장음표시 사용
131쪽
suisse perperam scribat. Id flumen antiqui in agro Privernati collo. cant , oscitanter tamen, eos enim fefellit Lucretius eo Carmine rPri erno Oufetina etenit , fluvioque Oufente. Et Festus voce , ubi ait: Otifentinae Tribus initio causa fuit nominis Oufens, quod est in agro Privernati inter mare, in Terracinam; qui non constituerunt Ufentem in agro Privernati contracvidentiam rei, sed literis mandarunt Ufentinam Tribum dictam ab Usente fluvio , in quam conjecti scint ii populi, qui cis Ufentem, agrum Privernatem, & Terracinensem incolebant. Nam quemadmodum Usens fuit terminus Latii antiqui, S: populi Volsci, qui cis Ufentem, Privernum, bc Tcrracinam versus habitantes nominis Latini haud expertes erant, uti diximus Lib. I. Latii Profani Cap. 2. ; ita de is fluvius terminus fuit inter Pometinam, & Oufentinam Tribus , Pometinae enim adscripti erant ii populi, qui Usenti conterminierant Circvjum,& Setiam versus : Oufentinae alii jam dicti, & ob id Festus subdit ea verba: uod est in agro Privernate inter mare, in Terracinam I ut innueret eam Tribum nomen accepi ite ab illa parte Ufentis Priverni, de Terracinae agris contermina, quod si intellexili et Cluverius lib. . Ital. Antiq. pag. Ioo7. num. qci. descriptionem Festi laudastet. Veterum Usens e radicibus montis Setini staturit, & dum incipit fluere, navigabilis est, decurritque spatio sere decem te ultra mille passuum per agrum Setinum, quamquam pluribus in locis tardus sit, licui de Claudianus in Panegyrico de Probi, de Olybrii Consulatu cecinit: Tardusque fuis erroribus Ufens. Meminerunt ejusdem Virgilius fineiae lib. 7. 5e 8., Silius lib. 8., Silius lib. 8., Plinius , Livius, Vibius Sequester, de alii plures, Strabo etiam lib. s. , ubi id flumen Aufidum nuncupat, mendose tamen, quum alia exemplaria exhibeant Aufentem , quemadmodum antiqui illud Ausentem, Oufentcm, Sc Ufentem scrip erunt. Dictum Ufentem putant Interpretes Virgilii ad lib. 8. AEneid. a duce Latinornm
Nunc de Regera dicendum , qui locus et So. stadiis Rorna aberat , & Decennovio, idest Usenti proximus erat, bc quoniam Proco pius
132쪽
pius eo loci computat sex stadia in singula milliaria, hinc coniicitur Regeta fuisse XLVI. millia passuum cum stadiis quatuor ab RomadisIitum, quicquid Blondus, & alii affrment; quemadmodum asserit Cluverius ubi supra , qui tamen pag. IOO8. ad finem, & Ioo9. ad princip. loco Reget a Pineta legit, quod Servius ad lib. I I. Eneidos in
υ antiquus ager, Tuyco mihi proximus amni Longus in occasum fines super usque Sicanos
Aurunci, Rutulique ferunt, Ur tomere duros Lxercent colles , atque horum asperrima pascunt: Haec omnis regio, in celsi plaga pinea montis
Cedat amicitiae Teucrorum Ita scribat: Ad hunc locum Donatus erravit, dicens : Agrum, quem
Latinus donares disponit esse in Campania juxta Vfentem fluvium, cujus terras licinas Tusci aliquando tenuerint, ut inde dictum sit . Tusco proximus anni. Agit etiam boc argumento, quod illic est locus , qtii hodieque Pinetum locatur: constat loca illa omnia esse campestria ; nec procedit quod dicitur Celsi plaga pinea montis. Duo itaque probat Grammaticus, idest, quod locus agri a Latino assignati AEneae non fuit in Latio prope Ufentem, quum descriptio a Poeta facta , illi Regioni, quae plana, neque alpestris est, haud quaquam consentiat, & quod in Regione illa apud Ufentem locus,
Pinetum ab antiquis dictus erat. Eam tamen lectionem carpit Hol- senius in Adnot. ad eumdem Cluverium pag. IoO9. linea 2 C. haec
subdens: Mihi nequaquam sit veri ite : nam nullam ego Pinum per uni Dei fas hasce paludes obfer Davi, neque soli natura id arboris genus ferret, quod locis editis , Accisque potius gaudet , quam palu-sribus sagnis ; quin ad pag. Ioo8. linea sq. ita scribit: Νumquid forte etiam apud Procopium legendum Trajecta . Ita locus illeseptem mille passus Terracina distans plane incidit in Appiam etiam , tibi Ufens, in Amasenus jam conjuncti iliam transeunt. At sententia Holstenti non consentit Procopio, is enim, ut dictum est, prodit Regeta Roma XLVI. mille passibus abfuisse & quatuor stadiis, quum tamen Trajectae locus mihi ignotus a Terracina disi tus septem
milliaribus, Roma distare debuisset LIII. aut LIIII. millia lassuum,
133쪽
nam Terracina secundum Columnas,8c Itineraria Hierosolymitanum, ac Antonini, Roma aberat per Appiam LX. aut LXI. milliaribus. Itaque locus Regeta dictus , cujus meminit Procopius, erat inter
Forum Appii, & Pometiam priscam , idest Piscinam Capituli Setini ,
quae Mesa nunc vocitatur, non procul a Fossa , quam dicunt S. Iacobi, quae est inter XLVII. & XL VIII. lapidem per Appiam. Situs enim is apprime res, ndet Procopio, nam positus eli inter Fossam Augusti, de Usentem in Appia via, atque in meditullio fere Pomptini agri: irrigatur Ufente, habet immentim planitiem, commodusque esset etiam nunc pascuis pro equitatu regii exercitus, qualis erat ille Viligis Gothorum Regis centum mille milites numerans ex Platina invita Silverit Papae, ni palus Pomptina ea loca obrutilat. Tunc enim sertiles erant ii agri, quum Caecilius Decius Patricius Romanus sub Theoderico Rege circa annum Christi CCCCLXXX. paludes Pomptinas siccasset , uti infra in alio Capite dicam: unde constat
quinquagintaquinque iam lapsis ab aevo Theoderici ad electionem Vitigis, qui Rex a Gothis acclamatus est aetate Silverit Papae: & sic anno Christi DXXXV. aut sequenti eam planitiem a paludis faucibus
exemptam mansisse. Visuntur in eo situ sparsa rudera antiqui oppiduli, Se non procul erat vetustissima, nunc autem diruta Ecclesia
Sancti Iacobi invia Appia, cujus typum Lib. I. Latii sacri exhibebimus.1 Ios campos, in quibus Vitiges Rex electus est, Iornandes de Successione Regni Gothorum ad finem Tarbaricos nu upat: en ejus verba: I ui , Uitiges scilicet, Campaniam ingνυμι , mox ubi ad campos venisset Tarbaricos, illico exercitus favorem, quem con tra Tbeodabatum suspectiιm habebat , Rex repit , unde habemus planitiem circumquaque Regeta, in qua Gothorum exercitum camstrametatum scribit Procopius, dictam a Romanis campos Tarbaricos , uti subdit Peregrinus de antiq. Capuae dist. i. cap.'. fortasse quod in iis agris, Gallorum , quos Romani Barbaros V abant , strages facta esset eo praelio, quo L. Furio Camillo, Sc Appio Claudio Coss. anno V. C. Aoue. Galli in Pomptino a Romanis susi sunt, & M. Valerius Tribunus militaris singulari certamine cum Gallo dimicavit: quam rem narrant Livius lib. 7. Valerius Maximus
134쪽
Jib. 8. cap. I &fusius Aulus Gellius Noct. Attic. lib.s. eap. I I. ita scribens; Adolescens, Valerius scilicet, Furio, em Appio Cossint Tribunus militaris , atque in eo tempore copiae Gallorum ingentes agrum Pomptinum insederant, instruebaturque acies a Cos. de vi, ac multitudine bustium satagentibus. Dux interea Gallorum vasta, in a dua proceritate , grandia ingrediens, in manu telum reciprocans incedebat, perque contemptum, insuperbiam circumspicient, Gisiaciensque omnia, venire jubet ,mcongredi si quis pugnaresecum ex omni Romano exercitu auderet . Tum Valerius 1 ribunus, caeteris inter metum, pudoremque ambiguis, impetratis prius a Cos. ω in Galliam tam immaniter arrogantem pugnar Ue permitterent; progreditur intrepide obziam, in congrediuntur, er consisunt, in comserebantur jam manus 3 atque ibi vii quaedam divina M. Corvus repente impro sus advolat, in super galeam Tribuni in is , atque inde in adversarii os, atque oculos pugnare incipit , insilibat , obturbabat, unguibus manum laniabat, . prosectum alis arcebat, atque ubi fatis Ῥiebat, retolabat in galeam Tribuni:sic Tribunut spectante utroque exercitia , insua virtute nisus, in opera alitis propugnantis, cem bustium ferocissimum vicit , interfecitque , atque pb banc causam cognomen babuit Corvinus. Haec Gellius, subdens statuam Corvino isti a Divo Augusto in suo Foro locatam cum Corvi simulacro in capite: unde lumen Suetonio in Augusto cap. 3 l. narranti Augustum statuas virorum , Ec ducum illustrium , qui Imperium Populi Romani ex minimo maximum reddidissent, in utroque Fori sui porticu dedicasse. Itaque is ager illustris est quum ob Vitigis Regis electionem in eo factam , tum ob singulare certamen inter Corvinum Gallum ibidem commissiam .
135쪽
De palude Pomptina Romanorum atate , re de urbibus ,
qua in ea antiquitus numerabantur. Linius lib. 3. cap. s. aliis s. in Pomptina palude viginti tres in re urbes fuisse prodit: , ait, miraculum. Circaeis palus Pomptina est, quem locum XXIII. urbium Muci -nus ter Constilprodidit; legitur in aliis Codicibus numerus XXXIII., at alii magis castigati Codices vulgatania
Iectionem exhibent testimonio Cluverit, Κircheri, & aliorum. Quum autem urbium nomina Plinius, ac Mucianus reticuerint, nostrum erit eadem investigare. Superioribus capitibus satis relatum est Pom tiam, Auruncam, Suessam Camenam, Polumam, Longulam, Api las, Forum Appii, Sulmonem, nunc Sirminetum, aliis Sulmone- tum, Circaejum, Setiam, Privetnum, & Auxur nunc Terracinam
quin fortasse Ausonam in palude Pomptina poseas quemadmodum Strabo lib. ., & Dionysius lib.q. commemorant. Caeteras praeter duodecim jam nominatas facila eolliges, si spatium, & totum continens istiusmodi paludis apud antiquos perscrutaberis; quandoquidem Livius lib. . Norbam in Pomptino statuiti Et Norbae, inquit, in montes novam coloniam quae arx in Pomptiano esset miserunt. Quare facile est Romanos totam illam planitiem, quae est inter Terracinam, Privernum, Citcaejum, Antium, Coram,ta Velitras , Pomptinum agrum existimasse, urbesque, quae in montibus circumquaque sitae, & quarum Coloni agros illos sortiti erant in Pomptino locatas, asseruille. Quippe Norbani, & Corani urbes supra montes positas inhabitantes, nonnisi agros eius planitiei colere poterant. Rectὸ itaque antiqui Norbam in Pomptino locarunt, quamquam a Pometia sere viginti millia passibus distita esset, & vix tribus milliariis a Cora distaret, ejusque ager nusquam palustris suisset. Ejus rei causa dicitur quod Pomptinae paludis situs vetustus dita iscitet a recenti; antiquitus enim palus ista incipiebat a Circaejis, Nmaritimam partem Antium fere usque occupabat a protendebatur 2 etiam
136쪽
etiam ad stum Pomptiae, & Setini agri quaedam, idest ni icam par. rem absorbebat testimonio Strabonis lib. I. . Totum Latium felix est, omnium rerum ferax demptii paucii quibusdam locis maritimis, quae palustria sunt, in morbose, μι Ari num ager , in quod sinter Antium, in Lavinium usque ad Pometiam, in Setini agri quaedam : unde fit totam illam planitiem, quae Velitris, Corae, Norbae, Sulmoni, Setiae, atque Priverno subjacet Terracinam usque, agrum Pomptinum, Pometinum Verius appellatum, quod Cluve-rio lib. 3, pag. Io 2 s. arridet, Hisce j ctis, Norbam, Coram, Albiolas, Mugillam, Satri .cum, Antium, Ecetram, Mu mitem, Artenam, S Ulubras, urbibus in Pomptino sitis accensebis. Nam omnes laudatae urbes posutae erant in jam dicta pi nitie, aut in jugo Lepinorum montium, qui inter Setiam, de Signiam intercedunt, 3grumque Pomptinum spectant ex Holstento in Adnot. ad CluVerium pag. I O I9., dc pag. I Oao. .
Sic Norba, Cora, de quibus superius verba secimus; sic Albiola, di Musilla quemadmodum ex Itinerario Coriolani a Dionysio lib. 8- relato pateti hic enim narrans Coriolanum Longulam, & Satricum debellasse, ita ait, in potitui θος quoquς oppido, Satrico nempe daque amborum cum parte copiarum Ece ram dimisso, Vse cum reliquo exercitu Setiam petiit , in bac φtiam cuta , direptaque in Poluscanum agrum irrupit , qui cum ei remere non posset , expugnato eo quoque oppido prim perrexit ad caetςra: itaque Albiolanos, in Mugillanos vi expugnavit , corami vero per deditisnem in Merecepit. Ordo expositus a Dionyso stiis indicat Albiol m, de Mugillam inter Setiam, Coram locatas in iugo Lepinorum montium. Cluverius lib. 3. pag. Ioa 8. qui situm Longulae, re Polumae aliter enuotiat, nodum in scirpo invenit, idest in planissimis Dionysii verbis, & pro Setiam Cetiam legit, insimulatque eos qui Dionysium Setiae meminisse scripseriant. Ad evincendum Cluverit errorem
lectorem rςmittimus ad ea,quae superiuri cipite Ia. scripsimus; taliae enim Demo Romanarum rerum Scriptor mςminit, & mendum Graeco codici Dionysii inesse, Seti mque in ςQ rextu assertam omnes commemorant praeter Cluverium, qui ut locaret Longulam, & Polu . .
stiam in situ longe hinc dissito, idest inter Lanuvium, Antium, &
137쪽
Velitras , Dionysii verba haud quaquam recte interpretatus est, nisi dicas Setiam, Cetiam etiam antiquitus dictam, & ab ea Cetios populos, quum Saturnus in eo situ latuisset, quemadmodum ex Eusebio , Suida, de Alexandrino Chronico prodit Bochartus in sua Geographis ML. lib, 3, cap. s. pag. I 8 o. & 38I., quibus consentit oninio Setin xum , N priscorum Latinorum , qui eo loci aedem vetustissimam S turno profugo dicarunt, uti fusus Capite 3. hujus Libri dictum est. 'Satriςum etiam in ea planitie positum omnes inmani ex Livio lib. s. hax prodenter Ab Antio Satricum , ab Satrico Velitras, inde Tusculum legiones ductas, unde se Satricum inter Antium, & Velitras fuisse. Ulubras quoque quemadmodum Holstentus in Cluu rium pag. i Οχω in princi uribit, Sc Mucamitem, quam Livius lib. a. inter Antium Sc Lonsulam locat; en ejus verba; alter Confui ad Volscum bellum missus Antiates Volscos fundis inuratque compulsos in oppidum Longulam persecutus moenibus potitus inde protinus Mucamitem Volscorum capita quamquam Sigonius oscitanter putet Polustiam, de Mucamitum eamdem fuisse. 'De Ecetrae stu dissidium haud leve est inter scriptores. Sigonius lib. I. capi de antiq. Iur. Ital. Ecetranos populos in Pometino locare videtur. Cluverius lib. 3. It I. antiq. Pa. io3I. dc ro3λ. arbitratur id oppidum longe ab ora maritima dissitum in confinio AEquorum Hunicorumque supra Norbam, Se Signiam fuisse, quod haudquaquam subsistit; nam Dionysius lita 8.de illas loquens it conven 'runt, inquit, undique bonoratiores pariter,stmagna reliquae Iurbae; multitudo Ecetram , baec quippe rasis adcaterarum comitia missim . locosita esse iidebatur. Commoda haud quaquam dici poterat Ec 'rra Volicae genti, cujus urbes sere omnes in Pomptino sitae erant, si iam longo intervallo a Pomptino aberat. Sie Livius lib. 2. έcribit bucta Pometia capta ab Appio Claudio, α P. Servilio Hisco Consu-ilibus, Ecetranos Legatos rebus stis timentes Romam adiisse; cur igi-itur Adeo timerent Ecetrani, de non alii populi Pometia capta, viderit: Claverim; mihi enim satis ex hoc liquet Ecetranorum agrum Pome rino finitimum Disse, de ob id timuisse Ecetranos rebus sus Pometia debellata, de Pometio agro Romano populo addicto ; id ipsum evincit alio imo Livius, qui lib. s. haec habeti: Hamis nuntiant, Volscos,
138쪽
ir AEquus , ies accisae ressint reficere exercitus: Antii summam νεἰ positani: Ecetrae Antiates Colonos palam Concilia facere, id caput, ιas mires belli esse. Hi ne intelligitur Ecetram ubi AEquorum, &Voia scorim, belli sedes esset, Antiatesque convenirent, si tam in jugo moniatium Lepinorum spectante Pometinum agrum, & in loco Volscis commodo, atque ab eorum urbibus haud sejuncto et quod diserte identi Livius lib.6. asserit: Legionibus novisscriptis, placuit duos exercitus iis ἀν- Volscum legionibus dimisis duci. D. Furius , in M. Horatius dextrorsus maritimam oram, atque Antium . in Seruilius, in L. Geganius lema ad montes Ecetram pergunt. Quib us ex verbis satis cognaci potest Ecetram in Lepinorum montium jugo sitam non e procul a Cora; quippe duplex exercitus ad debellandos Ucilscos scriptatus ita divisus est, ut alter maritimam oram Antium versus invaderet, alter mediterraneam partem in qua erant urbes Volscorum in montibus sitae , occuparet, de sic id jugum Lepinorum montium in quo Ecetra, Cora, Artena , Norba, Setia, aliaque Volscorum oppida . erant, alias ab hoc continenti sejuncta Ecetra, & cis Signiam posita,
alter exercitus ad eam tantummodo oppugnandam missus estet. Itati ipse Livius lib. . scribit et Tres Tribuni postquam nullo loco castra Volscorum esse, nec commissuros sepraelio apparuit, tripartito ad de massan Unei discessere: Ualerius Antium petis, Cornelius Ecetras, Fabius, quod maxime petebatur, ad Auxur oppugnandum e ullam latione accessit; his ergo verbis Livius expressit Volscorum fines 'in maritimis ab Antio Terracinam usque, & in mediterraneis ab Ecetra, quoniam haeci erat prima Volscorupi Urbs hi Lepinis montibus
Neque me terret Livius eodem lib.q. haec narrans: Cum Volscis inter Ferentinum, atque Ecetram signis collatis dimicatum est ; nam sensus istiusmodi textus Liviani vix intelligitur: Ferentinum namque circumdant Frusino, Verulis, Anagnia, Signia,'Castrum Fumonis, neque montes Lepinos versus ab ea Hernicorum Regione locus ullus castris aptus est, quin ita Ecetra in Hernico agro posita Risseer quamobrem aut mendosus est hic Livii locus,aut ille de Ferentino in monte Albano loquitur, qui locus ex relatis lib. I. cap. 8. nunc vulgo dicitur, 'la FHola, finitimusque est a parie respiciente Praenestem planitiei, quae
139쪽
quae intercedit inter Velitras, Coram, εc montem Fortinum , quod Castrum Κircherus Corbionem veterem fuisse autumat, de hic situs adamussim respondet principio Lepinorum montium , quibus subjacet Pomptinus ager: nisi fortasse dicas Ecetram in vertice eorumdem morulum inter Coram, & Norbam positam , agrumque in Pometino habuisse, de Ferentinum agruna prospectui horum montium ab e parte junctum: quod nemo peritus ejus loci negaverit. Caeterum ex Dionysii verbis superius relatis mihi liquet Ecetram in istiusmodi situ Lepinorum montium positam. Porro Coriolanus Satrico oppugnato, de Longula, quae oppida in Pomptino agro erant, volens aggredi Setiam, Polustiam, de Coram, praedam divitem Ec tram haud dimisisset uti monysius narrat, si ea urbs ultra Signiam fuisset, de prope Ferentinum, nam manubias summo exposuisti periaculo, molestoque de longo itineri. Porro ex jam dictis Ecetrae positus, adhuc ineextus est, tametsi argumenta satis evincant illum in laudato jugo Lepinorum montium scille supra Coram a Artena eidem Urbi proxima erat quod ex Livio lib. arguit Cluverius ubi supra, . Quare habemus elenchum vigintiduarum Urbium in Pomptinoeonstitutarum. Quod si demas Ecetram, de Artenam, addito Tr pontio Urbe in Pomptino locata, viginti 5c unius urbium eo locilitarum. nomina exsurgento Trapontii meminit Strabo utraque Latinae viae parte ad dexteram sunt inter banc , ' msitae Setia, in Signia . Ante bances Privernum, Cora, in Suesse ,
Trapontium, Velitrae, Aletrium , in Fregeliae. Cluverius hunc locum Strabonis mutilum, de mendosum arbitratur; at is non percepi mentem verborum Strabonis, nam illud: Ante bane ,, haud quaquam reserendum est ad Signiam, sed ad alterutram viarum, quarum me
minit, Latinae scilicet, de Appiae, Be quidem ad posteriorem, videlicet Appiam sic segendo: Ante Aniam est Privernum, Cora,. Suessa
Trapontium , Velitrae 3 ante Latinam Aletrium, tr Fregesia, quemadmodum legit Hollienius in adnotat. ad pag. I o 17. dc ad pag. i 2 3 Appiae enim im nent Setia, Privernum, Cora, de Velitrae, uti SIra- bonis aevo Suessa Pometia, dc Trapontium imminebant; Latinae autem nequaquam, cum silmmum Lepinorum montium jugum inter Setiam, Coram, Privernum, Suessam, de Traponitum intexcedat:
140쪽
Trapontium itaque in Pomptino erat testimonio Strabonis , eiusque interpretum . Id oppidum fuisse eo situ in quo tres pontes erant in Appia inter Tres Taiarnas, & forum Appii , sunt qui putent, insulse tamen , quum laudati tres pontes vel a Trajano, vel a Nerva, qui Appiam pontibus, & metis milliariis mutaverunt, conditi sint, ut sequenti Capite dicam. Plinius erravit, arbitratusque est Mucianum prodidisse viginti tres urbes in Pomptina palude fuisse, quod mihi persuaserit nemo , quum situs paludis jam dictae tresdecim mille jugera terrae occupet
nostro aevo, sub Romanis vero quantitatem multo minorem Occupabat, quo spatio nequaquam tot urbes constitutae este poterant; quamobrem viri docti tradunt Mucianum numerum urbium superius expositum in Pomptino agro statuisse, ex Cluverio , 5e aliis. Pli . nio explicato Pomptinae paludis terminos lustremus. Nunc palus in-eipit a Terracina, Urbisque moenibus adjacet, protenditur per loca maritima fere Antium usque , & sic Terracinensem, Cir hensem s& Asturae agrum, & quaedam Antiatis obruit In mediterraneis Optimam partem Sitinineti, Cistemae, & Castit S. Donati. planitiei, Setini vero agri , Privernatis meliorem panem absorbet, & sic ex tenditur a Terracina usque ad sorum Apii, dein relicto ititervalloquatuor mille passuum longitudinis, & ter mille latitudinis usque ad flumen Aquae putridae, & Cavatellae, in quo situ est ager Setinus
nunc cultus, denuo exundant laquae quae palustrem faciunt fere universam planitiem,' quae inter montes Sirmineto proximos, & mare intercedit. Haec est latitudo, & longitudo istiusmodi paludis in .Se, tino , & Sirminetano. In Privernati vero palus contermina est alteri
palustri agro Setinorum stib monte ubi Castrum Valentini fuisse dicitur . & sub alio, ubi insignis Villa Sejani fuit. Protenditur dein ad loca proxima Monasterio Fossae novae, N ad praedium quod Leo Decimus Pontifex Maximus affinibus, suis largitus est: quodque deinde Cottifredae familias, & ab hac Gavottae vendituri dicitur,quae loca serumὸ integra derivatis aquis in fossim mai factam Carolus Gavoltus in
culturam redegit. Itaque in tanta latitudine; & longitudine a Monasterio Fossae nouae Terracinam usque. loca. omnia, montanis e
ceptis , adeo aquis obruta sunt, ut hieme viam Consularem qua RQ-