장음표시 사용
261쪽
asso Purs III. Cap. VI.trent, auctis in dies difficultatibus eandem
prorsus animum despondent. Nonnulli neglectis necessariis, quae muneris sui ratione scire tenerentur, inutilibus tantum se tradunt; iis unice delectantur , quae magis curiositatem alunt, quam intel Iectum perficiunt, aut verum quodpiam commodum adserunt. Denique alieno saepe. tempore arripiuntur Studia; non omnia omni aetati aeque congruunt; quae plus , memoria nituntur, pueris ; quae solidus requi-'runt judicium, adolescentibus magis a commodata sunto, quare graviter errant parentes
qui filios suos tum primum, cum jam philosophiae, aut juris prudentiae condiscendae maturi sunt, linguarum, geographiae, historiae,
aut arithmeticae studio occupant. His omnibus ignorantiam nostram foveri in aperto est.
6. Defectus subsidiorum eaeternorum; ex inopia fortunatum ad vitam honeste agendam oritur defectus. librorum, reliquaeque , litterarias supellectilis , nec non domesti eorum institutorum , Sine quibus Iuvenis magnum, ita Iitteris progressum aegre faciet. Numquam il-Ii parentes satis pro merito reprehendi possunt, qui omnem , quem pro proIium eruditione eX penderint nummum, in perditis lim.
bent, quorumque curae eo solum tendunt, ur,
amplum filiis . patrimonium relinquant, quod ipsi in stupiditate, ac ignorantia educaeli paululo post dilapidaturi sunt. 7.) Libertas philosophandi constricta I Jum
enim, non, quQd ratio suadet, sed quod aliis placuit, sentire jubemur, non veritas studio ae inquiritur, sed aliorum sensa anxie explorantur non indagantur firmiores rationes, mon Instituuntur experimentas sed in eorum Iocum auctoritas substituitur,. argum Ontaque
precaria undique conquiruntur, quibus periclitanti sententiae, in quam juratum est, quO-que modo syccurratur; verbo deniques, nihil
novi moliminis susciritur, sed auctorum dis
262쪽
De Ignorantia, ejusque caussis inrcta pro delphicis oraculis accipiuntur, novi. tasqbe ipsa peccatum esta Si priorum temporum, quibus Aristoteles in scholis dominatum
tenuit, memoriam recolere velimus, verissi
via haec esse haud dissiculter comperiemus; ised non libet obductum jam ulcus refricare. Ceterum libertatem philosophandi dum petimus, eam nequaquam intelligi volumus, qua
nonnulli hujus aevi philosophi ad divinarum
Scripturarum contemtionem, atque ad ipsa castissimae Religionis mysteria impugnanda impie abutuntur. Philosophus noster ita secum statuat et omnibus libertatem sentiendi permitti debere in iis, quae solo rationis lumine investigari possunt; at tolerari eam nullo prorsu8 modo posse, cum de cillis agitur, quae a divina solum Revelatione prosci Scun- . tur, omnemque in ejusmodi rebus novitatem in gravissimi sceleris loco habendam es&e; cum enim Deus loquitur, nocesse eSt, ut ramitio naturalis conticescat; ejusque auctoritati humanus sese tutellectus summa cum demit-
CCXXX. Qui propositioni salsae assenium, inuida ut verae dissensum praebet, errare dicitur: rcia in ejusmodi igitur assensu, vel dissensu ereor Sive judicium erroneum consistit. Sic eriat, qui rudicat animam CSSe CONMS.CCXXXI. Praejudicium est anticipata quae . Quiδdam, animoque alte infixa opinio, ex qua in praejudi casu quodam singulari ad erroneum judicium φivm formandum inducimur; sic praejudicium est ea opinio, quae vulgi animis insidΘt: omnia sic erae constituta, Prout SenSibus apparent, unde vulgus solem intuendo judicat : illum esse trium, vel quutuor palmorum discum.
263쪽
26 a Pars III. Cop. VII. EorolL i. Quoties ex praejudicio quodpiam ju
laicium formatur, adest occulta Saltem ratiocinatio, cujus partem antecedentem ea - ipsa praejudicata opinio agit.; sic enim in proposito exemplo vulgus ratiocinatur : res ita sunt constitutae, ut sensibus apparent sed sol apparet meis semibus esae discus trium, Dei quatuor palmorum: ergo.
CUrsm 2. Cum ex vero antecedente non sequatur falsum consequens . III. cor. 5. , ne crasct est, ut opinio illa anticipata ipsa quoqUE erronea sit, estque re ipsa judicium' aliquod non tam actuale, quam habituale. oui Schol. I. 'Opiniones ejusmodi anticipatae, qui Lpraeiudi- bus homines passim abripi videmus, sunt ...' μ ' Omnino diversissimae ; videntur eae tamen ' ad tres praecipue classes reduci posse, qua ignorare philosophum non oportet; sunt
i. Praejudicia aetatis ; nulla hominum- aetas a singularibus quibusdam Erroribus, ac sibi velut propriis exempta est, sed omnium mari me prima hoc morbo laborat. Mens nostra omnium rerum ignara corpus ingreditur, neque in tenera illa aetate ulli, ratiocinio, sed sensationi solum, & phantasiae locus est unde quidquid infimi es audiunt, in veris habent: . ad miseriae cumulum accedit, quod infantium cura iis. fere committatur, quorum, omnium cum sint rudissimi, ora non nisi fa-
bHllis absurdis de spectris, lemuribus, occul- , iis plantarum, & lapidum viribus, quin &gravissimis circa mores, ac religionem Erro-Oq. suse. ribus plena sunt, quod vehementer Tullius de-ῖ-ς, - plorat; si mu latque editi in lucem, se suscepti sumus, in omni continuo praDitate, et in summa opinionum perverSitalct, Uersamur, ut pene cum lacte nutricis errorem SuaeiSSE Uideamur Cum vero parentibus redditi, et magistris traditi sumus, tum ita variis imbuimur erroribu , ut vanitati veritas, et Opinio-
264쪽
De Errore, ejusq. Fontibus. 263 Di confrmatae natura ipsa Cedat. Accedunt etiam poetae, qui Cum magnam doctrinae, sapientiaeque speciem Prae Se tulerunt, Gudiuntur, leguntur, edi3Cuntur, D inhaerescunt P nitus in mentibus. Tum vero accedit eodem quasi maximus quidam magiSter populuS,at- qu s omnis undique ad vitia consentiens multitudo e plane inscimur Opinionum praDitate, a naturaque ῬSa deSCiScimuS. uuare, Sed frustra , . optaverat olim Chrysippus, ut pueris a philosophis educarentur. Jam vero quid inde in reliquam vitam boni sperari possit λ Quae primum infantium intellectui nondum re alia praevento , at simul opportunis praecavendi subsidiis destituto immissa sunt, adeo profundas subinde radices agunt, prae sertim si mala insuper educatio, longa con-Suet Udo. accedat, ut sere an naturam abeant, ct quasi , impossibiles evadat eadem radicitus tollere, nisi adulti deinde omnia ad incudes m revocent, rigidissimoque examini subjiciant; at quodus quisque est, qui hunc arduum sane laborem, prout oportet, susciperet λ Infinita prope sunt obstasula, quae tam a parentum, ac institutorum auctoritate, tum ab ingenita ignavia Opponuntur. Qui ejusmodi opinionibus in infantia imbuti sunt, cum adoleScunt, eas
propemodum ut res sacras intuentur, sollicΤ- teque cavent , ne .sserta SSiS per novam quaestionem super iis institutam profanentur; cumonim quandoque super illas reflectunt, depre hendunt eas adeo antiquas ESSe, ut rem quamlibet aliam, cujus recordari possunt, nec ad Vertunt, quando, quaVe ratione mentem subierint, atque . vel sola haec antiquitas sacri quidpiam ipsis spirare' videtur; inde fit, ut iisdem tamquam principiis certissimis, ac indubitatis utandur, atque ad ea in quaestionibus controversis velut ad infallibilem verita- 'tis regulam provocent, temere & caeco pror-
'us impetu admittentes, quidquid ipsis con-
265쪽
ἀentaneum: respuentes contra sine ulteriori
indagine quidquid adversum videtur. a. 'dejusticia opinionis receptae, Dei prinpriae vel familiae, nationis, Patriae, Uulgi, antiquitatis, noυitatis. Sunt videlicet, qui pro sententia, pro qua semel animum oburmarunt, velut pro aris, & focis depugnant. 'haec totam quasi ipsorum intelligentiae sphaeram conficit ; hic velut constricti haerent, nec facile egrediuntur ; audiunt patienter alios, at ut rem aliter habere, ac ut ipsi pridem apud se statuerunt, in animum inducant, nullis rationum momentis promoveri possunt. Sunt, qui communibus amicorum, factionis, patriae, dc provinciae .suae opinionibus abripiuntur,' torrentem hi sequuntur: quaero ex- illis, cur huic vel illi opinioni firmiter adeo adhaereant λ reponent: tot illustres viri exmsa familia, vel natione idem opinati sunt, . cur ego ab eorum mente recedam 3 At num etiam illustres hi viri ex solo, ut decuisset, veritatis amore ejusmodi sententias & docuerint, & propugnaverint, non indagant; puto tamen nos i requenter contrarium experturos si occulta illa motiva, quibus nonnumquam homines etiam docti, & sapientes, ii praese tim, qui sectarum, factionumque capita esse -mant, impelluntur , detegere Mossemus. Vulgus deinde quot non praejudicia sevet λ Seu enim mores, seu vitae rationes, seu alia quaecumque spectentur, quod ubique errores, aniles fabulae, sensuum, ac phantasiau illusion sin evidentissimis veritatibus habentur Esto vero etiam, subsit quandoque veri quidpiam rumoribus vulgi; plurima certe, ut illud de-ὸ prehendantur, resecari debent, ea praecipue, quae mirabilitatis magnae speciem praeseserunt ; hisce enim rudes animi facillime percelluntur, cumque, neΦlecta Intellinus cul- tura, vivaci potissimum imaginatione polleant, imagnum iis in rebus fingendi campum nanci-
266쪽
De Errore, fasque Fontibus. . 265scuntur. Noli est quidem , quod miremur, tam uberem errorum Segetem in eorum mentibus excrescere, quos una haec cura solliciaetos tenet, ut sibi, suisque prolibus alimenta procurent et at ingens esse in. aliorum animos opinionum vulgi imperium, id enim vero mirum. Quam exiguus eorum numerus est, qui
publica judicia contemnere audeanti quam multi cum turba errare malunt, quam Cum paucis saperet Εjus rei periculum nnmquam est majus, atque cum de iis agitur judiciis, ad quae vulgus nationum odio, patriae amore, lucri cupiditate, aut mali gravioris metu impellitur His erroribus nullo prorsus negotio sapientiores quoque inficiuntur; cum enim sese partem elus esse pspuli considerant, communis etiam commodi inde orituri spe alii .ciuntur. Sunt denique, qui, cum nimia veteres aestimatione prosequantur , non nisi antiqua probant, aut ab opposito, quibus nihil sapit, nisi quod . novum est: illi recentiora quaeque i solo. novitatis titulo rejiciunt; hi omnes sine discrimine veteres, eorumque opera , & labores contemnunt: gravissimo utrique praejudicio laborant ; etenim & multa egregia ' veteribus. praestita sunt, ct saepe tamen etiam hallucinata est antiquitas' atque
idem prorsus nostris temporibuS commune eSt, neque Semper. recentiores sevi auctores, ut o 'Orteret, sapiunc: quare nec sola annorum
diuturnitas veritati pondus addere, nec novitas eidem obesse censenda est, duoque hiscopuli philosopho in indagatione veritatis magnopere cavendi veniunt, inconsultus nimirum novitatis amor, & caeca antiquitatis
s. Prasufficia auctoritatis, quae ex minia aliorum auctoritatis existimatione iuntur , qua fit, ut propositionibus universalibus, quae non credi, verum sciri debent g. agi cor , ob Solum i eruditorum testimonium a lensus
267쪽
α66 Pars LII. cap. VII. praestetur. Nolim equidem auctor esse , - ut viro doctrinae. fama percelebri te mere contradicatur; magis enim convenit, ut nostris potius facultatibus dissidentes nondum omnia ea in re rite nos perspexisse arbitremur: neque tamen propterea illico .conquies endum. est, sed veritas sollicite investiganda, dum re omnimode penetrata, vel cum illo consentiamus , vel ab ejus sententia modeste recedamus . Huic praejudicio omnis quidem, sed cumprimis. rursum tenera aetas subjecta est, unds infinitus prope errorum. cumulus in Omnem reliquam vitam enascitur; infantes enim, ac pueri cum neque rei, neque ipsius auctoritatis examinandae capaces sint, Simulque submissionem illam , . quam in actionibus suis & excipiendis religionis institutionibus
aliorum directioni praestare coguntur, ab ea, quae ad opiniones pertinet, non discernant, auctoritatem quamlibet seu parentum, Seu nutricum , seu aliorum institutorum pro unicaveritatis regula admittunt, quQ fit , ut, quid- quid cum ea non pugnat, temere arripiant. Adolescunt equidem, eamque subinde aetatem attingunt, qua propria ratione uti possunt; at quis iam numeret errores, quibus . interea .eorum amens imbuta fuit 3 Qua vero se ratione iis exonerabunt dissicillimum est reserre inter . salsa, quae quis longissimo tempore vera esse judicaverit. Ea porro. aetate nova , eaque permulta formantur judicia , sed, cum
nonnisi conclusiones sint ex anticipatis emioribus deductae, aequo falsa. Succedunt tan- .dem anni, quibus disciplinae 's eriores seu privatim, seu publice condiscendae sunt, tum Vero nova. magistrorum auctoritas juvenum animos obruit; hic velut ad saXum . Me nt, . Me
fasque putant ab opiniono institutoris sui vellatum unguem discudere ; vidimus id olim in Pythagoraeis, quorum illud pervulgatumino εatis demonstrat, quam pertinaciter ma-
268쪽
RDe Wrore, ejusque Fontibus'. . 267 . 'gistri sui auctoritati adhaeserint; vidimus id subinde in Peripateticis, qui errores quam plurimos per plura saecula disseminarunt isola Aristotelis auctoritate ducti, quem tamquam humani ingenii finem venerabantur ; 'idimus id recentius in Cartesianis, qui eruditas ducis sui fabulas in certissimae veritatis locum adoptarunt; videre id denique .& nunc quoque possumus 9 est enim & aetas quoquct no- 'stra eorum sertilis, qui adeo servili sunt ingenio, ut, quod facilius est, credere malint, quam Scire, quod operosius, quoque patΘntes etiam errores auctoris cujusdam, cujus placi- ta sequi decreverunt, amplectuntur. Sapien- ter hanc in rem Tullius: Qui requirunt, quid Denat. quoque in re ipsi sentiamus, curiosius id fa- Dror. ι .ciunt, quam necesse est: non enim tam uu- 'ctores in disputando, quam rationis momen ta quaereno Sunt. Quin etiam obest plerumque uis, qui discere volunt, auctorιtas eorum, qui se docere profitentur desinunt enim suum judicium adhibere; id habet rutum, quod ab eo, quem probant, judicatum Dident. Nec vero embare SOIes id, quos de Pythagoricis accepimus, quos ferunt, si quis assi maret in disputando, cum eae iis
quaereretur, quare: itG evet, respondere S litos, ipse dixit: ipse autem erat Pythag ras. Tantum praejudicata opinio poterat, ut etiam sine ratione valeret auctoritas. Sed neque cum hisce anni auctoritatis imperium terminatur, & viri quoquct saepe non ineruditi eidem subjiciuntur ; nihil enim est pronius, quam ut ea pro veris habeantur; quae a doctoribus audiuntur, atquct eorum doctrina cum solida veritatis demonstratione :confun- datur. Atque haec est ratio, cur rarissime deserantur opiniones jam . receptae; cur multa solo novitatis titulo rejiciantur; cur eae prae ferantur sententiae, quae provinciae. in qua de
gimus, aut familiae, cui nomen dedimus, com-
269쪽
268' Pars. III. cirp. m. muniores sunt ; cur in una rΘgione verum vIdeatur, quod in altera ut falsum rejicitur, quasi glebae adscripta forEt veritas. Schol. a. Verum non praejudiciis modo errores originem suam des bent; sed alii quoque Sunt, dc fere innumeri eorum sentes : horum . praecipuos jam adducam, quo tiro phiblosophos cautissime incedere condiscat. 'Fontes Errorum
Defectus seriae voluntatis tumenta ra- ιι9num expendendi, in iis praecipue, qui e teroquin α occasionem, dc otium, & requisitam mentis perSpicacium nacti sunt. Nempe alii inordinato . voluptatum studio trahun- Lur, quod, cum animum emolliat, eumque objecto voluptatis nimium assigat, attentionem distrahit, mentisque acumen retundit: alii nimia ad negotia sua applicatione ; alii aversiose ne quadam a meditatione, librorumque lectione prope generali ita retinentur constrj-cti, ut numquam seriam cogitationem inanimum admittant ; alii metuunt, ne anXia, atque ab omni partium studio remota veritatis
inquisitio sibi, suisque anticipatis opinionibus, ac receetae jam vivendi rationi minus faveat; unde opiniones, quas sibi eommodum allatu'ras arbitrantur, absque omni indagine acciviunt, si modo ab aliis quoque , quicumque ii fuerint, eas foveri videant . Nonnumquam assectata propriae imbecillitatis opinio efficit, ut homines animum despondeant, nihilque per
se ipsos tentare audeant , Sed ea caece amplectantur, quae a majoribus tradita acceperunt id si omnium adhuc philosophantium animis insedisset, etiamnum in antiquis ignorantias tenebris palperemus; nonnulli denique
adeo superstitiose visae suae , ac valetudini Conservandae student, ' ut omnem horam, quam
meditationi littes rariae, aut lectioni impen-
dgnt, eidem detrastam putent; at hi quidem
270쪽
De Errare, juaque Fontibus. 269
nosse deberent, non tam litterarum studia, quam otium es Voluptate que corporeas, quibus
plus aequo indulgent, valetudini obesse: neccesunt virorum doctissimorum exempla, quibus id confirmari potest ; Democritus ad cenissimum; Hato ad octogesim uni primum . S Hieronymus ad nonagesimum primum Neπ- tonus ad octogesimum primum inter continuos litterarum labores vitam protraxerunt. a. 'Assectiones animi daminantes. Nulla fere argumenta, quae affectionibus, ac desideriis nostris contraria sunt, aliquod apud nos pondus obtin Unt quod volumus, facile credimus: essatum est certissimum. Saepius quorumdam in admittendis Neritatibus monalibus obstinationem mecum expendens mirari soleo, qui fi/t, ut ii ipsi, qui cuivis legitimas
demonstrationi geometricae absque mora assentiuntur, recu Sent tamen aliis veritatibus non minus evidenter demonstratis, quales sunt:
Misten ta uniuRNuminis,ejusque providentia ad minima quσυis Sere porrigenx, CultuS ei dem naturaliter debitus, animae humanae libertas indisserentiae, ac naturalis immortalitas sec. 9C. firmum assensum praebere : hujus profecto discriminis' ratio non alio ex sonto peti debet, quam ab inordinatis animi affectio-inibus, quibus illae nullo pacto: haec vero quam
maxime adversantur. Veritas nimirum tantum theoretica nullum invenit 'duersarium,
nisi ignorantiam, quam . a se dispelli nemo non lubens patitur : at veritas practica in tot incurrit hostes , quot sunt malae animi affectiones, quotque perversam vivendi rarionem a maiar, qui pro ictrea Omnia malunt, quam inrd genus enunciationibus veritatem intueri cons. β'. 170. sci l. n. G. . Tales qui sunt, rationibus etiam evidendissimis non cedunz, semper, quod obmoveant, habent ; jam latentem in vocabulis. aequivocationem timent ;