장음표시 사용
81쪽
tissimum periculo subjiciuntur, neque est ulla philosophorum antiquiorum secta, quae Vocabula quaedam abstracta, sibique perquam familiaria pro rebus. ipsis reapse existentibus nota venditasset; sic Aristotelici o sermas substantiales, animas vegetativas, horrorem vacui ; sic Platonici ideas aeternas, animam mundi sic alii denique genera dc species res esse realiter existentes sibi persuaserunt. FS- sentiae deinde reales rerum quam frequenternos latent λ Quis pro certo definiat, quae proprietates requisitae sint, ut quidem ex vero dicatur aurum Z An sola gravitas cum Colc- re An etiam ducti litos λ malleabilitas Anomnes simul λ An sublata una cesset esSe aurum, & qua λ Et quoties tamen, dum declarationem. cujuspiam vocis audimus, ea intem lnam rei ipsius constitutionem exprimi firmi lsime putamus 3 Inde vero duo haec necessario
consequuntur, ut primo auctori, qui eodem, quo nos, vocabulo utitur, nostras ideas assingamus, contra monitum g. 8 I. cor. a.): deinde ut rem eam arcto adeo nexu cum deter minato vocabulo colligemus, ut quamprimum
aliud licet synon imum enunciari audimus, perturbemur, aliudque objectum designari a
Caveamus proinde, ne umquam vocabula ad res ipsas transferamus, autumantes, Omnia, quae in rebus insunt, per eadem accurate denotari; sed illud alto menti infixum haereat: tantum per vocabula de rebus ipsis significa- ti, quantum loquens de iis cognoscit.
CAPUT VI. De Desinitione. Qqid LXXXIV. DUnitio est oratio, qua ideam ii. . distinctam s β. 55. , & completam β. 56.
d. sin, termino cuidam respondentem explicamus ;
82쪽
. d finitum. seu res dinnita est idea terminπέlli subjecta, vel res, ipsa per eam ideam re- Praesentata : sic is sἱgnum idear in mente latentis articulata voce prolatum est. des ilio Ires defluita est vocabulum: item simplex rei repraesentatio in mente facta esι desnitio ideae . Coroll. r. In desinitIons igitur debent distincte enumerari notae objecti, quas idea illa repraesentat, dc quidem nec plures, nec Pauciores, quam quae suificiunt objecto ab omnibus aliis. semper discernendo. circit. a. Cum idea distincta eadem sit eum idea complexa 75. schol. , in definitione pBr notarum enumerationem nihil aliud fit, quam ordinata id earum. partialium, equibus . idea complexa desinienda coalescit, evolutio e sic idea complexa , quae termino Iogica exprimitur, constat ideis partialibus,
.. I. Scientia a. quae facultatem cognoscitivam dirigit, N. propositis explicate i gibus 4. in cognoscenda veritate. Comit. I. Hinc ideae confusae, seu simplices definiri nullo modo possunt cons. β. 55. Sch.& . 85. schol. n. i. fin. , Sic ideae lumimis, comris, soni, & omnium sensationum nostrarum definiri nequeunt. LXXXV. Plures ideae partiales in unam Quod complexam, quae definiri debeat, . colligataerunda- vel inter se pugnant, & una consistere ne-' T' queunt, ut ideae. rotunditatis, & qu ratu-YRTrae: quo in casu idea complexa deceptrix est,zΣ ac reapsa nulsa, & proinde etiam ejus defi-d. x nitio inanis sine mente sonus g. 5 .. Cor. 5 & β. 77. cum schol. i, vel vero ex inter se
non Opponuntur, ac . simul consistere possunt,
atque propterea etiam res ipsa. per ideam complexam repraesentata est possibilis g. 53. cor. 1:&2- : uc ideae Murae, & rotundιιatia; item ideae animniis & rationalis. Hanc porro possibilitatem rei, quae per ideam com
83쪽
plexam definiendam. repraesentatur, veI ma- inifestas ipsa definitio, vel non. LXXXVI. Definitio nominalis est, qua So-M no lum spectata nondum constat rem eam esSei. 2 . possibilem ; ut eclipsis lunae est , , defectio i
γε al niaminis lunae plenae. Curculus est spatium linea curva in se redeunte, & undique aequaliter a centro distante clausum. Definitio, quae lsimul ostendit rem per ideam Complexam eX- ihibitam esse possibilem, dicitur realis veI igenerica et id vero obtinetur, si caussa, ct modus, quo res illa oriri potest, distincte Exponatur : ut eclipsis lunae est is desectio luminis lunae plenae, quae oritur ex umbra telluris solem inter, ae lunam interposita. Si linea quaedam recta in uno puncto fixa circumducatur, alterum ejus extremum describit Circulum. i momo.SChol. I. Definitio. nominalis quoque in generio no- ricam transit, Sive potius. genericae, aequi- tu δὲ . paratur, quam primum rei per ideam com- S'Rφ' plexam repraesentatae possibilitas certis a eoavee- gumentis evincitur cum enim omnis idea, aetida' quae objectum vel possibile tantum , vel reapse existens repraesentat, vera Sit, agrealis β. 53. cor. a. ), hoc ipso quod constet rem eam esse possibilem, constat quoque ideam definitam non esse deceptricem scons. g. 85. . Sic in exemplo definitio nominalis Dei, quod sit ens necessarium, vel infinite perfectum, evadit generica, si solide comprobetur ens, quod nΘ- Cessitate absoluta ad existendum, aut infinitis persectionibus pollet, in se non repugnare. Contra ubi rei per ideam definiendam exhibitae repugnantia demonstratur , notum fit eam ideam fallaeem esse, ac de-c tricem . adeoque reipsa nullam ; proinde etiam definitionem ipsam inanium duntaxat
sonorum collectionem, atque adeo sine mora repudiaudam. Ita definitionis nominalia.
84쪽
qua amplus SpinoZa Deum ponit is Substantiam cogitantem, individuam, ac infinite extensam absurditas patefit, cum id ge-- nus Substantiae pugnantia. involvere demo Stratur. Adque inde manifestum fit primo, definitionem eo usque solum permanere. mere nominalem, quoad nec possibilitas, nec impossibilitas rei evidenter elucet: deinde qua ratione definitiones. nominales
probandae sint; id quod in primis philosopho curae esse debet, nisi in paralogismos, - ErroreSque quam psurimos delabi velit. Schol. a. Quod ad definitiones reales attinet
eae nomenclationem hanc propterea solum sortitae Sunt, quod ideam realem , id est , realiter in mente existentem exprimunt.' Qui earum. realitatem latius extendit, & cum veteribus existimat, per easdem rea- Ie D, Seu physicam rei per ideam reprae-Sentatae naturam , aut essentiam significari, vehementer faIlitur. mystea siquidem rerum essentia non in una, vel altera proprietate, quae ceterarum sons sit, & origo ; sed in reali , . ac integra ominum pr prietatum collectione . consistit, quae nobis ut plurimum incognita . est. Definitiones
nimirum nostrae non exprimunt nisi nataras rerum ideales, hoc est, prout eas mente concipimus, & quantum de iis in idean tra repraesentatur. duodsi natura, vel essentia rei ideatis eadem sit cum natura,
vel essentia rei physica, & reali, tum omnino ex vero dici potest per definitionem exprimi realem rei naturam , sed. istud .e
solum casu contingit, cum nobis ipsis sinu attentione ad rerum existentias ex arbitrio ideas complexas in abstracto efformamus tum enim objectam . ideae ejusmodi est in se praecise tale, etsi ut tale nota existat. Ita agunt geometrae, cum ideares circuli ,
vel trianguti, abstrahendo ab illius reali
85쪽
- existentia, concipiunt, ac subinde m ejusdem natura per definitionem cognita, vel - potius arbitrarie statuta diversas deducunt pro rietates. Ita quoquct res habet in moralibus , cum quis ideas quasdam , partialesan. unam complexam componit, eique temis 'nu' attribuit, v. g. is parricidii, sacrile- , Justitiae , parum sollicitus, an unquam actus talis exstiterit, aut exstiturus sit: id quod primis legum conditoribus frequentius
ciden. per quas res ab omnibus aliis semper differt talis etenumerandae sint L . Cor F. I evidens est
ziquauit bit definitionem fieri debere vel per
esSentialia , vel per attributa. Definitio, in qua notae reI esSentiales enumerantur, dicitur essentiat,s, ut homo est is animal rationis praeditum 2 triangulum est se spatium tribus lineis clausum . Definitio, in qua attributa rei recensentur, iaccidentalis audit: ut homo estis animal verae eruditionis capax triangulum,1 fgura, quae habet tres angulos . Ea vero denturio,. an qua modi, dc relationes adducuntur, Impropria est, & potius descriptio Compellari meretur: ut est hominis apud I ullium p is animal providum, sagax, multiplexo t. memor, plenum rationis, ct consi-ι. i. e. a Vel ει dicam: Venus Est is stella, quae hodiΘ vespere paullo pOSt occasum solis oritur videturque ex hac senestra in linea recta cum vertice turris S. . Stephani Schcia r. Ideas generum & specierum definimus, cum allis Sentialia, & attributa facile dis rnamus contra vero, Cum istud
in istere rerum Singularium praestare nequea-
eas describimus. Sic physici plantas , DPἐdes, aliaque corPOra naturalia ; histori-
86쪽
De Desntrion . Mei provincias, urbes, & facta particularia spoetae hortos, palatia &c. longa singularum partium, proprietatum, & affectionum enumerationct di pingunt. Judices quoque in litteris accusatoriis, quibus reum fugitivum Persequuntur, ejusmodi descriptiones adhibenti, cum externum ejus habitum, magnitudinem, faciei conformationem, Cet raque omnia, per quae discerni possit, enu
Schol. a. Cum .dicunt definitiones nominales' findi esse arbitrarias, id non ita intelligesndum' 'R 'eSt, quasi caeco arbitrio sine ullis legibus '''
termini significatio determinari, aut Idea senaἰ
cujuslibet definitio concipi possit; sed ar-arbitris
bitrariae sunt, quia cum eadem res vel perriae pessentialia, vel per attributa, eaque diversa definiri queat, quibus horum quis uti velit, optio datur; ut adeo de eadem replures diversaeque definitiones aeque bonae condi possint. Sic definimus Deum vel per ,, ens, quod sibi omnia cognoscibilia distinctissime repraesentae, Det per ens infinitum, aut necessarium, vel Per ens a se, a quis tota rerum universitas in existendo hendet .
Ex his tamen, & similibus definitionibus
ea semper deligenda est, quae methodo, qua in praesenti . res tractatur, commodius inservit; atque in genere ea definitio ceteris praestantior habetur, quae clarior, s cundior, atque ad. finiem propositum accommodatior est. Deinde cum vocabula nece sariam cum ideis connexionem non habeant o. sch. fin.), si solum de eo agitur, ut mens mea allis Ratefiat, arbitrarium utique mihi erie meam ideam per quodcumque V cabulum exprimesre, ac definitionem nominalem quamcumque condere. At si vulgatus termini significatus: attendi debeat, uti debet semper, nisi ratio gravissima obsted
87쪽
situm est arbitrio, ut terminum Sic potiuς,, quam aliter definiam. Nunc quae ad bonam definitionem requirantur, videamus.
Leges legitimae De itionis i. ,, Definitio sit clara, & perspicua; is cum
. enim ea Sit quaedam declaratio, si obscura sit, finem suum non obtinebit. Fit porro definstio obscura quinque potissimum de caussis : I. si omnibus vocabulis definitionem ingredientibus eadem confusa idea, quae ipsi termino definito respondeat, ut si dicas: lO-gica est scientia, quae tradit regulas logicas ,
Del Idea clara est illa, qua mihi aliquid clar praes*nto. Si adhibeantur termini per se obscuri, aequi voci, improprii, aut prorius Inanes; ejusmodi sunt complures definitiones
Aristotelis , ejusque. aSseclarum , ut motus , is quod sit a tus entis in potentia quatenus inpotentia, vel luminis, quod sit actus transparentis, quatenus transparentis, Dei ammae ,
Dod sit primus actus corporis physici potensia vatam habentis. Sic definitur obscurum per obscurum. 5. Si ipsum definitum in de-nnitionis membris recurrat, ut sunt illae veterum P quantitas est se aecidens, a quo res dicitur quanta, vel existentia est id, quod res actu existens redditur. Sic definitur idem per idem.4. Si in definitione ponatur terminus, qui Iterum per rem prius dsfinitam definiri debeat, ut. adeo definitum anterius ingredi tur definitionem. posterioris, & definitum p aterius ponatur in definitionct anterioris; ut si dicas: naturale est ,, effectus, qui contigit absque miraculo, se miracuIum.est effectus non naturali i vel leae est voluntas super*ris obligans inseriores; se superior est, qui habet potvtatem serendi legem sic com- mittitur circulus vitiosus, qui non in duabus
tantum definitionibus , sed in pluribus etiam
88쪽
- De Desinitione. 87 sibi succedentibus contingere potest. 5. Si rSCEuseantur notas auditori incognitae , ut ' si geometriae imperitodicas hypothenusa escis illa trianguli rectanguli linea, cujus quadra
tum aequatur quadratis cathetorum simul sumtis. Est quidem haec obscuritas solum relati va , quantum tamen fieri potest, evitanda .
Ioquimur enim , ut . mtelligamur ab iis, qui nos audiunt: definitione utimur , . ut in iis , quibuscum agimus, ideam distinctam, &completam, quam ipsi antea concepimus, excitemus. Peccant proinde, qui non accommodate ad auditorum suorum captum loquuntur, & inaniter sibi ipsis sapientes videntur, quod ab iis, ad quos verba faciunt, non intelligantur cons g. 85. schol. n. 4. . a in ,, Definitum & definitio sint salva veri tate convertibilia, hoc est: debent sibi posse mutuo substitui, quin sensus mutetur, aurueritas laedatur ; cum enim in definitione ο- volvantur ideae partiales, ex quibus idea complexa, quae definitur, constat β. 84. coria.); totum vero sit aequale omnibus partibus simul sumtis, necesse est, ut . idem prorsus obtineatur sensus, seu Iesa idea comptinxa id est, definitum, seu illius ideae. pa tiales simul omnes, hoc est, definitio ponatur: sic idem est, seu dicam, ,, logicae operam do; Seu, sciεntiae, quae facultatem cognosci-tivam propositis explicate legibus in veritata cognoscenda dirigit, operando. Contra hanc legem duobus seres modis peccari potest. F. Si definitio sit latior suo definito, id est, si integra definitio etiam rebus a definito diversis conveniat; qualis Bret haec I vocabula sunt issigna idearum ' quippe etiam suspiria,
gemitus, gesticulationes idearum signa esso queunt.. Vel haec: genus est ,, essentialis pluύ- mum similitudo, nam hoc quoque de speciae cum veritate affirmatur. a. si definitio sit an
gustior suo dianito, id est: si definitio non
89쪽
conveniat omnibus, & singulis, quae sub d finito continentur; ut si dicas: nomo est animoι ratione, et doctrina praediturn, excluduntur enim alii homines non docti. Vel idenest repraesentatio disti cta notarum Objecti , quod non convenit ideae confusae. Utrumquct
porro hoc vitium facile vitiatur , si, quod alioquin idea completa exigit g. 56. , tot lduntaxat notae recenseantur, quot praecisΘrequiruntur ad hoc, ut res definita ab omni alia discerni possit; quando enim pauciores sunt notae allatae, definitio erit deficiens , latiusque patebit; si plures: ea redundabit, ac justo angustior, saltem potissimum, ef cietur. Verbo, ut definitio perfecte sit recia proca suo definito, necesse est, ut sit a quoto, hoc est, ut soli, & omni definito conveniat.
ne 'am . N. ,, Definitio constet genere proxsmo, &2. . differentia ultima ut docet Cicero. Debec enim primum per definitionem declarari de- finitum, id quod eo. facilius praestatur, quin lideae adhibentur clariores sunt vero univer- lsales,. qualis quoque est idea generis, clari res singularibus . 64. cor. a. in . Accipitur Porro genus proximum, qui altiora genera
notas sussicientes non continent, quarum pro- sinde desectu definitio evaderet latior, ut pa tet, si dicas : . homo est vitens rati naιe , 'uod omni. spiritui competit. Debet deinde per definitionem definitum discerni ab omni
alia re unde necesse est, ut differentia, sive eae notae adferantur, quae illud discrimen efficiant: sufficit vero ut illae notae recen seantur, per quas definitum differt ab omni , alia re sub hoc genere proximo contenta, id
quod philosophi per differentiam ultimam denotare volunt sic etsi h mo per ramionem non differat . a puro Spiritu, quia tamen peream discernitur ab omni . eo, quod Sub g nete proximo animal continetur, bonam con-
90쪽
aes definitionem dicendo: homo est animal ratione proeditum. Talis enim differentia co juncta cum genere proximo jam plenum e ficit rei definitae ab omnibus aliis discrimen;dssectu distarentiae ultimae vitiosae sunt has definitiones: homo est animat quoddam i v cabula sunt νigna idearum. 4. DUnitio non sit nefarius: hac enim
ratione non declararetur idea termino respondens, sed indicaretur solam, quae idea termino illi subjecta non sit; unde palam quidem fieret, quid res definita non sit, non vero, quid sit, quod tamen per definitionem consequi cupimus; ut si dicas : logica se non est
scientia, quae tradit regulas honesti; templum , , non est locus aptus pro convivio. Lex naec, licet universe obtineat , in duobus tamen casibus excellionem patitur. 1. Quando affirmativa definitio in potestate non est, ut cum agitur de rebus per Se Obscuris, aut supra humanae mentis captum positis. a. uuando duo . adsunt contradictorie sibi opposita ;tum enim alcero eorum jam affirmarive definito, alterum rectae negative definitur: dc ratio est: quia satis constat, quid res sit, cum
oppositi per definitionem praemissam jam cogniti desinitio ds eadem negature sic ubi impossiιile affirmative definitum fuerit dicendo : is esse id, quod in notis essentialibus contradictionem involuit facile patebit, quid sit possibile priori oppositum, si de eodem prior definitio negetur, dicendo et is esse id, quod in notis essentialibus non involuit contradictionem V ; sic pariter postquam definivi compositum essΘ id , is quod constat ex partibus reipsa inter se diversis definiam simplex esse id, is quod ex ejusmodi partibus non constat ALXXXVIII. Per definitionem nominalemstum v tΘrminorum . significatio fi itur; definitio