장음표시 사용
141쪽
mam, & Neapolim itur, aquae exundantes circumtegant , ita quidem ut submersis in ea via ab aquarum colluvie nonnullis non ita pridem Innocentius XII. Pont. Max. illuc miserit R. P. D. Grimaldum tune Viarum Curatorem , qui loca lustraret, & septa quaedam a piscatoribus artesecta in fluminibus , everteret, aliaque impedimenta tolleret , quemadmodum factum est, ac salutari edicto provisum viatorum
saluti . lSunt qui putant Pomptinas paludes Romanorum aevo totum spatium , quod diximus occupasse: dein arguunt Romanos haud potuisse has paludes siccare , irridentque eos , qui publicae rei causa Summo Pontifici suadent majorem partem ejusdem. paludis facile siccari posse. At isti in magno errore versantur , quum paludis Pomptinaestus Romanorum tempore non praesentem aequaverit, sed longe lateque minor extiterit. Eam paludem Romanae Reipublicae arvo proximam Terracinae , & Circeiis patet ex Livio lib. : Anxur , is ait , fuit quae nunc Terracinae sunt: urbs prona in paludes , & Strabone lib. s. cujus verba superius retulimus: ex quibus eonstat paludem istam a Terracina,& Circariis incoepisse, locaque Pometiam usque occupasse,N Setini agri quaedam , idest modici agri contermini Pometiae , quae Dune Mese vocitatur, & quadraginta novem mille passibus Roma, Mundecim milliariis a Terracina abest. Ergo citra Ufentem Privernum Versus nulla erat palus , & praeter quaedam agri Setini Pometiae finitimi , caetera ejus territorii haud erant palustria. Forum Appii nunc aquis submersum jacet , universusque ager circumjacens: Appia via a Foro laudato usque ad Terracinam nunc tota palustris est. Castrum S. nati inter forum Appii, & Circaejum, Asturamque postum , quod stetisse scimus usque ad annum Christi MCCC.,nunc sine vestigio aquis obrutum tabescit. Pometia,cujus rudera visuntur in loco Mese dicto in fine Setini territorii Terracinensi finitimo ad Strabonis aetatem floruit , uti Capite s. diximus. inareni fallor nemo negaverit Romanorum aetate Pometiam , & partem
ejus agri , viam Appiam , Forum Appii , & locum ubi Castrum S.D nati situm erat, olim palude Pomptina insectum haud suisse: nisi quis dicat fatuos Quirites, qui Urbes,& Fora,viamque Consularem, Reg, namque viarum construxerint in medio paludis Pomptinae. Id ipsum
142쪽
probant insgnes reliquiae sepulchrorum Romanorum, quae Ligorii aetate, immo nunc uiuuntur in tota Appia, quae submersa jacet ;rura ampla , quae in eo tractu extitille suo loco dexponemus ;villa Sejani supra montem finitimum paludi posita a parte respiciente Privernum, aliaque rudera pariter insignis villae, quae in monte Valen uno apparent: quae quidem villae agros suos nonnisi in planitienuhc palustri habebant: enimvero qui asserit ea loca, & finitima illis palustria ea aetate fuisse, stultitiae insimulat Romanos, qui villas in palude , & sepulchra tanta cum impensa condita item contermina viae in paludis medio sitae constituissent . Has paludes primus omnium siccasse dicitur Appius Claudius
Coecus in censura, quam cum C. Plautio gessit anno V.C.CCCCXLI. vel CCCCXLII. ex Livio lib. s. aliisque relatis hoc libro cap. I 3., quamquam Κircherus lib. ultimo Veteris, &Novi Latii cap. 2. pro .
dat Appium aggere paludibus injecto viam silice stravisse: quod apud Livium non legitur,neque id mihi arridet,nisi dicas id contigille in eo
tractu Appiae non procul a Terracina in quo sunt plures sornices regii Pontis, quem Trajanum construxisse aiunt: hic enim situs spatio serEtrium millium passuum caeteris illius planitiei depressior est, & mari inferior. Post Appium jam lapsis annis sere centum triginta iterum hasce paludes siccasse narratur Cornelius Cethegus quum Consul esset teste epitomatore Livii lib. 66.: Pomptinae paludet a cornelio Cethego Consule, cui ea Provincia evenerat siccatae, agerque ex iis factus es. Sunt qui hunc nuncupent M. Cornelium Cethegum, qui cum L. Anicio Callo Consul fuit anno V.C. DLXXXX. ex Cluverio lib. s. Ita Lantiq. pag. Ie o ., dc Κirchero Veter.'Nov. Lat. lib. vltimo cap. a. , aut anno DXCuU. ut aliis arridet. Plerique suspicantur eum fuisse
P. Cornelium Cethegum , qui anno V. C. DLXVIIII. Consulatum gessit cum M. Baebio Tamphilo, quod Ligorius in MSS. Otthobois nianis verbo Pomptiniana, di voce Pontiniano prodat in Regione , agri Setini, quam vulgus i Maruli appellat, non procul ab Appii sero, positam villam P. Cornelii Cethegi Consulis, quo loci subdit essellam sua aetate lapidem Terminalem cum epigrapher
AGER PILI VATUS P. CORNELII CETHEGI.
143쪽
veruntamen palam est L. Florum loco jam adducto Consulatu; M. Cornelii Cethegi meminisse, quem ideo putamus Pomptinas paludes culturae reddidisse, quod Villam paternam finitimam possideret in Setino. Dein Caesar isti usinodi paludis exsiccationem tertio aggressus est, - ει quoniam ob aquas ex Ufente, & Amaseno exundantes finitimi agriniare versus in summo Versabantur discrimine, idcirco meditatus est aggere viam Appiam munire testimonio Plutarchi in vita C. Iulii Caesaris: Paludes in Nomentanis, in Setinis deritare molitus est, atque sisere campum, qui multa millia posset capere agricolarum , Suetonius in eodem Caesare cap.qq.: Siccare paludes Pomptinas desiis nabat, idque opus Caesarem incoepisse constat ex Dione lib. q. qui agis geris per Appiam ducti meminit, quemadmodum de vetus interpres Horatii ad satyri s. lib. I. Quod opus Caesar destinaverat,aut ineoeperat, Augustus tandem perfecit: hic novis aggeribus extructis Appian restituit , & campos inundatione squalidos ad culturam revocavit
quemadmodum literis mandavit Vetus commentator Horatii de Arte Poetic. ad ea carmima et Debemur morti nos , nostraque etsive receptus - Terra Neptunus classeis Aquilonibus areet et rRegii opus ,flerilisve diu palus aptaque remis , , i Vicinas urbes alit in gravesentit aratrum I lSeu cursum mutavit iniquum frugibus amnis. modo autem sub is , inquit interpres, quod non tantum terba bominum intereant: sed in bomines ,'omnia eorum facta quod tribus t probat exemplis a Primum de Ostrensi Ponti . nam apud Osiam Ci- , mitatem Augustui more irrumpens interclusit , Ur aggere terra, ef
lapidibus obseruxit, Portumque ibi fecit: fecundum de Pomptinis paludibus, quas Augustus exsiccavit, in habitabiles reddidit, injecto similiter aggere lapidum, tr terrae et tertium de Tiberis fluolo, quem Agrippa de proprio declinavit alveo, ad eum per quem modo fuit: de paulo posti Divus Augustus duas res disinar fecit, ut Pomptinam
paludem exsiccaret,in in mare meatum babere cogeret, ut arariposet: deinde Portum Lucrinum muniῬit, Hic Acron, cui consentit Strabo
lib. s. qui scribit Augustum sessam longam ad Appii forum usque du-
144쪽
xisse ut palustres aquae in eam derivatae , atque in mare exoneratae cant posculturae aptos relinquerent , quamquam Holstentus adnot. ad Ciuverium lib. 3. pag. a ooq. haec subiiciat: Falsum buc: nam agger vic piae non ea est altitudine ut fluvios exundantes intra alveum conti.
neret , fe/ pQm in ima via meteri Pontes, Arcus vetereι visuntur, sub quibus aqua derivabantur, in quo ipse fallitur Holstemus ,
quum antiqui hujus aggeris meminerint , & revera agger nunc etiam appareat hac arte factus, ut aquae ex Usente exundantes continerenturne supra Appiam excresterent, & quae ab alia parte mare versus Vel per Pontes, te meatus Appiae decurrerent, per fossam jam dictam exonerarentur in mare, quod nemo ea loca vilitans negaverit; quam
quam piscarii novarum rerum cupidi pro piscium piscatu pluribus in locis Appiam obtriverint, ut per ea pisces vagari possent. Poti luc Traianus Appiam instaurans exsiccationi etiam paludum incubuille dicitur ex Dione lib.6 8.: Per Pomptinas paludes via a xv lir ως, extruxitque juxta vias aedificia, pontesque magn*enisismo θας,
unde non deiunt qui reserant incertum esse an Appi m i- i , qua nunc visuntur Trajanus, an Appius, vel Augustus muniverint; quamquam mihi liqueat semper iisdem saxis Appiam stratam, iisque usum fuisse Augustum, quum e devastata esset, aggeremque illi iniiceret, N Traianum, quod Romani bellis ingruentibus viam illam satis commodam regio exercitui saepe sepius evertissent ad hostium adventum, accessumque impediendum ex Holstento,& rchero supςrius adductis. Porro idem Κircherus arbitratur cultum camporum Pomptinorum diu durasse, . quod ni salior probatur ex sequentibus cippi, ant, quis , quos refert Ligorius in MSS. Otthobonianis abutario, de voce Licimniano. Alter effossus prope Circaejum sic:
TL CLAVDIVS AUG. LIB. PROTUS TABULARIVS A RAT. POMPTINA SIBI E Τ SUIS FECIT LIBERTIS LIBERTABUS POSTERIS QvE EORvM
145쪽
qui lapis ostendit Augustum exsiccatis paludibus Pomptinis agrum ex iis sibi secisset privatum , praesecisse etiam Claudium Libertum suum rationibus introituum istiusmodi agri. Alter eossus non procul a via Labicana lixς habet;
D. D. N. N. GRATIANI AUG. , . . Quare constat ad annum salutis nostrae CCLXXXVII. , 5 ab V.C. MCXXL, Sc sc spatio tercentorum,N pluxium annorum hasce paludes exsiccatas mansiile, & Imperatores in eo situ omnia praedia ab August liberatore a colluvie aquarum vindicata possedisse usque ad Gratianum ; ex qpibus intςlligitur cur Trajgnus , Nerva Coccejus , & uti vini dotri putant, Domitianus quoque viam Appiam Drn verint, Atque muniverint. Id enim eos, quin de alios sequutos Principes secisse dicendum est, ut vi torum commoditati occurrerent , atque etiam serearent ab inundationibus agros privati patrimonii , ex quibus frumentariae rei plurimum consultum erat, Quomodo autem Romani hos agros custodirent patet ex Festo
lib. I 6. qui ait; Aera da locantur Pomptina flumina, idest purgand Iretae enim vocatantur arbores, quae aut ex ripis numinum eminerem saut in alveis eorum extarent, sic dictae a retibus , quod pneurtume naves impedirent, & quasi irretirent, unde Aulus Gellius Attic.Noct. lib. II. cap. II. arbitratur retanda flumina locari, idem esse ac purganda , ne quid aut morae, aut periculi navibus in ea virgulta incidentibus feret,quemadmodum interpretes Festi explieant Quare habemus,Quirites quotannis locasse haec flumina, ut ita conductores ea a vepribus, arboribus, virgultis, & herbis, quae in iis fluminibus nascuntur Upum garent, & sic aquae libero cursu in mare fluerent: quum juxta expe rientiam etiam praesentem pateat hosce fluvios tardos esse, multamque herbam salustiem parere, quae fixis radieibus in imo, & solus
146쪽
super aquas expansis ita impedit aquas decurrere, ut eas restagnaria faciat: unde plerumque evenire solet Vere, & Eslate e suis alveis aquas erumpere, & vicinos agros inundare, ac naves irretiri. Quibus veris instrumentis hasce herbas Romani eradicarent mihi non liquet , licet sciam nunc bubalis in ea flumina immisss id fieri, nam ii dum connatant, Sc obnatant radices evellunt. At quanivis in hunc modum purgatis fluminibus contingat statim aquas quinque, & ultra palmis decrescere, nihilominus ob aliam causam istiusnodi usus inutilis dignoscitur, nam bubali irruunt pedibus, & capitibus in aggeres, alveos que replent terra, quae ex iis in flumina praecipitat. Hic status rerum
De palude Pomptina sub imperio Summorum Pontificum
Etulimus superiori Capite quae facta sunt ad hasce pal exsiccandas veterum Romanorum aevo et superest - modo ut memoremus sequiora tempora, quibus Barbari Romam, Latiumque imperio tenuerunt. Hi quippetia omnia sere Latii magnifica monumenta, & cum primis Viam App am scede vastarunt, donec Caecilius Decius Maurus Basi lius ex nobili Deciorum progenie Theoderico Regi Gothorum, Senatuique Romano obtulit se privata manu id Regium opus restauraturum: quare Theodericus Senatui Romano scribens gloriosum sibi duxit nobilissimo Senatori in hunc modum statias referre.
VIr magnificua, atque Patricius Deciusgloriose rina Rempublicam amore devinctus ultro poseulavit moto mirabili , quod vixpotuisset sub consilio nostrae pietatis imponi; paludem Decennovii in hostis modum vicina devastanum , foearum ore patefacto promi
147쪽
Hubsorbera iliam vastitatem ι qua ub turniω- licentie quondam mare paludesere possedit, culti ue locis inis cum super unueni unda diluvium terrenam gratiam olvestri pariter horrore 'confudit , nil utiqve nutrienν sub liquore: spoliatum fucti bus Visorum , postquam obnoxium coepit esse paludibus. Ideo miramur priscae confidentiae vi Gm, ut quod diu virtus publica refugit , manu privata susceperit . Hunc ergo audacem laborem aggressurum se laudabili perfectione pollicitur est; ut pereunte damnoso gurgite,quae fuerant amissa, ulterivi non perirent; unde nostras super bax parte fertilitatis postulat jussones, ne sine authoritate publica subeat opus oximium quod erit cunctii viantibus profuturum. Sed vo1 Patres conscriptipraesentibus decretis adnuimus, ut ad dicta loca Decennoυii duos ex vestro Corpore dirigatis, quibus arbitrantibus, quantum spatii restagnantis incursibui paludestris illuvies occupaverit, fixis terminii adnotetur ; ut quum ad perfectionem promissum pervenerit ψliberatori suo reddita terra proficiat, nec quisquam inde aliquidpraestimat attingere , quod tam diu invadentibui aquil non potuit vini
Ex hac epistola Theoderici apud Cass1odorum lib. L. Variar.
intelligitur duos Senatores missos, qui terminos palustris agri statuerent, quippe Rex, Senatusque decreverant Decium tantotum auctorem bonorum totius agri ad culturam revocandi dominum , ac posses.serem futurum . quod ex altera Epistola 3 3. a laudato Rege eidei Decio scripta patet . .
Vobis itaqur desideria justa petentibus praesenti auctoritate concedimur , u Gunii Decennomiipaludibusqueflceatis emto
psi eas in solum rura revocata; nec ullam metuas libertatis rebus ex
148쪽
1isibus vindicatum; aequum est enim, ut unicuique suusproficiat labor. Ergo liquet Decio liberatori totum id terrarum spatium , quod aquis obrutum erat, & a duobus Senatoribus circumscriptum, sine ullo censu fisco solvendo, aut dominis, ex Theoderici rescripto fessio Feliciter opus perfecit Decius, & stagnantes paludes exsiccavit Appiamque restituit, quemadmodum ejus rei adhi c extat Terracinae in columna quadam ad posteritatis commendationem inscripta memoria, quam & hic apponendam duximus.
DN. GLORIOSISS. ATQUE INCLYTUS REX THFOD RICUS VICTOR AC TRIVMF. SEMPER AUG. BONO REIP. SsATVSCvSTOS LSBFRTATIs ET PROPAGATOR ROMANI NOM:NIS. DOMITOR GENTIUM DECENNOVII VIAE APPIAE, ID EST A TRIPVS VSQUE TERRACINAM ITER ΕΤ LOCA QUAE CONFLUENTlBVS AB UTRAQvE PARTE PALUDIBUS PER OMNES RETRO PRINCIPUM INUNDAVERANT: USUI PUBLICO, ET SFCVRITATI VI ΤIUM . ADMIRANDA PROPITIO DEO FELICITATE RESTI-ΤVIT, OPERI NAUITER INSUDANTE ATQUE CLEMENTISS. PRINCLPIS FELICITER DESERVIENTE PRAECONIIS: FX PRO
EX CONS. CRD. PATR. QUI AD PERPETvANDAM TANTAM DOMINI GLORIAM PER PLURIMOS QUI ANTE NON ERANT ALBEOS
149쪽
Ea enim est felicitas Principum, qui opera publica privatorum, manu facta sibi adscribere solent, quod faciunda concesserint. Ex his quoque compertum habes istiusmodi paludem Decennovii tunc dictam , quod Ufens ea aetate Decennovium vocaretur , uti scripsimus Cap. I 1. Per Tripus hic nil aliud intelligitur, nisi tres Pontes , qui ab Appii foro Terracina Romam venientibus dissiti sunt quatuor sere mille passibus, quamquam Cluverius legat Tribus Tabernis, queata ideo insimulat Holstentus Adnot. in Ital.Antiq. ejusdem ad pag. IOO .lin. 23. Κircherus, Ealii. Porro domitis tandem, expulsisque Roma Gothis, quum Imperatores partim Constantinopoli , partim in Occidente vagas. & instabiles sedes sortirentur, atque adeo Roma Praesectorum, & Pontificum curae relinqueretur, ruptis vastatisque in ea cofusione teinporum aggeribus , campi Pomptini denuo pristinam illuviem passi sunt; quippe neque ulla magni momenti fabrica nisi continuo annuis in hunc finem sti pendiis sarta tecta conservetur, diu durare potest. In hoc statu manserunt ii agri donec Bonifacius VIII.ex nobilissima C etana gente,ut Sirminetani Ducatus familiae suae addicti paludosis aquis obnoxios campos ad culturam revocaret, Nymphaeum amnem,fluvium LNicolai, aliumq; Falconis,per fossam artefactam duxit in Cavatam Setinorum,scilicet in eam fossam, quam Augustum fecissise scripsimus Cap. Iq. Quippe Nymphaei, & praedictorum fluminuata aquae tunc breviori via per tres Pontes a Trajano supra Appiam con structos ad Pontem Trouae , & inde per alveum, quem Ris Marti Nuvocant in mare educebantur, neque per Cavatam, aut Setinorum ter .ritorium confluebant:cujus rei vestigia clarissima nunc etiam apparent, Massertor est Plinius lib. 3. cap. s. aliis s. qui in antiquo Latio inter Antium, &Circaeium statuit Clostra Romana. Sic Ptolemaeus, S Tabula itineraria .
Clostris IX. Ad Turres Albas III. Circaejos XIX. Itaque Clostra Romana dissita ab Astura spatio trium mille pas suum, erant ubi nunc est locus vulgo dictus Foce di Fciliano nanias ostriim
150쪽
ostium Laeus laudati tribus milliariis distat ab Astura; alius verδ locus in Tabula notatus-Turres Aoas,li est quem hodieque Tumuistum vocitant,qui tria millia passuum a jam dicto ostio lacus Fogliani abest, uti patet ex Holstento in Cluverium ad pag. 992. linea Io. &lin. I s. N seq. qui ea loca exploravit, di cum duabus chartis MSS. Vaticanis paludis Pomptinae a peritissimis Geometris consectis contulit. Alveus quem dicunt Rio Martino artefactus usque ad id ostium lacus laudati ductus hodieque apparet: quandoquidem ea erat aquarum derivatio , ut Nymphaeus cum aliis Sirmineti aquis per tres Pontes a Trajano in Appia confructos , dein per flumen antiquum , idest partem fota Neronis,usque ad Trovam,& inde per alveum Rivi Martini usque ad ostium lacus Fogliani fluerent, & in mare exonerarentur, quod testantur Holstentus loco mox dicto , Urcherus etiam , quin ejus alvei exsiccati , & profundi elara vestigia , & literae Pontificum infra reserendae. Quamobrem ni filior Romani id ostium lacus,Clostra Romana dixere, quod claustra quaedam ostio Nymphati amnis apposuissent contra vim Oceani ne oppleretur arena Hessienio teste. Bonifacio defuncto, Setini aquarum detrimento aggravati impigre causam suam apud Pontifices succetares egerunt , omnem tamen eorum conatum irritum fecit abistia Pontificum, qui Avenione. S dem constituerant, donec Romam remigrante Gregorio M. sunt, qui dicant Martinum V. ejus siccetarem antiquum Nymphati cursu
restituisse , & alveum Rio Martino dictum , de quo jam verba secimus
excavasse. At sane errant , quum is alveus antiquissimus esset , de RQ-manorum aetate factus. Pro certo tamen habeo eum Pontificem, quum
Cardinalis esset , N Camerarii Sedis Apostolicae munus gereret ea loca. . visitasse , plura per sesatentiam, quam tulit, decrevisse, quae dein Eugenius IV. Calixtus III. Pius II. & Sixtus IV. irrita fecerunt ; quandoquidem quae Eugenius, & Calixtus statuerunt satis expressa sunt in literis Pii II. quae omissis iis, quae redundant, lis sunt.
PIUS EPISCOPUS.FActa Nobis super iii per dilectum filium Franciscum de Cbineis
familiarem nostrum , quem ad ipsi fines intuendum , in ei locorum terminandum destinaUmns plena informatione , ac de mersetis