De conscribendis epistolis opus Des. Erasmi Rot

161쪽

D. ERAS. RO T. DE RA 'ineriti obiem, esset, aequiore animo 'rem: liceret enim inimicum ulcisci, et simplex uulnus est. Nunc autem quum ab eo hanc contumeliam acceperim, qui cum summina nubi sititiums fuit, et in quem tantum inciorum contuli quatum in alium neminem,non moles istine 'rre non possum. Duplicatur enim uulnus, quum iniuriae inmgratitudo summa additur, et eum quo amico sum usus,

fine summa turpitudine non licet ulcisci.

ALIVD EXEMPLUM. Haud aequum est,ut tibi meam opera sine'uctu cominmodem. Nam si restrendi scutris tibi dees et, uoluntat

prompta adesset, voluntate content Meilem. Nunc autem

quam sis opulentisimu3, et id tibi supersit, quod mihi

dees baud par est,te gratis meum inciam postulare violatio. Violatio, quam Graeci appellant, est argumetam tio, in qua ex aduersariorum ratione, non id quod ipsi uolunt,sed quod nobis utile est,sequi demon ramus. Haec in contutatione soIum adhibetur. EXEMPLUM. Non est ducenda uxori ratio,eb quod ex connubio, in orbitatem et Iuctum incidamus. Imo eo maxime est uxor ducenda,quae Flijs alijs procreatis,luctum orbitatis a noeshli expellit. ALIVD EXEMPLUM. Non sunt Iegendi poetae,demulcent enim legentis animum, alliciunt. Imo ob id ipsum sunt legendi, uia deis

mulcent animum. ALIVD EXEMPLUM.

N ihil est magni tentandem cuiquam, eo quod brevis fit hominii uiri. Imo tanto magis aliquid egregiij tentana dum erit,ut quum diu uiuere non posimus, aliquid relininquamus, quo nos uixisse test r. Et iterum: Damnane

162쪽

TIONE CONSCRIB. EPI ST. rudus es occidit hominem: imo praemio donandus, quia omr innum hominem occidit. Inductio est argimentatio, quae rebus non dubi' eonis De inductione eos, propter sinalitudinem, rem quae dubia erat, commprobat. Dic mihi praetor, uarijs sentent s pugnandum,

nec ne: si illo die inter nos Alsiens semus, utrius silentia stiretur Non est dubiis,inquis, quin consulis. Quod AdiuersisAlsient austicia, et mea quidem pugnandum eo die significassent: tua, quiescendum: meis ne austicus pumgnandum Fuiset, an tuis quiescendum t Meis scilicet, uti

consulsui, parendum dices. Age uero , si meis auspici si mea sententi pugnatum prospere est, aequum he tibi uia detur e honorem ex ea re assequi, cuius nec sententia, nec auspicijs quicquam actim est ALTERUM EXEMPLUM.

Die mihi senex ingratis i me, si nihil in te beneficis

collocassem,num tu me iniurium vocasses s N on. quies. N eque enim iniuria uideri potest, ct nihil de eo bene meis rearis, cui nihil debes. Nunc igitur quum ultro pluriamum in te o Ferum eontulerim, non aequim est te mihi sucisce sere, quod beneflcere desierim, qui succensere non pomteras,etiamsi nunquam bene acere coepi, em. collectio est argumentatio, quae rationibus et expose ne collection litione absoluitur. Haec in quinque partes diaributa est: propositione,rafione rationis confirmationem,expoliatione,' conclusionem. Propositio est, per quam summaritim ostedimus quid fit quod probare uolumus. Ratio est, quae demonfirat uerum id esse, quod proposuimus uno aut pluribus argumentis. Rationis c)firmatio, quae rationem . s

163쪽

rso D. ERAS. RO T. DE RAexpositam corroborat. Expolitio est, qme rei locupleri dae et honemndae causa sumitur. cossclusio est, quae poris tremo dissu tu dictis breuiter colligit partes ata etiatationis. EXEMPLUM. Propositio. Quonia breuiter docui I udices, qua de causa semper VI lis Aiacem extinctu volverit,nunc ne quid uobis impedimento sit, quin erum ab hoc interfectium uel hac luce clarius uictaui: potuisse quos quod uoluerit acile perreficere, quam breuis me ostendam. Nam is quum sine soae

confirmatio. c s acerrimum vim uideret, lim demum cogitauit posse

Expositio.

eum incautum opprimi. Etenim quum arborum frequenmtiam proniectis omnem eripere videret, taem eum securii, alijs cogitationibus occupatiam, non ante quicquam adauersis Ficaturum arbitrabatur, quam ei gladiu occulinginsigeret. Ita 3 solitudo loci,obscuridis, insidiae praepararetae ac dolusiacerrimi, et capitalis inimici nihil metuentis, solitudo et securitas, potestem interimendi forti Fimimuirum, deterrimo omnium ais perfidissimo praebuerunt. N on credat hoc quisquam, nisi constet nihil esse ubi is animo sceleratius,ais improbius. Cuius rei indigna mors Palamedis praeclaru testimoniu es quum singularis pruindentiae uirum dolo uis insidiis confisius,uel publico iudia

cio superare possies erauerit. Quod si non in siluis,nes

insolitudine, sed celeberrimo loco, cunctis sipedlantibus, publico iudicio, sapientissimium hominem superare posse credidit,quanid magis solium,ais incautium, idq; in laterebris interimere possies erauit praesertim quum Palamedia iniusti nex animum ad maius scinus audendium accenae

derit. Quare sis diluanis solitudinem, si iam inermem,

incau

164쪽

TIONE CONSCRIB. EPIST. Icet incautium, hunc praemeditatum haec omnia, paratumsfusse intellexistis, nolite ampliu3 dubitare, Iudices, iam

cem ab Vbile occidi potuisse. Aliud exemplUm.

Nihil dementius est, quam de improbo homine bene Propota

mereri. Qu is quis enim id facit, suo oscio si os sumptu hostem sibi mit em, quem nes amicum, nes inimicum habere licuit. Nam si eium suis osci s nullis destinaesset, ' is nihil cim improbo commercrum fuisset. Nunc quaein is ei se

deuinctum sentiat, cui gratias referre nolit, cui debitorem uideri pudeat, nec e est,ut eiusmodi homine extinctium

uelitine sit,cui debere superbifimus simul, et ingratis,

mus homo uideatur. Id si cui obscurum uidetur,Trebonis Confimatio. homnis innocentifimi casu, liquido poterit intelligere, qui quum Varum senem, omnium quos terra sustinet, inae gratifimum,amim etiam habere potuisset, ' nihil de eo meritus eset,eum suis si mis beneficijs,acerrimum cstincit inimicum. Itas quanto se deuinctiorem illi intelligit,

cui homo superbis imis minime uelit, tanto diligentiu iueius perniciem incumbit. Quis eum homine sanae mentis iudicaret, qui Iatroni gladiu, quo ipsum iugularet, ultro Expositi mini rareis N ibilo piis sapit is,qui improbum et ingratum demerens, causam illi praebet, cur se perditum uerit. Quare cum nostro beneficio summu malim nobhi parari cohata intelligamus: et quemadmodsi amico nostro cessierit, uia deamis,isso oriae videbitnur insaniores, si posthac imis probum hominem no ris beneficis; demereri uelimG.

Aliud exemplUm. aquata est, ae suae longe diligentius, quam opibus propo n

i suis,

165쪽

rst. D. ERAS. RO T. DE RARatio. fu ,non nullius uero diligenter quam vitae consulere Issianus siquidem damni,et incommodi accipit,qui pecunia: Confirmatio lauetia uitani amittit,quam qui fimi.Pecunia enim amisese sarciri potest, ama semel amissa in integrum restituitur

nunquam. Et uim quidem corporis, quum certos a natuaera terminos acceperit,in longum tempus extendi nequit Fama uero homnii,quae est altera,' potior uita nostra,

etiam post cineres, rogum superest. Vitam igitur quis qui eripit,rem adimit, qua nullo etiam auferete, diu 'ui non poteramus.At sinam qui eripit,re immortari,cet pul potitio. spoliat. Quod ueteres recte intellexisse mihi' uidentur, qui non pecuniam modo, uermi etiam uitam ipsam effundere non dubitabant, quo nomen sum quum maxime prorogarent. Nullos Flii spe eo animo legimus,ut postquam se Ma spoliatos uiderent, ne causam quidem esse putarenticur diutivi in uita manerent. Ade. y auius concluta. Amae, qu am uitae dispendium iudicabant. Qu)d si bomisnes s rebu3 maxime timere uidemG, quae cum fini prericiosi mae,scilime tamen perduntur, ac difficilime restiatuuntur: sapiens existimadu3 non est,quismae,quae

rectitui potest semel astrissa, et qua nihil sabet homo precio lug, non multo diligentius consulendum putat, quam pecuniae,aut etiam uitae.Potest etiam tribus dun laxat,aut oecilio iis, partibM colifici collectio: si uel confirmatiosuertioue.' expolitio,vel titras omittitur. Ratiocinatio est argime aetatio perfectiFima, quae accommodatione assumptionis, die quod propositum est elicit conclusionem. Haec quoque sicut collectio paucioribus partibus costare potest, tamen

ea quae pes istina putatur, quinque partibus consum

166쪽

TIONE CONSCRIB. EPIST. Issmium.Propositione,ratione, propositionis assumptione,

assumptionis ratione, et complexione. Propositio est, Probossi I, per quam breuiter is locri proponitur, ex quo omius 2 emanat uis argimetationis. Ratio e L quae demostrat, uem rum esse quod proposuitnaes uiro,pluribus e argumentia. s .

Assumptio et oratio, per quam id, quod ex propositione ad oriendendim pertinet, in itur. Assvinptioni ruratio est, per quam id quod a imptu est cosirmatur. Coinruplexio est, per quam id quod ex tota argvimetatione con* Compimio scitur,expossim . ioc modo: Omnes qui causam habent

ad suscipiendum scinus, si uita eorum si mes icio non abhorret,libeter maleficitare suscipere solent. At Vidisses interficiendi Aiacis si mani causam habuit: nec est horemcidium ab eius uita alienum. Vidisses igitur interscienindi Aiacis imalefici suscepit. Haec est ratiocinatio tripartita, oinis is rationibus. Hanc quinq; partibus hoc pacto

tradibimus: Onsnes homines, iudices, quorum uita per consuetudinem a scelere non abhorret, odio sic molien, tur, ut vehementer exoptent suas inimcitias quouis exmplere facinore. Nam eiusmodi homines, qui manus semo per iniusto sanguine crueias habere consueti sunt, quum non pos in t a uitio animi recedere: non soli , quum aut ita accidit, ut commodis consequantur, aut incommoes dum maleficio uitent, mouentur ad minus: uel etiam

ipsi causi quaediunt, quibus socio iniurias manun ades 'rant. E tenim si boni uiri cauendum putant, ut ne cauissem quidem habeant, qua praetermittere officium commpellantur, hos crudeles uiros, hos iniquos, qui semper sanguine gaudent, non 'rim est interficiendi hominisi ab causam

167쪽

ris D. ERAS. RO T. DE RAcausalii quaerere. Praeterea, si boni nonnunquam metu, aut inimiciti s a recta uia qua semper uixerunt, depulsi sunt,quis non credat homines prauos commodo sitio mea ueri, ut conseruare cosuetudinem suam uelint s Illi uiri

terrum sibi soli id utilitate decepti omittui: hi officium quod

nunquam obseruauerunt, quum utilitatem scelere adipissi sepose intelligunt,obseruabunt f Videlicet ignoratis iudices,quanta uin sit irae s quid inimcitiae posint, quid

odium pariat s Non dico hic bellura ira et odio moueri, ut alteri noceant. Non dico multos sapientifimos uiros odio ais ira permotos,temperare sibi non potuispe. Praeeterire meim est, quot urbes,quot regna, quot gentes in. Actae odio iacent. Quare Iudices,si etiam bonos inimicisti s corrumpi uidetis, huiusmodi homines qui per cosue: tudinem a maleficio abesse non positat, odio motos, obare ibi ita truncare inimcum uoluissee dubitatis f At Vbiles acerrismus inimcus, capitalib odio ab Aiace diFidebat. scitis enim omnes, scitis: nec opug est, ut altius rem vobis apereriam,que in illum animum gefit,post iniquis avi illari

contentionem armorum. Scitis timidum hunc hominem,

qui nihil unquam uirtute animi, omnia 'aude egerat,' rismum hominem, acerrimum hoctem, inimicoru perpacutorem,iniuria lacinitum uehementer extimuis'. Inteliligebat enim,nei uitam illi eriperet, se incolume es e non pos'. consueuerat, si mansecte non poterat, quouid moado aduersarios aggredi: cui rei Palamedis indigna mors testimonio est, quem quum prudelia omnes seuperare uis debat,non ignoratis qua proditione, quibus infidijs, qua inuidia motus,occiderit. Atque ex illo nullum periculum metuebat

168쪽

TIONE CONSCRIB. EPIST. rcs metuebat. Aiacis metu conficiebatur. Hac in re inuidia, Complexi odium, ira, et mettasimul concurrunt. In Palamedem inuidia solum mouebatur. Quare Iudices, huiusmodi ho emines, uel parua de causa maleficia suscipere holent. Hic autem odio acerbo Aiacis, ac metu perculsis; erat.

es audie M, si neget se Aiacem interficere uoluit'. Prompositiones aute, i principalibus causaru locis inueniunet tur,ut in coniecturali statu, a petitione testum, hoc mois

do . Sine tectibus non est audiendugaduersarius. In negoretiali coni tutione,ilethhoc pacto: Non oportet aliquid innovari contra leges. His contraria: ut, Non sunt omnis rei petendi testes, plurima enim flagitia occulte commitra tuntur. Et hoc tempore contra Ieges aliquid innovare

oportet. Si uer. id quod ab aduersurijs propositim est,

aut proponi poterat, remere uolucrimu , tum utendum De exoreanda

erit propositione,sublatione, apposita propositione , soae Proporitone lutione. Propositio est, sublationis posticitatio. Exemptu, Nec me cla est,quid callidis imus senex calumnietur. Sublatio est aduersari . Exemplaem, Non debuisse me contra pactionem discedere. Opposim propositio, est solutionis pollicitatio ut, Verum id quam 'iuolum fit, non est discite octendere Solutionem secundar s locis conframabimu3 hoc modo: Ridicule enim mihi pactionem alleae gat,quam ipse prior soluit. conuenerat, ut biennium arne doceretur, fiteor: uerim ea lege, ut ille mores in meaelius mutuet. N unc quum ex malo fictus sit pes imus,ab utro nossim est pactio uiolata nempe ab ino. Aliud exemPl Um. Lec audiendos theologos puto,qui poetas legendosi s negent,

169쪽

rss D. E R A S. R O T. D E R A negent, quod verboru nitore legentis animum uehemenaeter alliciant. Quid enim magis pro poetis dici potest Tamsi ut latentur, poetae mira quadam dicendi politie, xenustites delectunt: quum ea uoluptas no modo a tura pitudine a b it, uerum etiam summam adferat utilitatem, causa est oriensa cur maxime poetas legere debeamu .

Demiona in- Rationes porro quibus propo itiones confirmantur, inmu'mirum ' ueniuntur a circunstant s, quaesiex numerari solent,Permsona, res, causa, locu , tempus, modus, quibG additur a Pe sona. nonnullis septima,materra. Persona esst, quae ad aliquam rem confirmandam uel infrividam capitur,hominis conet Quae congedi ditio. Persona est duplex. Vna extra causam,ut maiorum .h1 aliorum iudicure,auditorum. Alia in causa,ut accusatoreris,ret,iudicis,testium. persona in decem partes distribuistur, Nomen, naturam,vicium , Fortunam,habitum,ad' :ctionem,'udia, sicla, casu , orationes. Additur et conetriomen. filium. Nomen propritim, ut Cato sapiens, Aristides i stus, Metellus Numidicus piug,Pomponius Atticus, Meae lauius Poloenices,Petrus candidus. Nomen commune cuuitatis, aut gem,aut prouinciae, ut Poenus persidus,Grfectis levis,Athenienses pudiose, Romani bellaces. Ab his

saepe rationem ducinalis, maxime in genere demon ratistio, nomen fortuito impositum in calumniam trahentes:

ut, Hic uero nomine Niger, nomen ex re habet. Credo

hoc nomen non 'rtuito, sed praesagio quodam et oimne

contigis . Aut in uertimus nome: ut,Falso nomine Inhoet centius, quu nihil sit eo nocentilis. cadidus, quum prael et

nomen nihil habeat iadidi. Aut per Antiphrasin: ut,Vbgilan ius dici aes, qui Dormi lim merito debeat aneb

170쪽

TIONE CONS CRIB. EPIST. Icet lari. Fingimis; et ipsi nomina, de quo suo loco dicentus:

Nihil enim ad rationum inuentiones ea res attinet. Nam migra. tura alit diuin aut humana, et mortalis est. Diuina suis illitur in augurijs,extis, ominibM,prodigi s, oraculis diis ulnitus diatis. Mortalis natura diuiditur in sexum,ut uir, miter. Natione,ut Graecin, Barbarus. Patria,ut Romaesitus, Atheniensis. cognatione,ut nobilis,ignobilis. Aeetaetem, ut puer iuuenia cnex. Dignitatem,quae in commoda anim et corporis distribuitur,fine etia incommoda. Animi autem commoda, et in simoda sunt, ut acu tu ,hebes, memor,obliuiosus prudens, stultu ,timidus,audax: dum haec insunt a natura, non indutiria comparata. corporis autem sunt,valetudo, becillitas,longitudo,breuit , formositas,velocitas,inditiis,candorijscedo: item et nasumtu ,hirsutu ,glaucus,et huius modi Victus distribuitur in educationem, apud quos,quo modo,et caetera: In usum, ut quo in negotio, quo quisu sit occupatin, et caetera: In mores,ut libidinosus,an frugi,auarus, an liberali UT Fortuna.eiusnodi. In fortuna considerandvim est heruus ire fit, an liber: pecuniosus,an tenuis: exul,abdicatus,an secus:primvatus, an cum potestite fortunatuGan infortunatu . Adstes Adfeta ctio est animet,et corporis ex tempore aliqua inlitatio,ut uult in laetus,trictis, cupiditas,metus, titubatio,pallor,rum

hor,tremor,oculorum suscio, gestus insolitus, incessus

modo citus, modo tardus, qnet interhena coniecturalia inbi uri numer tur. Habitus uirtutes,et uitia corpori , di animi

complectitur, quae non insunt si natura,sed industria sunt

comparat ut uelocitas,robur,ingenium, memoria, prota si issim