장음표시 사용
251쪽
N 25ci Pars IIT. Cap. V. Qui εiua SchOL Ad aequitatem hanc, cum inter natu- leges t rae rationalis ossicia reponi debeat, quemlibet obligari certum est; interea tamen mutitis modis in Ham peccari solest. Id ne fiat
videamus, quae ab ipSa exigantur. I . Ut Seu Pr mitiorem in partem aucto-ris Derba interpretemur, sensumque veritati magiS. congruum, nisi manifeste contrarium pyteat, eligamus, etsi fortassis a communi. loquendi usu nonnihil recedendum, . aut ipsa etiam stabilita definitio paullatum inflecten
da seret: idque tum praecipue, cum Occur runt nonnulla, quae inter sὰ pugnare videntur H ,. tum enim vero cura danda est, ut sibi opposita congrua quadam interpretatione Concilientur, nullaque, nisi aperta necessitas cogat,, contradictio ad Struatur.. 2. Ut ne Sensum Diro prudente indignum. e TCulpam . qualis foret L. ad quem auctor nulla prius data occasione devolveretur: 2. .
in quo nullum prudentem finem intendere posset; 5. in vo prorsus ad finem propositum inepte, aut inutiliter loqueretur; 4. ia
quo magno verborum apparatu. circa facileni nullius momenti, aut consecutionis rem versaretur; 5. in quo demum expectationi audientium, aut merito caussae & postulationi objecti prorsus non satisfaceret, α quae Sunt similia. 5. Ut ne consectaria absurda eae doctrina prosuentia auctori attribuamus, ipsumquΘpropterea haereticum, Seditiosum, pacisque publicae perturbatorem pronunciemus, quod. a nonnullis, dum. invidentia aguntur,. fictriassolet; numquam enim auctor prudenteri praesumitur aliam doctrinae suae consecutionem intendere, nisi quam actu exprimit, quin ne cogitare qnidum putandus ese de aliis, nisi quae ordinariae sunt, & cuivis saltem magis exercitato facile obviae, cum nihil, nisi. quod fictu. pronum est, praesumatur. Quis adeλ
252쪽
De Interpret. D Leci. Tibr. 25r
perspicax est, ud omnia, quae ex sententia Sua profluunt,/ continuo pervideat λ. Profecto Optimo cuivis quandoque contingere potest , ut opinionem quampiam ex rationibus, ut sibi videntur, Aelficacissimis propugnet, ex qua ta Dactn nonnulla aut contra Religionem , aut adversus rei publicae statum deduci possunt quo in casu ' sententia quidem eis falsa est, auctorque erroris in ' ejus propugnatione ad- imissi convinci debet, non tameni nisi agnito subinde errori pertinaciter adhaereat, dici potest omnia, ea absurda , quae inde proma
nant, docui te, cum non docuerit , nisi quae praevidit, ac sortasse haec non praeviderit; sed potius interea judicandum', si ea consectaria
Cognovisset, a sententia sua fuisse recessurum ;nemini enim error,' aut vitium adscribi debet, nisi clare comprobetur
4 Ut ne invidiam auctori creemus, quod
his sere modis fieri observat Ioann. Clericus. . . Sententia, quae πPugnatur, male expli-eritur . a Nominibu 3 inDidisSis infamatur. 5. arg.theo cum insisorum hominum dogmatibus confer- Ug. obtur . 4. Exaggeratur momentum quaestionis. 5. Invisi redduntur boni, quod vocibus inventis φ ' ' uti nolint 6. Studiose occultantur rationeS, quibus refutanda sententia nititur. 7. Tacentur incommoda , quibus premitu sententia defendenda. 8. Praemittuntur ea, quin inDiviam amoliri possent. 9. DDidiosa conSectaria deducuntur ex Sententia eorum,qui oppugnan tur. lo: Malignir Suspicionibuy premuntur.
ii'. Nositas illis objicitur quasi crimen. I 2. Miscentur in disceptationibus, quae cum iis habenturi multa, quae ad rem nihil faciunt, sed quae invidiae creandae apta Sunt .. I 5. In deteriorem partem accipiuntur indisserentis. is. Prouocatio sit a peritis' judicibus ad imperitos. i5: Adversarii denique quasi is oris geri magistratibus inscimantur. Haec uti praeclare monui e vitanda esse, ita primus eodem= '
253쪽
in loco omnium se reum fecit, dum S. ni ronymum . contra haeresiarchas Vigilantium , & Jovinianum scribentem horum vitiorum insimulavit, sed nempe acerrimum illud in Romanam Ecclesiam, sanctosque ejus Patres Odium, quod in omnibus illius scriptis tam luculenter elucet , philosophi huius mentem
CCXXVIII. Libri potissimum sunt vel hi
storici, qui facta recensent , adeoque propori sitiones singulares continent; vel dogmatiCi, qui dogmaIa , . Seu veritates universales prO- ponunt ; ex his alii veritates, qua Struunt, simulque accurate demonstrant, &scientssici nuncupantur alii propositiones universales absquει demonstratione, ves in rebus fidei diviose citra probationes, . atque argumenta ex theologicis fontibus petita, per modum Solum, historiae reserunt , quare historicO-dogmatici audiunt. SchpI. Libri historic dogmatici parum Conducunt ad solidam scientiam comparandam ad summum inserviunt ad disponendos au- .ditorum animos, vel ad compendiariam EO- .rum , quae ba in didicerimus , an a caephaleOsin. Vera igitur eruditio ex libris scienti-.ficis hauriri debet, quorum lectio, ut tiro . ni cum fructu cedat, sequentia exigit. G, Ordinem, qui requirit, ut non provole-.Lbrorum mus ad subSequentia, nisi antecedentia rites as-lecitione secuti; cum enim in libris scientificis subse-,quens proseositio e antecedente profluat, Ο- --λψμm ',srana, oleumque perdet, qui propositi QR 'me quampiam temere in medio arrespiam aggreditur antequam ea, quae praecesserint, ite. intellem xerit. Ordinis hujuε desectu tot inanes contra librorum obscuritatem querelae.funduntur ab ibani mirum, qui morae impatientes primis principiis, quantum necesse foret, expendendis inhae- ' rere nolunt, lectionemque libri a medio , aut
prorsus a fine inchoant. Obscurus quidem jure
254쪽
De Interpret. O Leen Libri a5s
optimo habetur liber,. si. termini accurate non definiantur, vel alieno in sensu usurpentur. si demonstrationum principia reticeantur; si ordo demonstrandi praeposterus adhibeatur ,, aut omissis intermediis, nec suppletu, facilibus statim , & quasi per saltum ad coactu Siones remoti res transvoletur, & quae sunt similia : liber, qui οjusmodi vitiis scatet, relinquendus potius, quam tenendus est, nec auctor, qui intelligi. noluit , ullam meretur ea istimationem. Porro ordo , de quo hic la- quimur, non solum in uno , eodemque libro. pervolvendo, sed etiam in pluribus observandus est, ita ut ii prius legantur, qui aliis intelligendis terminis 'quidpiam collaturi. Vi
a. , Attentrion lentitudin, junctam, sino qua ideas claras, ac distinctas numquam Ob tinebimus : praecipitantia , cui vividiora in genia praecipue obnoxia sunt, frequenter Pror sus inutilem resddit, quem librorum lectioni ' impendimus, laborem, hacque ratione fit , upe voluto etiam integro libro, quid iraerimus, .
ignoremus argumenti ipsius quandoque vix memores. Deinde absque meditatione nullus umquam in sci liis progressus, sperari potest' omnis autem meditatio moram ac tempus ,
Inquirit quars non qui multos evolvit libros, sed qui pauca seria meditatione in animum demisit, multum legisses consendus est. N. in Repetitionem frequentem saepius enim. redeundo ad praecedentia res longe clarior
evadet, contingetque frequenter, ut tum demum priora ritis perspiciamus, quae tamen optime nos jam penetra se putabamus: neque hoc mirum; nam dc ipsa praecedeutium in stelligentia semper aliquo modo a subsequentibus pendet. Accedit, quod optatus lactionis fructus hauriri nequeat, nisi quae legerimus, etiam memoria complectamur, cum Tullio voste, tantum sciamus, quantum memoria te
255쪽
nemus; jam vero quis ignorat repetitionem frequentem, ad res ipsas memoriae impri mendas mirifice, & ferct solum conducere, Cum perspicuum sit nos eorum facilius recordari quae clarius es, distinctius M & frequentius percipimus 4. Continuationem moraliter non interruptam ; qui enim longiori temporct lectionem
inchoatam intermittit, atque interea aliis seu libris, argumenti praesertim non Satis noti , evolvendis seu negotiis conficiendis operam dat, novis ideis animum imbuit : unde necesse est, ut vel idearum confusio in mente oria
tur, vel certe hausta jam principia. e memoria excidant. Horum quidquid eveniat, nexus ille veritatum pervideri amplius haud potest, in quo tamen perspiciendo eraecipuus , qui electione libri. scientifici capi. debet, fructus'
5 Applicationem V quae postulat, ut demonstrationes universales, quas in auctore legimuς, ad casus singulares reducamuS, EaS-dem in sua principia resolvamus, ipsique tentemus in ro consimili similem demonstrationem conficere hac certe ratione & argume torum vim, . ac pondus, in quo rei cardo ver Satur, perspiciemus, & habitum demonstrandi nobis denique comparabimus. Quo & illud
perti aet, ut, quae meditati sumus, ' etiam Voce proferre conemur, loquendo vel nobis ipsis, vel amico, quocum saepe conserre utilissimum, vel saltem ea breviter in chartam conjicien do, . sic fiet, ut pedete sitim idea ς; mentisque nostrae conceptus in ordinem redigamus, nabilesques essiciamur. ad ea, quae didicerimus, . cum aliis communi uanda, ut, qui litterariorum laborum finis noni ultimus' esse debet, utilia reipublicae membra evadamus.
256쪽
De Ignorantia, ejusque CauSSis. CCXXIX. Oui nulla. veritatis indicia per' putidspicit, sive generatim, qui nihil do re qua- ignoran piam cognoscit, eamdem ignorare dicitur .ao6.) 2 est proande ignorantia cognitionis defectus, seu si mavis,. status mentis cognitione destitutae sic ignoro, uti in Deus alium adhuc mundum condituruS Sit . . Schol. Non est . inutile expendere magnitudinem nostrae ignorantiae, quae multis modis cognitionem, qua . pollemus, superat ; inde . enim fiet, ut otiosas disputationes fugia mus, mentemque nostram utilibus Solum, ac iis quae illius captum non eX cedunt, . . contemplandis applicemus; verissimum namque est, quod ait Seneca, necessaria igno-xamus, quia Superflua discimus. Νequo vero pro cui petenda sunt argumenta amplitu- . dinem ignorantia' nostrae demon pirantia :
quicumquo aliud intelligit , intelligit simul
adesse sibi. domestica perquam multa ignorantias exempla I non enim res est adeo vulgaris, & prope vix considerations digna, . quae non, multiS EX. partibus adeo obscΗra, . tenebrisque involuta sit, ut eae etiam a perspicacissimo intellectu dispelli nequeant. . Stid mali hujus originem perscrutemur. Caussae Ignorantiae
I. Defectus idearum ἰ de primum quidem
de iis rebus, quae sua pict natura captum nostrum . non excedunt vis certe nostra percipiendi, ac intelligendi capacitaς, si cum rerum, quae Sciri poSSent, numero comparetur, admodum parva est. Ut nihil dicam do illis corporibus, quorum enormis est a nobis distantia, ob quam paucissima, aut prorsus etiam
257쪽
nihil de iis scire possumus, quam multa sunt in hoc, quem inhabitamus, globo, quae . Ob.xilitatem suam sensus omnes, omneInque proinde cognitionem effugiunt 3 Ignoramus intimam elementorum, ex quibus corpora coa-lEScunt, naturam , eorum vires,- harumque virium diversam plane conspirationem, unde omnes sensibiles corporum qualitates denique oriuntur. Deinde si ad eas res animum advertamus, quae secundum Se praesentem nostram capacitatem excedunt, quantus est numerus eorum , quae a nobis nesciunturi' Ideas omnes, quas habere possumus, aut Sen- Suum usu, aut mentis operatione nobis comparamus; quis autem 'non videt, viam hanc
ideas obtinendi perquam angustam esse pQuis determinet, quas alias ideas possint habere aliae creaturae in aliis uuiversi partibus existentes, quae aliis sensibus, vel diversis a nobis, vel etiam numero pluribus, ct ampliori intelligendi facultate praeditae forent λ Qui gratis haec dici autumant, similes mihi videntur homini ab incunabulis oculorum usa
destituto, qui colorum existentiam negare, vellet, propterea quod eorum. ideam in animo suo informare nequit.
a. mpotentia detegendi connexionem idearum, quam babemuS s pershicacitas nempe humani ingenii admodum debilis, ac limitata
est. Aliqui vix trium, Qui quatuor id earum inter se relationem pervidere possunt ; longius si ducantur, in meras tenebraS incurrunt z . inius hos syllogismi homines cum Lockio compellate licet: alii longiorem aliquantum icDa- . rum seriem mente complecti possunt, multa tamen non assequuntur; qui denique perspicacissimi habentur, saepe hallucinantur. Quamdiu autem idearum, quas habemus, conne xionem non perspicimus, minime idonei sci-xius cognitioni universali obtinendae; unicaitum via rvitat e perientia ἱ at haec quam arctab
258쪽
De Ignorantia, ejusque mussu. aD quam ongustas oritur hoc malum ex desemii dearum mediarum , quae nobis sensim , &quasi per gradus eam connexionem manifestares deborent. Sic nullam deprehendimus connexionem inter talem in organis Sensoriis assectionem, & talem in mente SenSationem,
ytqus inde est, quod de sensationibus quali- ratum sensibilium amplius quid non cognosca mus, quam quost de iisdem per experiuntiam nobis in teSGit.
5. socordia in sequendis ideis, quas habe
mus. Inde fit, ut in ignorantia versemur e iam tum , cum ideas distinctas, earumquSconnexionem cognitam habemus, aut mitem
habest e facile possumus; sic multi ignoranzveritates mathematicas, non ob tardiores ingenii vires, aut incertam rerum maturam, &Conditionem, - verum . ob solum applicationise defectum, cum nolint ullam operam impendere id tiis illis acquirendis, examinandis, atque debito inter se modo comparandis. . Contingi eid primum. ex malo vocabulorum usu, fieri enim nequit, . ut, qui cognitiones suas soni duntaxat, qui de s s dubiae, & incertae significationis sunt, alligit, unquam concordiam, aut repugnantiam id earum studiose quaerat, 'aut certo detegatia Deinds vero etiam & frequentissime quidem ex ignavia, pro qua multi humanae mentis imbecillitatem obtendunt; etsi enim multa a nobis sciri nequeant, multa tam ietiam sunt,quae assequi possemus, si modo ignaviam nostram ex naturali corporis inertia orium dam superare vellemus. Haec porro ignavia in Caussa est, ut laborem sugiamus, moraeque in . patientes longius id earum examen horreamus, atque ad ea tantum animum applicemus, quae sine ingenti dedecors, aut maximo detrimento a nobis penitus ignorari, non pOSSunt.
c) Memoria, quae duplici modo ignorantiae
occasiomem praebet; I. i delitate ranaximum di commune verae scientiae obstaculum ele
259쪽
defectus memoriae s ubi enim elapsa est mente' idtia praecedens, jam subsequentia, . quae cum ea connexionem habent , non rite intelliguntur: memoria vivida, & tenaci Opus est, ut, dum secundam ideam contemplari volumus,prima simul menti quam vivacissimct repraesentetur, & secunda, cum ast tertiam pro-ςgredimur, & ita porro retineri praeterea debent scientiarum principia, qase jam didicimus es quod sine iis, animo actu praesentibus ulterius progredi non licet. Sed tamen despctrandum non est iis, qui imbecilliorem a
natura memoriam. nacti sunt; potesd si quidemea, ut reliquae Omnes tam corporis, quam mentis facultates, continuo usu: augeri , ac
roborari r ud quis ds rures homo in dies aptior evadit ad gravius onus serendum, longiorem que viam conficiendam ; ita quoque litteratus majorem quotidie habilitatem adipiscitur,- plu- . res simul ideas, & cognitioneς memoria sua
restinendi . Inter complura, quae memoriae eXeolendae adjument, praescribi' solent, nota ultimo loco reponendum est illud, ut ideas, de quibus nobis judicandum est, in chartam conjiciamus ; scriptio enim haec eas rursum oculorum Ope menti repraesentat, figir, essicitque, UL Ob mutuam: connexionem aliae quoque Excitentur. a. Ximia praestantia, cui dum nimium confidunt nonnulli h interea excolere intellectum, sctriae meditationi, inhaerere,ci reS-que ipsas perscrutari negligent, qua ratione sit, in multarum rerum' ignorationΘ. teneantur, quantumvis verbae memoriae infixa ipsis . non desint. Vitium. hoc pesrvuIgatum esse in aetatis nostrae adolescentibus, longa experientia, & non absque dolorct didici ; sunt certΘ,
qui longissimas demonstrationes seu metaphysicas, seu mathematicas O memoria recitare norunt, nihil tamen eorum, quae proloquuntur,i intelligunt. Εjusmodi qui sunt, non tannum nulla, obtinendae scientiae adjumenta sibi
260쪽
De Ignorantia, ejusque Caugsis. 259
comparant, . Sed potius maxima ponunt impedimenta, ac speciosa ignorantior sementa sibi congerunt M atque tandem annis aliquot elapsis, ubi ea, quae ita memoriae impreSSerunt, exciderint, rursum tales. Evadunt, qualeS non dum incepto studiorum curriculo fuerunt.. 5 Confusio studiorum,quae ratio est omnino multiplex. Aliqui omne litteraturae genus Si mul avidissime arripiunt cuncti uno, eodemque tempore condiscere volunt; poeta S, Ora
tores se philosophos , nummarios, bolanicos , chemicos &c ac imprimis eos, qui de omnibus tra clan t , legunt, vel indisss solum, &librorum praefationes inspiciunt, unde fit, ut
supremis aliqua duntaxat labiis degustantes . nihil non solide . ignorent : mirum tamen, quantum Sese ejusmodi. es erant, sibique de docta sua ignorantia plaudant, ac alios vere Eruditos, doctoSque viros arroganti supercilio
despiciant: & proh quam serax est id genus
sciolorum haec, quam vivimus, aetasi Alias nulla methodo nullo Certo ordine litteraru studia pertractantur: sunt ingenia quaedam ferrida, quae faciliora cursim transiliunt, atque ad dissiciliora, quae solum labore suo digna reputant, properant . at paul Io post Vetui. Nad scopulum adhaerentes progredi, nequeunt,.quare λ Quod definitio obiter lecta Iam mente elapsae est; quod axioma ceteroquin notissimum, nunc occurrit: verbo denique; quod prima principia quae nimis facilia videban- tur, profunda meditatione in mentem admissa non fuerunt. Ipse NE tonus vir certΘ insignis Vst. de se bac in parte deliquisse fatetur, atquct ab ι' Icod. Se operam mathesi daturo Euclidem ut nimis ficilem, ac obvium spretum fuisSe deplorat. 1'. . Alii contra, qui mediocris sunt ingenii, mo- et g. dica quavis dissicultate terrentur, nullamque in eat enodanda operam locant, sed potius ad alia, eae praetermissa, transvolant, ingΘnti suo damno i cum. enim neque subsequentia pene-