Io. Lami De eruditione apostolorum liber singularis in quo multa, quae primitivorum christianorum litteras, doctrinas, scripta, ... pluria proferuntur inedita apteque dissertationes duae interseruntur ..

411쪽

cernere valuissent, ut quidem ille Pau- Iur. I. ad Corinth. Cap. I. O II. inter utramque di

stinguiti O utinam Graecas litteras saltem a limine salutassent, & illam Epigraphen intellexissent , quam in fronte operis Ioannis Evangelistae imagini adpo- , sui, ex Epistola Paulina petitam: hae ta

sapientiae verbis. O utinam tam caeco & tam prae-icipiti impetu abrepti non fuissent, & eos quantum mens improvida transversos ageret, considerare substinuissent; non certum telum , quo Sociniani Chri- .sti osores conficiantur, ex Ecclesiae manibus iniuria extorsissent: non me indubitati & veri dogmatis defensorem vexassent; non Censores illos sapientissimos, qui meum opus recte ac prudenter: adprobaverunt, adeo inique exagitavissent. Quid i iam nunc prohibet quin cum illo exclamem:

Heu heu quo miseros tramite devio Abdueit ignorantia r Sed, unde profluxerat, redeat oratio, & iam

quid de Ioannis Evangelistae scriptis & stilo iudicandum sit videamus. Ioannis huius Evangelium, tres Epistolas , & Apocalypsin , habemus . Evangelium cur post tres illos , qui eum praecesserant, Scriptores , exaraverit, iam Lib. V. De recta Chrisianorum quoad Trinitatem sententia Cap. ac L se exposuimus, & consuli etiam possunt Tillemonitas in

Ioanne, Rich. Simonius P. I. Hi . . Critia. N. TUI.Cap. XIII. CaImelius Proleg. in Evang. Ioannis. Ex

ploratae autem fidei est Ioannem post tresi alios Evangelium scripsisse, licet in aliquibus Codicibus , Eius Evangelium vel secundo: loco positum, vel

non extremum reperiatur, ut superius Cap. X. pag. x q. O et 8. animadvertimus, ubi & in Canone striis

412쪽

seripturarum ab Antonio Guidonis concinnato primo loco recenseri vidimus; cuius rei ratio reddi tur in Prologo in Evangelium Ioannis in Codice MS. Latino Bibliorum , Bibliothecae Laurentianae , quam tempestive Cap. XIII. pag. descriptam in medium adduximus. Ioannis Evangelium sublimi &arcana prae aliis sapientia admirabile Iaudibus me. rito tulerunt ac subvexerunt, cum Ecclesiae Patres , tum Ethnicorum Philosophi. Iam de his egi

ea Dissertatione , . quae De recta Patrum Nicaenorum

fide inscripta est , Cap. III. Restat igitur ut de illis aliquid dicam . Itaque Origenes Praefat. in Ioannem, inquit, si Evangelia veluti primitiae & sele ela sacrarum Scripturarum portio censenda, sunt , Ioannis Evangelium prosecto ipsam esse Evangeliorum, & totius Novi Testamenti tale istissimam portionem Nemo, ait, potuit eius scripti profunditatem attingere , nisi qui supra ipsum Iesu Christi pectus, ut sanctus hie Evangelisa , quiescat. Sigillum

est quo eeterorum Evangelia obsignantur g columna , quam fulciendae regendaeque Ecclesiae suae Deus conis

situit. Apud alios Patres autem , ut Pauliisum Epist. XXIV. & Augustinum Tradi. XXXr L in Ioannem ,

aliosque passim, Ioannes Evangelista Aquilae comparatus est, quippe qui ad thronum usque Dei volando perveniat. Et quidem si Ioannis doctrinae sublimitas consideretur, illud Ηieronymi ad Paulinum scribentis iure usurpabitur: Ioannes rustitur, piscator , indoctus p Et unde vox illa obseeror In principio erat Verbum , edi Uerbum erat apad Deum ODeur erat Uerbum p . . . . Hoc doctus Plato nescivit shoc Dem henes eloquens ignoravit. Tot claudit mysteria, quot sententias , inquit de eo Ambrosius Lib. II. De Saer. Cap. II. Huius Evangolii auctoritatem numquam

413쪽

quam in dubium revocavit Ecclesia. Quieumque vero ex haereticis illam elevarunt, & reiecerunt, Mogorum nomine traducit Epiphanius Haeres. o. de Augustinurmeres. XXX. Porro haeretici illi inverecundo sane commento scriptum hoc Cerintho tribuebant; quasi scilicet legentibus non constet, nusquam in toto Evangelio hoc Cerinthi impietatem non revinci atque damnari. Theodotus quoque Bygantinus haereticus, Ioannis Evangelium & Apocalypsin, tamquam non eius opera, reiecit & improtavit . . Si autem eius Euangelii initium ei abiudicare tentant Socinianorum quidam, non mirum ; quum eo iugulum Socinianismi petatur, & tota eius machina diruatur . Sed Catholici etiam Critici de quibusdam aliis huius Evangelii

partibus prope dubitarunt, ut est historia descensus Angeli in Probaticam piscinam Cap. U. & historia Adulterae Cap. VIII. de quibus consulendi Lammae

Harmon. EvangeL Simonius Hist. Crit. . N. T. Grotius

autem ab alio , postremum Caput scriptum existimat; Hammondus duos tantum eiusdem Capitis versiculos. Evangelium a Ioanne Graece scriptum fuisse tota conissentit antiquitas, & frustra est Salmasius dum contendit Ebraica potius lingua, quam Graeca, fuisse exaratum. Quo tempore vero, in sententiis est, & de hoc consulendi Calmetius, Simoniua , TiIlemontius supra laudati . Ioannis Evangelii reuxodieaporum in Ecclesia Ephesina septimo saeculo, vel etiam quarto, servatum , fuisse docet non ambiguus textus Petri Alexandrini in Chronico Alexandrino legendus. Ceterum rei p. litterariae imposuit Boeebiuae, ubi in libro De Florentiae puleritudine prodere non est veritus , Evangelii Iohannis archetypum inter sacra Mediceae Gaetae Cimelia Florentiae adservari, quare ob

hoc ipsum a Cinellio vapulat; & ipse quidem Clarissi-

Disit illud D, Cooste

414쪽

rissimi ac supremi GaZophylacis, Uineentii Mariae Rieeardii Senatoris, permissu quum mihi volumeni illud inspicere, & tractare, & evolvere licuisset, perspicue intellexi, & quidem primore adspectu, Cois

dicem esse IX. seu X. saeculo exaratum; nec Ioanni integrum Evangelium continere, sed Evangeliorum

ex quatuor Evangelistis , quae per anni curis sum in Ecclesiti Graeca legi solebant. Nec unus Codex , sed duo sunt, quorum minor , quum Ioannis Evangelii initium litteris aureis perscriptum in fronte habeat, interiora minime scrutantibus integrum hoc Evangelium eo contineri adcreditum facile est. Hinc rumor omnia in maius extollens ,& esse illud

Ioannis inveto erepor praedicans. Codices hi, quibuslde etiam egi superius Cap. XIII. pag. 2o6. 2 2, 2 3, quum, ut . videtur . alicuius Constantinopo itanae is

Ecclesiae usui fuerint purpura, solido argent distincta, & unionibus pretiosis baccata, contecti, sunt qui quomodo & quando a Florentinis comparati fuerint, docet Barthol. Fontiva in suis natibus MSS. qui in; Bibliotheca Riccardiana adservantur, his verbis, ad annum MCCCCLIV. Evangeliorum Graeeur liber Constantinopolitana xlade subductus a Malebo quodam i Graeco homine Florentiam perlatur, iue magno emtus, in supremi Magistratua Palatio eoIIoeatur , tita esse. Pandectarum Libri Pisarum spolium adservantur . Docet etiam D. Boni egnius in

chron leo; qui addit librum illum CCCC. florenis constitisse, sed fallitur ubi adfirmat in eos, avia hoc est, quatuor Evangelistarum Evangelia contineri; sicuti ridicule salsus est Uir quidam no. bilis Florentinus, alioquin doctus . cuius nomini &aestimationi parco; qui quum in comitatu esset Cardinalis Neriti huiusmodi ci melia invisentis, hunc

415쪽

Codicem Praesuli illi apertum obtulit, ut Ebraicum, atque eleganter scriptum, volumen inspiceret rogans; id quod renidens Ant. Maria Salvinius, uir longe eruditissimus ac celeberrimus, mihi narrabat. Non quod Ebraice vel Syriace Ioannis Evangelium antiqui ius conversum non fuerit , utpote quod ea lingua in arcana Tiberiadis Bibliotheca a Iudaeis servabatur, ut Epiphanius Haeres. L. Cap. III. auctor est et & huiusmodi opinio iam . obtinuerit, uti superius Cap. X. pag. 132. O Cap. XII. pag. Xyy. videre est; sed quia vere Codices hi Florentini, Graece

scripti sunt. , O . i i l .

Sed iam de Epistolis Ioannis aliquid pronuneiemus. Epistola quidem prima canonicam semper

in Ecclesia auctoritatem obtinuit; . ad quosi; autem scripta sit, & unde cognoscatur ieam esse Ioannis, quum suum Apostolus nomen i non adposuerit, viis de apud Calmetium . in . Prolvomenis Prodituri, inquit hic, ii fluo , a methodo , a sententiir, O potiss-mum a caritate , qua Ioannet adfluens per Epistolam totam undique redundat. Per eadem per quae Evange-

Iium , verba exorditur e . In principio Et digna sunt quae in hanc rem habet Ph. Mesaea aut in Examine quorumdam Novi Federis Iocorum iuxta Io. Cleriei ve onem Cap. XX. Epistolas Ioannis, secundam , & tertiam, diu tamquam canonicas ,& tamquam Ioannis Evangelistae foetus, Ecclesia non recepit, ut apud Origenem , Papiam, Eusebium , & Hieronomum, videre est; immo Syra Ecclesia nec in praesens recipit, ut Asse mannui Tom. III. Bibli Oriental. P. I. auctor est, & ex eo tradit heaum sobrius mil. Crit. Man eb. P. II. Lib. I. Cap. U. s. III.

Ioannis cuiusdam Presbyteri , cuius & Ephesi sepulcrum videbatur, suisse quidam existimarunt ex veteribus, & inter recentiores Erasmur, & Grotiui ,

416쪽

caietano intra dubitationis limites subsistente; super quo consulatur R. Simoniur P. I. restor. Critie. N. T. Cap. XMIL DIIemonitur in Ioanne , & Calmeistius Protegom. in II. Ioannis Epist. Sed quum a IV. vel V. saltem saeculo tamquam canonicae a SS. Patribus receptae & ad legatae fuerint, iam in album divinarum scripturarum merito relatae sunt; & quum stilus, sententiae, & methodus id patiatur, Ioannis Evangelistae iure optimo creditae et verum adeatur consulaturque super hoc doctissimus Calmeitur lata Proteromenis, qui multa de his Epistolis docte adomodum disputat, & consulantur etiam Tillemontius in Ioanne& Rieh. Simonius P. I. Histor. Crit. N. T. Cap. XVII. statim laudati . Unum adhuc de Ioannis Epistolis animadvertendum i est, septimus quidem versiculus Capitis U. Epistolae I. an genuinus sit duo bitari a quibusdam e supera quo adeundi statim citati, Simonius, Tillemonitur, Calmetius, quibus adiungendus Ph. Mesnardux libro proxime laudato. Ipse quidem: dum Florentinos Codices MSS. N. T. Graecos evolvi in nullo hunc versiculum inveni, id quod sparsim adnotavi superius pag. aty. Z23. at . a sot 6, 2 8. is . In Codicibus Latinis quibusdam vel in margine adscriptum vel interpolatum, vel varium inveni, sed paucisis, ut videre est pag. 2s 8.

Sed quid iam de Apocalypsi dicendum p Apocabam Ioannii, inquit Hierondimur Epistola ad Paulianum , tot labet faeramenta quot verba. Parum dixi, pro merito voluminit laur omnis inferior ,est . In veris

bir singuli, multipliere latent sententiae Quibus quidem Dianam Alexandrini apud Eusebium Lib. VII. Histor. Eeeles Cap. XX. voces sensusque aemulatus

esse videtur. Sed , an vere Apocalypsim Evangelista

417쪽

Ioannes scripserit, diu dubitatum est. Fuerunt qui

eam a Cerintho exaraiam putarent, quo suis delia ramentis auctoritatem adsereret , ut Catur in Dispuistatione adversus Proelum s in quam sententiam , teste Diondisio Alexandrino , plurimi Catholici pedibus ivere, quibus Gregorius Barebraeut facile adsentiretur, ut apud Assemannum Tom. III. Biblioth. orient. P. I. videre est; quare Syrae Ecclesiae eam non recepere . Et quidem Cerinthum Apocalypsin quamdam edidi se tradit Theodoretus Lib. II. Haeretie. Fabul. cap. m. quam Baroniur Ioannis nomine ab eo vulgatam aris bitratur , Caii laudati apud Eusebium Lib. III. NU. Eeeles XXIIX. auctoritate suffultus. Eam tamen aliam ab Ioannis Apocalypsi fuisse ex M. Patribus perspicue intelligimus , ut observat TiIIemontius Nota III. in Cerinthianor. Dion r quidem AIexandrinus loco citato, a Ioanne quodam Apocalypsin scriptam opinatus est, sed an hic Apostolus esset haerebat. Libri stilus, & auctoris ingenium, ab Ioannis Evangelistae prima Epistola, & Evangelio, satis videbantur abesse, quod eamdem eloquutionis puritatem , & verborum delectum, non praeferret . Quare vel Ioanni Marco, de quo in Actis Apostolorum; vel alteri Ioanni, cuius sepulcrum prope Ioannis Evangelistae tumulum Ephesi videba . tur, satius adscribendam duxit. Sed quincto quo, que saeculo de Apocalypsis auctore & auctoritate disceptatum est, ut late in Proletomenia Calmettur ostendit. Quin in Canone. Scripturae sacrae a Nicephoro Patriarcha CP. concinnato, & stichometria, Apocalypsis Ioannis inter apocrypha N. T. recensetur , ut tradit Monsfaleoniux in Bibliotheea CoisIiniana Cod. CXXXIII. observans tamen , id in Codice erasum fuisse. At quod eam haeretici quidam reiecerint, ut

i Maris

418쪽

vinus ut quidam perhibent, atque Lutherus, aliique, nihil moror; quum iam prope certis argumentis constet, eius auctorem esse Ioannem Apostolum;& merito Canonicis scripturis adnumeretur , ut apud laudatos Calmetium , & Tillemontium, & Simonium Cap. XIX. P. I. videre est, ipsis iam nostri temporis heterodoxis non repugnantibus. Apocalypsis a Ioanne in Insula Pathmo conscripta est, Apostolo ipso testante , I. vers. IX. Ego fui in insula, quae adpellatur Pathmos , propter verbum Dei, O testimonium Iesu . Quare mirari subit quod Uictorinua Pe-taviensis Episcopus eam ab Ioanne post exsilium editam arbitretur. Graece eam scriptam fuisse unanimis omnium consensus est, si Scaligerum excipias ,

qui primo eam Ebraice exaratam credidit; sed fidem in hoc apud omnes decoxit. Et haec quidem Ioannis Evangelistae genuina scripta recensentur, de quorum stilo nunc agendum restat et quod ut ordine & ratione. fiat, prius de stilo E. vangelii & Epistolarum disseremus; deinde vero separatim Apocalypseos eloquutionem examinabimus. Itaque Fr. Toletus Cardinalis Argumento Commentarii in Ioannem, de Ioannis stilo haec enunciat: Minus quam reteri Evangelistae Graece loquutus est. Ebraicia phra- suae abundat, Unde sit tit' Ebraiei sermonis peritia. non minur quam Graeci , ad sensum sententiarum adsequendum ,si necessaria . Grstili, vero o ae ivaxisvdiv

ad Cap. I. Ioannis observat, supra ceteros Apostolos

magnam esse in Ioannis dictione simplicitatem, &sermonem Graecum quidem, sed plane ex Syriaco illius saeculi adumbratum, unde in illo oratio adeo

intercisa, tot copulativae coniumstiones, tot repetitionei vocum, quae per relativa minus frequentata

419쪽

Iudaeis, & alia dicendi compendia, vitari solent.

Ηaec omnia confirmantur a R. Simonio P. I. His. Critie. N. T. Cap. XXVI. & Cap. XXVIII. & a CaInretio in Prolvomenis in Evangelium Ioannis , ubi ita infit: Nonnulla interdum oecurrunt ad gentiam linguae Priaeae seu Ebraicae s repetitae quandoque fenientiae , O phraser quaedam, delieatum Graecae linguae gustum non sapiunt. Ηactenus ille bene ac sapienter.

possem heic & Georgii Eis,edini iudicium non dissimile proferre ; sed quum ille Socinianus sit, adeoque Ioannis, Christi divinitatem adstruentis, inimicus,& eius scriptioni paulo iniquior exis inrari possit, lubenter illud silentio praetereo; quum mea caussa eiusmodi auctoritate non indigeat. De differentia

autem stili Ioannis a ceterorum Evangelistarum stilo agentem Calmetium iterum audiamus. Suspieionem alii, inquit, in Evangelii illius veritatem moverunt , quod silo plane a ceteris Evangelistit non in narratione tantum historiae, quod in re praesenti nihil esset , fel in referendit etiam sermonibus Iesu Chri-

si , auctor utatur . Puit 'porro eredat, Iesum adeo vario dieendi genere verba fua exponi volui , Qui S. Matthaeum exempli gratia, S. Ioannem y suu posteriorem hune Evangelistam prolixior est oratio, repetitii interdum sententiir moro a , ratiocinationibur , quarum vix MIIa acloaret eonnexio , desultoriae eloquio utitur eonei' , sententiis erebro, aperto , ese femre numquam non parabolieo. Apud alios Evangelistat Iesus frequentissime utitur eo exordior Amen dico v bii s apud S. Ioannem vero amen ingeminatur

men Amen dieo vobis . Sed haee levia sunt se nu/Itur ponderis . Solemne en Deris Eoangelisit , ut pe- eu/iarem binguli situm in Diae operibur praeferant iregionii is aviti sermonis tenent indolem, O quum

420쪽

aIterius dicta narranda suseipiunt, ita plane historiam suam dueunt, ut citra veritatis diapendium, feriptorix ingenio sitoque ferviat. Non me quidem fugit Diondisium Alexandrinum apud Eusebium Lib. I. inst. Eeeles. Cap. XXV. elegantiam & purioris eloquii cuia tum quemdam in Ioannis Evangelio observare et cultum nimirum non in dele tu tantum , & collocatione verborum, sed etiam in syntaxi, & argumenti connexione . Nihil, ait, in eo opere barbaricum hortaret, tit eoIIatum a Deo sanctissimo Auctori, non I minit tantum O mentiae , sed etiam eloquii, donum esse videatur. At in eo quod eloquentiam & dicendi elegantiam attinet excessisse modum Diondisium .

Alexandrinum Critici omnes recentiores fatentur . abet quum contrarium manifesta res doceat. Is qualis eumque fuerit in Ioanne defectus abunde reparatur ' mentiae divinitus adquisitae lumine, m steriorum pro- ifunditate , rerum exeellentia, soliditate conceptuum ,

atque doctrinae uiuitate, inquit Calma ius f haec rerum granditas, eloquii maiestas est: &plenus est, si id inficiari pertendit Eniedinur Propem. in Ioan. illis verbis: Si obscuritar eonrisa , abrupta, minime sibi eohaerens , , ex alIegoriar eonstani o tio , sublimitas dicenda est , fateor Ioannem esse subI mem . Quare multo iustius de Ioannis Evangelio iudicauit alter Christi Dei inimicus, & Entedini symnaystes, moInventur, qui in Prolegomenis Commentariorum in Ioannem ita scribit: Initium Evangelii

Ioannit . . . omni tempore ab omnibus tam antiquis, quam recentioribus Eeelesiae Doctoribur ae Interpretiabus habitum es arduum, sublime, se pisa in recesu

quam in fronte gerenX. Engedinus eo magis causa caderet, si de Apoc

Irpsi loqueretur. Ipse quidem liber est obscurissimus,

Cc ut