장음표시 사용
721쪽
tienditur ustato nomine periodi; initium, seu inuasio in genere, haebet peculiares suas circumstantias; suas etiam incrementum , quod in eprimissiccessu non solum, sed etiam peculiari oris circumscribitur. Succedir huic tempus aequalis cuiusdam progressus , quod vulgo statum appellant. Subsequitur denique declinatio. Quando febris non tam una continna & maxime aequali serie suenam suam luditi sed interpositis vehiti requiescendi seu respirandi alternationibus postea
demum nouo impetu insultar, dicuntur repetitae huiusmodi exacerba tiones seruata graeest formia paro fimi.
s. VI. fit vel cito, & quasi simultaneo a mitati scurriculo, quod misis Appellatur: volsuccessiva magis veluti dissblutione totius impetus, seu h quadam. Cristi habet maxime locum in acutis: L ms: illa sinecessausia intermittentibus. est vehexqui sita, quae omnium familiarissime fit per copiosam simultaneam. Minus exquisita, sed tamen olummo notabilis, &, si reliqua decenter sub ordinenturum, sat sincera aequae atqAte constans, fit sine ecmsi; --tatione tamen sensibili in meliui: die vero cumprimisu, Interim omnino concurremtibus debitis excretionibus ut ut non iniusta
neis, tamen succedaneis. Crises exquisitae per ecor in simultaneam copiosam nulli febri sunt propria, ne lina perpetuar illas vero, quae sine eccrisi fiunt, sunt omni febri acutae , recte succedenti atque cedenti , perpetuae nec absunt ab illa sine anomalia. Intermittentitimetiam totus interdum impetus tollitur una de cente sequeente eccrisi per conuenientia emunctoria. Languidius per plures ita succedentes paro fimos s aut tardiore aliquo demum atque progressu: ita etiam acutae incipiaret interdum ipso quarto die, quem tam atorium vocint, salutares sios exitus ostendere imo exhibere, ct deinde demum ad alterum, usque plenum eriticum septimum diem absolirere. Rarius autem, & certe non nisi sub exquisitissimo patientis moderamine, quod vulgo regimen vocant, exsequuntur iam hoe ipso quarto die eximie uniuersam suam salutarem expurgationem. f. VII. Enim vero febri; in genere omnino tendit ast ex purgationem; ct quidem rei cuiusdam, quae vel imagis directe, vel re motius , ad intimam dissblutionem ipsius mixtionis corporeae vergat,
imo veluti rUat. Respexi ab .hac veritate etiam ad appeIjationena latinain, haae februari
non solum ans o usu pro repurgandi a 2 usurpatum fuisse traditur ;, sed etiam
722쪽
PATHOLOG. PART. II. SPEC. SE . IV.
functuram et imbrae erraticin abigi , & domus ab illis reprargari credebantur. Iam, eum etiam febris proprie sit eiusmodi aestus, tendens ad expurgationem oberran ilium in corpore veluti morai norum , & ad eius dii statis em vere emortuis m directe tendentium aerum; visum hinc est , si nen vere de actu ab antiquo aeuo hoc ipso intuitu formata Simposita esse, certe tamen suadrare auiusmodi actui haec appellatio.
eius ubii. s. VIII. Histori ira rum huiusmodi febrium respicit par
tim : intecti rim internam eo Srid constitutionem , partim .aduentitias externas. Internae sunt, hahuius eorporis sanguineo- ch liricus , at at cholerico- . Melancholixus. Status sanguinis insigniter abundans quaalitate vero floridus satis, S Vt voeam sic ureus. (Monui seriim iam supra , quod sanguis quam 'primus ad corruptionem vehementem eredinis sit maxime retuso Hinc etiam Hyass inprimis activior in genere , iunior , atque satis Muida: in specie vero ad agendum etiam acrior, iuvenilis Id prima Tirilis. quin etiam , licet non totum negotium distinguati, praerogatiuam tamen ostendit virilisprae sequiore. Coortae etiam Nndecusque tandem stases inflammatoria circa interiora, ipsa inquam viscera, Praebent ansem ecasionem quam maxime sonticam Externae. f. E Tebus emicrmis Pristet febribus Decasionem praeei suam, concalefactio sanguinis nimia , - per hanc sanguinis ingens: & quidem inprimis vestarii du ipso toto, elim , pr cipiti vel duratione diuturna, Suam Jurimum uxorbitans. Ita etiam post: vehementem uniuersaliorem cito facta huiusmodi Qxpansio potest multum in hoc iordine. Cibi atque potus; illi quidem quam maxime refractarii , hi sanguinem intestino aeriore
motu exagitantes. quia praeter omnem consuetudinem simul & se. mes maxime susceptae ; corpore de caetero Megeto atque sorsdo, animo vero fastidiente ac indignabundo. Motus cor floris repente immoderatus ; pae enormi quoque motu ruransitu8 immediate ad segnem quietem ivix tamen hic, nisi insignis refrageratio simul temere admittatur. m. non recte succedentes, non iam aeque alliae hsanguineae, adsuefactae alias, nunc autem eman*nxe8 praecipue Nero quae per se-xiora, imo specialissime per arci aliat fieri sueueraret.
723쪽
s. X. Amimi pathematum minime parua hie est esseaciae Animi palligante omni. iracimiliae, deinde terroris: maeroris non nisi e longinquo, sonth& vere per indirectum. Ingens autem inter animi pathemata efficacia ad iterandi sebrium insultum, est re vera etiam lipsisSaeon uera dinis et ut omnino, qui semel, maxime autem iterum , febribus laborarunt, similibus etiam in posterum promtius iterum couipiantur. Tan- .dem peculiaris specialissima caussa certarum inprimis febrium est con nmnicatio contagii specialis: generaliter tamen ad destruendam mixtionem corporis &corruptelan utredino sim inducendam quammaxime apti atque habilis. f. XI. Essectus & etientus febris sent certe maximopere di- Effectus Eluti iunguendi; & effectus quidem prudentissime considerandi atque expendendi. Essectus nempe sinceri (non per accidens impediti per
materia r , aut male administrati per caussas , per aeebdens peruerso modo concurrentes) semper sunt utiles, omni modo fallitares. Fiunt autem pre excretiones 3 genere quidem etiam statui secundum naturam usitatas: vero solum, imo potius tantum, tempore , ordine peculiari, successibus specialiter ordinatis, a naturali tramite abeuntes. Interim minime absolute morbido, extraiiuganis, inconueniente, instituto , actu, aut successu: sed proportionarito maxime ad propositum scopum; nempe exterminationem utique operosam, ordinatam, S in se omnino, eiusmodi rerum , quae ingens minentur:: S eiusmodi, ad minimum in genere, tempore, quale illarum Terum respondeat: nem-
De Vt noxiae, adeoque expugnandae.
f. XII. Hinc etiam si numerus eorum , qui varii generis pauci sebribus reribus passim corripiuntur, sed tamen ex illis iterum evadunt, moriuntur. comparetur cum illorum numero , qui febribus utique tandem mor Amtur , comparebit facile duplex illa veritas: I) quod longissime pauciores febribus ita moriantur, quam simpliciter assiciantur : vi quod qui etiam ita moriuntur, vel plane simpliciter atque directe febre non intereant, sed tantum morbiae aliis, quibus febris demum accessit adique superuenit: vel manifestius, impedito atque perperam succedente
ipso febris decursu. Quod tanto magis dilucescit de febribus Ceredictis, ex conses o talibus. Abstrahendo nempe a generalissimis illis
acceptionibus qualiumcunque anxiarum, aestuosamm Modae refrigescentiim dicissitudinim, quae tum passim aliis affectibus, tum ipsi ultimae
724쪽
moris naeae, ut Germani loquuntur, anxietari eueniunt. De quibus proinde e suis illae loquendi sermuIae audiuntur, neminem mori Defebre, imo ne nem aegrotare sine febre., ubi insuper distinctioni, amantes, imo vero compotes, facile inuenient, quid intersit inter quaslibet minus aequales, inconstantest epidas moritationes-pκ ur
marentoni, & ita consequenter etiam hi morum: Acumre Deras, evidenter omnium horum examertation es P aut constantes; vel certe plus minus siue durationes siue Aternationes: nempe, si res etiam
largissime assumatur, qualascunque motus et apparatis febrilas ae sinceriores confessas atque notoriis febres.s. XIII. Nequo minus seelle capient disserentiam inter mori
M sebre & mori A febre. Cui quidem etiam ipsa huiusmodi indistincta acceptio atque loeutict inscia consentit: quandoquidem utique hac ratione sponte sequitur , quod longei febribus intereant, quam Apertituant. Si enim in omni morbo praesto est febris, quanto maior utique est numerus eorum, qui passim a morbis conualescunt , quam qui illis intereunt Notorio in indiuidua exempIo, dum passim thomo saepe per vitam aegrotat , semel moretur
s. XIV., sitientus febrium est ves irregularis solum sess tamen situlis ver pisne famestas. Virtanque per indiuidua magis ac ridentali, quamomni febri perpetua, adque adeo', ut loquuntur, essent ali culpa. Fit autem huiusmodi eventur, quando vel materis non f. obsequitur; vel, non obtemperant: veI ipsa atque ratio motur in se , es a priori , ut aiunt, non decenter instruitur. cloiti essu multum utique possvnr tum reliqua animi pathemata; tum confitetudines aequet Aeteraesitae , quam ipsae etiam insue,dines. Cum enim ipse febres utique apparatum postulenr operosiorem insolitum, retensionem uectium es atque vigoris insolitam eo sanctam , vel, simplicem Sc aequalem, vel in certum ordinem distributam: certe nihl mirumesse potest, si etiam homines, quam: maximet quam optime san se irruente aliquc pecusari necessitare, tam parum mediate es totum suum intellectum c assii adia agendi dirigerae, imo expedire totam seriem consilii Valeanr in species, quam solantitatem paratam habere ad in se rinim, operoseum negotium in genere Cum certe par humanae ind)lis rario ses offerae etiam in rebus diruesita mureontiis , ct simplicitier morarer olim thonisae 1E asque senentioni et ubi par certe est minus exem Ditis, mimis assuetis, Itbero oti, & laeto
725쪽
nitendum, quam trepidatio, incertitudo , Ynconstannia in inueniendo exquisito apparatu , I seruando , prosequendo, exsequendo ordine actionis. Est autem utique notanda etiam peruersionum illarum , quae debitum salutarem effectum euertunt , illa undique con, itutio , Vt partim minimem genere a debito tramite discedant: partim nulla repromtius atque grauius perturbentur , quam animi commotionibus. Rarius Veruo nudam preturbationem, aberrationem, atque adeo simplicem anomaliam subeant, citra ingens longe grauioris, imo in acutis funesti prorsus euentus.
s. XU. Differunt febres &Decessu, S ambitu. Illiusintub Disserentiast-
tu sunt vel in vel intermittentes: huius vel vel . Acutae cimnssumatura iterumn in implices de peracutag: sicut etiam gnas, aut malignas. Chronicae aeque atque sunt vescontinitiae, vel alterna res; alternatis imi aethronicis intermissionem,
lectica excepta, maeontinuis solum ad sensibilem nrem lamnem peruta 'nit. continuae astemantes lia Iemat , quae ipsis opponatur, speciem, coutinentes. Irogressus suos teque atque uni tersam periodum conueniente ordine seruant, dicuntur inde et picae; quae hoc non sa-eiunt Et fere hoc ipso respectu deinde anomali, ut alterae
legitimae. Hae fiunt differentiae febrium secundum subalternas sui species, siue, uti vulgo loquuntur, κατα νη. f. XVI. Habet autemhare considerandi ratio, Praeter ipsam Quam militaveritatem, illam insuper solidam utilitatem, quod hac ratione non
solum dilucescat, quid in motibus febrilibus is Elutim insit, ad Demes Ah*M utilem, imo in contagiosis praesertim, absolute necessarium; quid vero passutim vere, &nullo ritu, sed simplicioremo ra, aut plane tandem
damno , conspicuum. Vbi insuper maximopere utique attendenda venit altera illa eiusdemetet pensitatio , quaenam talia molesta, verius passiva, amorbo ipso, eiusque noxia efficacia, vere pendeant: quae vero solum ut ineuitabilia de reliquo illas, imo necessarias actiones vitales auctiores, secretorias ct excretorias, nuda necessitare covi ventiae concomitentur ; adeoque pro morbi directis
esset tibus, quin imo passim pro ipso non possint, nisi falso,
g. XVII. Deinde illueescit ex hac consideratione Medico Nia utilitasest ipsa methodus, quam ille in tractandis febribusseruare debeat. Quam methoduo u , alienum nempe futurum esset, si ille huiusmodi sonos conatus atque R'V v v v et motus
726쪽
motus naturae temerario' msu pumare; alienis methodis enervare, imo vel solum quacunque ratione ne gero , in animum inducat. Quam opportune Vero, imo quolibet intuitu optime, prae omnibus aliis
consiliis huic methodo obsequium praestare possit, potest illum inprimis docere obseruatio illa quolibet intuitu summe commendanda, nunquam utique obliuioni permittenda , quod nempe hac ratione, his inquam februibus pnoeessibus & iustis tandem atque proportionatis octi ibis SPONTE NATURAE, citra artis concursum, a febribus ita in integrum resimanetur sine ullo alio subsidio artissiciali. Adice messio. I XVIII. Deinde non extra summam considerationemrelineus unicum est quere fas est eiusmodi contemplationem, qua innotescat, quod haec
sy . methodui non sissum sit VNICVM naturae Ab idium, quo illla sibi
iram 'p' P ' - possit consulere di sed sit etiam itia in genere ipsi proprium veluti
atque, ut eodem etiam absolute, generatim per totam vitam uti consueuerir, neque nunc, nisi avinore gradu, pro circumstantiarum necessitate urgente , easdem exerceat: proportione solum ,
exquisitius secundum specierum disserentes nec tales sub ancipiti & XIX. Quae quidem res peculiaris cunc cum vera utique ludubio eZixu it a periclitatione omnino, non solum praesente, sed ita etiam manente, ,hi pse exitus, tanquam res futura, tantisper utique in ancipiti maneat: adeoque omni iure cogitandum, nec iniuria metuendum , quod etiam sub his & laborib-ns cessariis, S illorum etiam susceptorum certe tamen adhuc anetipitigis, quam certa &indubia fies ea e cacia, adhuc incidere possint aliunde nouae interpellationes turbationes impedimen ra amo pericula noua. Haec inquam res facile hinc iudicari potest, quam iusta sit sub rebus ita Laboriosis, ambiguis, ulterioribus metuendis, sigilantia, meticulosi as,, Fodicitudo imo si res impeditius procedant, anxietas ipsa: qualia nempe omnia in exercendis illis operationib- non solum occurrunt;: sed etiam qnam maxime secundum proportio nes eiusmodi dissiculiartim per species. m et animF f. xx. Vbi quidem etiam, pilai quam unius intuitus ergo, aegrorum hic ansmum aduertere conuenerit ad bubitum morum animi eiusmodi pa-PTipi Jesunt lientibus per indiuidua alioquin etiam solitοrum, qi immodo illi tantos '' magis sese exserant in regendis atque prosequendis huiusmodi operosis ,
727쪽
tionibu'. Non autem loquor de nuda illa morali impati3ntia, formAdine, trepidatione, anxietate, quam talas in huiusmodi constitutionibus exserunt circa negotium rationale et sed quales etiam horum gen rum Em yaec re vera in apta etiamtum actu deinde exhibeant , nempe 1 pso hoc motuum horum scretoriorum S excretoriortim ordine, proportione , constantia , administrandis euam sine externa exacerbatione animi pathematum oblata quae alias utique etiam insigniter ulterius
turbare potest has operas, etiam in illis , qui caetero in ab eiusmodi perturbationibus alieniores sant. XXI. Eodem sero etiam grado atque soco consideranda Animi alacri- utique est illa animi e febribus assectio, quando per veras, perpe- securixastrata feliciter exeuisione febris,. adeoque superata periculi energia, primum, quod etiam singularum decursu se exierit,. boni effectus specimen, est animi reuertens alacritag, tranquillitis, imo verae securitas &-metu ad ramo XXII. Hic talis est habitus , febris in genere, in se spectatae , uti numero P semel, fingulis periodis, invadit.. No--labros. tandum autem, quod eadem ipse etiam quasi onte nuda sua , aut certe per occasiones minime proportionatas, non secus quam vere proterva quadam promtitudine repullatare consueuerit. Et hoc quiadem non solum breui interposito tempore ut in acutis sed etiam ad emodum lango, ut in intermittentibus, inprimis fertianis: quae minimet raris exemplis, sed re vera in hominibus inpri is quam maxime robustioribus, etiam anniuersariis spatiis vel vere reptilla re solet; vel ad minimum plane conspicuajecimina noui huiusmodi conatus
f. XXIII. Imo vero non ignota ess inpruxi illa febri, Terisanae se vera assuetudo , ut cessantibus etiam secundum omnem rationalem ve hri 'd siue risimilitudinem causss sui malenialibus, tamen non cesset ipsa febris sed patientes talea extra diem & horas illas consuetas per omnia sanos, Degetos, integror, imo & plane validos sese gerant, & omnes
sunZitiones vitales quam optime exerceant f interim hora solita redeunto valido prorsus insultu parci fiatis cooriatur, S licet non aeque nimium diu duret, tamen re vera etiam tam breuis non sit, quin satis diuturnas
intuitu debiti fini penitus immunis status , molastiad Chibeat , per a. 3 horarum decursum.
728쪽
S iectum se--s XXIV. Vltimum inordine licet minime postremum di hin. gnitate, meretur quam maxime considerari, quidem hoc ipse potis-aimum loco, ubi breuem de febre theoriam formare ordo postulat. Loquor de fibiecto febris, cui illa obtingere solet. Vbi certe non perfunctorie perpendi meretur haec ipsa conditio febris, quod illanon eueniat, nisi HUMANAE speciei. Nempe neque tam etere,
meque tam facili, neque tametari , ct tamen sub illa varietate ita 'o- sortionate de cinuenienter iuxta veram dignitatem , quam
periclitatio eiusmodi siue tota sui siue partis, quae primario assicitur, digni late- inseri , febrilibus commotionibus inipsis brutis locus
esse videatUr. Qia'd homini- s. XXV. Dixi, quod haec res, S vera prorsus febris circumbus prae brutis stantia, primum locum omnino videatur mereri in CAUSSARUM s o h. . ' -enumeratione peragenda. Cum enim febrem considerare lieeat, oint circumstantias deceat, ut eius di actum ouatim M , mediante quo quaedam noxae remoueantur; sed hoc ipsum etiam eo imaxime ordine, ea- proportione, per notabilemnumerum oecierum, ita administretur, uti tam materiarum ad etias, quam incaciae periculosaeproportioni drat: ct secundum hos respectus utique quammaxime veluti requirit,
seu praesupponit, energ am eiusmodi aestimatoriam tam rerum, quam actionum : apparet hinc tanto magis elucescere tota veritas negotii, quamobrem rutu nullae, Iut qui quid tandem huc trahatur, utique
paucissimae, S penitus rarisiimae sebres euenianis hominibus autem plures, &-frequentiores passim obtingant; insuper autem o Iroporetione spe ciet Smethodo prosequendi S absoluendi ( nisi
per accidens denuo seruertantur ) ita etiam ad finem perducantur, quemadmodum rationabiliter de nee tati corporis, S receptiuitati materiae ct habitui actionum ad tales effectus omnino quadrat. Promtitudo XXVI. Vbi nempe etiam notanda venit, uti nota utiqueis. I si do 'omtitudo humanae indolia adsili con sensim ebum uocet ui '' suis , ct conatibus consulto administrandi'. (Intelligo autem non solam consultationem per perpetrandam, sed rationi sol ra iuxta principia nobiscum ricta consonam: & magis bitum materiarum respectiuum, secundum magnitudinem hine impendentis, quam materiarum ipsariam in se spectatam siue
siue mu-ctam dispositionem simplicius, respicientem. s. XXVII.
729쪽
s. XXVIII. Sub his omni bus autem sebhium eiteumstantiis Febres iis illud , quod maximopere ad considerationem prudentem verae aetiologiae omnibus su illaruin maximum pondus praebet est hoc, quod febres m non solum sui, sed inprimis succesus, adeo pares &exquisiiros ambitu, seruent in quibuslibet subiectis, quae per maira tales circumstantia' phici sti
notorie pIurimum Vt inde materialibus conditionibus illas e illis. circumstantias assignare omnino maxime alienum ab omni conceptu videatur: Certe enim offendit in hoc negotio curiositas scioli humanitatis adere crasso modo contra uniuersa etiam simplicissima principia, quae tamen maxime iactat, physica, mechani ca, rationali ak ut incuria magis, qum ullius alterius rei curiosa hinc appareat. XXIX. Nempe crasso certe quodam simisi, afrementauo- me malaviaenis effectibus petito, adumbrare suscipit, quasi etiam dari possint, ve- fermentantiris, fregi eiusmodi materiae, quae in corpus humanum admissae ibi seres ibidem eiusmodi commensurata fermentandi tempora seruent Sc sequantur. Sed uti totum hoc negotium nudae quam maxime suppositioni de eo , quod ita se habere posse gi pose, superstruitur; ita reddunt illam penitus irritam circumstantiae talas, suae non supponi, sed solum attendi atque obseruari postulant, ct eo ipso, quoniam: ita sunt , etiam aliter suppons pon possunt. Certe enim notissimm est, quod quanti
ias materiae tanto magis autem ipsius fementi, maximo
pere circumscribat suppostam illam, de qua nempe maxime sermo est , mensuram tam inci piendi, quam inualescendi atque durandi. Interim contrarium huius rei passim , imo per omnia veluti indiuidua, oceurrit in nostro negotio. Quandoquidem ibi tam leuioreae, motandem longe leui simi paroxysmi s nam paro mis inprimis adornatur illa scena nihilo secius iIlam mensuram etiam exquisitissime seruare deprehenduntur. Sicut etiam in tam diuelsa etiantitate atque disractione mare teriae, qualis alibi in paruis corporibus infantum atque iuniorum alibi l in diffusis occurrit, ne ulla quidem verecunda sator
eiusmodi partiaris ratio supponi potest.
730쪽
Reditus pa- f. XXX. Interim adhue milior eerte est illa praefiguratu, de xoxysmorum exquisite stato reditu paroxysmorum; quasi ille innitatur vere exaes e etiam suo quantitati materiae, quanta praecedente paroxysmo fuerit. (Vttur in materim offendi eulo, quod huc ratione simul, praetu's'A' A A dieiudo . fingeretur absoluta quaedam mensura materiae, quanta, ct non minore, opus esset ad concipiendum seu suscitandum paro fi m. Cum utique alias etiam minor quantitas prius in paroxysmum erumpere posset, modo leuiorem atque breuiorem dum interim ex aduerso etiam leues paraxysini nihilominus paria tempora obseruant. Reclamant hii si XXXI. Cadila profecto tota haec operosa scena, reclamanti--inioni brum' maxime ipsis paroxysmorum licceta omni proportionibus. Cum
...' a b in si pristina exquisita quantitas materiae in caussa esset tam exquisitae
proportionati. mcussissi reuertendi, necesse omnino seret, Vt etiam tam imperus, quam deinde duratio totius paroxysini, pariter ita perpetuo eveniret: aut ad minimum euidentioribus non solum promtioribus, sed etiam copiosoribus excussionibus sensibiliter ita elisa S exonergia materia sussieientia harum rerum signa exhiberet. Cum autem contrarium absolutusime consplauum, & nemini hominum has res aduertentium incognitum sit; nempe, quod etiam de die in diem quam plurimum imo ultimo vix satis ampliussin i es paro mi, & exquisitissime quidem omnium hi tales, flatas illas horarum mensuFas recursu suo maxime exactissime sexuent; iterum dico, quamuis impetu aeque atque duratione saepenumero vix satis sensiles : dilucescit certe hinc euidentissime, quomodo hae cales circumstantiae quadrent illis commemtis, tam cracae proportionis regulae superstructis. Parox mo- XXXII. Ex aduerso vero longe certe alio Focat conside-xum quiescen' rationem illa obseruatio , qua satis etiam in vulgus notum est , quod et iram xesso P quantumcunque eruiescentes paroxysmos tertianarios , praecipue rebus adhuc reeentioribus, aut subiectis plurimum eo sistentibus, certisime atque promtissime reuocare possit non solum
assumtio ita intempestiua cibi aut potius; aut nidor similium rerum et conssectus, imo in exquisite sensibilibus etiam sola multa
mentio, Smolesta ad aeceptandum S consentiendum tentata persuasio. Eorum emam Sicut e diuerso non minus nota est etiam illa experientia, quod in oblato sto ut mixta ' insperato , animum maxime quasi totum ad se vocante; auressone animi a meticulosa exspectatione instantis horae, per huius ab aliis
factam dissimulationem: quin in ipso somno, quando paroxysini,