De sermone Latino, et modis Latine loquendi. Hadrianus S.Rom.ecclesiae cardinalis Nuper a mendis plerique expurgatus, & in suum pristinum candorem restitutus. Postremùm Horatius Tuscanella aliquot locos emaculauit; ordinateque Italicis elocutionibus

발행: 1568년

분량: 348페이지

출처: archive.org

분류: 연설

151쪽

DE MODIS LATIN E LO. et

sceleris crimen expresserint Idem pro Cor. Bal. Nam verius nihil est,quam quod hesterno.die dixit ipse,ita L. Corneliu de fortunis omnibus dimicare t nullius in delicti crimen vocaretur. Verg. Et crimen ab uno Disce omnes. Idem:Sere crimina belli. Idem: Crimen amor vestrum. Cic.pro P.sylla: Cur in patri causa non paria signa criminis reperiuntur. Ibid.Qui ab illis etiam in crimen vocatur. Ibid .Et ex ea crimen aliquod in P.Syllam quaeris3 Ibi. Neq; enim istorum facinorum tantorum , tam atrociucrimen iudices P. Syllae persona suscipit. Idem pro Q. Ligario, Nouum crimen C. Cetiar,& ante hunc diem inauditum. Ibid. Ergo haec duo tempora carent crimine. Ibid.Sceleris vero crimine,furoris,pai ricidii immunes sint. Idem pro L. Flacco,maledictu omne no modo crime effugit. Idem pro domo sua : Cui ego crimini respondere sine mea maxima laude non postum.

F A CT vs AD v NGvEM A D.LIBIDINES, non ita actus.

FAC Tvs ad unguem,factus ad libidines, no ita factus,modi sunt loquendi felicis illius seculi elegantastinii. Horatius,Fonteius ad unguem Factus homo. Cic in Uer. Rubrius quida homo factus ad istius libidines. Idem in Bruto,Siue quod natura non esset ita factus.

ID exemplum autem, vel ad exemplar, idem est quod ad similitudinem. Plauoin Mer. Veru ad hoc exemptu dunqua ut nuc insanio. Horatius, Plautus ad exemplar Siculi properare Epicarnai. Alpi ius de conditioni b.lege: In testamento: Ut monumetum ad exemplum eius, quod via salaria esset, fieret.

NE ea res mihi sit fraudi, hic modus loquendi apud vetercs id significat quod, Ne ea res mihi ad scribatur, vel Κ . at

152쪽

ne noceat, neue vitio detur,unde poena aliqua proueniat, Antiqui enim fraudem poenam Vocabant. Vlp. de qdili. edicto, lege Cum autem ; Veteres fraudem pro poena ponere solebant. Cic. pro L. Murena, Id erit eius victrico haudi ac crimini. Idem Attico, Fit gratia Bruti S. Consultum,ut neue salami nis, neue qui cis dedisset fraudi esset. Idem in Ver.Statu ut illi, atq; decernut,ut hae literae, quibus

existimatio C.Verris aederetur, remouerentur,opeiam Mdaret ne ea res. C. Verri fraudi esse posset.

Idem pro Sex. Rosc. Amerino: Id erit ei maxime si audi . Idem in Philippicis, Censeo ut iis qui in inercitu Antonii sunt, ne fit ea res fraudi si ante Calend.Februarii ab eo discesserint. Ibidem, Duos Gn.Pompeii summi, ac singularis uiri fratres: incolumes haberemus,quibus certe pietas fraudi esse non debet. Ibid. Eis fraudi ne si,quod cum M. Antonio fuerint. Idem pro eluentio, Quae res nemini unquam fraudi suit. Idem Len.Siquid ex iis rebus , quas tibi fortuna largita est non nullorum hominum perfidia detraxerit: id maiori ii, iis fraudi, quam tibi suturum . Horatius in Odis.Τu separatis Uuidus in iugis Nodo coerces viperino Bistonidum sine fraude crines. Idem Cui per ardente sine fraude Troia, Castus Aeneas patriae superstes, Liberu muniuit iter daturus: Plura relictis.

Vlpianus. Si quid in fraudem. l.Si quid dolo. Cognoscit pretior & operam dat, ne ea res fraudi sit. Τ. L. ab urbe cond. Alii metu, ne non venisse fraudi esset . Ibid. Ne cui fraudi esset conscisse milites.

Ibid. Ne cui fraudi esset setcessio militum, plebisq;. Ibid.Vt transitio sibi n. standi, nec honori sit. Ibid. Latum ad populum est , ne Seruilio fraudi esset,quod

patre uiuo aediles plebis fuisset. Ibi d. vi qui ciuis Campanus ante certum diem trasset sine fraude esset Ibid.Sua omnia sine fraude Decii deportant.

Ide de bel.Puni. Vt sine se de Punicu emitteret praesdium.

153쪽

DE MODIS LATINE LO.

Idem ab urbe codita, Militib.cauedu, ne fraudi seccessio sit. Ibid.Tulit ne cui fraudi laccessio esset. Ibid. Iudicibus ne fraudi ea res sit curare.

GERMANUS.

GERMANVs non solum frater,aut ex germania oriundus, quod manifestum est,Sed quandoq; etiam Germana patria, Germana lingua,Germanus Atticus, Sc lauiusmo .dr. Α. Germine tamen omnia derivantur quasi inde germinata sit ea res,de qua dicitur.

Plau .in Cap. Nam illi quidem Theodoromedes fuit Germa

no nomine.

Idem in Ru . Atq; heras tuas quidem hercle, atq; ex germa ita Grecia. Cic.de Oratore, hanc ego iudico sermam submisi oratoris sed magni tamen, Sc germani Attici. Ibi d. Hos Germanos huius artis magistros. Idem in Rullum;illi veteres;germaniq; Campani. Idem de legib. Quia si verum dicimus, hic est mea,& huius fratris mei Germana patria,hic enim orti stirpe antiquit sima sumus. Idem, Hunc locum idem ego te accipio dicere Arpinu Germanam patriam esse vestram. Idem in Verrem, Quantum inter hunc; & illum Numidicuverum, Sc Germanum Metellum interesset. Idem de Officiis,Sed nos veri iuris,Germnc li iustitie solidam Sc expressam effigiem nullam tenemus. Idem in Academ. Erat quippe si per pauca mutauisset, Geromani stimus. Stoicus. GENERATIM, SPECIATI M.

GEME RATIM Sc speciatim,antiqui illi latinitatis conditores saepe in operibus suis scriptum reliquerunt. Posteri haec,ut optima quaeq;,deprauat ut,nam generaliter,& ψαcialiter passim eorum loco posuere. Videbunt ergo uiri uerae latinitatis studios autoritates , quas pro re pauca notavi, dc discrime quod sit inter priscam latinitatem,α introductam barbariem facile agnoscent.

Cic.de Oratore. Nulli fuersit,qui illa artificiose digesta generatim componerent.

154쪽

. HADRIANVS CARDINALI s

Idem de reditu tuo. Legem speciatim initio de salute mea. promulgauit. Virgilius, Generatim discite cultus. Vitruvius, Et iis mixtionibus naturali temperatura figuratur omnium animal tu in mundo generatim qualitates. Idem de parietibus, & apparitione generatim materie eorum,quibus sint & virtutibus, & vitiis; quemadmodum potui, exposui. Caesiar in cona. Multa praeterea generatim ad auaritiam excogitabantur: GRAUATE. CRAVATE ad uerbio veteres utebatur, id est quod moleste quo loco inepte dicunt, eum displicentia. Plautus in Bacchidibus,Quam grauate pater dedit. Τullius de ossi . Grauate ille primo. T. L. ab v r. condi. Haud grauate minis obeundo. Idem de bello Mace. Id. grauate concessum regi est.

AvDE RE insitu, modus loquendi hic apud illosvete. cs lignificat aliquem tacite re, & fortuna sua contentu viuere, Ci .i Tus. Vt i sinu gaudeat,gloriose loqui desinat Ouidius, Qui capit in tacito gaudeat ille sinu. GRATVLARI HANC R E M, H A C RE, ET

de hac re.

RATVLOR tibi hanc rem, & hac re, & de hac re 1

doctis saepenumero indiscrete dictum . Plau. in cap. Eunt obuiam gratulanturq; mihi eam rem . mi. Caelius Cic Gratulo tibi assinitate viri medius fidius opti- In Ver. appellat hominem, S ei voce maxima victoriam gra

tulatur.

Lentulo, quod mihi de nostro statu,de Milonis familiaritate deleuitate.& imbecillitate Clodii,gratularis minime

miramur.

Ibidem. Quod mihi de s lia,& de Crasspe gratularis, agnosco humanitatem tuam.

HABERE HONOREM, HABERE HONORES. V M pauci obseruare hunc dicendi modu, Habere honore,& habere honores,quo antiqui,& prope diuini ilh v ates utebantur.Est enim habere honorem quod hono, rare, ho-

155쪽

rare honoribus afficere,& ossiciis prosequi .Quandoq; h bere honorcs, per trastationem id significata quod honorare ad consequendos magistratus. Plautus in Aulularia. Coepi obseruare ecquid maiore filius mihi honorem haberet, quam eius habuisset patet λIde in Stico, Neq;ille eos honores mihi quos habuit pdidit. C.pro L. Fla.cui nullus honos isti a ciuitate liabitus e uni qua Idem pro do. sit a. quere ne tibi hunc honorem a me haberi

sorte mirere.

Idem Att. Huic habiti a me tonores nulli quidem Brute nisi debit l. Idem Tironi. Curio misi,ut medico honos haberetu r. Idem in Verrem,Tu ex illius honore in eos ipsbs,qui honorem illi babuerent, supplicia quaerebas. Ide in eunde, Habuit honore ut proditori, n5 ut amico fide. Ide Rufo,Si honos is fuit,maiore tibi habere no potui, si is des,maiorem tibi habui,quam pene ipsi mihi. Ide in Antonium,ex literis enim C. Pans , A Hircii. Cos. C. Caesaris propraetoris de honore Diis 1 mmortalibus habendo sententias diximus. Cato Ci.Scis enim quam attente te audire soleam , te non tam res gestas quam mores,instituta,atq, uita imperatorii spectare solere in habedis, aut n6 habendis honoribus.

Habere sermonem.

Nabere sermonem id est sacere uerba , colloqui comentati, Var.de re rust. Narrasti qui de ei de qui sermones sint habiti. Ibi.Refera sermones eos, quos δ agricoltura habuimus nus. Ibidem, Ad te nisi haec, recordatus de ea te sermones , quos de uilla persecta habuissemus. Cicero Attico,Multum is mecum sermomem habuit, & per humanum de discordiis multorum.

Habere iter.

Habere iter ide est quod iter facere sed modi diuersi idem mgnificantes, memorie mandandi sunt.

Cicero Attico. Et ille in Sardiniam iter habebat. . Habere dem. Habere sdem uerbis, idem d: edi modus est,quo multi inepti dicu nt, Dare sidem uerbis.

156쪽

Cic. Costilib.tribunis plebis,senatui,populoq; Roma. Cu essent nomilli,qui ei regi minorem fide habenda putarent, Ide in Uer. actione sexta, Fides huic defensioni non haberet. Idem pro Cluentio Non solum sibi potestatem datam , v xum etiam fidem habitam esse meminisse.

Habere sienatum.

Ci.pro do.sua, Cu in capitolio Senatu duo c5sules haberet

TIO M o Romanus,homo Graecus, homo adolescens, hO- imo Italicus, homo novus, homo consularis, homo alienigena, homo ualens,modi sunt loquendi a diuina illa uetustate celebrati, a superuenienti uero barbarie neglecti. Varro de re rub. Duo in primis uidentur spectasse. Italici homines. Cice.in Vati. a testes.Tertium scies ex illo obsesib, atq; afflicto Tribunatu. Consularem autoritatem hominem esse adolescentem con

secutum.

Idem pro M. Cettio: Aliquid adolescentem hominem habuisse rationiS. Idem de prouinciis Consularibus, Constabat. n. Graecum hominem, ac leuem in ipsi prouincia quasi triumphasse. Idem pro lege Mani .Quid tam nouu, quam homini per adolescenti,cui, a Senatorio gradu aetas longe abesset, Imperium,atq; exercitum dari Sal.in Cati. Delinquere holes adolescentuli per ambitione. Cic. Attico, In quo magis reprehendendus sum, quod homo Romanus Pirea scripserim. Eidem, Regnum Romano homini, sed ne per si quidem cuiquam tolerabile.

Idem in Phil. Dicam quod dignum est senatore , &' homine Romano.

Idem in oratione ante exilium, Consularis homo non mini ' mis facultatibus usus. Asconius.Mancipes sunt publicanorum principes, Romani homines, qui quaestus sui causa decimas redimunt, qui pastu m,aut decora publica,portorii, aut pecuarii, quorum ratio 1criptura dicitur. Homo

157쪽

HOMO nouus est,qui nullis maiorem suorum rebus preclare gestis,sed a sua virtute clarere incipit. Ci. In Ora.ante exilium, Non accusatur quod rem p. oppugnarit, sed quod homo nouus perniciosum nobilium restinxerit furorem. Idem de officiis.Quod praeclare aedificasset in palatio,& plenam dignitatis uomum,quq cum a vulgo uiseretur, suffragata domino nouo homini ad Consulatum putabatur. Salustius in Iugurtino, Et iam homines noui, qui aptea per virtutem stliti erant nobilitatem anteuenire.

Homo alienigena.

Cicero pro rege deto. Iisdem rebus est perturbatus homo loginquus & alienigena.

QV A M prope vulgarem Romanum sermonem, & quam . tiam nuc durat, Dicitur homo v lens, qui nihil aliud eit,qua homo qui uiribus magis,quam industria aut uirtute aliqua ualet praestatue. Cic.pro Aulo Cluentio; Cum Albio quodam colono homine valente,qui simul e se solebat, familiarius uteretur. Idem in Ver.Sex lictores circunsistunt ualentissimi & ad pulsando verberandosiq; homines exercitatissimi.

HABERE rationem, is dicendi modus frequens & notus est; id enim significat quod illiterati habere respectu

dicut & Genitivo iungitur. Habere autem rationem cum aliquo,id est quod inepte Computum facere, aut copulare dicunt.Ratio. n. hoc loco pro calculo accipitur,ut ratio accepti & expensi. Cic.de senect.habent .n.rationem cum terra, quae nunquam recusat imperium. Varro de re rust. Etenim ubi ratio cum Horco habetur, ibi non modo fructus est incertus,sed etiam colentium vita. Cic.Atti .Nunc uero quoniam quae putaui esse praeclara,expertus sum quam essent inania,cum omnibus Musis rationem habere cogito.

Habere rationem absentis,&,si ab eodem signiscato dependet

158쪽

sset non tamen ita planum,& in campo positum est. Cum enim ii aderat, qui uel sacerdotia, uel magistratus petcbazaut ex illis decedebant alios honores petituri, eorum absentium ratio ita interdit habebatur, ut absentes secundup rq sentes tractarentur. Quadoq; factione, aut odio aliquo intercede te, nulla absentiu ratio habebatur. Quod in Caesaris causa factum est,qui cum perfecto decennio Gallia

rum imperio consulatu secundu peteret ab senatu obtineri no potuit, ut eius absentis ratio haberetur. Vnde armis patriam adortus, regnandi causa ius uiolauit. Sod, quo modo haberetur ea ratio primum dicamus,deinde qαomodo Cassari negatum fuerit. Ci.Bru. Cicerone nostrum in vestru collegium cooptari uolo. Existimo omnium absentium rationem sacerdotum comitiis poste haberi nam etiam factu est antea. C. enim Marius, cum in Cappadocia esset etiam. l. Domitia factus est augur, nec quo minus id postea liceret ulla lex sanxit Eli1 in. l. Iulia; quae lex est de sacerdotis proxima his uerbis. Qui petit, cuiusq; ratio habebitur, aperte iudicat poste rationem haberi etiam non presentis & subdit. Sed quamuis i ceat absentis rationem haberi tamen omnia sunt praesentibus faciliora. Idem in Philipp. Duo tamen tempora inciderunt, quibus aliqua contra Caesarem Popeio suaserim,ea uelim reprehendas si potes: Unum ne quinquenti imperium Caesari prorogaretur. Alterum ne pateretur seri, ut absentis eius ratio haberetur. quorum si utrum uis persuasissem, in has miserias nunquam incidissemus. Idem A. Cecinnae: Rationem haberi absentis no tam pugnaui ut liceretq; quando ipso consule pugnante populus Iusserat, heberetur.

Idem Attico, Cur tantopere pugnatum est,ut de eius absentis ratione habenda decem tribuni plebis serent Ibi. Idem etiam tertio consulatu post qua e se defensor rei p. coepit, contendit,ut decem tribuni plebis ferrent,ut absentis ratio haberetur quod idem ipse sanxii lege quada sua Ibid. Aut cum ut absentis ratio haberetur serebamus.

Idem Tironi, ad consulatus petione se ueturum, neq; se iam uelle

159쪽

velle absente rationem haberi suam, se praesente Trinundinum petiturum.

HABEO Di CTVM, HABEO Di CERE.CONFlNE vulgari nostro est,Habeo dictum,habeo discere. habeo polliceri sed elegantia plenum est. Plautus in Persia Satis iam habeo dictum. Cic. m Antonium. De Caesare satis dictum habeo. Idem pro Cor. Bal. quid habemus igitur dicere de Gaditano foedere rum. Ide de natura deoru Haec ferre,dicere habuit de natura deo Idem de divin.De nostris somnii, quid habemus dicere λIdem Lentulo, De Alexandria , causaque regia tantum habeo polliceri,nae tibi absenti, tuisq; praesentibus cumulate satisfacturun . Idem Attico,Eo minus habeo necesse scribere. Vlpia.Si ingenuus libertus esse dicatur,lege Quoties,probare libertum suum necesse habet. IAM INDE A PRINCIPIO.1R M inde a principio, iam inde usq; a puero, iam a puero,apueris,usq; a pueris,& a puero, iam inde ab adolescentia , ii inde usq; a pueritia modi sunt loquendi, nativo latinitatis candore respersi, non interpretis,sed studiosi imita

Plau. in stico .Iam inde a pusillo puero ridiculus sui. Cic. in Tuscu. Homini praesertim docto a puero institutis,&artibus ingenuis erudito. T. L.de bello Puni. Iam inde a puero assuetus. Iam a puer;s,ct a pueris.

Ter.in Heauton. Qui nos putat ia a pueris illico nasi seneti Τ.L. de bes.Pu. Ita se a pueris, assuetos. VA; a pueris iam inde usiq; a pueritia. Teren . in Adelph. Vsq; a pueris curaui ambos sedulo. Idem in Heauton. Nam: miihi magna cum eo, iam inde usq; a pueritia semper fuit familiaritas. Iam inde a cunabilis, inde ab incuruibilis. Varro de re rust. Iam inde a cunabulis. Τύ .ab vr. con. Inde ab incunabulis ibutur odio tribunor

160쪽

HADRIANVs CARDINALI s

iam inde ab initio. T.L. ab vr. cond. Iam inde ab initio praeparas animos. Ibidem am inde ab initio.

I bidem Iam inde ab initio Faustulo spes fuerat regiam stirpem apud se educari. Ibidem, ut institutum iam inde ab initio erat. Inde a principio iam inde a principio. Plau. Bacch. inde a principio iam impudens epistola est. Idem in Casina, Vt vos mihi qquos ia inde a principio dica. Cic. pro Cor. Bal. O iura praeclara, atq; iam diuinitus iam inde a principio Romani nominis a maioribus nostris

comparata.

Τ.L.de bel .Pu. Iam inde a principiis gentis maiores suos bella gessisse. Iam inde ab adolificentia. Plau. in Bacch. Hi senes nisi fuissent nihil ,iam inde ab adolescentia, non hoc tantum flagitium faceret. tia. Ter.in Adel. Is adeo dissimili studio est ia inde ab adolescen

iam inde a certaminibus.

Τ.L. ab urb. cond. Iam inde a paternis certaminibus inuisiis.

Iam inde a teneris.

Ver. in Geor. Iam inde a teneris impende laborem. Cic. de oratore, Est enim illorum exercitatio elegans iam inde ab Aristotile constituta. T. L. de bello Mace.Tentare gentem auersam Romanis iam inde ab Racilli morte. Id temporis. Id temporis;per id tempus: id aetatis,hoc aetatis, id horae, eo loci quo loci, elegantissimo dicendi modo scriptum apud illos veteres reperitur,quod est obseruatione,& imitatione dignissimum, Id tempori per id tempus. aride re rust.Itaq; eorum fructus id temporis maxime consistit. . IIbi.quod ibi tape id temporis oriuntur nimbi. Cic.de ora. Et nos ipsi,quoniam id temporis est, valetudini

demus operam.

Ibi .scd nunc quidem quonia id teporis est, surgendu cesto . Idem

SEARCH

MENU NAVIGATION