D tr. -- rimae qones oriuntur.Prima est: quo nam modo osse &non esse in illis de inesse appositiones siue additiones sint.Res vero ipsae vi albu ho,& id genus sint subiecti. Rndent quidam Aristo. per appositiones siue addi R. Hi . ἀtiones intelligit formalia principia. sunt. n. esse & non esse formalia principia enuntiationu de inesse. Modi ve-
53쪽
ro sortirat a pesncipia modalium . Et ita volunt ' nec modi modali ut nec ipsum esse vel non es illarum de inesse sint prςdicationes siue predicata. Sed hic inscrinec re nec verbis Lil peripathetica .ntillus.n. unqua peripatheticus hoc loquendi mo usus est:sed bene cucullati metaphysicis studiis ini addicti. Amplius doctissimus Boet. pones verbu illud graecia prosilieta. Inquit:a pones vocat praedicationes: ubi vult ipsum esse & non esse praedicata esse: quod quide verbum ipsum graecunisonat: ut paru graecis litteris peritis patet. Rursus Avertain paraphraxe huius loci vult v, verbum sit magis praedicatu ipso nomine: quia est sorina: e qua omnis proficiscitur oponis unio. Dico igitur u, csse&non esse in illis de inesse pr. rdicata sint siue proslhelas: hoc est appones:quibus nonae nomini copulatur. Sila modi sunt appones siue praedicata modestu:quaeq; a nonnulli ormalia praedicata dicuntur: Z: non imperite. Vtrobiq;. n. modus modalibus esse vel non esse illis de incsse inligretiam significant praedicati ad subna. Haec de app6nibu . Post haec quid sit possibile quidue necessarium&inesse transigamus. Aristi itaq; primo priores capite vndecimo, ipsum hendechomenon: quod latine est contingens sic describit : contingens est quo non existente necessario, posito autem elle aut non esse: ex illo nihil erit impossibile. Circa desinitionem possibilis: videamus quid alii dicant. Dunaton quod nos possibile dicimus uniuersalius quid qu)m necessariu esse autumant. Diuidum. n. enutiationes hoc modo:u, aliae sunt possibiles: aliae impossibiles:rursus possibilium: aliae necessariae:alix non necessariae. Et iterum non nec citariarum:
aliae possibiles: aliae impossibiles. Est autem propositio non necessaria possibilis: cuius significatus psit prohiberi & non prohiberi, veritate: quod etiam Aulcsentit. Haec stoici de ipso possibili. Sed hoc stare non potest. Primo: quia diuisio eorum salsa est: nam una di eadem spes non potest esse genus & spes respectu eiusde: quare non recte diuidunt propones pos ibiles per necessarias & no necessariast & rursus non necessarias per pocsibiles atq; impossibiles. Huicci iam Averr. Obijcit. secundo physi eae auscultationis .co m. s. citius rationes ibidem perquirantur. Disertus vero Diadorus inquit. Possibile est quod qnque erit: quandoq; non erit: adiecit rurius ipsius possibilis unum signis ea tu, videlicet, id quod iam extu it ad actum; quod nos diximus de inesse. aliud, vidclicet,quod potest exire: nondum tamen exivit. Nec hoc ut mihi videtur stare potest. Na videtur illa desinitio esse data ὶ posteriori. Postibile. n. ideo erit vel non erit: quia est possibile:& non quia eritqnq;& qnq; non erit possibile. Philon inquit: possibile esse aut quod iam exivit ad actum:aut quod potest exire: &si nunquam exiet: sicuti dicimus sensibile esse: quod est in protundo ii hostium. Nec haec videtur competens. nam non distinguit inter possibile & inesse sed confundit omnia. Ex Boetii commentationibus silmitur multi sarius significatus verbi possibilis, unus quide est eius quod non est, potest tamen esse ut naualem pugnam cΩse. Alius eius quod actu est:& non potest descere ut cygnum esse album t &sblem oriri. Alius eius quod acui ea:& potest non esse:quod dicitur possibile no esse: ut
Socratem mori: si viui ultimus eius quod actu est:& nii quam non erit:aliquando tamen non fuit: ut igni calor aut niui frigus: aut animum esse . Aliquando enim non fuit sed postquam est: nunquam deerit. Iuxta igitur has modo: Albumas arus: ut Averroes nariat in paraphraxe primi priorum sedes nitionem Arist. intelligit .contingens est postibile non necessarium:quo posito inesse: nullum sequitur impossibile. Ait. n. possibile genus esse ipsius contingentis: nam ut ait: omne contingens est possibile: S: non econtra: quia possibile seques ad necessarium est possibile: quod quidem non est contingens. Additur vero non necessaritim loco disseret tiae hoc.n .disserta necessario. Illa vero particula. quo posito inesse nullum teqititur impossibile: est proprisi contingentis. Sed haec expositio dupliciter peccat. Primo' quia possibile & contingens temper graeci sumunt pro eodem. Solum . n. vi Porphyrius dicit disserunt: ii, possibile potitas nitari: ipsum vero contingens non . Secundo videtur illa particula superssita, videlicet, quo posito inesse nullum sequitur impol sibile. Potius cnim deberet dicere quo posito in non essemi illum sequitur impossibile. Auermes vero intelligit per quo non exi stente necessarior genus contingentis sue possibilis:
quod est no necessarium. Omne. n. contingens est non necessarium:& non econtra. Impossibile enim non necessarium est. Per id quod dicit polito aut inesse nullusequitur impossibile. intestigit differemiam:&sic passi
bile siue contingens est non necessarium nec ina possibile. Hanc exp5nem intelligit Philoponus ibidem, cum inquit. Aristo. autem media via usus est: & significatu , possibilis assignauit esse id quod nondum exit: potin exire. Qila repose esse est quod non exiuit:& poteri exture ut nauale bellum esse. Possibile non esse est quod existit:& potest non cile: ut Socratem mori:vel non vivere. Consequenter per haec patet quid sit inesse. Est. n. inesse possibile positum in actu: ut nomini currae. Non inesse vero possibile non esse ad actiam deuentu. Hoc autem graece est cine:eo quia incile est: aut meeinc:cum non sita tu . Ipsum vero necessarium: quod et M - 1 graecc est anagacacon: si quidem est: ' non potest non
esse: ipsum neccssarium esse erit. Siquidem non est: &non potcst esse:ipsum impossibile: siue neccssarium n5 esse erit. Haec de possibili contingenti: necessario di impossibili. Cons uenter an modalis sit duplex de sensu composito vel diuiso:transigamus. Sorticolae itaque selcommuniter omnes proposi: Onemodalem oena vo- r. siticia a llunt clla distingued1 qm alia est de sensu diuiso:cu modus mediat. Asia est de sensu composito cum praecedit: aut sequitur. quibus Aristat. secundo elenchorum capite secundo assentire videtur: licens, sin compositio nem sunt huiusmodi: ut poste sedentem ambulare: & lnon scribentem scribere. Non enim idem significat: si diuidens quis dicat:& componens:& ita tales propos-tiones lire videntur sensum duplicem: quorum , deditam nunc omitto: quia plurima ab illis passim ictibutur. Ego vero post tm circa. Arist. libros: grccos quoq, suos expositores studium: atq; laborem nomemini me legisse eiusmodi nugas: quae mentem impediunt a philoibi hia:& animum confundunt. Dico tamen Alexandrum aptarodisium: Philoponum: atq; Auer. caetero ; peripatheticos secisse vim in eiusmodi propone. neces- sario currens ambulatinam currens & ambulas possunt aliqn sumi pro subiecto: cui ambulatio & cursus accitidunt: aliqn pro accidente ipso: ambulatione, videlicet, di cursu dii quidem pro subiecto: aiunt cotingenter ambulans currere siue currens moueri, s pro accidetibus necessario ambulans mouet urina ambulans neccssario mouetur quatenus ambulat. Si igitur sorti coli sensum coposituin vocent qu extrema pro accidutibus sumit
54쪽
tur: spathetice loquuntur. Sila quoq; si sensum diuisum velint pro subiectis:et bene dicunt:& nee Aristoti
nec expositoribus contradicunt. hoc. n. modo Aris. l quitur in lib. elenchorum .in lib. n. priorum cum hi sensus ad syllogisti eam forma driam non facianti ab Arist.
non distinguuntur. In lib. vero elenchorum cum ad pa- δε- μ- . rata ista os conducat. Ibidem distinguit. Ulterius sorticolae dicunt illam de sensis composito esse ae inesse. non autem modalem. At eam de sensu diui: b sola facilit μὰλ modalem .Qu'd quidem destramentum est Primo ua sh modos appositiones vocat se habentes: ut esse &non esse in illis de inesse:&no distinguit sensum alique.
etiam nec expositor vlliis necus. Secundo,si eiusmodi essent de inesse: tunc Aristic in lib. primo priorum tales
no doceret syllogisare nisi in syllogi linis de inest e. Ubi constat illum non has syllogisare in puris de inesse. Tertio,tunc in iis contradictio esset sumenda penes ductum N non penes modum. quod Arist. non concederet. Quarto , tunc talo probarentur sim exigentiam primi termini: Se non os sciabiliter: ut sorticolae aiunt. Demum nec Alexander nec Aueri nec Philoponus haec
sentiunt in lib. priorum: nec hic. Dositis, . Et desitu modi agamus: ab Arist. itaq; apte habemus tales modos esse prosilicies siue praedicationes: liue appositiones. in are si graecos sectabimur modos sempin primo loco statu cinus: veluti verbum in illis de ines ND P. . s..Si latinos ponemus in sine ut Boe. scrvat. Sist in no- nulli qui volunt hos modos dii pc u ni facere copolitionem .dum vero sequuntur: aut mediant sacere diui-
.mm . sionem quod quidem sciuolutae ex dictis patet. Nos enim cum peripathoicis dicimus ubicunq; ponutureodem modo fiunt. nota.n.& verba tra posita idem significant: sempertii ubicunq; sint: multiplice propone efficiunt: quatenus liab in pol sumi frosubiecto&materia,& pro accidete ut diximus: quod quidem ad rem syllogisticam non refert. Et quonam o tales modi mo
μι ει essetant propones dicamus. Sorticolae itaq; aiunt modos: turceiscere propones modales : cum aduerbialiter tenentur. Mouentur quia adverbialiter tentasiant syncathegoremata: nominaliter vero sumpta sunt cathegoremata. Propterea dicut eiusmodi holem e medere est contingens: aut solem oriri est necessarium
esse de inesse,&non modales nisi sin quid:& metaphorice velut ho pictus est ho. Hae vero sunt modales, co- tingeter hocurrit. necessario sel oritur: & id genus. Pro his Iblebamus arguere. primo: quia in qualibet illarum notatur praedicatum inesse subiecto. Igitur est de inesse. Secundo facio hunc syllogilmsi.oe contingens est pos
sibile .hoiem currere est cotingens. Igitur holam curre
re est possibilestic nin, sylli est in specie syllogismoru,
ct de inesse. Ditur illae propones sunt de inesse. Tertio,
tunc propositio contingens conuerteretur in terminis
contra Arist. primo prioru, quia Mne sequitur holem
currere eit contingens. Igitur cotingens est hoIem currere. Quarto haec couertit. n. est. A. igii nullsi. A. est. v.
sed quodvis horu pol este subiectu huius nois contingens. Igitur bene valet. nussu. A. B. est contingens. igitur
nullsi c4tingens est. A. n. Qinnio valet aliquod pose est holem currere. Igit holem currere est pore. M ulla alia dicuntur: quaecum sint frivola: Omitto. Sed haec postulta est:& stultissimum est contra ea esse sollicitu. primo Topi. Boetius. n. Ammonius: Porph.nullam vim faciunt in talibus quocunq; msi illi modi sumantur. Oes
enim dicunt idem significare iustum: & hille idem bos ECUNDUS. 13
num&bene. &per conlequ ens idem significat c5tin - gens quod cotingenter, necessarium quod necessario. Dici igitur' Aristo. nec illas vocat modales nec has de inesse led solum ait alias: esse de inesse. alias de necessisario ineste. alias de possibili inesse. Quicquid tamen sit sectando sorti colas dicerem tales propones posse accupi sim se totas:& hoe mo haec est de inesset necessarium
est sole oriri: de id genus,aut sim dicta: quibus modi appones sunt: siue praedicationes :&tunc sunt m Odales. Quarone patet argumenta milia esse. Penes quidvero contradietio in talibus sumenda sit: dicamus. An Onymi:quos narrat Phitaponus primo prior v. dixerunt in illis de contingenti vel poli corradictione cfle sume dam pernegatione propositam toti semper. In illis de 'necessario inesse dupliciter praeponendo mo: & pponsido verbo: hv.n. contradicunt necessario Ois ho est animat:& necessario quidam ho non est an iniat velut illae. necessario omnis ho es aiat: non necessario olf ho es aiat. Pro ijs facit Arist. primo priorum ubi docet sullogisare in quarto secundae: I: quinto tertiae.& docet reducere eos per oppositum conclusionis in his de necessario inest et ei dum sumit oppositum: accepit cotradictorium in dicto:& non in mo. Amplius Arith docet is llo pisare ex puris necessariis in secunda figura: ex cotingutibus vero dicit nihil in illa syllogisarii hoc at no esset si
vis necessariae esset visastirmationis. Idcirco absolute apud Arist.dico'contradictio sumi debct pencs nega M. - tionem vel assirmatione ni odi. sunt aut modi so: pos- εsibile: contingens, necessarium,impos verum, salsum: licet verum & salsum sint modi sim usum: non sim veritatem cum reducantur ad illos ut diximus. Quare quς libet modalis potesse aut tota a stirinatiua: quoties modus & dictum sunt ambo afirmationes. aut tota negativa cum modus & dictum negantur. aut partim asti notiua S partim negatiua: cum vel modus vel dictum asirmatur caeterum negatur. Absolute in sumenda est co tradictio penes modos. Tunc ad roncs. ad primam dico in docet reducere illas per contradictorium dicti: in vis illius est maior quam virius illarum de in Esle. Ad scam non est absurdu syllogiore ex affirmationibus in secunda sigura in aliquibus inodalibus: qii dicta illarum habent vim proponia in de inesse. In continge tibus vero non sic:qm dictu contingentis non pol habere vim proponis negatiuae de inesse cum conii ortatur ad oppositam qualitatem. Lide quantitate talium
agamus. dicunt itaqἰ sorii colarum nonnulli tales enu Grim .
tiationes siue propositiones nullius esse qualitatis. M uentur quia terminus subiectus suspenditura propria denominatione. Amplius quia non mensuratur 2 pr pria acceptione respectu suppositorum:& ita volunt tales enuntiationes nullius esse quantitatis. Haec positio non est peripathetica. Primo: quia Aristoti ubique ubi aut propositionem aut enuntiationem diuidit: semper pir v. iuersale & particulare S indesinitum diuisit i&nullam exclusit. Amplius omnis propositio ves enuntiatio ex materia conflat:& forma. Igitur sicut ratione somxx dicitur qualisas limatiua, videlicet, ves nega titia: ita ratione materiae dicetur quanta uniuersali Aviadclicet, vel particularis aut indesanita. Tertio ex non quantis non fit syllo simus: aliter non regularetur per dictum de omni vel de millo: A: esse in toto. Potest
igitur dici & peripathetice quod in talibus potest notari quantitas triplex. Vna penes modum. Alia rati
ne subiecti ipsius dicti . Tertia respectu totius dicti
55쪽
quatenus est unum sin lare dictum respectu illis propositionis.Si respectu modi necessarium re impossibilei iciunt uniuersalem: qui pro omnibus suppositis temporis: ut Auer. inquit in lib. priorum: ut deum esse est ne quoniam in omni differentia temporis. Si militer&haec. impossibile est hominem esse aequum: ηε βρον quia in nulla differetia teporis erit vel est vel fuit reum. Hae sunt particulares: contingens esset possibile esse:ua
pro aliquibus differentiis temporu. Si respectu subieta dicit: sic erit quanta iuxta signi subiecto addita natura. Et pro hac docet syllog are Aristo. in prioribus. Si vero respectu totius didit: sic est singulare:quoniam ut si edictu singulariter tentu sub ij citur: modus praedicatur 'ν - ut lentiti; oetius. Per haec patet solutio ad obiecta. Et de appositionibus dicamus: est. n. maximu dubiu: cur Aristotcles solum docuit contradictionem sumerer de non contrarictatem: vel alias oppositiones. Patet enimia, hoc ideo secit: quit loquitur de his secundum se t ias :& cu ut sic sunt solum lingulares: di in singularibus nulla sit oppositio nisi contradictoria: ideo docuit ibi ucontradictionem. Haec de modalibus. is quenticuero etiam per rationem fiunt boe modo po- -d.ti a mntibus. Ad ι i. n. quae est possibile esse haec sequitur, quae est contingens esse: dis haec cum illa conuertitur, videlicet, er non imposnbιle esse, G no necessarium esse. Liuero, qua est, possibile non esse, Cr contingens non esse,ea, quae est, non
necessarium non esse, ex illa quae est, non ιmpossibili non fasci Illi praeterea, quae est, non possibile esse, Cr non contino gens esse.ra,quae est, necessarium non esse. erimm sibile sese. Eι rursus, quae est non pollibile non essὶ, non contina
scino esse, illa quae est necessariu esse .crimpossibilino esse.
confideretur autem quod dicunt,ex subscriptione hac.
Contingens esse Sequentes. Non impol sibile esse on necessarium esse.
Ordo tertius Ancectus. CNon possibile eme
Non contingens esse Sequentes. Necessarium non esse
Impossibile est emea Ordos. SI Antecentes
Possibile non eme Contingens non eme Sequemes Non necessarium non esse Non impossibile non ellea ordo quartus Mederes. CNon possibile non esti Non contingens non esse
Sequentes Necessarium esse Impossibile non e cc . is. De quo igitur nunc Aristoteles agit: videtur ambiguum nonnulli volunt Aristoti nunc agere demaui potalent ijs.Sed hoc non placet . Nam apud sorticolas aequi- pollentia inuenta est ut ignotior propositio ad niniore
transferatur. Modo Aristoti docet transferre non imi otiorem ad notiorem: sed econuerso indifferenter. Philoponus appellat inscriptionem prssentem conue sonem:qua, videlicet,vna propositio in aliam vertitur. Aristot. vero hacol theses hoc est consequentias: &hanti strephes: hoc est conuersiones. Quoniam una ad alteram & econuerse sequitur. Videtur igitur intentio partis de consequentiis conuersi uis moditum esse.Ante igitur quam ad rei veritatem veniat: primo constituit ordines & consequentias sim antiquos: quos graeci
volunt fuisse stoicos: deinceps circa illam figura disputat quid bene& quid male dictum est: pon o regulas conuersionum atq; cosequentiarum. D hoc proponit
dicens: consequentiae vero etiam per rationem sut hoe modo ponentibus: di subdit regulas illorvi quae ex sui scriptione apparet. Vbi debes icire. Primo φ oia quadrangula ipsbrum. aaraa. ab ipsis stoicis ut antecedentia statuebantur.Omnia vero ipsorum. bbbbb. ut consequentia conuersim collocabantur. Secudo debes scire ui consequentiae & omnia quae dicuntur de his: accipiuntur per terminos transcendentes esse, vidclicet,&non esse: ut sint communes ad omnes alios praedicamentales: iusuis quantitatis sint, si tamen velles: posses terminos specificare ad libitum.Reliqua verba te
ius ex subscriptione figurae patent. Ipsum igitur impossibile vis non impostibili ad ipsum m6 contingens atque possibile : er rursus ad non contingens ἰer non possibile: siequuntur quidem contradictoris: conuertifim tamen. Nam ad ipsum possibile esse: ea negatio ipsius finis possibilissequituri quae est non impos ibile effici Ad negatio ne uero a matio. Ad no postibile nas esse:impossibile esset quia impose esse limatis es Non impose uero negatio. Subscriptio Aristot. possibilium& contingenuum
a corrigit dictam positionem:&vult en veram quo C . c.
ad omnia quae dixit de possibili de cotingeti: de de ipsis
impossibili. In quibus vobis innuit duas regulis. Prium: contingens quouis modo sumptum conuertitur
56쪽
eum pini bili eodem modo silmpto. causi est shntidem aeno non disserunt, ut Porphy. dixit nisi quia possibile infinitari potest sine particula negasua: cotinges
vero minime. Non.n.dicimus incolingens, vidicimus impore:sed dicimus non contingens. Qiserepore esse&contingens esse primi anguli si quadranguli ipsb-r n. A.conuertuntur. ic singulae singuloriam quadras, M., vi gulorum is uteris. Hanc regulam non explicat Aristo.sed dat eam intclligere . Secunda regula. pose& impose sese sequi intur cotradictoriae: hoc est per negationem praepositam.Seruatis.n. dictis eodem modo
quo ad qualitatem & quantitatem: sunt aequipolictes leonuertibiles per solam negationem praepositam. -- - Huius declaratio estu, possibile siue cotingens ad ip- νιμ sum impore te habet corradictoriae. Dicebamus enim v in m alibus est triplex quantitas: quarum una est respectu suppositorum temporum.Et de hac Argio.luquitur hic:& hoc modo impore est ure ad nullam disiscrentiam tbs: contingens vel possibile particulare ad
quasdam disterentias temporum. Neceuariu vero ure
ad oem disserentiam teporu quare recte dicit in aequi- pollentia contingentis siue possibilis ad ij ii impola accipitur contradictorie,hoc est per negationem prs positam modo: quia posii bileaa ipsum impol se habet contradictorie.Inquit. Ustim igitur impore atque non impossibile ad ipsum contingens atque possibilar & rursus ad non contingens&non pose sequunt quidem contradictoriae singula singulis distribuendo, ut non possibile ad impoth non impossibile ad possibile:& de conringenti eodem modo. Addit conuertim inrquia non Modo aequi pollenter ed conuertibiliter sese sequuntur.Huius eponem subseribit dicens nam ad ipsum pore esse ea negatio ipsius impolis sequitur:quet in no impossibile esse. Ad negationi vero assi matio ut ad non possibile esset impossibile esse. Quia impore esse astirmatio est:nonipossibile vero negatio. Sic igitur quo ad has duas regulas stoici recte sensere. - A ipsum necessarium pio nam modo se habeat e confiis --, ω s. derandum est. Penpicuum itaque ipsum non illo moso sese habere. Nor contrarie quidemsequitur, contradicim
Nue quo nam modo ipsum necessarium se habeat ad ipsum impossibile dcclarat .Et ponit talem regulam tertiam G, necessarium & impossibile sese sequutur couersim contrariae: non aut contradictoriae. HOciest per negationem postpositam modo: & non per n. - . gationem praepositam. Huius regulae ratio est: quia
'necessariu& impossibile opponuntur contrariae: quia impossibile pro nullo liappotito temporis: necessarium pro omni supposito temporis i ideo aequi pollentiae erunt per negationem postpositam: ea ratione, vid licet , qua sit in contrariis. Et in hoc patet error dictae figurae. Inquit . At ipsum necessarium quonam modo se habeat considerandum est. Perspicuum itaque ipsum non illo modo sese habere quo impossibile& possibile se habent: nam contrariae quidem ipsum neces, sarium sequitur ad ipsum impossibile. contradicto rie vero siquitur: siue ut in graeco iacet: contradictorie per negationem praepositam est extra: di non se inserunt. Neque.nauus'est necesse esse: negallae nonne
Obiiciet quis contra Aristotelem. nam necesse est e . 33. esse contradicit illi quod est necesse esse, igitur aequi, pollet illi,non necesse est esse. Equipollet illi, non necesse est esse, igitur non aequi pollet illi: impore in es.se qm unius propositionis una est aequi pol l .Respondet negando assumptum in haec, ne se est non esse, contradicat illi,non necesse est esse: Immo ut dicit stat simul,qm hominem esse equum est necessarium no es.se: dc non necessarium esse: quia non necessarisi esse est possibile altum, quod sequitur ad impossibile moudimidiu &ad necessarium aliud. Inquit : neq; enim
eius quod est necesse non est negatio erit non neces se esse.Possunt enim ambae de eodem esse verae, nam
id quod est necessarium n6 esse: ut holem esse equum: est non neeessarium esse: hoc est contingens altum: quod malterum dimidium p dicatur de impossibulissim alterum de necessario. caps uera curti sese be intur quemadmodin caelesse est. ipsum impos bile contrarie sumptum iapola lens redditur ipsi trecessario. Num quod impossibile est esse,
s esse. orare ea illa ratisnestsequutar possibila, videlicet,er non possibila,m haec contrariis. Q noniam illa modo
non farificabunt idem necrsyriam π impossibili , sed in
eo more licto comariuntur. Nunc reddit cim tertiae regulae,& quia ex dictis patet. Lego scieram. Caveto cur 'non se sequuntur haec
de necessario & illa de impossibili:queadmodum cael rae,uid licet γ negationem spositam, est, quia ipsum impossibile contrari sumptum p negationem postpositam xqui pollens redditur ipsi necessario. nam quod impore est esse, non quidem ipsi necesse esse: sed potius ipsi necesse non essς inui postet. At quod impore est n5
csse, hoc necessarium est cse. 15 infert regulas amba dicens.Quare ut ea,vidclicet, possibile& non possibule illa ratione pernegationem praepositam se sequuntur,ita haec contrariae per negationem postpolitam, quoniam illo modo sumpta per praepositam regatio nem non significabunt idem, sed modo nuc dicto per postpositam negationem conuertuntur.
An possibili est sic poni ipsius necessarii contra&ctiones,nam ad ipsum idem necessarium sesquitur te ibi. Desses enim nolinquitur illiusncautiosequetvr . cum sitri cessariam aut .is ire, At negare. mare si non νύ
Diler listi impossibilis i . testur id quoi necesse . csr, ii sitate lisse, quod quid morabsurdum.
Nunc disputat quonam mosto ipsum neccssarium i ordinetur cum ipse possibili .Et probatu, no bene ordinatur,ut securiit stoici in primo angulo sne quadrangulo lateris ipsorum.calli enim volebat-se mutuo sequi possibile esse & non necessi; ut ese, probat igitur xyncsai praeposita non facit Ψqilollentiam in his.lautitur talient bimemate, ad neccssarium esse
sequit polaceriisitur ipsiim possibile esse non sequit ad ipsum non necessari ut ese: per r sulam prioristiaca nihil unum sinuitur ad duo coradictoria. ω - .aute possibile esse sequatur ad necessariu esse, probat: quia si no sequitur ipsum possibile esse ad illuc, sequit ij -- ad illud on posiibi csse, in si unum contradictoriorum o sequitur, terum ad illud sequi necesse est. Quod si ad necesse sesequitur non p sibile esse,tuc sequitur impossibile esse, per restulam traditam paulo
57쪽
te Ita ad necesse esse sequetur impossibile ella Inquit,an impossibile est si e poni ipsius necessarij comis
metiones, videlicet D nerationem p posita, ut stoici secerunt.Quod probat dicem. na ad ipsum quide necessirium esse, sequitur pola esse. si1baudi tu agitur lysum p ibile esse no sequitur ad non necesse esse: p re puta n prioristica nulluvnu sequitur ad duo cotradi. ctoria.Quod aut poli: esse sequet ad necesse esse: pr bat dicem i.n.non sequitum illius negatio sequitur, videlicet, non post esse: cu de quolibet iit nec nariu aut
aismare aut negare.Et ira sequetur ad necesse esse nopossibile esse, quasi si non posubile est esse tu e eth quare si ad necesse esse, sequitur non possibile est esse i si quetur impolis esse, quia non posiibile esse: & impos Lle esse: itipollent: per regula secundani, is id quod necesse et haec impos ibile est esse, quod quide est a surdum,& ita oportet dicere ad necesse esse sequi possibile esse:&percos sequens ipsum possibilone no sequetur ad non necesse esse. Quia nihil solvi urvo conyertitur cv m duobus contradictoriis.
ιψuper etiam ad psibile cli septi vir γ' is bile esse.ad hoc autem nar necessarium clem poσι ut id quod lucessarium est, non ceg rio in dpud mestu6 rdo. Secundo arguit, posiibile esses i V qecesse eis igitur ad pore esse non sequitur a n esse incidi ilcit,quia ubi potabit sequiturad necesse esse: valetaecesse est esse. Igitur possibile est esse. Ut i lubile istine: igitur non impossibile est escia si cundi regulam. Vltra, non imisse est esse: isti non iis c I tu est se, quia pex stoicos no pece l. vise & n0n in ipse esse cὀnuertebantur:& pon; hi in 'p'angulo. res possibiles uetur & conu n uju non nς it se,cuna ipsam sequatur ad Hec se eis tunc ad necesse eta sequetur non nec se esse.sic igitu Ier duas rationes patet haec non conuerti, possibilet esse,& non necesso esse. Inquit. super etiam subaudi d necesse esse sequit pore esse, igitur non necesse es e non sequitur ad possibile esse:quod deducit dicens,ad possibile esse sequitur noimpossibile esse ad hoc per stoicos non ne iue eme sequebatur: quare seri posset ut id quod necessarium
At verones cesseestsi ittar adpostibile esse. Neo ad idem siquitur ne e non que. Et nans utras accides
potest, rum uero utrucis uerim siti non erunt profecto illa
Hactenus fortasse probauit oe postibile esse, S: non necesse esse non conu tuntur sumendo possibile propoli alto, nuc 2 sumendopossibile pro contingenti id triiq;:probat etia in non conuertitur cu necesse esse, nec necesse non egEvtitur asit tali ratione, quodlibet continges hcic mddiisti inptu est ad vii siq;. Neces sarium no est admHq: si ii sit necessie esse sitae necesse non esse, igitur necesse esse non potest conueni cum possibi I:nec nectae non esse,Inquit. At vero neq; necesse esse lhquitur conuersim ad possibile esse, nee ad ipsum idem possibile sequitur necesse non esse.Deinde accipit maiorem dicens:ei naq;, videlicet, possibili egeutruq; accidere potest, quia conuertitur in oppositam qualitatem: haec est maior. Deinde sumit in orem, di-
cen .horu vero vitavis,videlicet: vel necesse esse vel necesse non esse verum siti non erunt prosecto ira ve-
'μ ambo,videscet, esse &noesse, quod optari lices.
uertitur ad utrunq; Ad necessarium si est, vel non em no erit ad utrisq; posci ipsiam igit necessie effer & ipsum necesse no esse cum ipso possibili conuerti non potest
Relinquitur igiturnon necessirium non egesiquida ressibile esse. Hoe nanque uerum δ de eo quod di necesse esse
Ex dictis dat quartam regulam:oe, videlicet, Πzga s. tio praeposita monecessitatis,&postposita facit aequi
pollere ipsi de poli esse.Huius ca est: quia necesse esse: δ: possibile esse se habent ut subalternae.nam ipsum necesse esse est ure temporis. ipsum possibile esse est pamticulare. Sed negatio pryposta & postposita facit squipollere suo subalterno. Hae igitur conuertuntur . non necesse non ege:&pore esse.Ethae,non pola non esse: ' di necesse esse. Sed dices, pore esse stat cu necesse ce. &cum ipse ne se esse non stat ipsum no necessc non esse,quas Lluens. Inquit,hoe nanque, videlicet, non ne-ccsse Gn esse verum est de eo quod est necesse essetaut soria e ce intelligit. hoc hanq; hoc est non pola nonesta verum est de eo: quod est neccsse esse.&e igitur id his accipitur aequi pollentia per negationem praeposta&postpositam. Et ita patet quarti regula. ι Hae v.esiam fatisne contradictio se ei que sequitur di c. hie, -- non possibile esse . adiltad n. sequitum impositibile eleer ne cfarium n e , cuius negaris est non necessarium no G Igitur 'haec tradictiones modo dicto sesequantur. tque nihil impossibile sequetur ponantur.
Persuadet respontione di regulam datam,videli t, P non necesse non esse aequipolleat ad pore esse ait,quia hau contradicit illimo pore esse. igitur sequuturia hanc,poscesse. quicquid. n.contradicit uni contradictoriorum stat cum alicro . Quod alat corradi ad non pote esse declarat: quia non possibile esse, di in possibile esse :& necessarium non esse conuertuntur, modo non noecta non esse contradicit illi, necesse nuere. nihil n.verius est contradicere :u per negatio praepositam, & ita hae contradicunt: necesse non esse, Δ non nec se non esse . quare haec contradicit illi,im possibile esse, Sc non possibile esse, quod erat probatio nostra.Inquit,hac.nuitiam ratione ipsum non necesse nocte contradi imo sit ei quae sequitur siue est idε eum nori possibile esse. Et ita si haec, non necesse non esse: contradicit illi:non possibile esse stabit cum hac,videlicet, re esse: quia possibile esse & non possibile esse contradicunt.Qim autem non necesse non esse contradicat ad non possibile esse: probat dicens. ad illud enim,videlicet, non post esse: sequitur impossibile es.se persecundam regulam:& necessarium non esse per tertiam regulam.Cuius necesse non esse negatio est ppraepostam particulam non necessarium non esse. Igitur concludit: & contradictiones modo dicto se sequunturiatq; nihil impossibile sequetur:s sic potiatiturita igitur vis rationis, non necesse non esse contradicit ad non possibile esse. Igitur lut conuersim cum
possibile esse. Quarta itaq; resula est,nisatio pr otiio Se postpolita facit conuersionem in his de neces Ho&posiluis.
tauit aut quistiam xtram ad neosse esse ipsium pos - 2- me esseses rur . Namsi non equitur, contrastilio, uiti Iulicet, non possibile esse sequetur. Et si quis dicat non hane Mod ,
tradictionem, nec se erit eum dicere eretria Eionem esse
haos, a uet in Abile ma esse, prae quidaem ambae de ipse
58쪽
α s. Quoniam accepit ad necesse esse sequi pola, idcirco dubitat utrum ad necesse esse sequatur pore. Et primo arguit , ite,na si ad nectae esse non sequitur pore esse: sequetur suum contradictorium, videlicet,non possibile esse: per regulam contradictoriarum quae dicit v, de quolibet dicitur alterum Vltra,ad necesse esse sequitur
non possibile esse, igitur sequetur impossibile esse: per regulam aequi pollentiarum, non possibile esse dicet valere impossibile esse:quod est absurdum. Dices soneu, cotradictorium eius quod est possibile esse: est illud sibile' no esse, per negationem postpositam: & licet
hoc sit contra regulam secundam, probat etiam non esse bene dictum. Et inquit, etiam haec repugnat ad necesse esse: non enim stant simul necesse esse: de possibile non est e. Per hanc itaq; rationem possibile esse videtur sequi ad necessarium esse. At uero rursus id quod idem est dividi er non diuidi: ars σ non positae urdetur, quare ipsum ture' esse raris contingens non esse. quod quidem falsum eZAd oppositu arguit. Et probat 0, necesse esse non sit possibile esse: nam possibile esse est ad utrunq;. Ipsum necesse esse est ad unum. Non igitur psit nece illae edici possibile esse: quia ctiam diceretur possibile non esse. Et ita videtur quaestio dubia pro utraq; liri parte. ra , xt --3 Persi i mitas non omne quod potest .ut esse utit ambu
tire,etiam cppsia uatere. Sutu enim quaedam tu quibus non -- est verum. Primum quident in iis ,qus no per raticine possunt. ζ'z ut ignis potι' calefacere: σπι Etiam habet imito abilim.
potentic,qus per rationem unt,eaedem etiam pluri,-.--morum fiant tririorum. QAe autem sine rationesunt.nou
Taia. omnes tales erunt: Pis,ut dictum est.ignis non potest ealesis
aer cere ta' non caliscere. Nec caetera alia quam agunt semper.
Qisitim tamen possunt etiam per irrationabiles potentias simul opposita suscipere. Dictum est autem boe hae de eos: quia non omnis potentia oppo Ioram est susceptias, nil oraxes eaederaserie dicuntur.
G H. Soluit quaestionem.vbi debes scire v xet in graeco dinaton lioc est possibile dcriuatur dina me hoc est potentia sic apud nos possibile dicitur potentia: ut igitur potetia esst multiplex: sic possibile erit multiplex. Potelia vero est quaedam activa quaedam passiva. Rursus sue activa:siue passiva, est alia rationalis: alia irrationalis. Potentia itaq; activa irrationalis: omnino est determinata ad esse: lua ratione dicetur poteria fim dimidium. Passiua vero siue rationalis ut intellectus : siue irrationalis ut materia prima : atq; subiectum est indisserens ad
opposita.Similiter activa rationalis ut voluntas ut no-
nulli sint luceli ad opposita. Propterea inquit, dictum est autem hoe siue haec diuiso de potetia ipsa dicta et had indicandum ui non omnis potentia oppositoru est. susceptilia: neq; oes eaedem specie dicuntur: ut visus&auditus alterius speciei sunt, aliae eiusdem ut omnes visus: vel omnes intellectus humani. Quare ut potentia
alia est ad unum dimidium tis, puta ad non esse, Alia ad virunq;: sic & polsibile:quod denominatur a potentia iis modis dicetur. Haec est solutio quaeshionis, verba transsatione patent. Quo vero ad verba ipsa graeca attinet: verbum illud hos :licet latine sit quicunq;. hic trasuli omnes: quia ad aures sonat magis.
cum itaq; potetiae nonnullae multiplicer sint, sium quos possibile non simpliciter erit. Sed aliud quidem tam in actusiquerim erit: ceu potest aliquid ambulare, ambulat: σ
se esse dicitur. Aliud uero cum forsitan aget . ut petes qui optam ambulare , quia forsitan ambulabit.
Aecepit ipsi im possibile dici noviro modo per hoc
si, potentia non dicitur uno modo: nuc idem altius e plicando inquit. Cum itaq; potentiae nonnullae multitiplices sint: cum alia sit ad unum tm: alia ad vis unq;: ipsum quoq; possibile: quod a potentia traducitur, non simpliciter siue uno modo erit : sed etiam multiplex. Verbum illud multiplices graece est Omonimae ire licet latine sit aequi uoce:hic non sonat ut expositores & Boetius intelligunt.Vno igitur modo aliquid dicitur possibile pro eo. d est de inesset ut potest aliquid ambulare vel esse:cum ambulat: aut est iam. Alio modo dicitur Peo quod nondum exivit adactum: sed forsitan exibit. Vt pol quidpiam ambulare,quia forsitan ambulabit. Et hae qaidem potentia in rebus, quae mouentur duntaxat s est illa uero etiam in immobilibus. At per utroq; vere dicta L C. q. tur aliquid porcii ambulare aut eger atq; quod ambulat criam actu est etiam ambulare potest. Postibile has de ipso ne disii cefario hoc modo non simpliciter uere dicetur,sed alio modo vere. Quare cum ad particulare uniuersale sequatur, ad ip. sum nec. e Gessequetur posit bile esse, non tamen omne. Tangit iusserentiam ct conuenientiam inter dictas potentias, & vult cui illa potentia, quae cli: d oppositas tum locum habeat in quae movcntur, eiusmodi sentcorruptibilia & variabilia, potentia vero ad unum tinetiam in immobilibus reperiri potest. Dicimus. n. sole posse oriri: deum posse esse:& talia. Ponit tamen conuenientiam in per ambas aliquid denominari pol possibile Iut tam id quod nondum est: sed forsita erit: quam
id quod ambulati & ia in actu dicitur posse ambulare. Tunc quasi riasionem epilogando soluit ad formam, S inquit, possibile itaq; de ipsi, necessario hoc modo ad utrunq; sumptum non simpliciter vere dicetur, sed alio modo vere dicitur: cum accipitur pro dimidio,
quare insert: cum ad particulare ure sequatur: ad ipsi imnecesse esse sequetur possibile esse . non in omne Pled fridimidium. Videtur. n. ipsam necesse esse ut particulare quid: quia ad esse im: ipsum contingens ut v se: quia adesse:& non esse. Quaerunt iuniores virum neccssarium
sit particulare respectu contingentis. Ego dicerem uicontingens &necessarium possunt cos derari respectu suppositorum temporis :&hac ratione ipsum necessarium cst ure:cum sit de omni tempore: ipsum vero contingens est particulare: cum sit de siquo tcmpore. Aut respectu suppositorum rei t& hoc modo contingens est usius ipso necessario: cum copetat mobilibus de ii mobilibus. Necessarium vero immobilibus iiii. ita petiam principium omnibusforte rebus, quae sunt r. aut non sun ipsum necessariam atq; non necessarium: ta re. - liqua ut ad haec consequentia consideranda fuat. Perlicuumnus est ex qs quae diximus id quod est necesse se, actu se. Quare cum ea quae sunt sempiterna, priora sint: etiam quod vi actu iis potestate prius erit.
Stoici sumpserun t ordinem aequi possetiarum ab ip- - s sis contingentibus,&deinde per regulas contingentiudederunt ordines in alijs. Arist.igitur reprehcndit eos,& probat Ordinem esse sumendum a necessariis sive nonecessarijs. Immo declarat ipsa necessaria siue non necessaria esse prima consideratione reliqua esse conlid randa, ut consequentia ad haec. S3 llogi at aut liu ne inmodu sempiterna: & semper in sistit priora iis quae
59쪽
potestate stant. At necessarium est sempiternu & sempactu. Igitur ipsum necessaritim est primum ipso inesse: Sipsum incis eam prius ipsa potestate,Stoici igitur naturale ordinem non seruarunt: in talibus eo i regulis.
quidem sine potestate a situ, ut prinis substantiae: uero actu cum potesate sunt, quae quidem iratura priora sunt, tempore vero peseriora. Alia uero nunqua actus retori potestate duntaxat
si. Rerum igitur ordine hoc m5 Arist. constituit, ut prima sint e sine potestate afui sunt,ci: in hoc ordine collocant graeci ludas diuinas atque e materia cino separatas. Post haec & in scdo ordine sunt,quae actu quidem sunt: sed cu potes latei& in hoc ordine collocant corpora ipsa quaevis. Haec natura atq, praestantia potentiam:& subiectum excellunt, materia vero haec tempore e cedit: quod cum non sit logicum, Metaphysicis omitto. Post haec in tertio ordine sunt possibilia esse: quae dem non sitiat, sed possunt esse:& hac ratione possibili sunt,quia non sunt: Sc Sepossunt. Et in hoc ordine statuunt motus tempus: transmutationes II id genus. Ab
iis triplex orta est ensitiationum materia. Alia quidemqn praedicatum inesse subiecto dξ: & non pol non ineia se: tuae materia dicitur necessaria vel impoli: si sit ad n5' esse. Asa est eum praedicatum inest subiecto actu, potin non inesse,& h dicitur materia de inesse. Tertia est in qua si dicat unci inesta subiecto, sed potinese, idicis matcria cot Iges. Ad olum eo , i dicta sunt decurationem,describamus figuram quadrangularem.
circa igii prssente sigura primo debes scireu, is pru
nes in his positae sunt interministranscendentibus, S ut sint coci ad cias terminos:&adociqualitates. Hoc enim dat intelligere esse debere esse similes in Oibus preter qualitates & modos, unde pro regula in olbus his seruada est, ut termini sint silis: S quantitates silas, i luq: modiiserunt:&qualitate. Scito debes sciremi i ses haru sunt iano eaede ut illae de inesse, et quo ad sub- alternas: in qbus potius infernae sequunt supcrnas: quaecontra. Tertio debes scire q, ut in illis de inesse aequiupollentiae accipiebantur per tres resulas in corradii imrijs per negationem praepositam 1 in cottariis per pol
positam: in sub alternis per praposita S: postpositam iita in his. Ouibus declaratis facile patet correptio figurae sto corum: quae hoc modo subscribaniri Haec sgura est secundum Aristot.descriptionύ: quae corrigit illam stoicorum.
De oppo i ne prop sitioin disserit quae magiscio m , aut qua penes eruinciandininiadum, an quae sunt ex oppstis praedicatis.
UT K v M uero contraria sit asyrmatio negaticini.
an a*irmatio a pretationi, atq; oratio orationi: veilla que dicit, omnis homo estis his, illi quae dicit nutas Damo ni iustus: an qua dicit, omnis homo estiastu illi, quae diacit omnis homo osti stus: aut ut carias est iustas, σ nouest callias iussus, callias iniustus est: quae igitur nam harum contrarias. Disrs scire quod enuntiationes bifariam in i, , telliguntur opponi, uno modo penes oppositum modum enuntiandi, ut contrariae , ut omnis homo est iustus, nullus somo est iustus: aut ut contradictoriae, velut aliquis homo est iustus, nullus homo est iustus . Alio modo opponi positant: penes opposita pradicata quae dicuntur de eisdem subiectis: ut homo est iustus, honio est iniustus:homo in bonus, homo est malus, Callias est albus,Callias est niger,cquus est bo- vj a in anus,eqtius cst non bonus: & tales, iis acceptis quidam dubitationem Aristoti intelligunt postitie atq; ab li
te,hoc modo, videlicet, utrum propositiones oppona tur penes contrarium modum candit an penes contraria
60쪽
contracla praedicata sed hoc stare non potest:quoniam in hoc libro non semel quaestio est abibluta. Dictum est enim in primo: & hoc secundo: oppositio selum
est in propositionibus sim oppositum modum enu sandi:& non secundum opposita praedicata:quoniam enuntiationes oppositae sm contraria praedicata posissent esse simul salsae: in lignum est homo albus, lignum est non homo albus.Cum igitur quaestio est soluta, non videtur rationabile irvisus debeat et t. Amplius haec expositio sbium intelligit de oppolitione cotraria: quod etiam sillum est:cum Aristo. exempla det in contradictoriis singularibus: & contrariis uniuersalibus. μ' L. Melius igitur videtur mihi s littera sit legenda comparative: ut graeci legunt:cum enim Arist. declarauit enutiationes bifariam opponi aut penes enuntiadi modos: aut penes esitraria praeditata:petit nunc quae magis opponuntur hae quae opponuntur penes oppositos enuntiandi modos, vel illae quae opponuntur penes opposita praedicata. Rursus videtur 9, Aristot. per mantia graece intelligat Oes opponis spes siue contrarias siue contradictorias:vt exempla monstrant. Qitarunt hic quae oppositio sit inter propositiones,quarum una sit vera altera salsa. Respondent nonnulli talem oppositionem
esse contrarietatem, hae enim contrariantur apud eos,
homo est animal,homo est lignum. Persuadent primo
quia opponunt ui n& non priuatiue nec relative nec co-
tradictoriae: igitur contrariae. Secundo, illa oppositio consurgit ex compositione propolitionum saeta ab anima:in quibus non potest esse nisi contrarietas. Te tio quae ponunt aliquid non opponuntur contradictoriae. Ahemia enim contradictoriorum nihil ponit iri Aristot. inquit. Et ita concludunt tales propositiones: quarum una est vera, altera salsa opponi contrariae. Sed haec responsio silvola atq; stulta videtur. Prima: quia omnes aiunt inter ens & non ens potius esse contradictionem i luitur si verum & salsum opponuntur potius contravictoriae, cst enim salsum non ens primo posteriorum . secundo ea per quae declaratur primu principium disiunctivum Dictum ex partibus contradicentibus videntur plus quam contradictoria: sed Aristo.
Metaphysice declarat illud principium,de quolibet citastirmatio vera vel falsa: & de nullo ambae: per hoc Onihil potest esse simul verum de falsum: igitur verum& salsum opponuntur phis quam contradictoris ut ita dicam. Tertio Ammonius Boetius & Porphyrius desinierunt contradictorias hunc in modum contradictoriae sunt propositiones oppositae quae diuidunt veru Sesalsum in quolibet. Demum Arist. in fine primi pri rem idem sentit: ut ijs patet:qui libros Aristo. reuola
oris . runt. Propterea debes scireu, veru & falsum possunt opponi incomplexmut entia di non entia, aut compi xe. Si opponuntur incomplexet patet ea opponi contradictoriae vi ens & non ens,si complex: hic opponu-tur interdum contrariae. Si colliguntur a propositionibus contrariis, interdum contractoriae si a contraditictoriis colligantur. Tunc rationes oppositae per hanc distinctionem omnes diluuntur zri intelligenti patet. Prima enim desetur Q, verum di salsum ut in terminiso ponuntur contradictoriae ut diximus primo posterio
mam: quia unum signis catens alterum non ens: ut in propositionibus opponuntur non semper uno modo.
Secunda tollitur per idem:*verum & falsiim ut in i inpositionibus consurgit ex compositione facta ab anima, sed ut in terminis non sic est. Tenia etiam euerta
turi quoniam verum & salsum:vt in propositionibus aliquando ponunt aliquid aliquando non ponunt: cum insunt in propositionibus contrariis ponunt in contra dictoriis ponunt. At in terminis scmper falsum nihil ponit. Hinc sunt peripathetice dicta : reliqua quae clicuntur sunt extrinseca 1 doctrina nostra.
si enim ea quae in m ce sunt, imitentur eaque in anima sunt: atq; illic opinio contraris est quae est contraris, ueluti
illa sis est,omnis homo est iussur: esus quae est, omnis homos uiiugus etiam in his dis rationibus quae in voce sunt Gadem ratione sie habere neccile s. mod si illic non sit optimo contraria ea quae est contrarii: nes affiniurio agi mra, tioni cotraria eritIed ea negatio quae quide dicta est. mais
re considerandum est quae nam fatu opinis opinioni uerae eo Ctruria sit . at in ea que est de negatione, vel quae contrariues ratiocinatur. Q nod quidem hac ratione explico: est quae- m: --.dam opinio de bono ipso q, fit bonum vera, alia vero snon
sit bonum falsa, alia rursus φρ malum, quae nam istas haruopinioni iis Mera contraria di, uis uirum ea per quam est
contraria una sit. Nonnulli ardetiones volunt v, in hoc textu Aristot. c. II soluat:& breuiter velit Oenuntiationes sint magis o positae' quae sunt sim oppositos enuntiandi modos: quaquae fiant de contrariis extremis, ulterius ex littera ivlul ςint sie hypothetice, si opiniones sunt oppostae
lixae sunt de oppositis, enuntiationes in voce erunt oppostae, quae de oppostisaiaec perspicua est: qm ea quae
sunt in voce imitamur ea quae sunt in mente.Destruitur antecedens: sed opiniones non sunt oppositae quae sunt
de oppositis:sed quae opposito modo enuntiant. Igitur nec enuntiationes. Quod si dicas sylis peccare in logica:& contra regulas ultimi capituli primi priorum: iam hiat euasionis locum: u, Aristo. arguit per conssequentia in ipsi, i in qua termini conuertuntur. Mihi aut magis ad aures textus di Boctii atq; bonorum expositorum videtur esse aliter dicendum: ir Arist. mouet unam aliam q5nem: ex cuius soliatione patebit solutio ad principalem dubitationem. O.n. dubitatio accetaria in opinionibus, virum, videlicet, opinio contraria sit quae de contrarioran quae contrariae enuntiat. Ondit aut q5ndhanc esse ad propositu per hoc: quia quales opiniones sunt in anima: tales enuntiationes sunt in voce: hoc est si opiniones contrariae sunt quae de contrariis: et untiationes erunt contrariae quae de contrariis:& si Gotraopiones contrariae sunt non quae sunt de cotrariis: sed quae c5trario mo enutiant: et enusationes ipsae. Et uphaec sit expo:lege litteram. Inquit, s. n. ea quae in voce sunt, imitentur ea quae sunt in ala: siue diametica parte: atq; illic opinio contraria est quae est cotra j: ut ex uindicant: et in iis assirmationibus quae in voce sunt eadem ratione se spe necesse est. Cotta et si illic sit opinio
contraria ea quae est contra ij neq; ammatio affirmationi in voce contraria erit: sed ea negatio quae quidem dicti est: cum igitur ita est in enuntiationibus:vt in opinionibus: erit dub5 de opinionibus:&inquit, nam salsis opinio opioni verae cotraria sit: virum falsa opio quae est de negatione: vel ea salia Opio quae contrariu esseco
tedit: qd magis inepto explicat,& inqt, est quaeda opio de bono ipso ui sit bonii, verbi ca, de virtute in sit bona i& hec est psi vcra,alia vero de bono vi de virtute Φnsist bonui & haec est salsa. Alia rurius falsa et v, virtus sit malia: quaerit nunc si na hars duaru salsarii ipsi poni verae de virtute Φ sit bona contraria est: virum prima Suess. Periher. E quae est