Reineri Solenandri ... De caloris fontium medicatorum causa, eorumque temperatione, libri duo, ..

201쪽

rro RE INERI soLENANDR1 loquimur: non de ea mistione , quam nox lpro arbitrio,variis rebus conscimus) con-uderandum exit, quae res in visceribus ter lateant: cum his enim eam misceri, &temperari diximus, siue in illis generetur primum,seu genita cas interfluat,& perla-

is uis batur. Sub terris vero antea diximus aqua, aerem,& ignem contineri:quod probatio- ine nulla eget. Igne, vel si mauis dicere, i do μ' ignium vi simplex aqua inficitur,quod hoc loci repetendum non erit nam antea de eam diximus, neque quςrimus simplicis quae lx talis inL stigida sit,sed calidae aquae mistionem:licet eadem sit ratio in stigidarum aquarum mi apiari,in. stione. Aquas vero non redie dici potest aquis misceri, si eiusdem stat naturae: non aliquid diuersim priori coniungituri ρο --. neque ea ratione composita evadit:sed siti similis semper, & unius generis, & naturae ipursistit. Si vero diuersis naturae,quae tem' u - ia peratur fuerit,ut si simplici calidae medica- in sed . in alia misceatur: ut fonticulus sandaracha iVitruvio in Hypanim --. . se onCrat, cumque amarum essicit: iam non aquae illius, quae miscetur,ratio quae renda est: sed ipsius mistionis natura indoganda veni atque ita sane cum priori idem: temp

202쪽

temperationis genus resaltat. Aer quoque qualiscunque sit aquas inficere potest: sed si is simplex fiterit, & naturalis, alterare Oaquam nequit, atque ita temperare, ut sui sim x Manaturam, & qualitates amittat. Est cnim qualitatis cxpers, dc humidus, aquae non multum dissimilis: neque tantum calore Valet , quem ei tribuunt, ut frigidae naturam immutet. At si is impurus fuerit, larinalis, denique tota sita forma malus, dc praeter M misnaturam, quia aquam reperit qualitatis expertem, facilemque dc aptam , yt omnem ποῦ

omnium iniuriam patiatur, dc. suscipiat, eam sane ita inficit, dc temperat, ut deinde non amplius simplicis, sed naturae compositae reputanda veniat. Ex his igitur tribus rerum generibus, solus aer de igne enim diximus siue halitum,seu vaporem,aut CX-halationem nominare velis, aptus est, ut aquae calidae naturam immutet, cAnquς mistam,dc compositam reddat. Verum hic numerus minime sitfficies cssi sunt etenim .istar praeter haec, alia corpora sebterranea, quae M intem industria nostra inuenta , effodiuntur, dceruuntur: quibus multo magis aquae infici possunt, quain quas diximus rebus: cum

quod concinuisibi Persistant, neque mo-bitat

203쪽

W72 RE INERI soLENANO Rr bilitate sua aquas fugitint: tum quod tota i. , terra,metallum , lapis: & quod tur. ex horum quibusdam , vel omnibus his Mistum est, siti tamen generis, & naturae. istumia . Quod postremum multiplex est, neque exacte ab antiquis cognitum. Geo usu i Agricola noster diligetius caeteris omnibus explicauit.Qui ante hac de neis scripse

runt, eius mentionem non iaciunt : quan

ta m-doquidem ubi sentium misturam diuers,

naturae agi 2unt, misto hoc non alatibul: . Unicuique particulis,ex quibus -- μω ρου - Ocosuit,dc concreuit Exempli grati , es. Vinulta aqua disseritu suerit illud Mistum, quod videmus in Vulcani sero supra de ci rara. cum exhalantis ignei spiritus crateras com crescere, videbitur ea infecta alumine, tramento,&silire: Ex mistis tamen qua dam, iam longa consuetudine nomen Ob- tinuerunt,atque his insecti fontes, stide- nominationem accipiunt. Hinc est quod i/φω ν - - Mengus Faventinus aquaru memini ma

A UU chasita sic vocatur pyrites infectarim S - tis hic est intelligere Misto auuas infici, dc

tamen plurimum non Misto : sed diuersis rebus ex quibus Misti natura comata ei cat

204쪽

DE FONTIUM TEMPzRAT. In eas esse compositas , existimari. Metallo Mesa quare erantur, re misi e quoque redduntur aqvie: sed parum ex iis assumunt, eo quod omnia sint bene compacta corpora: quae praeter ficultates vix aliquid dimittuntIa- -- parumpidibus eodem modo infici possunt: & licet mistio ex omnibus eorum speciebus rea aqua haud manifesto innotescat: tamen quia in quibusdam aperte videre licet, existimandum hoc modo in caeteris quoque usis venire. Non enim est aliqua ratio, quae impedire videatur, quo minus lapidum facultates possint,quam metallorum aquis inesse.

Addo quod in plurimis eorum Vires, &cultates liquido observentur.Lapidum Ve- La' arti ro genus aliquot subalterna genera Com- pr hendit, gemmam scilicet,lapidem proprie dictu marmor,& saxum: quod Humum,&calcarium, & arenarium significat. Restat terra, & succus, quorum utrunque verra Uuaquis misceri potest. Sed illa etiamsi stibeat

aliquot differentias, tamen non genere dise M. - stinctas habet: quod tamen succo euenire m

videmus: is enim aut concretus est aut liquidus: qui rursiis in duplici est discrimine: σvel crassiori paulo consistentia, quale est alumen liquidum: vel fluxilis, S liquidus magis:

205쪽

UA RE INERI soLENAub Rr magis: sub quo genere compraehenclimus, lapidescentem succum, & liquidum biti

men:quorum hoc tamen potius confundi-ς - tW tur aquae, quam misceatur: ille totus toti miscetur & temperatur. His igitur omnia Fontes cilia bus,ut ordine repetamus,quae diximus, n calidi miscentur, & componuntur, ni-

mirum vel aere seu exhalatione quadam, vel misto,vel lapide,vel metallo,Vci terra, vel succo .

E R V M operaepretium ime facturum arbitror , si id in unoquoque genere exemplo aliquo ostendero,accipiedus igitur sit

sW ' cus sui dixi concretus, & liovidus. Coim. eri creti,quidam pinguis est,alius macer: Macer rutilis est ratione materiae ex oua naici-s-- concre partiendus. Si enim cum terra liquor

siserit permistus, aut sal, aut nitrum emei, id ιμη. gignique videtur:Hinc nitrosi fontes, S salsi. Aq- r-- Sod quia raro una sola materia aquis misce, tur,perdificile est aquam inuenire,quq δε-la aut salsa, aut nitrosa dici queat. Tamensessi fontes stat qui talem a vincente in

ipsis

206쪽

DE FONTIUM TEMPERAT. IIs

ipsis materia sic dici debent. Vestos liae in .

Vverdeno, ex quibus salem excoqui vidia V mus,in huc vim sunt insignes fontes apud Sequanos non procul Dola dc Vesentio urbibus, Galli Salines vocant, atque ibi ex- salinos dcocto sale plerique Helvetioru utuntur. In Germaniae item multis locis: quapropter crem iis mahleraque loca quae salsis aquis insignia sitiit a Graecis mutuato nomine Halas vocarunt, quasi diceres salsas. Hinc inter Par - - -drimam, & Mutinam urbes Salia vicus, ubi aquae habentur marinis salsiores,ex quibus sal excoquunt. In Hetruria balnea Montis Catini in agro Florentino Lucensibus con gabina iotermino,praeter sesem nihil habet: quorum catinis a.

aquam ipsi bibimus, Ec tape in diuetas corporis afructibus aliis propinavimus.In agro Volaterrano,ex quibus sal ignibus exco hi resista se in aqua prςparatur,quo hoc tempore Omnes, qui Florentini ducis imperio parent, ctiam coactu utuntur. Item in Campania TOuirc. risuri satyi m Ibide iuxta Puteolos prope innumeri sunt Cant m fontes Calidi salsi,quos non opus habeo hic omnes recensere:inter alios non negligen--- dus est limpidissimus in Sudatorio 1 tituli, -M--ο- in postremo illo excavato specu : ex

aliquando ingentia fiusta purissimi, & can

didis

207쪽

didissimi stas, quae fonti silercreuerant, . abstulimus .iu vicina lichia maxima pars ex multis calidis fontibus, quos habet , salsa β' ibidem est ille, quem vocant. Balneum Citharae mille pass.a Forino vico: nulla ibi aqua videtur , sed innumeri fere scrobes effossi ad lotionis usum, qui cum usus eorum esse debet, excavantur. Locus cxcavationis est circa insigne saxum quod in media planitie est,uocat incolae Petram rosiam de Cythara, atque hic locus interis iuncos undique purissimo sese efflorescit, 'p-- superficie terrae abrasiis,& coctio- saepi is Diti. 4ςpur tu ibidem in usu est. Praeterea fontes stat in Lesbo, non plus stadiis quadraginta a Mitylene,referente Galeno. νυ sis. a L. se Gallia prope Carcassonam lacus nomi-- in ne Marsoneta, aestate arescens salem prae- / bet. In Sicilia Selenuntiae aquae salis,& in uolut κε signiter calici P. Pogasei quoque fontes calidi sessi perhibentur: similiter Iouis Am--idio si monis fons. Verum operam & oleum per

b . derem,si vellem omnia singularia oratione prosequimon enim illud coceditur: & quae scripta stat, partim apud Plinium, Vitruuium,historiographos, partim apud Georgium Agricolam videre licet: quare Uno,

208쪽

DE FONTIUM TEMPERAT.

aut altero exemplo posthac contentus ero: atque ea maxime adducam, quae mihi obseruata stati ubi hoc no licebit, ex aliorum scriptis ea assumam,quae tractationi Cosentanea videbuntur. Nitros plures stat sen- Nitrassent s.

tes: sed pauciores cogniti,quod plurimum pro falsis habeantvir: apud Plinium, & Vitruvium Cutiliis: balneum Corsenae apud se Dabentur. Lucenses. Ad Lucum Beli vicum Monpes stilo distantem milliaribus sex, incolae vocant Baleruc) tepida, ruptidissimaq; scaturigine, CX arenosa terra emergente, in ipsa fere stagni marini ripa, nitrum, qua fluit a In a- qua, selis calore densatum,& lapides velut 'crusta quadam obducens, Colligitur, referente mihi humanissimo, & omnis litteraturae scientissimo Iacobo Dalechampio. Si

siccus fuerit mistus cum metallo, Concre- sncam mistinscens chrysecollam,aeruginem, coeruleum, aliquado ferruginem efficit: cum his etiam aquae miscentur, licet rarius, quod no ubique inueniantur,ubi sitiat aeris,aut ferri metalla , & si reperiuntur concreta magna ex parte sunt, inque tam exigua quantitate,Vt multam aquam multum inficere nequeat:

quam ob causam fere ipsis metallis mistio illorum cum aqua ascribitur. At si is misto

209쪽

DE FONTIUM TEMPERAT. 189

reddit: quoniam fons ille perfluit id genus P uterrae, & venas, unde Sandaracha foditur. Bituminosi sentes calidi iuxtaDascyli pagii: in Asia iuxta Tralles: In Vin bria motis Alti ias iuxta Perusium. Sulnirati plurcs sunt gab, uvi in agro Puteolano: unde & nome sibi qui dam delumpserui. Inde redeunti Neapψ- to. lim insignem vidimus saepe in sero Vulca ni. In agro Senensi,quod b ineum Petrioli vocat,quindecim mille pas a ciuitate.Item aliud in Piceno AEdculi,& pasilin multi alij. Tot esse possitnt diuersa tonitu genera excocretis succis milia. Liquido Vero iuc O, di iis , lis;

quem in triplici differetia posuimus, aquae quoque componuntur, ut quae liquido bitumine inficiutur,quq non tam miscentUr, Quisi cotunduntur: oleosa enim cosistenta si Pitia aquς repugnat, quare bitumensparsum talis innatat aquae: neque uniuersis totum immistetur.Videre hoc licet in Galliς Aruer- piis, iis Ca nis , prato Quodam inter Claromotem ue -

terum Gergobiam de Monterranum oppida vicinae ubi sens copiosissimum bitumen prosi indit,nigrum, terebinthynq cosistentia.Accolae loci consueuerunt hoc bitumi ne arboru stolones & teneriores ramos illinire, atque ita cos tutos reddere, ne a c -m 2 pris, i

210쪽

pris, quq mirum in modii aversantur hoc bitumen,carpantur, dentibusq; arrodatur. In agro item Mutinensi Meiani, & Sas ii, imi se fuisses. & propius Parmam Saliae. Item in radicet' rWdice Vestiuii montis iuxta Herculanu:ato; in his

lumini liquido comiscentur: quia is succus iacile di luitur, & aqua liquescit, egregie aqua immiscetur, eamq; inficit. Veru quoniam non dissidet qualitatibus ab aqua,c5x uidum H Creto aluimine insecta:tum quia liquidu aluratius est, & a paucis agnostitur, sero ea aqua subaluminosa simpliciter hoc alu- mine liquido mista,venit.Nos aquam vidi- mus alumine liquido insectam in Bua He

uaesumme maris insita, mille passia Rio vico: in in Ilua. littore iuxta Ierri metallum: circa eius aquς- staturigine alumen liquidu e terra exudat. ---Succum lapidescente plurimis in locis in-s 'h uenimus in si1bterraneis specubus, in Ur In mure so Pisano: nam in antris quibus da motis San- iubam ρςς orelongae in ipsis cameris ex eo con

stirio conere- cretae stiriq dependet. In Lucensi ite iuxta

Couallem di pagumin spelunca insigni destinates guttet in pr grades colunas pau-

et latim