장음표시 사용
21쪽
alia , se dicta , quia rens fiunt ia inordinata dei
ctatione camali; ut gula, luxuria. 7 Peceatum aliud est eordis , aliud oris , aliud operis . Quae omnia , si eonnexa sint cum opero a v. C. fornicatione, unum preeatum esciunt.
De necato mortali, O Wniali. 'I DEeeatum aliud est mortale , se dicitum , quiax ob gravitatem sui gratiam , & amicitiam cum
Deo solvit, menamque aeternam Ictur . .
Mortalia ex genere sunt, quae in Dei iniuriam diis recte tendunt , vel cum proximi iniuria , damno , vel ipsius operantis gravi ineommodo contra nλtu-xae ordinem iuncta sunt , scilicet peccata contra Theologicas virtutes, contra Religionem, Iustitiam, Charitatem proximi , & ad Iuxuriam pertinentia . Verum , quae ex genere suo mortalia sunt , per ae.
cidens possunt seri venialia. Aliud preeatum est veniale , se dictum , quia .
cum ob levitatem gratiam. & amicitiam cum Deo non tollat , quamvis servorem charitatis minuat , neque aeternam , sed temporalem poenam meretur , infimitatem DeiIe curabilem animae adseri vcni amisque Deile eonsequitur. De his Sapiens Prov. 2 . Setis in die cadit Iustus. a Et si peceata venialia snt eontra legem Dei , non tamen sunt contra finem legis , quae est eliaritas , & amicitia cum Deo a vel diei potest , veni lia non esse contra Iesem Dei praecipuam , de quae simplieiter Meessaria iit ad salutem. 3 Peccati mortalis , & venialis disserentiae aecidentales sunt per se loquendo ; ut conitat in parvo , ct magno surto . Nihilominus tamen mortale distetia veniali essentialiter ', nam mortale avertit hominem ab infinito bono et Ueniale autem continet deordina tionem circa ea, quae sunt ad finem illum. idco i s nite distant; & hinc ex venialibus multiplicatis non potest scri mortale , quia ex finitis nunquam ossicitur infinitum. 4 Hecata venialia sunt . vcI cx genere suo , vel ex materiae levitate, vel ex imperiesione actus.
y Cum aliquid per se malum non est, sed indisserens . cxcessus in eius appetitione , uiuue est tantum veniale , V. C. excessus in cibo , potu , coniugii ulu , ira , timore , tri Ilitia, &e. nam in his medi critatem attingere dissicile est. 6 In peccatis quibusdam adversu Delim, ut sunt, odium Dei, infidelitas , periurium assertorium , non reperitur veniale ob parvitatem materiae , quia int gra ratio , & tota quantitas deformitatis in eo repe.
ritur i ut videre est in odio Dei : Quidquid enim in Deo oderis , infinitam ejus bonitatem odisti. Mortale ex genere si veniale ob levitatem materiae , ut surtum , detractio : Qilia , ubi est parva materia, ibi etiam parva eulpa oriri potest. Si plurium transgressionum materiae parvae neque se eundum se , neque secundum effectum moralia ter coalescunt, nunquam essicitur mortale V. C. si opifex omnibus diebus festis per quadrantem secluso scandalo , & contemptu laboret &e. nunquam fit mortale si vero coalescant , tune ultimae transgressiones , V. C. ultimi furti materia propter connexionem cum antecedentibus , 3c rei alienae modicae injustam detentionem fit mortale. i vovit , se quotidie recitaturum Pater , &Ave, ita , ut oratio cuiusque diei onus sit , etsi te to anno intermittat , peetat semper per se loquendo venialiter . Per accidens tamen , ratione periculi labendi in mortale , potest fieti, ut propositum mcn- iendi leviter , modie um tempore jejunii comedendi,
N B. Illud Augustini . Minuta plura peccata occ/dunt, id est, dispositive . 9 In voto reali , puta , quotidie dandi parvam
eleemosynam , censetur vovens se obligare , u uno , ut pluribus diebus intermittat , pollea compensaturum , quare in talis voti obligatione mortaliter Pec cari potest. io Si quis violet partem praecepti , ta non omni 'd absolute , sed cum eomparatione ad totum , cujus pars est, prudentis viri iudieio spectanda est , ut Πtelligatur , sitne iussielans obicctum peccati mortalis .
ii Motus appetitus sensitivi e Irca malum intemdum ante omnem deliberationem rationis excitantur; ideoque dicuntur primo primi , de omni culpa vacant .
a Motus appetitus senstivi, qui dicuntur secundo primi, sequutitur delitri rationem rationis imperseiactam, ide 'ue venialia; ut videte est in semi-obriis, semi-dormientibus , ira , & timore perturbatis visi.
lancibus .i3 Fieri potest , ut homo ita tristitia absorbeatur , ut sine peccato sibi aliquando necem inserat . Ratio est : talia , ut consensus moraliter honus , vel malus si , debet esse rationis superioris , seu mentis . attendentis rationibus aeternis honestatis , secundum Iegem Dei , de non solum rationis inferioris antecedentis , ex motivis commoditatis tempo. talis. B. Concupiscentia Icccatum vocatur , quia μει
caro facta es, ait S. Ausuilinus.
Ret,ia in mam os emans . I. Uia elarum mn est aliquod esse peetatum mortale , noupraeeeps ut Coniellarius in iudieando aliquam transeremonem gravem esse . di talis mecati Reum suum Poenitentem pron in clare . Hoe valde , ipso Angelico Doctore attestante , Quod . s. an. perieuiosum est. de hae ratione , travi Animarum vi pendio inducuntur aliquando quam plurima peeeata mortali Iac proinde huiusmodi imminentes zelatores non diminuunt, ed augent onenias. I. eum peccatum ex genere suo mortale fieri possit veniale fretu plenae advertentiae , ct indeliberationiς , prudens Gn- fessarius debet scire qua ratione misit deiecere statum sui maenitentis . Si igitur lite se accuset e..de aliqua Prava cc ta τι ne , eamque aliquo tempore ipsius menti inseriisse , primo 3 terroget I an cognoverit illam esse peccatum . & si tune re pondeat statim detestatam fuisse , ae cognovit turpem eme . taeit iudieare in ea nullatenus mecasse . Si vero respondeat uiue per aliquod tempus aliquam conlusam cogni ionem malitiae , eique adhaesi me , sed non plene advertendo ad uis ux avitatem . tune iacile nonnisi peeeatum veniale intercessit . Quod si nesei e se expedire ab his interrogarionibus , cum revera non faeile sit e noscere quomodo le gesse 1 voluntas , dum variis tentationibus animus pertorbatur, tune s maenatemst timoratae conseientiae poteti P esumure , vel defuit e plenam advertentiam , vel consensum , maxime si adsint aliqua ex iis senas . quae adnotava agendo de conscientia serupulola, Retula Quinta.
1 II. Multoties Poenitent se aeuusat de transgressione alicuius legis vel eiviIis, vel ecclesiasticae , & putat ira satisseeisse suae e selentiae . si Consessarius ergo ex qualitate poenitentis iudi tet necessarium , interroget an transplenio orta fuerit ex co temptu sui Principis , vel Episcopi , ii sit lex Synod lit , vel Superioris Regularis , si poenitens sit Religiosus. Cotum est non deera exsux, ex qui x sibditi ex parvipendentia sui Le gislatoris , noeci saetant ipsius leges, A tune si contemptus transeat in Superiorem, ut Legislator est . consurget grave spee ate peccatum inobedientiae, ut patet ex supra dictis. IV. Cum , experientia teste , Poenitens , qui non eurat devitandis peceati venialibus et fi non habeat propositum omnia committendi . cito prolabatur in peeeata mortalia , non plene satisfaciunt suo muneri illi Consessarii , qui nihil curant de reluctvendis iis peccatis , maxime s pIena advertentia commit tantur. Instruant igitur suos 'nitentes , quod si non eaveanta peccatis venialibus , maxime commissis ex malitia . At pletia advertentia . quam mimum gravibus culpis suam animam in quinabunt , ac deinde , dum huiusmodi peccatis venialibus , maxime frequenter commissis. ad Confessionem aecedunt , non
des nant eos obiurgare , di certificari de stabili proposito ab ea abstineadi.
De de lactatione morosa . I Implex est voluntatis affectus. Unus essicax qui dieitur pronositum exequendi , quod cogitatum est . Alter inefficax , sive simplex complacentia, sine exequendi voluntate. a Aliud est delectari de re eoqitata , V. C. sor nicatione , ita , ut formalis ratio delectiandi ex reipta sit. Aliud vero est delectari de cogitatione , U-α fornicationis , ita , ut formalis ratio delectandi sit ex ipsa cogitatione , tanquam obiecto pulchro Hie loquimur de delectatione , quae capitur ex re ipsa . Cum enim emitatio rei malae per se mala non sit , sed interdum bona , ut si de rebus turpibu cogites docendi eausa i interdum autem venialiter mala , ut si ex euriositate de eisdem cogites , s qui tur, delectationem de ejusmodi eoetitatione , tan uam obiecto , per se malam non esse , sed interum bonam . interdum venialiter malam .
3 Aliud est delectari de opere malo , Λ aliud. de modo operandi male . U. C. Vides ex equo ridicule eadentem laedi , sine peccato rides , de te oblectas a
22쪽
ctas , non ob illati vulneris damnum , dendi , & laedendi modum Assertio I. Omnis delectatio directe volum ria de opere secundum se malo similitet mala eli ,
ita , ut si opus malum vcniale , U. C. mcndacium leve , etiam dc lediatio sit venialis ε, si opus m ab mmortale . U. C. fornicatio , etiam desectatio . Ratio i Quia delectatio est quaedam inclinatio appetitus in ob)ectum cognitum . abhorret autem a recta ratione, appetitum rationalem inclinatum esse in oblectum turpe , & inhonestum : Ergo &e. Confirmutur 1 Delectari deliberate de fornicationis opere elimor a e ; Ereo etiam est mortale delectari deope e , quod per se mortaliter malum est . Neque enim ratio potest adferri discriminis. 3 Delictatio voluntaria circa malum morosa uncatur , non qnod requirat moram temporis , ted
quia poli plenam rationis animadversonem voluntas in ea aeccptanda , sive consentiendo persistat , quod temporis momento seri potest . Exeludo delmatim Nem non liberam . etiam perseverantem post sub iam apprehensonem objecti pravi , modo non con sentiat voluntas i Nam sacultas sensitiva non estrioni subiecta dispotice , sicut famulus domino , sed solum ei viliter , Se politice , scut civis Consuli ,
cui etiam nonnunquam repuynat.
6 si quis sine causa , aut necessitate ari Onem exercet , ex qua intelligit delectationem earnis naturaliter orituraim , tamen sine directa intentione , de sine periculo consentiendi , is meat tantum Ve ni aliter , vel est vana actio , inutilis , V. C. aspectus , collocutio , lectio euriosa . Sin vero causam justam habet , talem actionem exercendi , nihil peccat , permittendo carnis motionem exinde oriri , V. Q. ex honesta , de necessaria instructione.
Si homo turpis obiecti eogitationem , & hince ortam sensitivam delectationem repellere inle mittat , quod placeat illi res cogitata , di hine ortus motus in parte sensitiva , mortale delectati nis morosae peccatum committit . Sin vero ideo expellere negligat , quia consensus de constantia voia Iuntatis contemnit delectationem partis inserioris , veluti passionem non voluntariam , probabile est , non peccare mortalitee . sed venialiter . Prob. Quialieet iderior mali obiecti appetitui inordinatio , ae deformitas quaedam sit . tamen non magna , &gravis , quando praeter voluntatem ex naturae infirmitate oritur et Lam sine rationabili causa permitere modo absit perieulum eonsentiendi est qκ
dem peccatum , sed non grave per se loquendo . N B. Consen sum directum , & interpretativum
non aequivalere in gravitate culpae . maxime si l quamur de peccatis internae appetitionis. R Ut tamen sententia etiam practice proba bilis sit , requiritur, ut voluntas , omittens carnain lem delectationem animum ad alia convertendo depellete , interim formalis displicentiae actum exem
Nam , esto , talis actus displieentiae inessieax sit ad depellendum appetitum sensitivum , est tamen
esse ax ad tollendum voluntatis consensum . Ali quin si homo , advertens motum appetitus sensitivi in malum , actum displitantiae non eliciat , e ponitur periculo consensus . Et si enim simpliciter
possibile sit , voluntatem proposito sibi obiectoe
omnem actum suspendere , nec approbando , nec improbando , tamen id in obiecto vehementer allieiente est valde dissicile , & moraliter serme impossibile , ut proinde se homo exponat periculo consensus . Nam mus in pera , ignis in sinu , Ierpens in gremio male suos remunerant hospites , c. etsi I
daeos . de Iudaeis. N B. orta delectatione sensitiva circa obiectum
mortaliter malum post plenam rationis adversionem
non elicere actum displicentiae . censetur talis delectatio inorosa , de mortalis . Sin vero delectatio displiceat homini , ita ut simplici affectu eupiat
eam abesse , Ii et non essicaciter , quia animum ad alia cogitanda , agenda , negligit convertere , cum
facile possit , de speret etiam, tali modo se comm tionem sensitivam depulsarum esse , tune valde probabile est , ecnaliter peccaturum.
o Assettio II. Obliuari iis absolute , 3e secundum se , quae ideo tantum mala , quia Iese politi-
ua , aut voluntario voto prohibita sunt , non est mortale peccatum delectationis morosae . Ratio peti debet ex discrimine , quod est inter voluntatem e seacem . de limplicem astcctilinem , delectationemve , quod illa tenda in objectum eum omnibus sui adjunctis , sive cireumstantiis r si plex autem alia sectio , quia sequitur simplicem objesti cogitati nem , cujus proprium est praescindere , sive nnum fine altero ei adjuncto eogitate , tendere potest in objectum a reliquis a unctis , sue circumstantiis praecisum . Hine ideo ut . quod . si substantia obiecti secundum se mala non sit . sed tantum in pter extrinsecam , sive adiunctam positivae legis
prohibitionem , tam apprehensivus intellectus, quam inde eonsequens motus appetitionis , ae delectati
nis ferri possit in substantiam objecti se eundum se
absque omni culpa. V. C. Si cognita Eeelesiae prohibitione habeas voluntatem comedendi earnex die Veneris , habeas quoque voluntatem praevaricandi legem ; ideoque peccas . Si autem cognita lege Ecclesiastica eadem die cogites , atque oblectes te carnium eis absolute & praecise , non praevaricaris ie-junii legem ; quia lex prohibens earnium elum non prohibet etiam cogitationem , di animi oblectationem de carnium eiu . Sie saepe displicet ali ut in nitentia injuncta , quam tamen implere vult i Eros militer sine culpa potest aliquis oblectari in opere lege positiva prohibito , retinens interim effeax propositum opus non faciendi . Caeterum delectari
de opere , v. C. carnium elu , quatenus legitimo praecepto repugnat , semper est Neeatum , eum Pr
objecto habeat sormalem inobedientiam , iuri natu
Coroll. Jactare se de opere , quod , 8e quatenus seeundum se malum in , V. C. de fornicatione ,&e. semper est peccatum ; continet enim in se eo placentiam . 6c comprobationem peccati , juxta Psal. si . suid gloriaris in malitia , qui potens es in iniquitate 8 Sed iactare se de opere , quod secundum
se malum non est , non continet peccatum eiusmodi approbationis . V. C. si glorieris de corporis viribus , qua proximo die veneris quatuor po ciearnium avide eomed illi , vel inimicum uno pugna prostravisti. io Non est mortale, opus prohibitum desiderare ,
vel in eo delectari sub conditione , si prohibitum
non esset ; modo apposita conditio auserat ciperis malitiam . U. C. Vellem comedere carncs , nisi es set dies Veneri . ii Sin apposita eonditio operis melitiam non aufert , mortale peccatum est , opus ex se mortale
sub eiusmodi conditione desiderate , V. C. Vellem
adulterari , nisi infamiam timerem . N B. Vellem fornieari , nisi peccatum imi , aut nisi Deus prohibuisset , est peccatum mortale ; quia talis eonditio impossibilis non aufert malitiam obiscti intrinsece , 8e substantialiter mali. Ix Coniux mortaliter non peceat . si de maritalieopula coniuge absente cogitans in re eogitata deis Iectetur . Ratio . Mortalis malitia delectationis m
rosae sumenda est ex malitia obiecti , sive rei eo titatae οῦ copula autem maritalis malitiam non habet et Ergo de ea cogitare non est mortale peccatum m rotae cogitationis . Est autem peceatum veniale . eum nec Pietas , nec necessitas talem eogitationem suadeat.
is Mortalit ex meeat vidua , si voluntarie com sentiat. in motum delectationis sensitivae , qui ex recordatione copulae maritalis naturaliter oritur . non solum propter perieulum eliciendi eo sensus in sot-nieationem absolute, sed muIto etiam magi x propter
motum carnalem , qui naturaliter ex cogitatione coortu , si voluntate acceptetur , mortali peccatci in innuptis non caret . Idem dieendum de spon
i Coniux probabiliter excusatur a preeat O mor tali , si voluntarie delectetur in commotione sensi
liva , orta ex imaginationi eoniugis absentis . Cum enim matrimonium etiam a mortali precato excuset tactus impudieos non eopulandi , sin solius voluptatis gratia institutos , multo magis eommotionem sensitivam , ortam ex absentis eogitatione . Ratio 1
ita haee omnia per se loquendo in eoniugibus tendunt ad opus coniugale 3 iret aecidens autem est ,
23쪽
mod ob insentiam non exerceatiar opus e Debet i men abesse in his periculum pollutionis. is Qv i simpliciter , ae praeelse se oblectat eoarutatione mulieris, etsi illa e sanguinea sit , vel Deo
saerata , committit ulnim simplex mortale eontraetemperantiam ; seeus , si desideret cum tali semi- eari r Quare tune cireumstantiam personae in Comsessione explicare debet . Ratio discriminis est :
Quia , ut supra dixi , propositum ,ertur in ori
Bum , eum omnibus circumstantiis consideratum .
Simplex autem eomplacentia , cum sequatur simpli-eem , Ac praecisivam operationem intellectus , potest serri in unum , ita ut non simul seratur in alte rum ei adiunctum . Praeterea si quis voluntarie oblectet se tactu , vel amplexu mulieris conjugatae L aut consanguineae , quamvis sine proposito fornieandi , debet circumstantias in Consessione explicare . Cum enim tactus libidinosi suapte natura referantur ad e vulam , ideo ex ea speciem malitiae aceipiunt ca st .
A i a ) Hie non satis prineipiis a se stabiliti,
haerere La manus Videtur . Statuit enim hie s.
is I s. ecgitationem , & oblinationem copulae cum is moniali , conlugata &e, si non sit eum desderiori eonjuncia , nec sit delectatio de eonfugata ex. gr. is ut est talis, non referre malitiam saerilegii, inimis ilitiae &e. tum pollea descendens ad meram dele- ctionem de tactu mulieris eonjugatae , monialis, , dce. asserit hoc peccatum induere circumstantiam is sacrilegii , inlustiuae die. ideo quia tactus te dunt ad copulam . Si eo puta in ea delectationeo mi refert malitiam sacri imi &e. cur cogitatio
sensit id , eam immunem a mmmotione lὶ
uiatrina . videat ergo Consessarius temper removere lum P
Tentes ab his delectationibus , nam dissicillime etiant inov. Quamvis a pluribus sustineatur ut Anmunis a stra. i cubpersonis coniugatis copula habitae , via habenda deisti se fine peraeulci poIlutionis nihil .ninua pius Confessarius eas removere debet ab huiunisci invitiatiombus as . Audiat quomodo huiusmodi coeliaticinex . di delectari nes obiurare Sanctos 1 tantiscus Salesius sub allegotia Eulossi in
Tolequitur deinde aliis motivis suadere coniugatis . ut absti
, di delactatione percipienda ante, vel poti-- sit. C semritas in admittenda ea Hiquo
ram coctrina , qua admittitur ut licita morosa cot inlacentia ita luntate , respecta enas obiecti , quod intellectas eousi erat Lub conditione illud quasi licitum constituente . Iam refutaWi sed ulterius consideret pro praxi ratessarius , quam faeile omnia libidinibus replerentur. Pal. m e . zr quis passim delectari de copula cogitata eum foemi Na , tu, conditione, si sibi esset uxor . Posset reti iosus va-- iste sibi complaeere de eo ia eum Bel a , casu quo nimesset re Iigicisiu , sed ipsius maritus Ac. En quam facile . quanta cum periculo voluntas his conditionalibus delectatioti
bus stequenter posui occupati A
Regula ris maxi . Dum Consessarius audit Poenitentem se aetulantem M
Urp. sermone, multoties pioipiti iudicio , si non adtuit alum . iudieat eumtaxat venialiter peccasse . verum animas vertere debet facillime fit, his sermonibus latere morosam e Iectationem circa res turpes , de quibus loquitur . Quomodo etenim in praxi reputari potest immunis ab huiusmodi compla.centia ille , qui trequens et in his sermonibus . di qui iacit i. me verba casu dicta ad turpia de nectit tu alinua re certe sibi turpiter complacet ἰ quae alia autem test esse in his sermo-mbus , nisi illa turpitudo , de qua tam libenter . tam im m posito risu pertractat De ει dem mmosa delestitione debet suspirari Confessarius . respectu illorum, qui libenter huiusmodi turpia auscultant. Non tam Laeliis credat deiectari de modo heu nilnis ingeniosis, quo ab aliquibus huiusmodi obseana nam rantur . Cette . si sermo habeatur de rAus licitas , A forte etiam magis ingenιose narratis , minorem percipiunt . vel nui. Iam delectationem . signum proinde est in sermonibu urpibus, a de ipsis tarpi s , delectara . idem es o iudicium de illis, qui avide turpex , re inhonestos libros dictitant.1 l. Advertat item Confessarius . quandoque ea mari ea . . quibus nunquam removeri potest materia , etiam posita condi tione , fi licita ement . Ut cum quis dicit, si non esset peccatum iniscerer, sorniearer cum tali muliere &e. Animadvertere debet . an his locutionibus explicitur propenso , ct inclina tio , vel potius ea voluntat afficiatur circa talia obiecta . Si hoc esset , utique daretur peccatum , nam actualiter effetaeffectus circa rem , quae non potest non apprehendi mala . si vera talibus inuutionibus dumtaxat explicentur mala aquae alias essent in nobis , propensin . ..m tamen intendit quis restanare ne meeet , tune uti ave non esset Peccatum. III. Gamvis non fit peccatum delectari de temporali emo. Iumento , quod sumsita ex. gr. morte alicuius , obvenit , nihilominus noscat Consessuius caute in his procedendum risu raro etenim hujusmodi delectationes ex mortis alienae gaudio oriuntur . Id non temere praesumet Conseturius , si antea Poenitens exoptaverit mortem alicuius , ut exinde sibi Temporalia emolumenta provenirent . idem timere potest de
eo , qui dicit Dudere de bono spirit ii proximi , led quod
Provenit ex huius infortunio , ex graui ex . M. infimitate . actura rerum temporalium die. Potest, inquam. timere potius audere de malo pinximi , quam de bona effecta inde sequuto , fi antea inimi eitiam eum ilio gerebat , vel non it amica liter erra eum se habebat . In re emo plena periculi, introspiciat Conlatarius quantum potest animum poenitentis. Iv. Notet insuper Consessarius quaedam affirmari a The Iovis . quae utique speculative vera sunt. Et removendi omni. mo sunt Raenitentes a praxi . Ad inveniet ex. gr. Confessa mus non solum licitum esti delectari de n. ut ii poliatione in somnis sequuta , sed etiam de ea . etsi accidat in viis ilia , imo & illi consensum moere , dummodo e nis is nil in ipsam influat . At quis non videt , in praxi difficillimum esse huiusmodi delectationem . di multo magis consensum nil in ipsam influere , vel saltem ita se delectantem non ram se ex ere graui periculo in eam influendi i Adi veniet pariter . communiter assit mare Theologos licere viduis sibi in voluntate complacere de copula habita , di spontis de copula , prout est in determinatione eausarum , si absit Commotio libidinosa ; at quis non videt , quam raro huius--da accidant fine turpi commotione die. y Nuito magis id Pertimescere debet Confestarius , si admittatur ea opinio ε
- prauus concedit licitam eae dei Matiuam in appetitu
De peccatit ex ignorantra . α infimitate , Ocerta malitia .r D ricata alia sunt ex ignorantia . Alia eX na-
. A turae infirmitate , lave antecedente passione animi , quae si abesset , peceatum non seret 3 ut si hominem ex vehemente Passione irae oecidas . Alia ex malitia , cum quis Oo solam Voluntatis perversionem , temporale commodum bono honesto hie .
di nune deliberate praeserentis, peccatum, idque gravissimum . Etenim libertas hominis duobus modis minui , vel tolli potest , vel ex parte intellectus , & id faeit ignorantia , vel ex parte appetitus sensitivi , & id facit passio e Si ergo utrumque absit ,
dicitur peccatum ex mera malitia , quod nullam excusationem meretur .
1 Porro de his tribus peccatorum membris addi
silet quartum , quod est peccauim ex contemptu ,
cum ideo legem quis violat , quod nolit ei est e subjectus.
3 Contemptus eontinet peeeatum specialis inob dientiae in duplici specie , quia legem transgreditur, V. C. ieiunii , di quia potestatem praecipientem vali pendit , 8e talis elicumstantia eontemptus in Co fessione est manifestanda . tanquam propriam speciem peccati continens r Licet enim in omni peec to sit inobedientia materialis , tune fit speetale peccatum , si ex formali , de directa intentione I gem violes , quia ex superbia non vis esse subjems . Si Carthusianus ex eontemptu Regulae suae carnes
comedat , triplicis speciei peccatum committere videtur . I. Contra virtutem specialis obedientiae . a. Contra virtutem temperantiae , cujus intuitu statutae it abstinentia . a. Contra virtutem religionis , quia
omnis inobedientia ex formali contemptu est
peccatum mortale . Ratio e Quia tam magnum solam parvum praeceptum a legitima potestate descendit , quam vili pendere intolerabilis quaedam superbia , di in Deum redundans veluti blasphemia est , iuxta illud Christi Lue. io. vos spernit ,
me stemit . Et Rom. 13. Qui res: Rii pensati , Dei
dirasioni resistit. 3 Etiam ea , quae solum in consilio sunt , ut Sa
cramentum extremae Unctionis , aquae henedictae a se Persaonem , &e. ex sor mali eontemptu neglige ς νeti peccatum mortale , iuxta Navat. Aliud es c te mnere , aliud n parere : Nam eonsilio sine cui P non paretur 3 sed non sine culpa contemnitur . 6 Contemptus materialis , sive ipsus operis , pur
ta , si quis praeceptum transgreditur , quia P. vi momenti aestimat , est tantam veniale.
24쪽
, Frenuem relapsus, staeonsuetudo pecondi, pro---γιι um Τὸ P mi habetur i. nt,n'πinet eontemptum, sed solum interpreta- in igne , qvi quidem per se
prie non erantinet contemptum o , e
t ive secundum praesumptionem fori externit Netaplus tamen indueit ad contemptum . Pre . I . Im M , cum
tu profundum irenerit peccauarum
omnes, sed neminem, nisi propinquum sibi. i. Ad substantiam Iegis non requiritur scriptura , sed lassicit , v e , vel alio signo dc nuntiatam esse . uod si Jui a Iustin. scriptum nuncupetur , id ncia o sit, quod requiratur ad legis lubstantiam seript x. T Ex vel a ligando, quod ad sui observationem L homines litet , vel a legendo , quoa lex scrDbi, di publice proponi soleat, vel potius sic dicia videtur, quod sit lecta vivendi regula.
Lςx duplex est. naturalis, & positiva. Lex naturalis eit recta homini, eonseientia. Positiva, quae ex um natura necessario provenit , sed magis ex Magi stratus libera propostione. . Lex e P secundum S. Thomam recta agendorum ra- io a publiea potestate communitati denuntιata, cum ν iuntate eam perpetua oblitandi. 3. Ad constitutionem Lesis tria eoncurrunt . I. Judicium practieum de agen3o . NE. iuxta Molinam Conclusiones practi eas de rebus agendis Iurecomultorum , accedente Principis voluntate , obtinere vim legis . Omnia enim nnstra facimus, inquit Iustin. μι-- auctoritatem nostram immrtimur . 2. Voluntas
bligandi , quae si absit , non oritur lex . 3. Imperii
denuntiatio. 4. Lex debet esse Hon sta
materiam J Iusta. rei meit sormam, di aequalitatem
m sibilis secundum naturam , patriae e luetudinem loco , temporique eonveniens , utilis , necessaria, rationabilis . pro eommuni utilitate lata , iuxta lib. 8. Iura non in singulas personas . sed gem ιιιer eonia stituuntur . Di furi lex a privilegio , pristi
ra , sed quod lex plerumque in scriptum redigatur ,
3. Si Legislator tempus adiciat, ex quo Iex sua o ligare debeat, incipit ejus obligatio secundum voluntatem ita statuentis. . Si Legislator nullum tempus adiiciat , diserimeneli inter Legem Imperatoriam , & Pontificiam : llla enim ante obligandi vim non aequirit , quam elapso bimestri post sactam promulgationem in fineulis
Provinciis . Pontificia autem , smul ae in Curia Romana promulgata est , in toto orbe obligandi vim habet, quatenus est ex parte legis. Prob. prior pari ex Concilio Tridentino, ubi Pius IV. se ait i Ouia men jure etiam eommuni Caesareo saetuitum est, ut Constitutiones nova vim non iust post eertum tempus obtinerat. Posterior prob. ita lex ad sui valorem sua me natura plus non Postulat, quam ut temet in Curia Principis publicetur, unde deinde in aliorum notitiam devenire potest: Neque etiam Ecclesiastiea aliqua Constitutio extat, quae maiorem publieationem, aut temporis aliquod intervallum poli primam promulgati
s. Hine discrimen est inter utramque legem, quoalicet Imperatoria intra duorum mensium spatium post promulgationem a maiore parie Provincialium reciapiatur , di in usum deducatur , nullam tamen re , -- pia obligationem adieri , sed a quovis subdito sinet respicit tae condit liud
Pontificia, simul ae Romae publieata est, omnem vim obligandi habet . Cur autem Diure sanos absentes lex Romae promulgata non statim obliget , id nen pridivenit ex desectu legis , sed alleuius conditionis accidentalis, puta , quia eam ignorant. 6. Elapsis duobus mensibus poli ymmulgationem
tendente ad ,rsonas singulares, eum quibus pita gnorantia Pmbabilis non praesumatur, sed ab allega
Titinque extinguitur , imo etiam per mortum ma dantis .
Lex autem non extinguitur, nisi vel a Legislatore . vel Sucee Ilore revocetur, vel consuetudine abros tue , vel ob rerum mutationem inutilis fiat. Iuxta Isidorum lex etiam debet esse manifesta , ne aliquid per obse
ritatem in eaptionem contincat. Retuta in praxi asser πώ . I. Ex in eonditione Lepis . quod fit lina, potest aliquando
Consessarius aliqvem de ligare a legum observant , qaamvraetum p umi non possit intentionem Legiuatorum fuisse iniustam promulgare . id tamen potest accidere m 'me ex aliqu errore iacti . Si e. g. taxent Pretium rerum , unde subditi nul- Ium, vel fere nullum luerum reporient ad vitam iustentandamvro sua conditione, talis lex . utpote imusta , in isto coniciemeiae non est attendenda . Demus etiam adesse legem . qua prohibeantur ab exercitio alicuius artis omnes pro iutari exemti Dublice non approbatii cerae nan teneretur ab illo exercitio cel
Lare , qui non esset approbatus , si non haberet modum apprirbationem obtinendi: A aliunde exercitium artis esset omnino ibri necessarium ad te , suosque sustentandos . in tali casu faltem ea epi eia iudieandum erit respectu lilius legem locum non dictum est de lege, quando universaliter judieatur ulta, vel in aliquo casa particulari, idem dicendum eri, quando non es et moraliter pombilis; eo maxime quod si non sit moraliter
me iis, neque etiam est iusta.
. Lex etiam Ecclesiasti ea , si si irritans alleuius actus , jure naturali , & divino alioquin subsistentis. plerumque Gnseri non debet esseruim sortiri , priusquam in Dioecesi promulgata sit . Exemplum habitin Concilio Tridentino , Sess. 23. cap. 4 . de Reson mat. Ubi requirat approbationem Discori ad exponendos Sacerdotes . Et in Bulla Pii V. infirmantis contra ctus censuales , quamvis ea Bulla apud nos recepta non sit. IRatio est : Quia alioquin ejusmodi leges in multorum detrimentum etaurae essent , qui invincibili carum ignorantia laborantes tales contractus celebrarene, vel a sacerdotibus non approbatis Sacramentalem a solutionem poliatarent, scut antea consueverant. Si
quidem hoe proprium est legum irritantium actum non in odium agentium , sed ob defectum solemnia talis , quod poliquam ejusmodi leges vim obligandi eonsecutae sunt, effectum irritationis consequantur et iam erga ignorantes.
De promulgatioine Legis. I. Onstat ex praecedenti Capite, ad essentiam Dis
-l gis requiri, ut Communitati denuntiata sit . Cum enim lex sit eommunis vivendi regula, ideo Pu blicari debet, ut omnes se eundum eam actiones suas
instituere possint, iuxta legem s. C. de Legibus: Lores sacratisima , quae eonstringunt hominum νitas , νη- 1 luti as omnibus debent. Lex publice in Curia Principis promulgata, quatenus eli ex sua parte , statim habet essentiatim vim obligandi subditos omnes, licet secundum adium non adstringat invincibiliter ignorantes Patet ex Cap. I. de Coὸ Ε praeb. in εἰ Lex , seu constitutio , σmandatum nullos adstringunt , ni Ii postquam ad not se iam pervenerint eorundem , aut nisi p. tempus, ιη'
P. LMman P. I. r. Ex substantiam suam promulgatione aeeipit
i neque intrinseee dependet a populi aeceptati ne , quam is per eam accidentaliter perficiatur , juxta Gratianum diit. ε. Leges instituuntur , enm m
mastruitur; νrmotur, cum moratas utent Ium comproiabuntur. Ratio Conclusionis est i Quia, postquam populus omnem suam potestatem In unum Regem , vel paucos Optimates abstaute contulit, possunt hi, & nisi aliud signiseent, censendi sunt , etiam velle justis sui, lcgibus subditos obligare ad recipiendum , & pa. rendum , cum alioquin ultima , dc suprema pol fias non penes Regcm , mi Optimates , sed penes populum torre , ad que non ellat forma Reipublieae Monarchicae, vel Aristoeraticae , sed Dem eraticae . vero attinet Legem Pontifeiam , ea multo minus a populi acceptatione dependet; quand quidem Papa iupremam in Ecclesia potestatem non a populo per et Alom in , sed immediate a Christo acia
25쪽
eἰpit ex vi primae institutionis, & promissionis Sancto
Petro Matth. 16 2. Episcopis, prae se tim Metropolitanis , ex ossicio incumbit, novas rontificias Conlii tutiones in Dicedestiabus piomulgare, atque in usum deducere, saltem postquam ex Curia Romana Ruth calice ipsis transmissae
Dictee sinus nee de peccato damnari , nee puniri potest , Mi te et in Pontificiam in Dicecofi non promulaat: m , Deque ulu receptam ipse quoque non servet . Primo i Quia contraria non Paucorum Doctorum Se
tentia . quod non minus ad . Pontificiam , quam In m atoriam legem opus su promulgatio in Provinciis, probabilis ipsis videri potest , cui proinde se consoria mare liceat . Deinde , quia praesumendum non est , mentem Legislatoris esse , ut di x . praesertim in dici, eest mn promulgata a Dioece sano uno , vel paucis o iervetur , si major Communitatis pars non recepit , neque brevi temp re receptura, ves Observatura existimatur , siquidem legem. cum sit commune mandatum,
Si Lesti,tator ad kgis obiervationem subditos eomia pellat, & transgre res puniat , tune singuli eam ob- s.f. are tenentur . si iusta sit , etiam si maior pars resistat : Quia ratio naturalis postulat , ut in. schil-mate quodlibet membrum tui capitis potius , quam
reliquorum membrorum ductum sequatur. . Si lex legitime promulgata a majore populi parte sub rationabilis causae praetexta n n rccipiatur, currit ccintra eam praescripti. , quae laltem eccem anno. retini spatio absolvitur . Cum enim lex iam recepta , di usu eonfirmata per contrariam consuetudinem abro. gari possit iuxta Cap. ultim. de conluci. multo maiagis ab initici per non usum et derogari potetit . Qua re mirandum etiam non Lit , Plus tcmporis is ann.b requiri ad abolendam via praescriptionis legem Eecl si allicam rcceptam, quam non reccinam; quia illa plus Toboris . quam haec obtinet. Sed licet V. C. Episcopi meearint in non recipiendo Concilio Trident. tamen eorum SucccsIores, si Poniatili iam Constitutionem pcr longam temporis moram nunquam in Dioecesi receptam, vel observatam viduant, per non usum titulo praescriptionis sublatam eredure possunt . Hine V. C. Trid. Conlli tutioncs , quae ctenus non receptae, aut in Praxin ec ductae non sunt, vim obligandi non habent, ut neque Dociores ex Caia ..edra, multo minus Iudices in loro cxteinci, vel Interno causas dc finire debcant secundum leges non reinceptas .
y. In legum observatione quilibet conisi mari debet illi Communitati, cujus ipse proxima pars cli: Quares lex in aliis Provi ne iis recepta sit , tu tua non sit , eius obligatione non adstringetis. 6. In dubio, num lex recepta sit, pro ipsa praesumendum est. Ratior Quia lactum in dubio praesumi. tur, si de jure faciendum erat. Si no*a Constitutio Provinciae non conveniat , L sis latori supplicari potest, atque intcrim, dum risponia sum expectatur, cius uxccutio distetri.
' te diatem Ieris . I. T Ege humana, etiam civili, praecipi possuntnmuta tantum opera iustitiae, sed aliarum nruralium
virtutum, iisque contraria prohiberi ..2. Non omna virtutum actioncs praecipi possunt qu: a quaedam nimis arduae, ut Consilia Evang necauu omnia peccata , etiam externa, ab humano
liatu prohibeti ; scd multa permitti debcnt c se lupinaria , ut urae Judaorum ad majus Reipublicae malum evitandum ι quia lix humana ponitur multitii di-ni , seu Communitati , in qua major pars est hominum virtute non periectorum. Quale fcrme non nisi praviora peccata legibus prohiberi solent . a quibus moraliter possibile est, majorcm partem abstinere , ma- 1 ine quae aliis noxia sunt , S humanae societati in
N B. Etiam praeeipi, & prohiberi possunt , quae
alioquin sub naturale, & divinum praceptum cadunt; quia nihil prohibet, aliquem pluribus titulis obligari ad id praeitandum, vel omittendum . N B. Quod la ge naturali, aut divina absolute princcptum est , interdum humana lege dctcrminatur ad
Ccrtum tempus , F. C. Paschalis communio , Preces Ηui ariae.
q. Lepislator iuxta legititniam suam Intentionem . seu motivum essicere potest , ut opus aliquod sit me.
dium , sive materia alicujus virtut S conveniens , aut
cessaria sicut videre est in Leelesiasticis praereptis ieiunii, Missae Idem dicendum de actionibus ex obiaiecto indisterentibus 1 ut mercatula diebus festis , t verentia , & Itus Religionis . Hine . qui iejunium
violat, contra temperantiam Peccat, cujus in tu tu, ae
fine lex Leelesiastiaca lata fuit , & qui mercaturam die sello exercet, contra virtutem Religionis. s. Nulla lex.humana extendere se potest ad actus mere internos per se praecipiendos. Prob. ex iure Can. cap. I. I . q. 6. Quod non polbi humano jttidicari examine , quem Dominus suo reservavit judisio . Et in cap. sicut de Sim. FGD1ιam non iudicare de . occultis . t lib. I s. de panis apud Gratianum d. r. de ρο- ρσnam nemo ratitur . Quod verum cst . l. stctur intra snes cogitationis ι non item , licxcquendi propositum externo signo mani sinetur , quamvis fine successu . Prob., Rationibus : Quia frustra , & inefficacito lex ad Communitatem sertur. si Legislator cognoscere non possit , utrum observ , neque ad ejus observationem compellere . Qua. re lepes ferre , mundam hos iudicare ad eandempticiatem per ιιner : Atqui de Acithus internis suapte natura Iatentibus humanus Legislator iudicare non potest . Nam feretorum Io us Mus cognitor , Erubcscant. d. 32. Ergo. Secundo: Cum omnis humana potestas in hominum Deietate iunde tur, haec autem materialis, & knsibilis sit, convenit, ut humana potestas solum se exteΑdat ad actiones h
manas , quMcnus in exteriorcin materiam transeunt ,& signo aliquo produntur . Tametsi quandoque hujusmodi extarnae actiones occultae manent Per acci- dc S , qu a a nomine videntur , ae tellibus destitu-iintur . Sic Ecclesia prohibet, & lata Lxcommunica tione punit v. C. haeresim , extern, signo proditam. s. Occultum duplex est: Per se , quod non est probabile, lad suapte natura occultum; ut cositati Dc . Et occultum per aecidens, quod exterius expletasum est , ut suapte natura deprchcndi possit , licet
6. Qui opiis praeceptum, quatenus ex objecto b num eli , implet , quamvis niata intcntione , is I gcm humnam non violat . V. C. Eeolesia piaecipit ieiunium t finis autem huius praecepti est , ut gularcii aenetur , de caro spiritui subjiciatur . Si iam quisici unet ob vanam gloriam , is non violat pra ceptum I cclesiae , quamvis ob vanam plotiam venialiter pc cci . Ratio et Quia intentio , & finis p.raecepti none adii sub praeeo,,trum , imo nee cadere potest 3 cum modus agcndi ex virtute, di proposito honestatis otia. nino intrinsecus, de non .appatens sit. T. Qui opus praece; tum secundum substantiam prae stat, ei si tune nolit praeceptum imp er , revera ta men satisfacit . Lxemplum i Si quis die sesso Miniam decenter aud at, licet non recordetur, et se diem festum , tamen satisfacit . Sed etsi quis uelissam die esto decenter aueiat , Iieci expressam hahcat intemto iam tunc non satisfacicndi praeccmo Ecclasiae , sed aliam audiendi , is revela satis laeu , di non unctur llim audire. Ratio Conclusionis esti Quia lex tantum praecipit oluntariam Omiis executionem, non quasi rellcxam in picndi . praecepti intcntionem ε, iii .ci eam praecipere non poteit, cum omnino intrinseca sit. ND. Obligatus voto recitandi Rosarii, si reeitet Mnimo tunc non satisfaciendi , tenctur iterum recitare nam obligatio voti provenit ex voluntate voventis Sin autem immemor voti sui Rosarium dicat, revera
8. Actus interni ab humana potellate praecipi possunt, vel prohiberi concomitanter, quatenus requit untur ad moralim substantiam actuum cxternorum. R
tio e Cum homines , qui sunt membra luipublicae, rartim interno animo , partim externo , ac nia Cria i corpore constent , si , ut di interiores hominis actiones non alit cr sub Reipublicae gubernationam cadere possint , nisi quatenus ad externas actiones diliguntur, casque aliquo modo informant. s. si ebrius , dormiens , aut mentis impos dicat Horas Canonicas , non satisfacit praecepto , sed ce bet eas iterum recitate , si ad mentcm redeat . Ra tio et Quia leges homini imponuntur , ut eas humano, dc non brutorum modo impliat. Eadem est ratio
dceo, qui eoactus. invitus Missae interest: Talis nouimpici praeceptum, quia coactio tollit voluntarium .ae Ii-
26쪽
e liberum: γε quo lex nee impleri , nee violari pot- nitate servanda , Aee. Sed in , ouae pertinent ad . est.Otiae doctrina universim vera est, si loquamur de dispolitionem actuum , &-numanariim , tene fornici ἐαtilesione testis . ad qum ouamino requiritur tur subditus suo superiori obedire secundum rationem voluntarium . superioritatis r sicut miles Duci exercitus in his , i, Aliud est de materiali exemtione legis , ut si quae pertinent ad bellum: servus domino in his . quae emis ire somno, vel per vim adactus deeimas Parocho pertinent ad opera servilia a lilius patri an pertinentiis divit materialiter, & in essectu satisfactum est legi , bus ad Misciplinam vitae , & curam domestieam. ut non sit opus alias decimas dare. Nam sicut homos ne eulpa legem materialiter violare potest , V. C. rem alienam ob inculpatam ignorantiam auferendo ; ita etiam sne laude legem irraterialiter implere potest , ut in exemplo posito; item in Iesumo eernere est , si quis a earias elu abit ineat , quia per vim ad eam acia cedere prohibetur . Sed quaedam praecepta versantur circa actiones, quae in sui executione intrinisce ineluia dunt voluntarium, & liberum, ut mirum non sit . a dormiente , ebrio , coacto praeliari non posse , & hue
sp ant exempla supra posita de Missa audienda , Canoniearum Horarum plece , quippe quae voluntariam animi attentionem necessario requirere videntur.
Ir. Qui opus sub Censura Leelesiastica prohibitum omnino invitus intermittit, modo illud opus spectata
intentione Melesiae in executione non requirat intri seeum concursum voluntatis, evitat Censuram; ut si s lutio decimarum sub Excommunicatione praeeipiatur ,& aliquis vi adactus solvat et Meus, si opus ab Eccleissa praeceptum requirat intrinsecum eo ursum volu tatis, ut si sub poena Excommunicationis Misiae indicio praecepta sit. & quis vi adactus audiat , incurrit m
nam Excommunicatiociis . Denique , qui opus quale- .eunque sub Censura prohibitum omnino sciomitri . . ex parit ad qu mittit, poenam statutam non incurru ut si in Dι ceu qui m. i, non me edamur trua obligat imis . Tenebatur e. sub Exeommunicatione prohibitum si, carnes in votomaeis arceatur, ne eas Comedat. Ratio h rum asseri P -μ stilit im nise pariter Rae obligati et non est , num est et Nam leges poenales intelliguntur secundum hila, Mitendus ad noram ututactionem, di ita de cate . . effectum realem , & eonsummatum et qui autem om no invitus , & reluctans eontinetur in loco saerifieii , is reipsa ncin exequitur opus pinceptum , sed legem omnino violat . aut vero eoactus decimas Paroebo suo solvit , & invitus abstrahitur ab esu earnium die i terdicto . hi Hera secundum internum affectum transegrediantur legem , non tamen secundum ei retum e Remum , seu consummationem et Ergci censuram I ii non ineurrunt.
Ir. Qui ob metum opus praeeeptum exequitur, U. C. puer, qui ob metum verberum a paedagogo ad cius Missam decenter audit, satisfacit . Ratio : Quia metus non tollit voluntarium simplieiter , ted solum feeundum quid . Quod si vero puer lii, eonditione arallet audire , si paedagogus non adesset , nihilomimus implet praeceptum , licet peccet contra Religionis Virtutem interno affectu 1 quia lex Ecclesiae directe tantum praecipit attentam Mistae auditionem , quam si Puer ad Sibuit . totum praeceptum implevit . Verum eadem lex me eonsequentiam essicit , ut , dum praecipit Μisiam audiri, ipsum propositum tum absolutum, tum eonditionatum , imo etiam simplex affectus non
audiendi Missam , si non auferat malitiam objecti , prohibitus sit. Eodem modo peccat, quem postea poenitet , quod indierit Sacrum . Η sumitur ex e. Nulli dist. I s.
Retuis in nos . I. Consessarius 'abem deberet manibus ora clo nam , qua dicime Eexlesam rvin iudieam de internis; nam m ea ita. im cognoscet quaecumque peccata interita etiam travi fima , &innodata excommunieatione resinata, qualis est haeresis Demalis posse ab eo absciWi dummodo pomitem fit dispositus . Sed videat ne erret , confundendo peccata interea eum peceat in occultis . . est etiam quaecumque premis reservata, temper eum inlumsunt interna. lveo ;α hoe non quia Melesia in ordine in solvitonem non iudicet de interris . sed quia, ut o revant mnis Theolaei , nou suo reservatio- punire nin culpam in
II. Ea doctrina, qua dicitur, non esse netenariam in emi nem istus ciendi pia reo, ut praeeeptiam de aliqua te adimpl- ur , Consessat ire poterit cur eoastientiae aeria istriam. Recitant e. g. isti meM Canonicas , vel poenitentiam ineramentalem, di cum non videatur istis huiusmodi reeitare , ut par est , non habent intentionem ea ratione Latinamenti , staintendo eam repetere . Poterit ergo Comisi ius illis interdi cere novam recita rimem . timae enim erat necessaria intenti ea reeitatione satisfinendi ι unmo satus erunt et m haben intentionem rem satisfaciendi , sed iterum remenda . dummo mitaverint virtuali ultera attentione . Idem de uis , qua audit Mirim die festo ι sed eum non videatur ipsi audire, ut o ptaret', interiait novam Missiun a Mure. m. vide t etiam Conlegarius. ne redigat in anomam eo
De Iarisdictione' lx. TUrisdictio est sicultas alicuius habentis publieam I aviaritatem , & eminentiam super alios, ad e
Actus Iurisdictionis sunt leges eondere , in iis dis.
pensare , praeeipere , iudicare , punire , ministros p blieos ercare, pupillis tutores dare, Minores , atque I elesias laesas in integrum restituere , item Saer menta administrare. a. Iurisdictio alia est ordinaria , quae competit I disi ex proprio munerer Alia delegata, quae competit Iudici non nisi ex commissione. 3. Iurisdictio alia est contentiosa, ad cpiam Dertinet Iegm condere , praecinere , punire , eausas civiles , de criminales definite . Voluntaria alia , ad quam pertranet legitimare , dispensare , beneficium conferre , S eramenta ministrare , matrimonia assistere , late I
quendo de hoe ultimo a . . Voluntaria Iurisdictio sie dicta , quia non nisi
volentibus fit, extra proprium territorium exerceri po-- - - - M Q est erga subditos, eo quod non ordinarium iuri, pi
ca Sessis prae ra. ideo nulla injuria infertur extraneo Judiei tr. Cum lex LeeIesiastiea praecipit opus aliquod N B.Tamen ad vitandum standalum privatim exercere Pium , v. Q voealem orationem , isaeram Consessi debet voluntariam Jurisdictisnem in aliena Dioecesi . nem , consequenter etiam praeeipit actum internum Contentiosa vero Iurisdictio in alieno territorio absque meatis , quem opus illud ellantialiter ineludit , quia Eeelesia non praeeipit , ut simulate orent , nee ficte confiteantur a qui autem sine interna attentione orat , confitetur sine ulla animi contricione , is non vere , sed ficte orat , & confitetur : Ergo non satisfacit E clesiae pro pio.
N R. Non potest Presatus, nisi Regularis sit, se
disum sub preeato obligare ad habendam certam im emionem in opere . V. C. ut ieiunia , di Orationes fiant in statu gratiae . Haelato tamen Regulati pauloma Ior potestas in suos competit ratione voti religi s , obesiendi Praelato in omnibus , quae secundum Regulam , vel ordinis eonsuetudinem praecipiuntur. I 4. In iis, quae pertinent ad naturam corporis conservandam , & propagandam , homo sui iuris esse debet , ae soli Dis subjectus . Ratio : osia omnes h mines natura sunt pares in his , quae pertinent ad corporis e servationem, de prolis generationem. V de non tenentur nec servi dominis , nec filii paret tibus obed re in matrimonio contrahenda , vel virsi- P. P. I. expresso, vel tacito consensu exerceri non potesti Cam ιra imitorium jus duenti mpum non pareatur. Cap. a. de Constit. in 6. s. Parochus in aliena Parochia suorum subditorum nuptias benedicere non debet , neque Episcopus in aliena Dioecesi ordines, aut Sacramentum Confirmasi nis conserte , sed in Pontificalibus labsque usu pallii extra Dioecesin sacrificare non prohibetur . 6. Dividitur Jurisdictio , quod alia sit Eeclesiasti ea , sul visa in externum forum, di internum: Alia civilis. Iurisdictio utraque dividitur in Imperium , quod Judiei nobili proprio motu eompetit , di per se irat x Et in simplicem Iurisdictionem , qt,ae exercetur J di is ossicio mercenario . Mercenarium Iudicis officium vocamus , quod deservit actioni mere civili . Civilis actio est, per quam pars litigans intendit consequi ius proprium , sive quod sua interesi , Legillae rateroe voeant . Igitur simplieis Iurisdicti vis ossicium ideo dicitur mercenarium , quod Ju-
27쪽
Pex inoin propriis, sive eae ossicio pro edere non possist ad causas, re lites civiles, sed solum ad instantiam actoris i partibus actione desillantibus . vel trans actione composivis Iudex ccssare cogitur ; illis auteminitantibus , de iudicium pollii tantilia debet sente tiam serre, neque poteli Partes id compositionem eon pellere, nisi in raro ea sit, s iis nimis diuturna, &initi ala sit, ut txpediri Deile non mit. 8. Imperium aliud est merum. Excrcetur Iudicis GL seio nobili , publicam utilitatem respiciente Eius a mas sunt Leees c mdcre , male sectores punire , Ne. Aliud est mixtum , quod exercetur Judicis ossieto, pru atam utilitatcm respiciente e Ejus actus sunt dispensate, privilegium dare, a ratis veniam tribuere, tui res liatuere, in inlcyrum rcili tuere.
y. Metum Impcrium quibusdam gradibus distingui
Primus cst maximi Imperii , quo pertinet potestas Irim inserendi , universalus leges conflendi , Concilia, di comitia cogcndi, d c. testas monctam e endi, tributa imponcndi, quae Rcgalia dici cient, quia propria Regum, ac suprς ae potinatis sunt. Serendus gradus est maioris Imperii , quo pertinet potestas lacinorosis hominibus mortis &e. supplicium decernendi . Hue speciat potcstas maximae capitis di. minutionis, per quam ius civitatis, di libertatis amitiatcbatur , sed non amplius in usu. Hue etiam pertinet potestas Clcricum degradandi, excommnnuandi non ad instantiam partis laesae, sed motu proprio. Tcitius gladus est Imperii magni , quo pertinet potestas aqua & igne inlcidicendi , quae ec sit. disi tu que capitis diminutio minor , per quam ius civitatis, scd non libertatis amittcbatur. Quattus gradus parvi impcrii , quo pertinet Dot
stas relcgandi , torturae su latendi , flagellis puniendi . Quintus gradus est Imperii minoris , quo pertinet
Sextus gradus est Imperii minimi, quo pertinet ex :ua mulcha pce uniaria, qui duo postremi gradu, cuili- ,et Magistratui tam civili , quam Eceletrastico com
Imperiam mixtum para sere modo in suos gradus distinaui possct . Est enim unus gradus maximi imperii, Principi restivatus, V. C. ii legitimum, vel communi iure infamem famae ressi lucre . &e. Et se dei ceps in insertorcs gradus descendi potest. 1 o. In generali mera , aut mixti.Imperii eo ess ne, a Principe allata facta , non censentur ea comprehensa , quae primi gradus , ad coque propria supremae γε statis este sole u , nisi speetatim exprimantur , prata regulam 81. in 6. In graurali contes oe a veniunt ea, quis non ellet νe similiter in specie eonia
1 i. Generalibus sedis Apostoluae Legatis , item Episcopis, & Praelatis. smilem Episcopali jurisdicti
nem obtinentibus , competum ea omnia , quae suntincti, aut mixti Imperii Ecclesiastici , dempto primo gradu.
c Pastor, omnium Ecclesiarum caput, & Epila pus Episco;,orum , iuxta Matth. 16. Et ero dico imia: Quia tu es Petrus ine. Et Ioannis a I. Tosce o ci
q. S. Petrus etiam ipsis reliquis Apostolis a Clitullo praepositus fuit . Nam ii et omnes Apostoli iliri dictionem a Christo acceperint super fideics inxta Matthaei 48. R. acumrge liraveritis surr terram , erunt triarata O in caelo , tamen ut 1 cclesiae unitas sub uno Capite, di Pastore eonservaretur, unum etiam reliquis Apostolis Christus pia posu,t Petrum. s. Hitellas collata S. Petro super Ecelesiam Christi non fuit tantum perfecte univerialis . scd etiam οπdinaria , sive perpetuo in Suceestoribus duratura , iuxta Matth. ιε. SVιν bane petram aificabo Ecelaruam meam , et porta inferi non praevalebunt ad νersus nim .
Si uti enim .is bilis Eccles a Christi perpetuo dura tura est, ita de ejus sundamentum, & Past r; uuod eum in periona S. Petri seri non possit , in ejus Sueces ribus fieri debet. 6. Supiema Iurisdictio non erinsertur Papae a Cardinalibus per ciuisionem . sed a Christo provenit vi promissonis sactae S. Petro a Cardinales cnim tantum de lienant personam , eui ex vi promissionis iurisdictio confertur . Quomodo enim Cardinales conserant pote-ilat , qua ipsi carent Quandoquidem nenio post plus tu ιs ινan Verre in alium , quain sibi competere dun f tur. Reg. 79. in o. 7. Summus P ntii ex ab Teclcsia iudicari non poten , nisi in causa haeresis; eum enim potestatem sitam non ab I celasia, scd a Christo acceperit , consequens est , ut eadem exeidere non possit , nisi Chris mittente, & aufercnte . QDod accidit 1. Si in haeresinni tot iam labatur . a. Ss P pa resiarici I cclesia ace plantc. 3. Si exterius sc pcrat ut haerinicum , ideoque
Ecelesia alium cligat . η. Tempore schismatis , si Leelclia e notiore no possit, quis verus Pontiscx sit . poteli alium eligere. 8. Sedes Romana per antonomasam Apossolica a peliatur , non tantum, quia in ea Principi Apostes rum Petro luceea itur, sed etiam, quia cum umili auia thori tale Apollolieae , di universalis gubernatimnis sue-eeditur. quod nulli alturi Episeoprarum et noesti im est.
ii enim Apostolis successerunt iii Epii copatu Ecclesiae particularis, sed non in Apostolatu, seu universali j rfidiotione erga ficisci omnes. B. Quod Romani Pontisces abhorrere soliti sinea nominc imumenici , seu Lpiseopi universalis pro pio Constantinopolitanos Patriarchas. qui hoc nomea
juperbe sibi arrogare ausi sum. s. II. De Generalibus conciliis . De Lere , ac Leuertitore Ecclesi sis
r. π Ex , & legislatrix potestas alia est Eretes ast
is ea, alia eivilis. Differunt inter se ratione omginis i quia Leel allisa immediate a Deo instituta est, civilis ab hominium. Et ratione finis ; quia lax Leelesiastis a per se , ae directe versatur eirca res spia
rituales ad salutem animarum ordinatas. Civilis vero directe temporalem tantum commoditatem spectat . a. Civilis potestas subordinata esse dc t Eeclesiasti- eae raticino sinis, sicut corpus animae , naturalia super naturalibus , temporalia aeternis. N B. Poeenas Gelasiasticorum Praesulum , etiam P. 1
pae, ad aliorum regnorum jura, & causas civiles dire. cia . & Ordinaria via se non extendit , quia hae duae potestates propriis Officiis , ae dignitatibus discretae sunt, di ut rabie in suo iure persecta . s. nuncilia generalia dicuntur , quae Summitificis a thoritate congregata sunt, univcrsi orbis Chtistiani Episcopis convenientibus csaltem potentibus venire , de nemine exelu Ea potestatem ha bent insuersales leges in . Eeclina condendi , de fidei controversias decidendi . Decreta ramen debent mitti Romam , & a Papa confirmari ; nam Ripa extra Urbem non solet in propria persona interesse Conei liis .io. Ii Epistopi in Conei liis sententiam de eisivam dicunt, iure proprio , & ordinario; sed ex privilegio , de consuetudine etiam aliis Gelasiasticis . non irent lai eis ine quidem Imperatori personis competere solet, iuxta illud Act. zo. Attendite vobis , et universo Ir gi , in quo vos is intri S. posuit Episcopos, regere E clesam Dei . Quare eum omnis fideses ad Cone ilium
enite possibile, aut conveniens non st, eorundem capita vicem omnium repraesentant.
De Jure eo inmani canonico. . TUs commune Canonteum, quatenus in scholis I ri aditur , s. partes compitis itur . I. Derectum Gratiani Monachi Benedactini, ex Sacrae Seripturae Se ventiis, Conciliorum, de Pontis um Decretis , Romanorum
28쪽
pilatum . a. Quinque libros Decretalium . 3. Sextum nere talium . q. Clementinas . s. Et Extra vagantes Constitutiones. 11. Opus Gratiani hactenus a nul Io Pontinee appri batum est, quamobrem, quae in eo addueuntur Capitula, singula ad suam originem revocanda sunt, ut ap
pareat, quantam authoritatem mereantur.
N B. Licet Gratiani , & SS. Patrum dicta nullam per se authoritatem iuris habeant, c cum in eo u- eo non ibi a scientia, sed magis etiam potestas neccus
ria lit , iuxta e. I. dist. 2o. tamen consuetudo oblisnuit , ut in externo soro etiam illa ad eausatum deei,sionem inserviant. 1 inque libri meretalium sunt variorum Pontilicum rescripta, a Gregorio IX. eongella. Sextus inere talium a Bonifacio VIII. ex divers ruiti Pontificum responsis eompilatus eli. Clementinae sunt Constitutiones Clementis V. Extravagantes sie dictae Constitutiones Ioannis XXII. alioram ae Pontilicum , qua antea extra corpus Iarircaηοnisi . quasi inrerta me vagabunda, postea tu ordianem Furis redacta sunt . His annumera Canones . &Deeret a Coneiliorum generalium, Bullas variorum Pomtili eum, & Constitutiones extraVagantes, quae necdum in eommune tarpus Iuris insertae sunt. 33. Epiliolae , de tesponsa Ponti scis legum univer1 Iium vim obtinent: ideirco ubique allegari possunt , etiamsi al particularcs Ecclelias set ibantur , nisii ex speciali causa , loco , tempore , &c. prodierint, tunc etiam ad alias causas transferri non possunt. Definitiones , seu Decreta fidei discernenda sunt a Dccretis morum , quae sunt proprie dictae leges ; nam Ecc clias leae desinitiones, sive Canones fidei ita inlat-libi em veritatem habent , ut nullo posteriore Conci- io , vel Pontilicia authoritate mutati , aut revocari
Polsint. Morum vero Decreta , sive Canones pro temporum , aliarumque circumstantiarum varietate abroga
ri , derogari , vel deluetudine aboleti nihil pro
De partieataribus me Massicit regislatoribus eorumque Iim dictine . Velesiameas Iines non ad universam Eeelesiam sed ad proprios subditos serre poliant Concilia parti cularia, Episcopi, Archi-Episeopi, Legati Sedis Apρ- stolicae , Romanae Eeelesiae Cardinales in Leelesiis sui tuli . Generalis Uiearius Episcopi , Praelati ordinum, M.
s. I. De cintiliis non Oeeununtas I. 'Oncilia non tTeumenica alia sunt Nationalia , quae convocatis ejusdem nationis Episcopis, &Archi. Episcopis a Primate indicuntur. Alia Provinci Iia , quae ab Archi-Episcopo , eonvocatis Episcopis ialia Dice eesalia , seu Synodalia , quae auctoritate Episcopi convoeatis Praelatis, cetiam exemptis γ& Parochis quotannis celebranda essent , iuxta cincilium Tride
a. Concilia non tacumenica a Papa approbari necesse non est, dummodo nihil in iis contra universales Ca- nes , vel Ecclesiae universae consuetudines decer
De Discoeperum Parisdictisne i3. CPiscoporum Eeelesiastiea Iurisdictio qumd su
C. stantiam ex divina institutione est , iuxta Act. Apost. - misit visitus S. Episcopos , regere E cissem Dei. Quoad mωum vero, α ordinem institutionis a Mino Pontifice est . Ratio δε Quia Christus perfectam Ecelesiae Monarchiam eonstituit, ad Mona chiae autem p sectionem pertinet, ut sub uno Monar cha alii sint in Republiea inseriores Plincipes , c ficut in Romano Imperio post Imperatorem Duces , Mar chiones st quasi totius eorporis nervi , aut manus, de pendentes a summo Capite: quod Chri lius voluit in per convenlantem statum totius Ecclesiae. . olim tres tantum dicebantur Ecclesiae Patria
ehales , quae a S. Petro tanquam a summo capites undatae erant , . Romana , Alcxandrina , & Anti
1. Ad Romanum Pontificem pertinet Episeopos et ctos confirmare , eorum iurisdictionem tum locorum spatiis, tum causarum qualitate definire, eosdem itillas ob eausas deponere. Patet ex perpetua praxi Leelesiae, de traditione. Unde patet, eorum iurisdictionemquciadmodum non a Christo divino aure , sed a Papa humano iure ipsis comm ere. N B. t. Quod potest Papa in tota melesa, id potest etiam Episconus in sua Dicte ἄν intellige, cum depe dentia ., de iubordinatione ad Papam , t an 'am Sup tiorem , & exceptis causis majoribus soli rapae relerin
N B. a. Episcopi non secredunt Apostolis in Ap stolatu, sed in lacerdotalis Ordinis di initate.
nem ad Sedem Apostolicam absolute non negarunt, sed modum sulcipiendi appellationem improbarunt. B. I. Epilcopi condemnatio est ex gravioribus ea
sis, ideo soli Sedi Apostolicae reservatur. g. III. De Ixrisdictime Metropolitani , o Arub Episcopi.
NA seoporum Provinciae tamen in eausis erimianis libus, quae depositionem merentur , eontra aliquem corum procedere non debet sine sedis Apostolieae a
um ordinarie jurisdictionem obtinet , nisi ad ipsum a suo Episcopo appellarint. Metropolitanus , antequam pallium a Sede Apostoli ea accepit , quae sunt ordinis Episcopalis , exercere ipsemet non debet , sed Suffraganeo suo ordinandi fa
euitatem concedere potest, cum talis demandatio iuris. dici ionis a s sit, quem exercere potest, quamprimum confirmatus est.
N B. Pallium quasi sngulare privilegium personae eonceditur , ut eo in tertis festis diebus ipsemet ut tur in Leelesiis Provinciae suae, neque alteri Episcopo
commodari possit, sed cum eo mortuus sepeliri dedi
De Jurisdictisne, potestate capitali
o. 'GPiseopus sine eonsilio Capituli statuere non e Ita bet, quod alicuius momenti sit.
Episcopi, & Canonici taciunt unum corpus. Si consilium alicitias de iure requirendum he , non idcirco etiam eonsensus requiritur . Hine, licet Capitulum requisitum non consentiat, tamen statutum Episcopi erat firmum ι tamen in causis , quae ad damnusi Capituli e edere possunt, requiritur etiam eonsensus.
Io. Capitulum fine consensa Episcopi statuere potin in rebus exiguis, & ad ipsum proprie spectantibus; non in fravibus, quia Episcopus est Generalis Sponsas Eencteliarum suae Ui Helis. II. Capitulum, ipsc que meanus tommuni lure nullam iurisdictionem habet in singuIos Canonicos, &EGelesiae suae mini liros, nisi esset consuetudo , aut prae scriptio , sed ipsemet Episcopus est ordinarius Iudex Κα Pastor totius Dic esis. ii. Sede Epitcopali vacante Capitulum exercet omnem iurisdictionem tam voluntariam , quam contentiosam ialilae solet Capitulum aliquando Sede vaeante communi eonsensu condere statura pro Eeclesae resorinati ne , quas recapitulationes Vocant , de vim legis obtinent , ii sacris Canonibus non repugnant. 13. Beneficia , quae patronata non sunt , Capitulum Sede vacante conferre non potest.
I . Caphuliam non succedit in iurisdictione Epist m deleg ua, quia censetur electa industria personae, &ratione dignitatis , sed Capitulum suecedit in Iurisdiactione , quae compctit Episcopo iure communi , de oriadinario. 13. Bona immoebilia Ecelesiae Cithedralis , & mobselia pretiosa , si servando servati possunt , vacante S de absque aut horitate Romani Pontificis alienari non possunt , quamvis Episcopus, vel smilis Praelatus p stea electus , de confirmatus alienationem ita factam
29쪽
approbare queat ' NB. Causa iiii Iesalis vae ante Sedea altari non potest , nec praescriptio contra Ecclesiam procedere sciet. I6. Intra annum a die vacationis Capitulum iure novo Coneilii Tridentini ordinandi licentiam. vel di . missorias dare non potest a antiquo jure dare nou
a T. Capitulum Sede vae ante nan potest fructus , &eommoda Episeopatus distrahere. S. V. De Jumdicti e Flami Generalis.18. Eneralis Viearius Episeopi ex eodem , eujus a vis eo gerit , tribunali iurisdictionem ordinariam exereet in Dicece sanos , potest audire omnium Dumesanoriam consessiones , eorumque matrimoniis V lide assistere , atque eius i lacultates altis sacerdotibus detestare, in foro eodem enntentiosas causa agno scire, excommunicare , ct e. Est enim ordinarius , de Parochorum Superior , Episcopi personam repraesen
N B. Α Generali vicatio ad Episcopum appellari non potest : quia appellatio est ad Iudicem diversum e Et appellatio esse non potest ab eodem ad eundem . ait gloss. e. Romanae . A Dccanis autem ruralibus, & s ramis potest appellari. p. Mortuo , vel deposito Episeopo iurisdictio Vi- earii Generalis exspirat , in coque dissere a Delegato. , cuius potestas ob mortem delegantis non exspirat quoia ad negotia coepta . Ratio eii ; Quia vicarii Generalis idem eli eum Episcopo tribunal; delcgati autem divum sum, & interius. N B. I. Post mortem Episcopi Vicarius Generalis deis nuci debet eonstreari 1 ipso iure enim iurisdinio Vica. xii per mortem Episcopi extinguitur : Quod si revoce. tur Iuris est io per mandatum , debet prius intimari vicario nomine Episeopi , de tune hab t primum effectum. N B. a. Per Epistodi excommunieationem suspendiatur etiam iurisdictio Vicarii, sed non Delegati . eujus iurisdictici non cessat ob excommunicationem delega tis, fi eausa integra non fit. Poeto iurisdictio Vicarii Generalis non extendit se eommuni tute ad meras, de voluntarias gratias, V. C. eollationes beneficiorum , dispensationes in irregulariatatibus ex Meulto delicto , denuntiationibus matrim nil r potest taria Episcopus , de pratis doret , illis ejusmodiciurisdictionem majorem conserre. ao. ossicium Uiee-Priotis. Viee Sardiam, quin de quot uiam Uicariorum serensium mortuo , vel e posito Principali non exspirat.
s. VI. De Jarisdictione Ierati Amflesiei. a I. T Egatus Apostolicae Sed is est ordinarius Iudex , & quasi praeses Provinciae , ad quam
destinatus est; ncc exspirat illius potestas monente Papa Iega te. Nn. Legatus post Tridentinum Comitium non dob re suseipere caulas subditorum , nisi vel mi appella. tionem ad ipsum devolvantur, vel Episcopus eas inita biennium a die motae litis definire negligat. G. Triplex est Ligatus Sedis Apostolicae , unus a Latere , vel missus cum potestate a Laure , qui a die discessus ab Urbe usque ad diem reditus ab luete potest omnes percutates Clericorum . Alius est Legatus non a Latere , qui solos Provinciato , dum in Pr vineia moratur , a Consura Canonis absolvit . Alius denique Legatus natus dicitur , cui ratione partieularis
23. Delegatus Papae, de Nuntius Apostollaus incausa sibi commissa majorem potestatem habet aliis ordinariis locorum . Hinc ex manda o Papae , etiam non requisitis Epist is, potest vistare, de cognoscere eausas omnium Chriltianorum. NB. Dum Delegatus Papae vistat, non potest ordinarius loci id munus obiret quia per delcgationcm ee seiur ablata jurisdictio ordinario , ut non pidi pro-ctacre in causa altera commissa , nisi appareat Delestatum contra ordinem juris , ae commissionis suae procedere ι tune enim illi r situ potest per modum defensi nis, sicut & euivis alteri privato.
s. VII. De Jurisdictione cardinalium Ecclesiae
et . e Ardinales L. R. quasi Episcopalem iurisdiei sesenem obtinent in Ecclesia sui Tituli. as. Cardinales. Sede vacante , non exercent iurisdi etionem in Ecclesiam universalem, nisi urgens necessi tas incidat. Mortuo enim Papa spatia Io. dierum d bent e agere alium. αλ Cardinales ex Papae commitrone emergentia d hia circa morum reformationem , atque judiciarias lites dccidunt.
a . IN quivis Religione approbata est potestas eo
A dendi statuta perpetua, qtiae ordini, ac Rea lae eonformia sunt . Litquc illa potestas vel penes premum ordinis pi aetatum, vel penci CapituIum Generat.' , aut Provinciale.
18. Praelati ordinum aliqui exempti sunt a Iurisdietione Episcoporum , U. C. Praelati Mendicantium . Alii non exempti , qui tamen ordinarii Iudices su tum Regularium sum , salitam in causis pertinentibus: d regularem disciplinam: Hinc possum punire, incar.
29. In eausis eriminalibus praesertim maioribus , de depositionem merentibus Regularium non exemptorum Judcx ordinarius est Episcopus. Qua tamen in reconiuctudo locorum attendenda , quae iurisdictionem dat, di aufert. NB. Episcopi in Germania maiorem potestatem ha-bcnt in Monasteria Ordinum non incndicantium, quam in Italia , Hispania , die. ubi scrine ab omni Epila
purum aurisdictione exempta sunt.1 o. Leelesias unitas Monasteriis Regularium exemptorum , si populum habeant in spiritualibus Episeoposubiectum, idem Episcopus visitare potest ι non item
alias Gelasias , quae Pioprie ad Rcgulares spinant . Nam visitare est actus iurisdictionis , Stineriori competens; Ordinarius aut cm non habet jurisdictionem in exemptos, neque in eorum loca: Sunt enim haee interie connexa, & accessorium se quitur principale, & locos exemptus censetur extra Diotaesin .
CAPUT VIII. De Lege, o emti, siri
litua. i. π Εgum serendarum potestas hominum naturae
eonvenit, Deumque aut horum habet . Cum enim homo inter omnia animalia maxime infirmus nain Ieatur, pluribus animi , , c corporis ornamentis debitis destitutus , ideoque suapte natura animal sociale eit si pia natura , de ratio naturalis eum adigit ad vitae s cietatem, Ze Rcipublieas constituendas , ut ea dum ratio naturalis dictat, hominum societatem , sive Re publicam diu consiliete non posse , nisi publica potestate gubcrnetur: tibi non portu gubernator , p pulus corruet, ait Proverb. D. Sapiens. Ex quo sequitur, potestatem legislatricem , S gubernatricem in quavis Rcpublica non lotum necellariam cise , sed etiam Deum primum auctorem habere, juxta Proverb. 8. Per me Reges regnant , . legum conduoris 1Hga decernunt. Nam qui dat formam , dat cliam ea, quae neeessalici formam eonscquuntur; led potestas gu-bcrnativa , est nccellaria proprietas naturae humanae naturali dibamine in unum et euntis: Ergo Deus, qui cst auctor humanae naturae , cst quoque auctor guberitativae inter homines por statis.
I. Triplex est torma Reipublicae r Democratia i quaepcncs populum , ejusque Ic a dicuntur Plcbisscita Hristocratia c quae penes Optimatri a populo constitutos , ejusque loges Mnatus consulta dicuntur a Mona chia c quae moes Regcm, Imperat Oiem , ejusquu lcgo Principum Constitutiones dicuntur. 3. Leges scire possunt Respublieae liberae, V.C. Ue-ncta, Genuentis, Helvetiorum, deinde Reipublicae supremum caput Impcrator, Rex , di qui ab istis mi
30쪽
&bjectae non astrineuntur Caesareis 3 quaedam
tamen receptae ob earum sapientiam. . Liret ordinarie dignitas , & nobilitas uxoris in maritum non redundet ι seeus tamen est , si dimitas uxoris maxima sit, puta, regnum, vel meatum pomis dentis . Rex non potest in praeiudieium regni iuri iactionem, aliave bona ejus alienare . Ratio ' na regni sunt potius dignitatis , quam propria Regis :quae causa est . quod mortuo Repe non dividatur rognum inter stris defuncti a idque ex primaeva regni
6. Communitates in Republiea approbatae , V. C. Mechani eorum au un statuta intra limitta suos condere possunt , quae tamen a proprietate publicarum letum nonnihil defierint i seuti statuta domestiea a Patre a milias posita . Nam legem condere est actus a risdictionis pertinens ad totam multitudinem , vel pe sonam publieam , quae totius multitudinis curam go rit; atqui eommunitas U. C. Sartorum non laeti talem publicam multi trudinem , in qua inestas singulos puniendi resideat , nisi vi mutui obligaverant membra ad
NR. Parentes , & Praeceptores possunt intra limites suae potestatis obligare sib preeato mortali, si matre hujus obligationis capax sit 1 statuta tamen domettica plerumque tantum sub pinna Obligant.
s. UNICUS. De Lege civili T. T Eges naturales immutabiles sunt i per se qui
ὸem , per accidens tamen mutantur ratio obiecti , U. Q suum evique tribuere , naturali, iuris est; eos tamen obligatio oessat , si furiosus d
risitum ensem repetat , positivae autem arbitrariae , adeoque variae apu8 varias gentes , quia se ut Trinc Pis , vel populi arbitratu positae suerunt , ita etiam tolli, vel abi ari possunt, eam ita visum fuerit. s. Diserimen est inter ius naturale di gentium . Jus mentium est sedium Oeeu Meici . ausificatio , munitio , hella, captivitates, servitutes , postliminia , laedera , paees , induetae, Legatorum non violandorem religio, connubia inter alienigenas prohibita . Hoc inde Gemtiam appellatur , quia eo jure omnes sere gentes
Si lax Canonica contrariat si legi eivili eirea materiam Melesiastidam, ei vilis sublata censetur , V. C. ea, quae prohibet mulieri , ne intra annum viduitatis nubatr Sin vero circa aliam materiam, utraque in suo socci servanda est. s. N B. Mira est e spiratio inter ius civile , δέ ea-nonicum s Hine nemo bonus Casista , nisi legum ei utilium aliqualem cognitionem h-at, tum quia muruta Gerela Ponti fieum ex jure civili sumpta ι tum quia leges ei viles, si iustae uint , & Saeris Canonibus non repugnant, in eonscientia obligant. NH. Clari e , vel Monaehi ex claustris exeuntes, &las civile audientes exeommunieantur quidem , sed mon , si intra claustram leges civiles inspiciant, Ae e rum intellectum addistant ad saeros Canones rite i tellige os , & docendos , de oecurrentes tonscieatiae tablvendos.
Utram Legislator pronia lege obligetur:
1. π' Egislator allus est absiaut ux , V. C. Papa, Im. Ita perator, Rex, Episcopi , mees Imperii , &c. quamvis horum aliqui in fere is legibus certarum perioriarum consilium adhibere debent , ut Rex Arta viae , de Rex Poloniis Procerum regni in Comitiis :Alius Legislator en dependens. N R. I. Legislator , qui solus legem eondere non potest, V. C. Μetropolitaeius inter istopos, Dux Venetus inter Senatores , Praelatus in Capitulo , communibus legibus in syntario latis adstringuntur a Mul-- vero magis, s tota Communitas legem serat , sitis guli cimini obligabuntur. N B. 2. Leges , quarum observatio aeque Prineipem decet se via Milos , adstringunt Principem, U. C. i iunium Eeclesiastitam, abstinentia , Consessio annua . Quae vero propriae subditorum , V. C. ne quis arma ferat in civitate, ne holoseticis vestibus induatur , uti
hii obstringunt Frinei m . a. Princeps suis legibus non obligatur vi eoactiva rQuia pinna imponi debet per judicis sententiam, etiam. P. Lomu P, I. invito Meps autem IudIecm superiorem non habet , a quo eogi post , a se ipse autem nemo proprie eogitur , neque quisquam in proprio facto I
dea est. 3. Obligantur tamen Primem legibus suis vi directiVa, quae obligatio radiealiter ex naturali iure, pr xime autem ex ipsa lege postiva descendit . oleit enim S. Augustinus e Turpis est omnis pari suo uni verso non congruens s multo magis pars pocipua eum suis reliquis partibus congruere debet. Hine ex rati ne honestatis , 3e deeentiae Papa obligatur ad annuam
Communionem i nec hinc 'itur , quod sibi ipsi se subitetat, sed Iegi , quae legitime lata , & stabilita iaRepubliea dominatur.
I. gantur . Insantibus aemiparantur amentes perpetuo . Ratior Quia , eum lex sit praeceptum ratio-le , eius vinoli, sive obligationis capaces non sunt , qui ratione event . Quare his leges positae non cem
a. Qui vero amentes, aut insantes sunt, propter exiseelsus proprie puniri non possunt ἰ amentes tamen possunt eauigari instat hestiarum , ut ita perterritr a ccaarer a nocumentis . Amentes propter delicta , quae ante amentiam commiserunt, non aura puniri poena mortis, aut mutilationis 3 possunt meuniaria. Pueris ante usum rationis , de perpetuo amentiabu, fas est diebus interdictis earnis ad eomedendum pt bere : Nam leges Eccletasticae talibus personis p sitae non sunt. Sed ebriis praebere non Ileet; etsi enita ini tune non peccant in ebrietate, eoncedentes tamen illi, qui alliinciunt ad comedendum, peceant. . . Pueri, eum primum usum rationis e loeuti sunt, eommunibu lcgibus obligantur , V. C. abstinentia' a carnibus, Confessione annua , audit sone Missae Nam tune pueri lunt cadaces Praecepti. Ergo , eum lex g nerale mandat uin sit, quod a tota communitate obse vari debet, etiam pueros comprehendit.
Ecclesiasticam censuram incurrere possent. Prob. ex C. ult. de sent. Exc m.
Probabile tamen est, censura non Iigati, si insantis propinqui. B. Quod impubta, oeemo adulterio , re lare , homicidio , di omni delicto teneatur ad poenam luet dam , quamvis mitiorem , iuxta reg. to 8. F. Fere in omniatis pararassitus taeduiis Hati, oe imprudentia
6. Poenis gravissimis Exeommunieationis , prohibutionis sepultur , interdicti Eeclesiae. Se. non comprehenduntur pueri, de impuberes de Iinquentes . Rrito' ia ejusmodi aetas non censetur sinetens ad ordinem
Iuntarium homicidium committit , irregularis equ
Non item insans ante septennium exactum, Iieet d li rapax sit, ut mortaliter peceare possit; quia in Ct mentina expresse excipitur insans: Et irregularitas nini urritur, nisi iure expressis . Ad id impulit L l
Utram ci- , vel Diaeresani obligent ιν teritas territoru proprii , dam isse ιes sunt λr. π Eges territoris non obligant ei ves absentes z seu
peregrinantes. Ratior Quia lex, sive statutum, eum uabilem , ae perpetuam obligationem habere debeat , immediate stificere tensetur territorium Legisla toris , atque him in subditos ibi existentes trantire rinare, cum Legislator extra proprium territor ham iurisdictionem non habeat, sequitur, subditos extra territorium non obligari . Arg. l. ult. ff. de iurisd. mnium iudicum . Extra territorium jus dicenti impune non paret aer. In eoque differt lex a sententia , fic praecepto a quia haec proxime in pras as iubertas te dunt, earumque ossibus cohaerent, quocunquz terrarum