장음표시 사용
331쪽
Η praestationes admittere dixisset , quae vero natura diuitionem non paterentur, minime : Vt cum viam , iter. actum stipulamur: rursus quasdam partis quidem dationem natura recipere sed tamen partium solutione satisfac'ionem non sequi: veluti si hominem ij.eo.ti. l. generaliter stipulemur, aut lancem, vel quodlibet vas, Stichsimve aut Pamphilum dari : duo demum praecipue adgressus est. Primum , ut ostenderet qua rationa promior, aut haeredes : aut etiam fidei usibrcs eius' indiuiduis teneantur, aut liberentur: & quo modo stipulatorrs haeredes agant. Sequens quo pacto in his quae in facto consistunt, uno haeredum contra faciente , ceteri teneantur, ab eodemque repetant: quo item modo uni haeredum si contra fiat. stipulatio committatur, tum in Ire Agere,ium in dolum Abesse. Qua occasione inducit Catonis dicta, simul quae tractauerat discussurus, si nullex occasione declaraturus, quid si adiecta poena ex haeredab. promissoris quidam contra quam cautum est secisset : quem locum proxime tractauerat, sed poenae mentione praetermissa. unde ait,
Eadem dicemws ct si Dolum Abesse a te sere- 'Πj ς0 xit I deque tuostipulatinsem, O aut promissor, aut stipulator plurib haeredib.relictis decesserit.
Eadem , inquit: ut scilicet promissore decedente , &vno ex eiu ς hae redibus prohibente , omnes haeredeg teneantur. sed familiae herciscundae iudicio a prohibente repetant. uno autem ex haeredib. stipulato ς prohibito , distinguatur poena, adiecta fuerit nec ne: quod su-
332쪽
,Pra di Xerat, rationemq; ex Vlpiano Sedecim viri addiderant, in Habere Licere stipulatione. Cum autem iiDolum Abesse, ulteri ut videri posset, num ad eam in spectionem quid faceret vetusti Iurisconsulti distinictio, qua pariter determinarentur paruales facto ruta conceptiones, addit:
Cato libro quinto decimo scribit, poena certa
pecuniae promissas quid aliter factum sit:
Quam scilicet prima promissione contineretur, cuia ius exempla subscribuntur, Iter Fieri, Amplatis Non A-gi et si aduersus ea factum esset, parua certae pecuniae.
Mortuo prom bore, si ex plurib. eius unus con tra quam cautum sit fecerit: aut ab omnib. haere dib.poenam committi pro portione haereditaria.
Non contra quemlibet insolidum , sed contra omnes simul.
Aut ab uno tantum pro portione sua.
Ab eo scilicet qui contra fecerit:
Ab omnib. se id factum de quo cautum est, in diuiduum sit: veluti iter fieri,
Quamuis haec stipulatio actum simplex ut apperiri, complanari, sterni significare possit: veluti & insulam fabricari. fossam fodi cui 1ignificatui consonet quod de facti stipulatione verba sonant : si id factum, inquit, de quo cautum est: aliud vero est factum, aliud seruitutem stipulari: tamen Iter Fieri verborum compendio idem esse, atque ire Licere, aut per Te Non Fieri, &c. quod ipsorum idem sit, valde suaderi potest
ex eo quod in reddenda ratione different rar Cato prioris casus cautionem , Iter nempe Fieri verbis allis, per te non fieri quominus mihi ire agere laceat, designa se videtur. Illam inquit stipulationem , per te non fieri & cetera. quem igitur interpretem suormn verborum eodem ipso meliorem quaerimus ξ At dicent hac posteriori formula, Ire Agere legimus, qua& actus conpineatur: prioribus, iter tantum. Sed vi
333쪽
. cissim prioribus adfirmativis facere quoque in stipua lationem deductum placere potest, non tantum pati: quod in posterioribus negati uis, ac fere in seruitutibus, dici solet. Neque vero haec nimium adfirmanda, arsis forte si principio aperiri, complanari, refici stipulationem: quae de an seruitutem , atque adeo pati contineat, admittamus.Sed neque captanda sunt prudentium verba neque ita emungenda ubera, ut sanguis manet. Satis
abundeque est, si rei, qua de agitur,coaptentur: nimisse rum ut individuum factum sonet stipulatio, siue illa adfirmati uis,sive negati uis verbis concepta sit. siue iter, siue actum quoque contineat. Nam & parum supra cum formula expressisset, Quo Minus Ire Agere Liceat : mox sibi hered1quo suo agere licere dixi: Ire autem omisit. Deque enim in hoc vis erat eo loco, quod &alibi contra sc raptum est, Ire Agere Liceat stipulationec Oncepta. mox, Ire Liceat, dumtaxat repetita. Constet sane Iter Fieri seruitutem quidem, neque tamen mini S factum de quo cautum est, continere: quod scripsit Ca-ψ to, nostr 1que in seruitutem stipulationibus plerique ad mattunt,& si non desunt qui reclament: contra quos Paulus, in facto ait stipulationem esse Per Te Non Fieri Quo Minus Mihi Ire Agere Liceat. Quapropter ab Omnibus haeredibus & stipulationem & poenam committi placet.
, Si nil iliter iter intelligam : si tamen haec verba recte
vulgo habentur. continebunt autem facti negata ui stipulationem , ad moderandam puta, vel remittendam seruitutem : aut etiam ad negatiuam seruitutem indu
cendam. quam alibi negat se Accursius in uenasse , Ire Agere Non Licere. quod ad praesens institutum non pertinet. Illud constat, verba haec in Florentino coch ce non legi, proptereaque nec habenda esse. Sive igitur negati ue, siue adfirmative concepta est poenali S indiuidui facti stipulatio, uno haeredum contra quam cautum sit faciente, ab omnibus stipulatio committitur. de serui. Vrb.
334쪽
331 AD C , Τ O N E MQuia quod in partes dividi non potest, ab o-
mmbvi quodammodo factum videretur.
Haec est Catonis ratio, quam parum infra ex eius-ἐem verbis prosequitur.
At δει de eo cautum sit, quod diuisionem recipiat, veluti Amplius Non Agi, tum eu heredem qui aduersus ea fecit, pro portione sua solu poena
committere. Disserentiae hanc esse rationem, quod priore casu omnes commisisse videntur, quod nisi
in solidum peccari non poterat, illam stipulationem Per Te 2 on Fieri uuo Minus Mihi Ire
Haec est quam dixi susceptio Catonianae rationis, ex illiς verbis desumpta , quia ab omnibus quodammodo fastum videretur. Enimuero eandem prioriς placiti diuersitatis rationem statuit, ab eo quod posteriori loco posuit. Si enim quod in partes diuidi non potest, ab omnibus, quodammodo factum videretur quod ipsum ex clausula explicatur, quod nisi in solidum peccari nopotest j utique id sequ: tur, quod omnes in priori casu commisisse videntur illam stipulationem, Per te non fieri. Nam hic ordo est omnes commisisse videntur illam stipulationem Per Te, & cetera. nonnulli codices habent,praestare. vel praestari non potetat, ut in illa stipulatione. plane & praestare & praestari in idem recidit: quod praestara non possit ab uno, quod promissum fue
rat: nisi & omnes pi aestent: neque a ceteris, quin Vnnyeon trauenien ς corrumpat implementum. Sequens ve
ro particula, ut in illa stipulatione, planiorem & magis obuiam sententiam redderet: ac differentiam demonstraret inter eas stipulytiones iter Fieri, ac Per Te Non Fieri Quo Minus Ire Agere Liceat. quam Tusci codi- eis lectio non patitur.
Sed videamin, ne non idem hic sit sed magis idem, quod in illa stipulatione Tisium Heredemq , Eius Rcatum Habiturum. nam hac stipulatione
335쪽
ET PAvLVM. UO foliu tenebitur, qui non habuerit ratum : Osolus aget a quo fuerit petitum. idque s Marcello viderat . quamuis ipse dominus pro parte ratum habere non potes.
Pauli verba haec sunt, Catonianum axioma vel stip plentis, vel in dubium reuocantis, ac determinant tu, ut fere placere video. Quidam vero plana omnia & facilia reddita, ex memorato exemplario testantur, Ut per
inde doceamur posteriorem stipulationem, Amplius Non Aga. nequaquam illi simile quae habeat iter Fieri, aut Per Te Non Fieri Quo Minus Ire Agere Liceat. sed magis similem stipulationi Ratum Habitur u. Hunc verum dicunt & indubitatum intellectum de quo nihil
minus quam de apta veritate dubitare conueniat.Nihil magis opinor dictum volebant, magnifice vero & au denter illi. Neq; equidem pertinacius negauerim, posse hoc modo rem transigi, quasi commemorata differen ita: ratione, qua nihil de posteriore casu tractatum fue-j' rat, illam Paulus, atque adeo Catonis dicta supplemen-lto sarciens subiecerit, in eo casu non idem essem , non eodem modo videlicet, omnes commisisse videri, &c. sed magis idem quod in Ratum flabiturum , in qua &solus tenebitur qui no habuerit Ratum , & solus aget a quo fuerit petitu. quod & alibi de Ratum Haberi Paulus ait, & Marcellum hoc loco auctore ciet. Sed& nos videamus, ne aliis hic locus tractandus sit. Atque illud principio quaesierim , num quid imperfecti Catonis traditio habeat, aut minus concinne explicatum, quod is auxiliari calamo eguerit. Rursus num crediderit Pau Iuς ex Catonis dictatis alique suspicatur u i μ Ampliust Non agi stipulatione idem fore quod in Iter Fieri, ac
non potius quod in Ratum Haberi. Porro utrumq; negaturum puto, quicunque nec ipse cauilletur, nec iuris prudentes cauillari existituet. Quorsum vero particula haec, Sed videamuς, quae vim praecedentibus aduersandit habere solet ac plerumque de eisde retractandi quorsum verba Ne non idem hic sit: quae vix cohaerere, aut vires incendere vllas videntur, nasi aut idem fore praecedens oratio prae se tulerit, aut ex ea huiuscemodi ar xliiij. fami.
336쪽
sumentum elicuisse promptum siti quae tantu abest ut hic adfirmari posse videantur, ut ipsis Catonis verbis diserte explicatum haberemus Amplius No Agii & di-uasionem admittere, & poenam pro portione aduersus ea me stipulatione facientis infligere. Differentiae quoq; rationem legeremus, quae in priori casu ostenderet omnes commisisse, quod nisi in solidum peccari no pos
se l. quam san8 contrariam determinationem perconsequentias relinquere appareret in Amplius Non Agi, nimirum, quae diuisionem pateretur atque a priori casu
differret. Itaque nodus hic haudquaquam Paulo vindice dignus mihi visus est, hoc pacto si commentemur. Quin ahquato clarior esset vulgata editio, minus'; explicatu dissicilis, quam vetusta: usq; adeo ut illam arbitrarer ad dissicultates declinadas glossematis &sub auia ditionibus succreuisse verum Accursij posteriorumque deinde inuolutionibus, tanquam sentibus vepribusque obsitam. Quam autem ego Pauli sententia esse rear, ut breuibus testatum habea, verba haec, Sed videamus ne non idem hic sit, ad stipulationem Dolum abessere se renda esse existimo. dixerat enim eadem etsi dolum abesse a te haeredeque tuo stipulatus sim quod dictu vite rius ut initio tetigi) discussurus siue ulteriori discusso ne declaraturus, induxit Catonis scripta, quae haberentur circa poenales factorum stipulationes, quibus cum praecedentia de doli stipulatione confirmari videren
tur : possetque quispiam suspicari banc Dolum Abesse.
priori casui applicanda idemque plane quod in prao re casu adiecta poena , quodque in stipulatione Per Te Non fieri, etiam non adsecta poena. dicendum esse: id 3 Qquod iam supra indefinitis verbis adfirmare visius fuerat: Videamus, inquit, ne no idem hic sit, ut scilicet uno contra faciente omnes teneantur, vel ad ad quod interes, vel ad poenam, sed magis idem quod in Ratum Haiaberi : magis. inquam. non utique idem sed magis. quasi
volit, Dolum Abesse, comparari qua de ad aliquid pocse stipulationi . Per Te Non fieri posse, & Ratum Haberi sied magis Ratum Haberi, quam Per Te No Fieri. Nec mouere debet quod pronomine Hic proximiora, atque adeo posteriora demonstrari solent. Nam si Pau-
337쪽
tum eum de stipulatione Dolum Abesse, tractatum suscepisset, ad Catonis scripta digressum, hisque relatis
tamquam ex diuerticulo ad propria reuersum animaduertas: id pronominis ad amussim quadrat. Et quantum quidem ad orationis contextum attinet, omnis ni fallor dissicultas abest. Nec parum ex his quae sequuntur, haec interpretatio adiuuatur. Et solus aget, a quo fuerit petitum,cum ea nihil ad Catonis dicta pertineant, quibus nulla de stipulatoris haeredibus metio est. bed prosecutione quaestionis a Paulo susceptae resipiciant: quam& sequenti parte de stipulatione duplae pariter exse quitur. Verum aliud eiusdem iurisconsulti libro sexto ad Sabinum obstare videtur: Quod ex facto suo unus ex cohaeredibus ex stipulatione haereditaria praestat, a cohaerede non repetet, veluti 1i A Se Haedereoque Suo Dolum Malum Astuturum defunctus spopondit: vel Neque Per Se,Neq; Per Haeredem Suum Fore Quo mi nuς spondeat. Quo lΘco aequiparatae videntur hae stipulationes proptereaque prioris casus Catonianae inspectioniς stipulationibus adscribendae, & Dolum Abesse,& Per Te No Fieri. Nam& ex facto Vmys reliquos te . neri,eodem loco legitur. Quod proprium est eat uni stipulationum, quae diuisionem no admittunt. Sed tamen non utique totum ex unius haeredis facto praestari, adfirmat eo loco Paulus: neque unius facto reliquos teneri. Sed si teneri coeperint, ait. neque semper ex unius
dolo ceteri teneri solent: ut in actione depositi proditum est. Quinimo & Maecianus Iulianum scribere ait,
omnes praetorias stipulationes eiusdem interpretationis esse , constareque ex Iudicatum Solui stipulatione que ii parte actoris, siue a rei plures haeredes exstitis.
sent, uon Ommbu S, neque aduersus omnes actione contingere : sed dumtaxat his qui vicissent,& aduersus vi ctos. hi.'; aduersus quos res defensa non esset, aduersus eos qui rem non defendissent. Atqui Dolum Abesse praetoriam ii statuamus, Iam & regula in hanc sententiam nobiscum faciet. neq; ambigitur Dolum Abesse in iudicatum Solui, praetoria scilicet, contineri, quae e parte promissoris haeredes non perinde omnes adsi.
ciat, sed dumtaxat dolum admittentem, quod quide in
338쪽
hoc Pauli responso probetur quem & de Praetorii ς holloco tractare, perluaderi potest ex his quae subiiciunt ui stipulationibus, Rem Ratam Dominum Habiturum duplaeque ac fructuaria, & damni infecti, & operis noui nuntiationis: quas inter praetorias censeri, nemindubium esse potest. Quamuis quid hoc loco statuendum sit de Ratum Habiturum, & duplae, rixentur piaerique. Intelligo aut e praetorias pingui minerua : nequad vinum reseco, ut rudiciales & cautionales ab eis secernantur. sed potius ut & hae praetoriarum. species sint quo pacto & de dolo cautio, quae iudacialis dicitur,praetoria erit & Ratam Rem Haberi, & reliquae cautionales appellatae, & quae communes. ut iam nihil mirunsit. hoc loco Paulum distinguere voluisse , Dolum Abesse a stipulatione , Per Te Non Fieri Quo minus Ire
Agere Liceat. cum qua etsi commune nonnihil aliquando habere possit, puta quandoq; conuentionalis esset: magis tamen , ac frequentius cum illa Ratum Habi'turum censetur ἰ utpote plerumque praetoria. His consentaneum est, quod & omnes de dolo malo clausulae, huic, Ratum Habiturum Dominum, comparatae sunt quibus contineatur, quod stipui .uoris interiit. Qua ratione , pro qua parte ratum non habetur committi sit putationem credunt. Quinimo &Iudicatum solui, &Rem Ratam Habiturum,& Damni Insecti, & his similes alibi aequiparari legimus: responderique, scio di eas in personas haeredum. Opposita deinde ratione, solutaque, Si unus, inquit, ex haeredibus promissoris totam rem possideat, in solidum eum damnandum: ut manifestum sit, pro quantitate rei quam haeres possidet, insolidum , in partemve, si contra fiat, damnari. Atq; haec altera conciliabio esse potest ad antinomiam, primo loco ex ipso eodem auctore ad Sabinum supra excitatam. Quamuis nec me lateat, &in praetoriis clausulis dissicultates oboriri. aliis omnimodo committi eas adseuerantibus: aliis dist iuguentibus, diuiduum, an indiuiduum in stipulatum deuenerit. Sed& de Ratam rem Dominum Habiturum , num hoc loco praetoria censenda sit ut dixit qualis sere esse solet ea stipulatio: quamuis interdum ia ex conuentione ne sit, hoc quoque δ
339쪽
que & in defendendi, & in duplae cautione ad ineudem reuocatur:qua tamen proportionibus haereditariis uno defugiente, omnes haeredes tenentur, quod 3c de praetoria defendendi elausula proditum est,eam in sblidum committi, pariter & ex re iudicata, & dolo malo.adebin fiuitum est. quod de hoc stipulationum tractatu tandem constituas. Constituitur tamen, si quis subtili iu- uestigatione diuersitatis rationes excutiat,ut Imperator admonuit. in quo genere nostri sedulam diligentiam praestare solent. Cum vero ab indiuiduo facto ad id quod interest ventum esset,diuisionem quoque admitti e re nostra secundum Tuberonem scribit Celsus. atq; interim Vlpianus subscribite ut neque mirum adia. modum sit,in his quae omnino semperia indiuidua sunt,hos qui non ipsi contra quam cautum est secerint, coherede dolum ad mittete leuius accipi. 12xitu,
340쪽
AM frequens est militiae in iu
re mentio, ut licet alia multa sinquar me ignorare fatear, tam et hoc ipsum turpe putem nesciri me confiteri. Sed siue hoc mei solum culpa accidit, siue habet etiam nonnul. lam nostri interpretes ac praeceptores, Opera Πdato mi Laeli, ut quod illorum, aut quod existimo mea negligentia peccatum est, id tu tu doctrina suppleas. dubito aute in primis cuiusmodi illud genus militiae fuerit, quod cx Casu appellatum esse Iustinianus ait, Novella 3s& 97. Quodque huic quaestioni proximum est
quae sint illae militiae, quas alienare licebat. ne que enim omnes posse, dicitur illic,& Costitutione 6. Qui militare non possunt. Sed ut prio iipse dicam quod sentio, existimabam aliqua doeius generis esse has, cuius illae quae a Traquillo dicuntur a Cl. Caesare inuentae, uti imagina-Xj. x ij. de re r1o quodam militiae genere ab sciates fungeretur. Idque esse credebam, cur vera illa & legitima militia armata diceretur. Miles, inquit Vlpianus, qui sub armata militia stipedia meruit, condemnatus eatenus qua facere potest, cogitur soluere.& alibi crebro.quod aperte dici vii detur