장음표시 사용
461쪽
SOLEANT hoc facere, sed potius non nisi RARO, imo RARISSIME contingant. S. V. Memadmodum antem hic sitff omnino est ingens a, In reeentioreer aratio Vulgatae, praesertim in recentiore schola medica, pathologiae; iquoad messica ita fundatur illa propemodum ab lute, aut certe maximam partem, in
neglectu distini lioliis illius, non selum totius MEDICAE sed domu
etiam vectae antiropola ae fundamentum constimentis, inter tum & viuum
torpus simpliciter, MIXTUM atque TEXTUM, VI M.
Vbi nempe necessitas utique postulat, ut potius in recensendis corporispathematibus praecipuus respectus habeatur ad illas proporriones, quas quaeranque tales lasones exhibent in ordineta coni iturionem illarum Patruum aut actionum vere VII ALEM UL Hoe enim considreandi modo elucescet demum, S Actiuitat vita
vindicabit sibi locum don solum proprium, sed etiam longe dignissi- lis in palliolomum, ipsa ACTIVITAS VITALIS, quomodo in variis oeconomiae suae dignis- impedimentis sese gerat, non tam vere passue , Mam potius p in ' i'-ACTI : nempe consuetos suos MOTUS ita utique his ituendo , ut illis simplicemdirectam energi- c, se laedentis quoquo modo praeo cupet , & partim ita ei aciam minuat, partim ipsam caussam uniuetam etiam materialiter expellat, atque ita corpus in solidum ab illa liberet. Haec res eum non solum ipsa, sed etiam fere qui equid ad illam directe pertinet, hucusque, inprimis autem in recentiore schola, vel plane
non, certe minime condyle, diserte inquam atque distincte , tractata fuerit, fieri aliter non potuit, quam ut magni numeri variorum assidictuum rationes adeo alienae fingerentur, ut neque cum Hstoriis affectuum consentirent, neque cum Writate felicis Praxeos conuenirent, sed passim nouis commentis fulciendae atque colorandae essent. s. VII. Dum autem hanc partem doctrinae medi e tractare C rea termi aggredior , non seque placet prolixum esse circaetri es, Medicis partim, nos medicos
partim Philosephis familiares , circa ordinem atque motum caussandi. & Philosophia E communibus enim studiis notum esse utique debet, quo sensu aliquid n*n piacet dieatur vel incienter vel instrumentaliter agere; materialem, forma- 'is 'respectum habere. (Quantumlibet enim exempla plus quam decet familiaria, imo etiam passim notissima sint, quam cras oscirca hos conceptus errores errent etiam illi, qui non solum informare sed etiam resormare alios in animum inducunt: tamen hic non est locus has tales res tradendi, sed suffecerit solumcommendare, ut opportuno loco atque tempore haec res utique recte percepta atque perspecta in
462쪽
breuiter notantur. Caussa occa
sionalis. Antecedens, continens. Exemplo vo
posterum ita usibus suis, nempe vera distineti concipiendi, per splendi, atque edisserendi, adhibeatur. Cum sine his subsidiis vanus utique sit conatus, inprimis in eo studio, quod sinpliciter de ordine atque vera ratione caussandi tractat, nempe AETIOLOGIA PATHOLOGICA. VIII. MEDICAS etiam appellationes causi rum suffecerit
breuiter solum notauisse; ubi nempe familiares sunt voces caussaepro. eatarcticae, seu occasionalis ; caussae seu antecedentis; caussae continentis. Nempe occasionalis diei solet talis, remotioris ordinis S in agendo essicaciae, caussa, quae antecedentem impellat, ut fiat proxima ; id est , qualemcunque impulseum aut instinctum praebeat, ut in ad Eum seu essecti, deducatur illud, quod ex indole propria anteeeden.tis caussae, velut in proxima potentia constitutum est. Ita enim caussa antecedens describitur, quod sit res aut proportio aliqua, tali dispositione asseicta, .quae mox in actuui deduci valeat: nempe, quod Philo sophi dicunt, in proxima potentia constitutum esse. Caussam continentem appellant Medici talem siue materiam, siue modum atque halittim, quae praesentia sua es magis veluti immediata etgendi ratione affectum, tanquam diret lum veluti sinim esse tum ponit, infert, imo patret. S. IX. In qua re vix locum habere debent partim nimium scholasticae , partim etiam non satis intelleilo respectui ab actis, et italium superstructae : quam in rem pensitari meretur
libellus s de caussa continente. Ita enim v. gr. materia domitum concitandi compos, imo vero quae vel solum longe utilissime vomitu reiiceretur, ad euitanda ita grauiora subsecutura damna, quam diu in ventriculo haeret, esst caussa continens cardiuig aenauseo se, conatuumque atque impetuum domitoriorum. Quantumlibet illa non imme. citate auiapo co-mechanico motIam Domitusve ciso incutiat, sed hic ab alia longe caussa solum PROPTER illam talem materiam ita instrua. tur. Vbi nempe vera ratione caussario omni utique eum attentione
discerni debent illi actus atque effectus, qui minime AB aliqua materiali aut corporali conspicua caussa ita fiunt; sed solum PROPTER eandem ab alio prorsus agente. (Vocant talem respectum caussandi atque agendi Philosophi moralem; nempe quod non phaerio directe
corporeo contactu cum re corporea effectum physicum edati sed nudam magis aestimationem Sisinnplices resectus ad res alienasintimero, loco vae tempore introducat. Vbi nempe caussa moralis vocine ipse Filii,
qui PROPTER aestimation , nempe PROPIER VSVM certum, feri demum, seu IN FVTVRVM ita impetrari debet. Vnde frustra
463쪽
PATHOLOG. PART. I. GENERAL. SE . I.
sint imperiti, qui me morale simpliciter de mori is, Uirtutibus, aut cogitatione atque ratiocinatione direct a unice interpretantur. Quibus ita praemonitis aggredior bono cum Deo ipsam tractationem, S ante omnia de ueeritate historica dispositionis ad aegrotandum in genere totius huius dogmatis fundamenta auspicabor.
J. I. INgens eerte ela praeiudicium autoritatis in dum ille Epist. paradoxon,
ad Damagetum scripsisse memoratur: .κ νοε-- bH γε isso sis, totus homo a natiuitate morbus est: vel, et nitiersi qhomines, omnis homo ex natiuitate, e methodo & indole nileendi, my 'nihil nisi aegritudo, i stema aegritudinum, exsistunt. Interim HAEC. 8o,dem AssERI so NON EST VERA. Dum non solum immensUs nume- experiantur. rus hominum uiuit , qui per, imo aetatum periodos minime aegrotant; inprimis ita, ut Medici artificiis indigeant: sed inprimis etiam, nisi plane peculiares per indiuidua caussae velut impetum facient, iisque, quod aiunt, porta patens pandatur, immensum quantum plures immunes vivant a morbis, quam eosdem experiantur. Ingens hoc primo auditu paradoxon tractaui etiam propria dissertatione, nempe: suodsinguli homines raris numero Paucis dera specie, morbis per totum uae Ditae decurium assciantur. s. II. Interim res e vera quotidiana experientia est omnino Experientia manifesta; dum utique singuli homines longe maximam suae vitae par; quotidianatem a veris morbis immunes vivere ubilibet obseruantur, neque nisi compiob tur, per peculiares aetatum, motunm, υita generum, Iocorum, tempestatum, quin violentorum impetuum accidentales interuentus in morbos coniici. Ita enim in quotidiana obseruatione notissimum est, quod numerosissimi homines partim in diffusissimis Africae, Americae regionibus, partim in media Europa, quantumcunque etiam Pessimis nio-
464쪽
Ii et Viri, aegrotant, non tam variis morbis occU-pantur.
Frequentia morborum in homine prae brutis.
, sius passim perdita, magna suae spatia plures imo plurimos sub.
inde annos vel prorsus intemerata ct velut absoluta sanitate expleant, vel ad minimum nihil effatu dignum, ante omnia autem nihil istis opinionibus de tanta thominis' periculatione morbis era consonum expe
III. Accedit autem huic obseruationi altera, quod etiam illi homines, qui utique saepe aut diu aegrotare reperiuntur, non tam variis diuertarum generum morbis occupentur, quam vel Uno eodemque infiitibus morbor vel sub diuersis schematibus prosapiani tamen Vnarn eandemque, seu iuxta scholas eandem seriem sib- alternam, pro fundamento habentibus. Nempe obseruanda haec hi- veritas de INFREQUENTIA morborum in corpore humano tanto magis est, quoniam retia, tramite O manu veluti deducit ad Atio. Iogicam illam considerationern , quod ita rariorum effectimna etiam caussae pares supponendae veniant, nempe nequaquam ita per triuia o uiae, sed rarius, tali energia ad minimum, si vel maxime non toto genere, occurrentes.
IV. Quemadmodum autem haec consideratio maximi certe momenti est in hac tandamentali parte pathologiae, nempe veritatefacti, seu historia aegrotandi; ita iungenda tamen illi est etiam altera haud multum dispar, dignitate vero etiam sol dae pensitationis vel maior atque luculentiox. Est autem haec FRE ' ENIIA morbortim in fumano corpore prae brutis. Certum hoc esse, nimio pluribus eiebus morborum & infustibiis obnoxios esse homines, quam bruta animalia , neminem hominem latet. Interim cum etiam ipsa bruta, id est animaZiu in genere, an male inquam corporis an malis in genere. adeo unius eiusdemque sint indolis, Ut ad potentiam codiruptionis absolute omnia Pniformiter sese habeant, nec ulla praerogatiua usquam compareati est propterea profesto haec res non silum in genere digna, quae conside etur; sed etiam quae recte & quantalibet aereiso re expendatur. Et hoc tanto magis, cum, quod certe merito mirandum venit, haec in ipsa re adeo notissima veribras uniuersae scholae medicae dogmaticae nullo adhue tempore in mentem venerit. Vnde illam tanto magis de integro perpendendam &mihi sumo, & omnibus bene perpendeodi gnaris atque curiosis merito
465쪽
QVI RARIVS ET FREQUENTIUS AEGROTENT. MEMBRUM LARTICULUS I.
Non sine praetrian i caussa, uti sub caussarum enumerationibus elu- Rarius aegrotacebit , quantumlibet Medico corporis inprimis humani competat tam animalia cura, allegamus tamen hoc loco , tanquam in principe prorsus sta Pone, br*xd animalia bruta. Sed tamen ex illis etiamferas inprimis prae domesticis domitis: ex his ipsis autem etiam ea praecipue, quae insolentibus hominum moribus & seductionibus minus adsuefiunt, quam qui huic
S. II. Ex ipsis autem hominibus aegrotant utique rarius ho- Homines sim mines S simplicissimo Dictu utentes (cuius qualitas veIuti certiss me et- plicissimo vi- iam quantitati modum facit,) & laboriosiore seorporis tamen eiuyxentes, Droprie laboribus . non seque animi vitae ratione utentes; S a quibus-
uis animi, immoderatis moribus seU motibus alienI: Omnino vero etiam
ab aduentutis quoquo modo Biolentis perturbationibus immunes; quantumlibet etiam harum non tam insolute moderatimnse Parem Uitatiores magis magisque tolerare consuescant. f. IIL Vnde omnino censum eorum, rarius aegrotant, mis arbusT- merito claudunt illi, qui variis rerum corpori quantumcunque familia- bus murtipIicirium etiam abusibus multiplici experimento magis magisque a uerae. β pq imen; runt : qui nempe, si non absolute, tamen inter caussas ipso genere ' Pares, rarius inde ad actualem aegr tudinem deducuntur.
Ex aduerso frequemius senotare obseraretur ceutigenerali me ho- Frequentius mines prae brutis , ita inter homines illi, qui moribus peculiariter aegrotant inter coactis non tam simplici ri, quam varietate , & non tam diuersitate, homine , qox quam VeTa uduersitate V1OTVS uti consueuerunt. Quae etiam di--Puq τhermas uti gustum lenocinio peruertit, ita passim praeter Politutem hi ita eriminus conuenientem etiam quantitatis excessa corpus onerat i adeo ide deside, &temeremateria3 1icit coaceruat, quae nonpossint non oneri Osen- otiosi,
466쪽
Animi moribus & motibus indulgentes. Eonsuetudinis energiae obnoxii,
Haereditariis dispositionibus subiecti. Historia pote
statis morborum in corpore humano.
8 PATHOL. PART. I GEN. SE .L MEMBR. I. ART. III. damno esse. Deinde proximi his sunt, qui desidia atque otio tor
pentes, interim ab nihil remittunt. I. II. Certissime vere omnium frequentius obnoxii sunt at que manent morbidis assectibus, quicunque ANlMI moribus atque MOTlBUS multum indulgent: adeo quidem, ut etiam vel simplex ratiocinationis intemperantior usus plurimum in hoc genere valeat. . III. Sicut etiam squam tamen suo loco merito inter animi
pathemata refero) CONSVE IVDO plurimum in hoc quoque agere possit; partim per insuetudinem, partim per nimiaesensibilitatis simplicem adsuefactionem. Cuius rei exempla quotidiana sunt in nimium sollicita diaeta, ciborum duriorum scrupulosa evitatione, potus perpetuo calidi adsuetudine. (Quantumlibet hie etiam passim mentis quaedam auersio atque meticulosa inquietudo subsit: nequaquam tamen totum negotii iundum exhauriens.)f. IV. autem energiae ad aperiendum aegritu. didi aditum maximo iure accenseo HAEREDITARIAM dispositio. nem; utpote quae non solum verae , sed intimae ct non obliterandae ad. suetudinis gentium exhibet, adeoque in hoc negotio efficacissimam sese gerit: magis tamen ad suscipiendos atque repraesentandos motus morbidos , quam adeo faciles eorum funestos effectus gemittendum.
HISTORIA ENERGIAE AEGRITUDI NUM IN GENERE.
f. I. Uximo certe iure ad generalem historiam morbidae constitutionis in eorpore humano subiicio tantisper pariter simplicem POTESTATIS morborum, non tam simpliciter humanum, quam in corpore humano. Vbi nempe simplex historia, nempe nuda experientia, utique manifestum reddit, quod plerorumque imo omnium illorum morborum, qui non simpliciter a rudi Diolentia externa proficiscuntur, nulla usquam sit dirina atque simplex potestas in eorpus humanum: sed quod potiras omnes morbi tantam ab oeconomia et itali REACTIONEM perpeti necesse habeant, adfinitate, etiam sine alio aduentitio artisciali adminicaeo, ipsi quidem morbi cmateri uter sibigantur, expugnβ'tur, eliciantur: corpus autem non solum ad
467쪽
HISTORIA ENERGIAE AEGRITUDINUM IN GENERE. s
ad antiquam oeconomiae suae regulam reuertatur; sed etiam in ipsam textum suae atque is uisiturie integra tuem, sicubi illa violata fuerit, restitu
IL Nempe considerandam omnino in hac sese classe offert spontanea SPONTANEA illa MORBORUM DEPULSIO, O oeconomiae corpo- morborum
ris in integrum restitutio, qua etiam sine ullo externo adminiculo mor. bi curantur; & quidem non ruris aut per accidenssi forte obtingentibus eois oesi re exemplis, modis aut methodis: sed potius ita Vniuersaltibus atquestituti, petuis his omnibus, ut nisi impedimenta potius per accidens indiuidua obiiciantur, perpetuae sint morborum talium etiam sontaneae cis rationes, depulsiones materiarim, liberationes autem atque restitutiones Hrtium re actionum. f. IIL Ne in hanc rem longinqua testimonia quaeramus, ci- Innumerss existamus merito maximam totius mundi partem, in Africam, Ameri- emplis prob
eam; imo ex ipsa Europa longe maximam hominum partem, rusticam, VPrurimos ebeiam, multarem multitudiuem. In hiS Omnibus quid notius est, diu si se quain non solum alios, sed ipsos etiam omnino PestuenteIMCpa umme bo, periculosos morbos innumeris exeminis, sine ullo artificio sed sua quod niculi, subiai. aiunt sponte, ita corrigi atque subigi, ut pasiim Venditata artisciosa auxilia , si res redite aestimetur, nihil quidquam praerogatiuae obtinere possint. Dieo, quod hi morbi ita sine alio artiseiali adiumento in ordinem redigantur, negae tempore, nec aepericlitatione, vi incommodis semsationibus maioribus aut deterioribus, quam sub plerisque adhibitis fieri obseruatUr. f. IV. Est autem in hac re iustissima animaduersione digna Morbi exquisi-
illa circumstantia, quod non solum specie multi, sed inprimis vehat in finiti affectus morbidi inprimis quadam ct exacte cireumferipta temporis mensura ad hanc spontaneam lanationem deducan neam tanti . tur: &hoe quidem tam inparuli infantum, quam diuersimode magnidi, nem deducun imo diffusis annosiorum corporibus. Et hoc quidem inprimis per mani- eurisces ascretarum materiarum expulsiones: quae, quo magis morbus male cedit, adeoque secundum vulgarem conceptum ortior est S potentior, eo minus procedunt, nedum excedunt, sed potius deficiunt. Verbo:
habent morbi etiam ad spontanetim sui progressum & exitum quemlibet, inprimis autem sponte Diutarem, in genere plus minUS certam, inspecie vero etiam statam temporis rationem. Quod hic illic peculiarem
468쪽
so PATHOLOG. PART. L GENERAL. SECT. L MEMBR. II.
MEMBRUM ILHiSTORIA DISPOSITION/S CONSP CV AB
AD MORBOS, SEU CAUSSARUM MORBORUM IN GENERE
S. L. Caussae , per Sc DEr indirectum subindicatum iam generaso propter quas L farum morbos machinantium es dum sub commemoratione, qui--commia homines& frequentius aegrotent,. nominatae utique sunt, alii ' ,-cmissarum rationem habent, PER & PROPTER
vel internae vel 'tum parras eorporis, tum actiones oeconomiae varie alterantur. Hic extemae.. eum historiam causarum morbiferarum in genere generalissimarum , inquam, memorare suseipimus, primo omnium loco d stinguimus inter caussas internas atque externas, aduentitias S simpliciter
mads Violentas. INTERNAE illae sunt primo Ipsa MIXTIO omni-- , S TEXTURA Olidarum partium.. Dispositio qui- , . . II. Interim: dignissima utique contempllatione , & tantodem ad mor- magis, quo minus ad uniuersae scholae medicae considerationem peruenit, est illae veritas, quod quantacunque uti re vera summa exsistat, sit haec iaci c. sit; ' teque atque texturae dispositio ac habilitas adi subeundas graues me sequitueri l ones es nihil minus tamen quam proportionatus euentus huius rei unquam saccedat sed potius immane illud paradoxon hic occurrat, quode caussa paratissima tamen essessus longerar mus sequatur. T. Athleticus IIL Ne tamen hic , ubi demum simplicius pro Orporis habi- ferre' voluimus, altius potius ad consideratio es quam simpliciores enar- progrediamur: producimus potius primo loco illam & Hippocrati iam pridemmoratam, & vulgo etiam hominum hodieque satis notam constitutionem corporis , maxime imo quasi sensibiliter abhnde sort- m. Habitum athleticum vocat Hippocratei s Galenus atque posteri interpretantur, quod supremum gradum persectionis sanitatis talia eor- pora tunc habeant: unde fingunt,necessarium esse transitum in deteritas, eum nihil phscirem ( neseias tamen es quo Deneraliter sermo argumento, verius autem diu in eodem statu manere possit: afummo vero gradu non detur progressus nisi retrorsum, nempe iterum deorsum. Vulgus hominum uniuersum celeberrimo prouerbio hanc rem eloqui
469쪽
HISTORIA CAUSSARUM MORBORUM IN GENERE. qnetur: Bie gefundesten Eeute perben ain criten. Sicut etiam ilia
pari expressione verborum enunciant: , ψ am
s. IV. Interim cum etiam passim S ingenti quidem numero r. Anima pa- 'homines utique reperiantur vitali constitutione per satis longum tempus fruentes unde nec ipsa haec adeo eminens atque directa cauca aegrotandi reputari possit: aduertendus merito est animus ad alteram eius census, dico atque domesticani caussam , cuius efficacia oeconomiam corporis alteratai perturbandi uti praesutissima exsistit , ita not a passim est , imo nemini homini ignoranda, si modo
leuiter in mentem ipsi reuocetur. loquor de ANIMI PATHEM TIBVS eorumque efficacia in alterandos mditus cordis, velut immediate promtissima. In quo certe effectu longe superant animi pathemata omnes alias caussas, utpote quarum nulla nota fit , quae ita prorsus in Ynstanti hoc praestet , nisi suprema diolentia in organa immediate interitum veluti inducat, aut quoquo modo exquisitissime illa impediat, comporali simpliciter actu. . Dum interim allegata nihilvsquam corporeum siue incere, siue directe esseere sentiuntur; sed simpliciter MOTVS alterare, i& per hos demum fluiduinprimis partibus
ulteriores alterationes conciliare. V. Tertium locum internarum atque domesticarum hu- g. Egeretionesiusmodi caussarum vindicant sibi maximo iure EXCRETIONES, quod- impeditae dc eunque sui successus detrimentum incurrentes. Hae enim ita quoquo modo perturbatae trahunt utique post se non solum plures, sed & semiliariter graviores reliquae oeconomiae turbationes. siuarto loco stant, . Assumta. primo vera inter aduentitias caussas ASSUMTA. se ut oeconomiae corporis absolute necessaria sunt, ita habent utique & oecasionem promtam S energiam proportionatam perperam instruantur cylantitate, qua itate, tempore atque ordine. Dintum locum occupant re- s. Res non-liquae vulgo ita dictae res NON- NATURALES, inter quas nempe Daturales. Diuere & Uersari corpus oporiet; ubi cum primis frigoris & caloris varius aditus & praesentius & potentius passim alterat corpous. SOMNI& VIGILIARUM, MOTUS etiam & IETIS non sunt ultimae aut leuissin e partes, ad alterandum corporis statUm; revera vero ultimae, si non plane nimium a iusto tramite in diuersum abeant. Postremo
470쪽
f. Res extra- loco merito stant res extranes , ad oeconomiam corporis plane non per neae, fioto tinentes, imo optas vocant toto genere pretier naturam: quae nempe
genere pre(xqv manifesto magis directam vim inferunt partibui aut motibus in cor- Energia sui- s. VI. Longissime autem omnino es spatio pIurimum posturri, saporum haec omnia remoto distant pleraeque illarum caussarum, quae lodiernis N acorum val--solenniter pro proximis passim allegantur; potesates nemperum , sapores es acores. Cum enim ipsa historia, nempe quotidianae 'muntiis, affatim commonstret, quod hic talia subiecta partim omnibu3 partim plerisque hominibus familiaria atque communia ,. tamen propterea non aeque muliis , ne dum omnibus hominibus illos effectus concilient, qui iisdem e reliqua hypoctes adscribuntur; adeo, ut etiam passim magnus numerus eorum , qui istis talibus rebus etiam assatim abutuntur, nihil talium damnorum inde persentiscant: apparet inde utique satis Iuculenter, quod non nisi Ualde remota sit horum quaecunque energia, ct ante dictis praecipuis in solidum succen
Adsuetudo VII. Non tam teque vero simpliciter sentim corpus ad morbidorum morbos inclinat; quam semel, diu aut septas morbo exercitum corpus mox I sessi, eontinuae contumaciae avi repetitis insultibus exponit ADSVE-ia TVDO: nempe in morbidis etiam ct inusitatis motibus reassumendis, morborum re--frequentius exercitium inducta promtitudo pares motus promte intuli suscipiendos. Hac de re testatur bisoria, quod mustae species morbidorum motuum pIus minus promte ita insolescant, ut etiam in perpetuum tum eidem, tum quibusdam etυ γοι; insultibus expositos reddant patientes et adeo, ut qui semeI eius generis affectuum veluti habitum induerunt , vix unquam ab eo in posternm vere immunes evadant. Vnde vere valet vulai Germanorum dictum: 'Satin man etianisti in
tanto magis de certis fleetebm affectuum valet, inprimis quorum prae, uipua vehementia motuum anomaliis uinititur.