장음표시 사용
231쪽
co . mrs III. Cam IIL'rus prudenter praesumere possint, auctores , virosque doctos numquam tanto numero in unam abituros fuisse sententiam , nisi graves prQ ea rationes petapUXissent, quo casu eam quoque amplEcti licebit, non tam propter doctorum auctoritatem, quam propter rationem internam, quam ipsos per rivisse prudens persuadet praῖsumtio. Haec de
dula CCXVIII. Opinis latissime sumta notat opinio quRmvis cogoitianem incertam, Driundam ta-δ. ima. ex ratiani b is interniS; prQprie vero os t. ν Rit,. in ζζrn. PrQbabilis g. prax. , judi-Vuiu ν ciumque dependenter ab ea formatum vocatatur Opinativum : is namque syinari dicitur , qui propositioni interue probabili osseosum praestat, ut si quis cum Pythagoraeis judicet uocllunam in bitari id is eri. Coroll. I. Opinio igitur late accepta potest es-
. . h. - Oll. a. Cum propositio probabilis possit os-ssi Atii; Ut a aD9, cor. L. ), judicium opina numquam ita firmum est, ut pruden-ή littente falsa tate metum excludδt,tii qua a judicio certo, aut a Scientisico prc
tθε, . CCXIX. Fides est cognitia ex loquentis au
232쪽
CCXX, Auctoritas humanae. vol sussicient
Coroll. Ilim, quae supra de probabilitato' in genere dicta sunt , huc quoquo QPue3ri.
I. Referri possunt vel ea, quae M i Quod scientias pertinent, vel quae fiunt, aut sunt; in iis auctoritatens non Ritendi s schol. ὶ : igitur fides locum duntaxae harebet ita rebus fum , sive, hi finxi δέ vel, M a
tem , cui fides mstritu hiberi misit. . . . Coroll. t. se ilibet hisimae scriptor resti
233쪽
x a Pars VI. Cop. IV.Coroll. 3. Antequam narrationi fidem habeamus', sollicite indagandum est, num ea a ieteste idoneo proficiscatur. Schol. Per se vero patet, requiri praeterea, ut testimonium est clarum , sive ut testis
clare, & intelligenter loquatur; qui enim vel probabiliter mihi quidpiam persuadeat
auctoritas, si loquentis sensa non assequar Quare magnopere neceSSe eSt, ut tam testis ipse, quam qui ejus relationem excipit, vocabulorum abusus 8a. & seqq. resatos omni cura evitare Studeat. CCXXIII. is Quivis testis habendus est ve- , i, dum contrarium probetur; ex lege e- verax ' nim quadam in ipso naturae sensu sundata nomo praesumendus est malus esse , nisi id satis commonstrari possit; jam vero, qui verax non est, sive, qui deliberato consilio contra mentem, ac propria sensa loquitur, cum id sine animo alios fallendi numquam fieri queat . profecto ab omni malitia immunis esse non potest : igitur tam diu quivis putandus est ve-- ' rum loqui, quamdiu graves rationes contrarium non evincunt. Et sane licet homines mentiri possint, re perfrequenter etiam mentiantur , nihilo minus via ex eo, quod natura quemdam veritatis amorem omnibus indiderit , merito, praesumimus, quemlibet in loquendo naturalem hanc propensionem sequi , nisi oppositum suspicandi gravis adsit ratio sunt autem hae sere. Rationes dubitandi de veracitate Testis.
i. Qui saepius etiam ex imprudentia duntaxat falsum dixisse deprehensus Est, aut, quod deterius foret, deliberata mente mentiri consuevit, nullam meretur fidem ; mendacium enim vel unicum est signum malitiae in animo latentis, ex qua plura subinde profici scuntur , landatquΘ proinde gravem Suspicionem contra veritatem cujuscumque testi-
234쪽
-monii. Atquo hoc adeo verum est, ut id genus homini etiam credi non debeat, cum ju
ramento rem confirmati etsi enim ceteroquia
testibus juratis propter jurisjurandi religionem
apud omnes . gentes maximam, sine haesitatione fides adhibfri seseat, si quis tamen eo jam audaciae devenit, ut ipso iurejurando abusus fuerit, gravissima contra illum praesumtio firmatur, ne hac quoque in re, aut hoc temp re id sacrilegii genus admittat: quare Tullius: ,,Si quis semel pejoraverit, ei credi postea, etiamsi per pilares Deos juret, non oportet .Ab O αα hac accusatione cum primis immunes sunt vi- ri illustres, in dignitate constituti, atque pu- '-blica, fama celeb s ; experientia enim teste in ejusmodi viros longe rarius, quam in rudes , ac dε plebe homines mendacium cadit, cum illi prae his conservandae nominis sui gloriae studiosiores esse soleant: amplitudo igitur nominis , ac viri dignitas non exiguum
testimonio robur addit a. 3 Cum res, quae narrantur, non apte satis Q iniet se cohaerent, prudens de occulta quadam repugnantia Uspicio exoritur; cum vero res sunt . admodum insolitae, vel propterea ,
quod rariss me accidunt, creditu dissiciles, aut ejus naturae, ut incautus quisque facile circa eas decipi possit, novo examini subjiciendae erunt, quin' quidpiam interea assirm te decidatur. At ubi relata clare perspicium tur impossibilia, sine mora inter fabulas r
s. ὶ Proclives sunt maximo homines ad alios
'decipiendos, quando sua ipsorum res agitur, atque ex veritatis occultatione commodi quid- piam in ipsos. redundat, vel quando testim - nium dicunt in eorum, a quibus testes eSSe jubentur,i upillitatem ; quare in ejusmodi casu - fides deneganda est, quam ab opposito vel maxime merentur ii, qui contemto proprio commodo, ac utilleate etiam in suum nocume
235쪽
tym aliquid testantur. Exemplo sunt Apostoli, qui de Servatore resurgente Etiam cum periculo vitae testimonium liberrime tulerunt. Universim partium studia, aduIatio erga prium V pes, immoderatus patriae, gentisquSASuae RVmor, ac importuna reliquarum affectionum turma frequentissime in caussa sunt, ut ne historici veritatem sincere pandant, efficiunt que, ut vel suorum vitia occultent, vel praemclare gesta ultra modum extollant, atquct a lias gentes prae sua superbe deprimant. Quare dispiciendum sollicite, utrum in teste ha rum assectionum una aliqua, ct quaeuam vehementius dominetur, id quod ex ejus moribus, institutione vitae, scribendi fines, ceterisque similibus adjunctis facile cognoscitur. Sic Laesar, ac Livius res romanas plus aequo EX- tollunt, quin & Gallorum, Germanorum, &Carthaginensium facta ultra justos limites evehunt, ut ex relatis de iis victoriis major romano nomini gloria accresceret; veteribus 4mqde Graecis nullo non tempore id vitio a tum est, quod alias prae se nationes Superbo despiciant, gloriamque gentis suae per fas, nefasque amplificare studeant, unde a Latinis G recta menisae, gar ulra, texiι iure dico-
4.ὶ Cum datur testimoniorum conflictus, ac .rel tio, cum iis non consentit, quae alias percepimus . Acumine intellectus huc in casu Nus est: atque imprimis res ipsa spectanda, quae Si inter eventa locum habeat, praeserimus eos, qui tempori illi, quoina contigisses fertur, propiores sunt; si ustro res ad naturae obseGationes pertinSat, recentioribus plus stribuimus fidei extra controversiam Enim PO- filium est, nostri temporis physicos majoribus adJumentis ad naturae phaenomena & obsct Uoda, re perse putanda instructos esSe: pervidendas deinde quoque aliae testium condi
DO β Iecsiodum ea, quae jam dicta sunt, α
236쪽
ipso, qbi conipiratio nullλ prudentor timeri ip tost, pondus , - robur Rddit : . quam in eucasu dispisiendum, . uixum rMS OjuS Sit naturrae, ut plures in eam consentire per se cete, roquia arduum seret λ .utrum nec educatis,
n'c pr judiςata quaedam opinio, nec commune astutiionum vinculum teste& ipsos colligas in videλtur; qu04 si nullum horum vestigium appareat, maximsem utiquD Veritati pondus ψcceilet At vero ubi collusionis prudens est
suspicio, vel cum ςΘnstar, omnes eos unius solum ea in re auctoritatem secutos fuisse, etiam centum historici non .maj rem moren
tur fidem, quam unicus ille, ex quo reliqui id desumserunt. Hac impulsi ratione nonnulli belli Trojaoi veritatem ia dubium vocant , quod omnes historici id uod ex Homero, vel
veteri quodam Syargo, qui, ut AElianus re- Ris risere: primus . ill0d bellum ceginisso putadur , t 4 mc pisso videntur. Dixi aut em ceteris parλς' - αbus numer m esse . attondendum, nam fieri RhiquQ potuit, ut unus aliquis, licer reliqais contraria testetur, iis dotibus polleat, ist compsi ei Mus .praeferri n ereatiir.
s. 1 Si nimia apparear cura stili, qui Onim illum iii s ibendo assectant, saeps n- tam ido veritatΘ, quam de vocabularum et insaεulliciti sunt, satisquae sibi faciunx, modo. res verisimiles consenibadtr horum ita numero ips. Tullius Xenophontis i topaediam . mponid.-Quare non abs ro in historia stilavi planum di nitidum requirimus; figuras enim, tet ix
cultant, poet rum vera sohemata, fictiones q- eamdem lavolvuntL. Ex hoc rursRm capante maximam Merentur libri vangelici fidem, cum in illis res maxime insolidae, prodigi prorsus stupenda sine inuitii elegantiarum cci ruitatu, attia prorsus simplici ea roudiar; ua
237쪽
de omnis exaggerationis cujusdam, aut alle 'goriae suspicio excluditur. Ut igitur testimonio fides haberi possit, illud sit claris, -plani que verbis conceptum cons β. 222. schol. 3. Sed & aliud quoque est vitium, quo testimonii veritas frequentius labefactatur, quodque praeterire hic non oportet. Sic fere sunt homines Comparati, ut, quae sibi ipsis admodum nota, & familiaria sunt, aliis perinde cogni
ta esse existiment; itaque cum factum quodpiam referent, necessaria. quandoque re I act-juncta, locique, ac temporis rationes reticent,no' dubitantes, quin ea ab audientibus alio quin intelligantur, ex quo fit, ut quae eloquuntur, non . persecte congruant cum iis, quae mente gerunt; cui & istud nonnumquam ac cedit incommodi, ut decertis quibusdam facti adjunctis rogati, dum, quid quaeratur, non satis assequuntur, illico in animum inducant in de iis quaeri, quae tum ipsi mente. Volvunt , praecipue si eorum quoedam connexio, aut Si-- militudo, licet exigua, - detur: undΘ conSequens BSt, ut saepius respondendo assirment, quod etiam negassent, si quaestionem rite in
tellexissent . et ηndo CCXXIV. se Notitia rei in teste non prae sumitur, sed positive comprobari debet; 'quod enim frequenter non fit, illud nequit inhianis casu quovis particulari prudenter supponi factum suisse, sed omnino necesse est, ut soli dis evincatur rationibus ; jam vero requisita industria, ac labor, ceteraque, quibus rerum notitia, quae nemini A natura ingenita est, comparari debet, persaepe non adhibentur: igitur ea suisse reapse adhibita, ac proinde etiam, rei notitiam in teSte a deSSe non pra Sumi., verum probari debet. Sunt autem nae sere. Rationes, quor ostendunt testi non de uisse
constet testem magna ingenii vi, ac
238쪽
De . . 07 . . judicii sagacitate pollere ; qui enim fju modi
Sunt, animum ad Omnia, adjuncta examinanda serio applicant; cuncta rimantur; omnia, acri judicio expendunt; sabellas, ac vulgi rumores acute discernunt; eaque solum , quae ma ime ad veritatem accedere perspexerint, Seligunt, neque adeo tam facile sibi imponi permittunt rubi contra rudiores, rerumque imperiti nimia fere semper credulitate laborant, ac fraudiabus detegendis imparis, omnia promiScue amplectuntur; cuivis relationi acquiescunt; inanes vulgi rumores, ut ipsi in veris habent, ita aliis quoque pro liquidissima veritate obdit rudunt. Hoc ex fonte inter fabulas reserimus
pleraque, quae in viatorum, ac mercatorum
diariis de atheismo, vel religione populorum in America, & Africa degentium relata legimus: homines enim ii nullo prorsus pacto idonei erant earum gentium moribus, & religionis dogmatibus explorandis ; quippo cum &necessaria linguae notitia destituti essent, &uni quaestui intenti; nec umquam interiora
illarum regionum penetraverint. Quando tamen agitur de re obvia, quae a quovis, Si modo sensibus integris utatur, cognosci potest, majus ingenii acumen non attendimus; parem Enim cum quovis es rudito auctoritatem obtinet
primus quisque de plebe, cum narrat pluviam, aut grandinem alicubi cecidisse, vel incendium: hoc, ill ove loco exortum fuisSe. 2. Si constet testem semper plus intellectui, ac rationi, quam imaginationi .tribuere, illius enim, non hujus munus est, eventa ii factorumque adjuncta explorare. Qui vivaci nimirum phantasia laborant, facile se ea aia ripi sinunt, umbras, falsosque' rerum Splendores pro rebus ipsis habent , atque excocta suo in cerebro phanta mala pro genuinis vexitatibus venditant; vident illi ea, quae nus quam sunt, audiunt, tangunt, ac segerrime serunt, si quis contradicere audeantat Enthum
239쪽
sias vi hoc genus hominum compellanitis, θω
nunque consortio magnopere cavundum est.
λὶ Si testis narrationis suae fontes habear Iogitimos; nullam enim mBretur fidem, cuin documentis dubiis nititur; hoc ex capite Herodotus apud Hruditos vapulat, qui non nA. populares rumores sΗ5tatus ost, iiquΗ omnes, mi Wx fabulosis AEgyptiorum, Phoenicum, sic Rabbinorum traditionibus congessi os de rebus anteditu vianis libros nobis reliquerunt, vel qui nostro hoc tempore ex novellis publicis opus ruoddam historicum consarcinant. Dispicieti- 'um igitur diligenter tum, quae documenta,
instrumenta, aut monumenta publica, quae
potissimum in inscriptionibus sepulchrorum, columnarum, & nummorum, & in kntiqvs scripturis, ac pichrris consistunt, testis haubvsAt, & inspexerit ; tum etiam, quantam &ipsa fidem mereantur: estque hoc praecipuum ipsius tesstis munus, ur citanda sontes scie isae suae rationem reddat; id ni faciat, uexistimandus est vulgi rumores, privata nonnullorum advissaria, dc quae ejusmodi sunt, nul lius auctori tatis monumenta secutus fuisse ;illud enim praesumitur, quod si equentius fixi quodqus adeo factu est pronissinium . Si restis sit oculatus, coaevus, domesticus; oculatus enim aurito, coaevus recenti ri, domesticus , si- modo ab omni partium studio remotus. sit, externo omni jure praesertur; fama siquidem sundo crescit , aliud supprimit, aliud addit; unde veritas tandem
- Emnis Corrumpitur. Longe igitur niajorem ii morsatur' fidem , qui facto praesentes adsuerunt,' mnquo suis ipsi usurparunt oculis, iaci ti, ad quos do ea rumor solum, pervenit. Ηoe porro indiciam tanti est roboris, ut sae pius unitis coaevi' narratione, rejΡctis plurimo mih recenti orum a timoniis; standum sit: veque alia est Tullii mens des animae immoria valitate dissereatis Dauctoribus uti optimis post
240쪽
sumus; quod in omnibus caussili, & &-.ε.... solet valere. plurimum, dc primum quidem o-ὶ
mm antiquitate, quae quo propius aberat ab
ortu, & divina progenie, hoc melius ea se
raSSe, quae erant, vera cernebat . MuIto vero
utique magis id valebit in iis, quae antiquis
temporibus contingerunt; quare Si aequales praesertim plures, ceteroquin vitae conditiarine, Studiorum ratione, religionis instituto diascrepantes, idem testentur, auctoritatem habent maximam, cum omnino incredibiles sit, ut cometu res diversis acti affection ibus in idem mendacium Conspirent. Praerogativa haec rursum praecipuo quodam modo pro scriptoribus Evangelicis pugnat . quae enim mirabilia de Christo narrant, ea suis sere inspexerunt culis, aut ab iis, qui praesentes adsuerunz, Pr xime acceperunt, neque ullum in iis partium studium. Suspicari licet, cum ea, quae rEt ierunt, in offensionem Principum, totiusq-
i At Vero, quid de factis antiquis dicemus, quae, cum nulla jam extent documenta C 2-va, Sola nunc traditione probari possunt λ Anea universim rejiciemus λ Nequaquam k sed, indagandum. sollicite, utrum ea traditio a. t. stibus coaevis, fideque dignis, an vero aliunde ex quodam sonte suspεcto ortum ducat Illud juro arguitur, cum factum adjuncta b bet admodum splendida, ac illustria, solemnia
tales publica', caeremonias, ac consuetudinex ea occasione introductas ;. nequid enim pros cto eventus ad . magnam in vulgo motionem excitandam aptissimus a frandulento quodam homine promulgari, quin sapientiores contradicant ; Meque fieri pmnino potest, ut tora, quaepiam communitas ad tam solemno commentum 'posteriS transmittendum cum circum
scriptore conSpiret .. Dubitare igitur non lice do veritats facti historici, quod quidem ex sola traditione proficiscitur, adeΘ tamen il-.