장음표시 사용
271쪽
De Dra Soplantis X. 2o. I. 2.3. 2 9tus est multa, quae divinis continentur arca
Q Ur quum ita se habeant φ , ut ostenis
dimus , apparet , nullam aliam spem vitae homini esse propositam , nisi ut abjectis vanitatibus , R errore miserabili, Deum cognoscat , & Deo serviat ; nisi huic temporali renuntiet vitae , ac se rudimentis justitiae ad cultum verae religionis k instituat .
a uua quum ita se babeant: Bon. se habent.b Ad cultum .erae religionis. Isaeus tertiam V
uac enim conditione gignimur , ut gen ranti nos Deo , justa , & debita obsequia Priebeamus , hunc solum noverimus , hunc
sequamur . a me enim tonditione gignimur i I. E. ad hoc st- quidem nati suiuus.
Hoc vinculo pietatis obstricti Deo , & r Iigati sumus , unde ipsa religio nomen a cis
a B stellati sumus. Bon. obligati sumus . Pravo, ut quae sequuntur manifeste demonstrant.
272쪽
uso LIb. IV. CV. XXVIII. Seg . . cepit k non , ut Cicero interpretatus est , a
b de ipsa religio nomen accepit. Circa derivationem vocis illius tres sunt opiniones ι antiquior est Servii Sulpicii durisconsulti, C. Aquilii Galli discipuli , de quo Pontacus ad Chron. Eusebii . Is apud Macrob. L. III. Satur. cap. III. religionis vocabulum a relinquendo deri vatum putat ex illis Virgilii Carminibus L. VI I I. aen. a se. y97. 'En ingens gelidum lacus prope Caeretis amnem , Relligioue Patrum late sacer: undique colles Inclusere cavi, O nigra nemus abiete eιngit. Sed ratio nulla adduci ex his potest, quae potior sit pro Serviana , quam pro Lactantiana derivatione , ut infra ostendemus . Secunda est Ciceronis, qui Religionem a relegendo deductam putat, eamque heic egregie Lactantius refellit. Tertia demum , eiusdem Lactantii est qui huius vocis radicem a religando sumi debere demonstrat. Eandem non solum probast evidentur Ambrosius , Augustinus Hieronymus verum etiam iidem, qui pro contrariis stare censentur. Et in primis ex iisdem quos supra laudavimus Virgilii versibus, ex quibus Iocus describitur non relictus ;sed potius undique cinctus , & veluti duplici aggere, collium nimirum , atque arborum, circumvallatus . Unde a Iter Servius,scilicet Marius, seu Maurus Honoratus , prosessione Grammaticus , qui in Virgilium erudosissima edidit commentaria , quique ab Acrone ad Horatii L. I. Satyr. I x. q. 79. Magister Drbis dicitur, exponens illud Virgilii st. χης. eius libri vis r. Iam tuminelligio providos terrebat Agrestes . ait. RELIGIO; id es metus , ess ab eo quod mentem
religet, dicta Religio . His adde Nigidium Figulum ,
273쪽
De Dra Samentia Seg. 3. 5. 23r relegendo , qui in libro de natura deorum secundo dicit ita evirum , Varrone teste, doctissimim, qui quum apud Gellium L. IV. cap. IX. illud ignoti authoris recitasset
Religentem esse oportet, religiosum nefas . Quo circa , inquit , religiosus is appellabatur , qui niamia , σ ,perstitissae religione sese alligaverat. Demum Tullium ipsum adiungimus, qui in Oratione pro domo Da n. I 2η. ait umquid igitur is bona Lentuli religionibus religalit p Ieci reo Erudi dissimus Caieta-
.nus iure , & merito in Comm. suo ad a. a. D. Τhom. quaest. LXXXI. A. I. Laetantianam huiusce Vocabuli derivationem caeteris omnibus praetulit.
paraverum. ' Nam qui toros dies precaban-
σur , ct immolabant , ut sui sibi liberi fu- persites essent , supersitiosi sunt appellati .
a' Superstitionem a religione separaverunte Al. Superstitionem , ae religionem. Etiam Heterodoxi , de quod mirabilius est , Athei quoque eas separant ; sedo quam infeliciter , ac perverse. Vide disse. xxv D. cap. II. g. I.
ui autem omnia,quae ad cultum deorum opertinerent , retractarent , ct tanquam relegerent , ii dicti sunt religios ex relegendo
274쪽
ssa Lib. In Cap. XXVIII. S IT. 6.do , tanquam ex eligendo elegentes b , ex deligendo diligenIes , ex intelligendo inteι- alueutes. His enim verbis omnibus ς inest vis legendi , eadem , quae in religioso . Itia fa- A
ctum es insupersitioino , ct religiose , alie-
rum vitii nomen , alteruis laudis .a ad cultum Deorum pertinerent , retracta- ' .rent, in tamquam relegerent: observa heio, quod tam verbum retracto quam verbum relego non signifieant id quod vulgo praese ferre creditur; sed potius iterum tractare , iterum legere , sedulius, ac diligen- sitis idem agere.
h Ex eligendo Hegentes. Al. eligentest etiam in vulgatis Tullii opp.c His enim verbis omnibus . Sic etiam Scholius . Al. tertiam vocem omittunt.
- 6Ηaec interpretatio quam inepta sit, ex re ipsa licet noscere φ . Nam si in iisdem diis eoiendis & superstitio in , & religio versatur,
-- exi- a Licet noscere ; Al. licet eognoscere . Betuleius ad huius capituli initium ait: Convellit Ciceronis differentiam , quam inter religionem Christianorum , O -- perstitionem posuit r probans religimem Chrisianorunt, superstitionem vero Gentilium esse . Memineris tu interim hac argumenta non minus contraGentilitiam,quam contra Romanam δεσιδευμονιαν valere . Revera tamen si quod res eii dicere velimus, nec Ciceronem, nec Lactantium hete intellexit homo irreligiosus, ut' egenti patebit nota sequenti .
b Si in ejusdem diis eoiendis O superstitis', ct re illo
275쪽
De Rera Sapientia Seg. 6. 7. 8. 233 exigua , vel pctius nulla distantia est.
Ilio .erfatus &c. Vis Lactantiani argumenti non in solo modo , quo Dii ab Ethniciis colebantur , sita est; sed praecipue in objecto cultus . Nulla enim est ea religio , qua id colitur , quod est execrandum ; & ieci reo sive semel, sive sepe Deos colerent , nihil, aut parum inter utrumque cultum poterat esse distansiae. Vide infra ad seg. I I.
in T. Quid enim mihi affert caussae cur prec ri pro salute filiorum se net religiosi, & idem decies sacere , superilitiosi esse hominis arbitretur Si enim semel . facere optimum est , quanto mλgis sepius i Si hora prima , ergo re tota die . Si una hostia placabilis , placabiliores utique hostiae plures , quia multiplicata obsequia demerentur potius ,
quam offendunt. a Quid midi assert eauge : Al. uuid mihi enim&e. En demonstratio , qua assumptum esse verum , ostendit.b Si enim semel &c. Simili usus est argumento S.Hieronym. contra Vigilantium quum ait: Θιod enim
semel fixisse bonum est , non potes malum esse si frequenter fiat &c. e Hostia plures et Al. plurima.
Non enim nobis odiosi videntur ii famuli, qui assidui, & frequentes ad obsequium fue-
276쪽
α14 Liba V. Cap. XXVIII. Seg. 8. 9. O. rint , sed magis chari . Cur igitur sit in culpa , R nomen reprehensibile β suscipiat, qui aut filios suos magis diligat ς , aut deos magis honorat , laudetur autem qui minus
a Sit in culpa r Phrasis Ciceroni familiaris. Al. sit in culpar Al. Sic in eulpa . Al. Sicut culpa . b Reprehensibile r Al. reprebeusibilis .c Magis diligat, aut Deus magis bonorate Al. diligit δ. . . bonorat. Aldus nobiscum secundo loco legit..d s. Quod argumentum etiam ex contrario valet . Si enim totos dies precari, Sc immolare criminis est , ergo Sc semel . Si superstites filios subinde optare vitiosum est, superstitiosus igitur & ille , qni etiam raro. id optaverit. Aut cur vitii nomen sit ex eo tractum, quo nihil honestius , nihil justius optari po- . test 3
a criminis est Deest Το est in nostro Μs. Codice , b Qui etiam raro i Adverbio plurimi carent.ad Io.
Nam quod ait, religiosos a relegendo apis pellatos , qui retractent ea diligenter , quae ad cultum deorum pertineant: cur ergo illi , qui lige saepe in die faciant, religiosorum no-
a Religiosos a relegendo: Al. a religendo .
277쪽
De Hera Sapientia Seg. Io. II. 23smen amittunt, quum multo utique diligentius
ex assiduitate ipsit relegant ea , quibus dii co
lantur ob auibus dii colantur . Al. coluntur .
ua M. PQuid ergo est Z Nimirum religio veri cultus est , superstitio falsi . Et omnino quid
colas , interest non quemadmodum colas,
aut quid precere Φ . Sed quia Deorum culto
res a Nymirum religio veri cultus est , superstitio falsi. Ex his, S sequentibus explanatio nostra conlitana tur , quam supra dedimus seg. 6.b Et omnino quid colas , interest , non quemadmodum colas et Isaeus heic t Falsum est i inquit e non eo im falsi cultus est supersitio , feci etiam veri, at non debι- te exhibiti r ut docci S. Thomas a. a. q. XCI i. nempe Art. II. in Corpore . ubi ait e Potest enim Divinus Cultus exhiberi , vel cui exhibendus est , scilicet Deo Sero ; modo tamen indebito. Sed de hac specie superius iam satis Lactantius dixerat hoc edem libro cap. Ira. seg 6, , quod meminisse debuerat Isaeus ἔNune de obiecto .eri cultus noster agit, quod si di gnum sit , parum refert , his ne , an centies in die idem illi obsequium renovare . Hoc quippe significare voluit author verbis illi se quemadmodum colas ἔscilicet quoties , aut qua frequentia . Notandum etiam est, a nonnullis tam typis editis , quam Μs s. haec omnia abesse , & forte ab aliquo abrasa sunt, qui in Isaei sensum inconsulte iverunt . Vide omnino
Dist. xxvii. cap. II. F. I. . Disit iros by Gorale
278쪽
136 Liba V. Cap. XXVIIL Seg. II. II. res fi religiosos se putant, quum sint superstitiosii: nec religionem possunt a superstitione
discernere , nec significantiam ψ nominum exprimere oc ut quid precere . Bon. aut quid praecedere .d Sed quia Deorum Cultores cicc. ratιonem reddit, ct fundamentum evertit fallae definitionis in eo potis. sinum ab Ethnicis situm , quod adorando Deos , se religionem tenere putabant , quae tλmen non religio erat; sed vera, ac tot superstitio ; vel si mavis falsa , ac mentita religio , eodem Tullio teste , qui L. I i. de Divinatione ait e uua ordine , O ratione vacant, ea mentita , O DUὶ , plenaque erroris sunt . Τaiis propterea Heterodaxorum religiones sunt , ut in diss. xxv I I. cap. II. demonstravimus .e Nec significantiam nominum et dam iterum signit
Diximus nomen religionis a vinculo pie
tatis esse deductum , quod hominem sibi Deus religavarit, & pietate ν constrinxerit rquia
3 vinculo pietatis esse deduιtum e Pietas enim inter Omnes primum respicit Patrem , a quo osse suum recipit, illique , veluti obligatur non uno, sed pluri' bus Vinculis, sive potius vinculo ex pluribus funiculis Lompacto . Unde Caelestis , ac omnipotens Ρarens noster Deus per Oseam prophetam mihi illud dixisse videtur et In funiculis Adam traham eos, σ in vinculisebaritatis &c. oseae TI. P. q. b Religaverit , O pietate constrinxerit. Al. rete gquit, O pietate construxit. Al. religavit. Diuitiam by Coos
279쪽
De Vera Saphn tu Seg. I 2. Iῖ.Iq. III quia servire nos et , ut domino , & obsequi, ut patri , necesse est. I 3. 2 Melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est ' , qui ait: religionum se nodos exolvere . Superilitiosi autem vocantur non
qui filios suos superstites optant . omnes enim optamus - ) sed aut ii , qui supersti
tem memoriam defunctorum colunt, aut qui parentibus suis superstites V colebant imagines eorum domi, tanquam deos penates η,
a Lucretius anterpretatus est. Scilicet L. I. v.93 I. Et arctis Relligionum animos nodis exsolvere pergo , quod lib. IV. 7. iterum repetit.b Omnes enim optamus )Hine caelibem non fuisse Lactantium non obscure eolligimus.c Parentibus suis supersites . Al. superstitibus.
d Tamquam Deos Penates . . dam diximus, qui essent apud Ethnicos Dii Penates; ideo heic notasse si fici at,quomodo Lactantius semper eos insectetur, quia homines mortuos, tamquam Deos , colebant, cultu nimirum Deo unice debito . Caute praeteriens cultum debitum hominibus in Domino quiescentibus , utpo-ce qui inter Gentiles nullus prorsus esse poterat.1
Nam qui novos sibi ritus assumebant, ut in deorum vicem mortuos honorarent , quos
280쪽
218 Lib. IV. Cop. XXVUL SQ. I . IS. I 6 ex hominibns in caelum ' raptos putabant , hos superstitiosos vocabant , .a Hor superstitiosos voeabant. Leg- enim cautum erat apud Romanos, separatim nemo babegis Deos neve novos , sive advenas , nisi publice adscitos , priva, tim colunto. h In calum raptos . Al. ereptos Vide quae diximus de Gentilium Apotheosidis . xxv I I. cap. v I. s. I.
I S. MEos vero , qui publicos , & antiquos de ol
colerent, religions nominabant . Unde
Virgilius stava supersitio β γ veterumque ignaro
Deorum . a Vana supersitio &c. Virgil. L. VIII. aen. . 187.
in Ic. Sed quum veteres quoque deos inveniamus eodem modo consecratos es e post obitum , superstitiosi ergo qui multos ac falsos deos eolunt. Nos autem religiosi , qui uni, & vero Deo supplicamus. CAP. XXIX.
a s multos, ae falsos Deos. Confirmat ex hacte nus dictis , quod seg. 6. notavimus ; praeteriens alias superstitionis species , de quibus alibi sermo rediis bita