De vsuris libri duo Francisci Hotomani iurisconsulti

61쪽

tium. quia non de Quanti plurimi accessione Io-quitur , sed poena furti : quae ipsa etiam est extrarem. Sed multi hanc quaestionem ineptam esse fortassis existiment, propter vulgarem eorum opinionem qui negant quanti plurimi rationem haberi in pecunia: quum tamen usura praecipud

in pecn- in pecunia conlutat. nimirum quoniam in I an

nia habe-dectarum libris nihil eiusmodi traditur. Verum xi Pos=ix illos animaduertere oportuit, non ideo nullam fieri in Pandectis Quanti plurimi mentionem in pecunia, quod natura pecuniae id non admittat: sed eo duntaxat, quia nostrorum aetate Iurisconsultorum perpetua fuit mimorum aestimatio. itaque quum ea quanti plurimi ratio non nisi quum rei aesimatio mutata est locum habear, pecuniae vero perpetua maneret: minime mirum videri debet, quod nullam eiusmodi mentionem Iurisconsulti fecerint. Atqui nos qui toties

eam immutationem videmus usuuenire , non dubitabimus ea uti lege ac ratione, qua verisimi

te est eos usos fuisse , si&casus& tempora tulissent. Quam ob rem si quid mei iudicii est, quemadmodum in rebus similibus quae in genere suo. functionem recipiunt, ita in pecunia numerata immutato pretio Quanti plurimi rationem haberi oportere censeo: de sicut Paulus ait, Si venditor in mora sit, & hodie vinum pluris sit, obligationem' augeri: quia si datum esset, hoc haberet emptor: quoniam vero non dedit, saltem hodie dandum est quod iam olim dari oportuit. dicta l.si sterilis. D.de actionibus empti & venditi.

Simil

62쪽

L I B E 'R P R I M v i i Sumiliter exaduerso dicendum arbitror: Si emptor in mora sit, & hodie aurei nostri Gallici ere-uerint ad aestimationem quinquaginta solHorum , quum emptionis tempore quadraginta- quinque duntaxat valerent, obligationem augeri : quia si datum esset,hoc haberet venditor. quoniam vero non dedit, saltem hodie dandum est quod iam olim dari oportuit. Item quod de pretii diminutione Pomponius ait, Si per vendito-' 'rem vini mora fuerit, condemnari eum oportet oviro tempore pluris vinum fuerit, vel quo vcnit, o vel quo lis in condemnationem deducitur. l. ter- ratia. g. vltimo. D. de actionibus empti & venditi.veluti si decem modius vini valebat contractus tempore,&mora facta decreuerit, nihilominus ad decem condemnabitur: similiter etiam in emptoresatuendum erit: ut si contractus tempore aureus

valebat quinquaginta, ct mora facta decreuerit, teneatur ad aureos solidorum quinquaginta per

soluendos. Alioqui enim quid dicemus ξ Qui moram fecerit,ex mora sua lucrum quod alterius esse oportuit consequetur ξ Finge mihi summam quandam aureorum legatam esse a defuncto. Haeredem autem fraudare me mea pecunia atque interea auctam illorum esse aestimationem. Quis existimet adhaerede hoc emolumentum propter suam moram atque fraudationem pertinere ξpraesertim quum Vlpianus scribat, omnem rei legatae utilitate ab haerede prςstari oportere. l. quum res.D. delegat.primo. Nec enim ad rem pertinet, quod quum usi: ra his casibus debeatur, si haec accessio praeterea

63쪽

exigatur, fore videtur ut duplex unius rei accessio sit cotra quam supra docuimus. Nam ut modo dixi, inanti plurimi accessio ipsius rei est,non auteextra rem: Usura vero est extra rem,oc multumi terest utrum res ipsa per se augeatur: an vero extrinsecus aliquid ei accedat. Nam ea regula quae . negat duas unius rei accessiones esse, de accessio-O ne extrinseca intelligenda est. In quo tamen per- petuo diligenter notandum est quod modo diximus, quanti plurimi ratione non nisi eo casu quo mora commissa est,habendam esse: ob eamque causam singulariter adhibenda cautio est,ne quis idem in legato in diem omnimodo respondeat. Nam quum haeredis causa solutio dilata sit, quem interea testator omnem ex pecunia utilitatem percipere voluit, non dubium est, quin si ante quam dies

Venerit,aureorum aestimatio creuerit, eam utilitatem pereipere debeat. Id quod similiter in Mutui

contractu dicimus in quo videlicet debitori copia facta est, utendi re mutuo data ad tempus aliquod, intra quod non censetur soluendi mora fieri. quoniam creditor omnem fructum & utilitate medii Mora temporis debitori concedit. Bifariam autem mora Quot mo comittitur. primum si dies solutioni praestituta est:

deinde si post aliquod tempus nulla praestituta die debitore creditor appellet. Quod si vel ante diem, vel ante petitione debitor soluerit, verum est quod scribit Pomponius in l. quum quid. D. si certum petat.debitorem liberari si eiusdem generis & eadem bonitate soluat qua recepit. Quam ob rem exsi vini pretium decretierit, tam e si modo aequὸ bonum reddat

64쪽

reddat liberatur. Quae quum ita sint, ct creditoream utilitatem debitori cocedat,verum etiam esse

consequitur quod nos latὸ & diligenter explicauimus ing. Plus autem. De action .lib. Instit. iiij.in

mutuo pecuniae quanuis pretium aureoru auctum est,debitorem tamen liberari, luedo tantae summae aestimationem quan tam acceperit. de quemadmodum imminutio pretii cuiusuis alterius rei adfert emolumentum debitori ante moram soluenti, ita numorum aestimationis incrementum ad eum ipertinere. Contra quemadmodum mora facta in vini mutuo Q aanti plurimi ratio ducitur, sicuti Iulianus eleganter tractat in I.vinum. D. Si cert. pet.

similiter etiam in pecunia rationem eius habedam esse probabile est. Nam si vini pretium decreuerit,

ct dictum esset quo tempore redderetur: quanti tu csuisset aestimationem faciendam tradit:si non dictu est,quanti tunc quum petitum esset. veluti si contractus tempore modius vini valebat x ii. 'ad x. decreuerit Calen.Ianuar. quibus dari oportebat, inde ad v Ir i. dece omnino reddenda sunt. Qupa ipsum smiliter in augmento pretii dicendum est,ut si ad x iri I. creuerit, aut vinum eius pretis aut cerpretium ipsum exsoluatur. siquidem eontrari sum ut Cicero scribit contraria sunt conseque tia, Eodem igitur modo si aureus qui contractus tempore x L v valebat, decreuerit ad x L. supplebit debitor usque ad tantam aestimationem, quanti tum erant quum mutuo dati sunt.si verὁ ad i. creuerint,hoc quoque ad creditorem emolumentum pertinebit:& aureos eodem numero eadEmque sor.

65쪽

mi debitor persoluet. nimirum quia, ut supra dὼximus, si dati essent,hoc haberet creditor, quoniavero non dati sunt,saltem hodie dandum est quod iam olim dari oportuit.

Damnum istud creditorum,oe id quod interes ex

mora cr interusurio cotingere. VIuras partim

officio iudicis, partim ex )tipulatione deberi. Nunquamnesine mora interesse creditoris possit an etiamsine mora γjurae peti posint,

i velut in mutui contradi bus. C f P. VI. V v M igitur liqc ita se habeat ut dixtimus,& usura nihil aliud sit, quam c5- petatio eius quod creditoris interest altu eius uti pecunia, vehem eter errasse iudicadi sunt quida homines imperiti, qui leges Romanas ob eam causam damnadas esse censuerunt,quod usuras in omnibus penὸ negotiis permiserint. Nam quum eas nemo leges improbet, quς emptori permittat actione in id quod illius interfuit,mora non esse a v editore comisam in re vendita tradenda : uti. j.& similib. D. de act. empi quςso quid esse causae putemus, quin ide etiavenditori aduersus emptore c5cedamus,a quo fructu & comodo pretii fraudatus estῖpritterea quum hqres falsus h redi vero fructus ex hqreditate perceptos restituere cogatur, idq; etia omnes probet,qusdni similiter in pecunia permittatur, si cosstat

haereditas pecunia,ustiras eius repetere 3 exl.iij. et similib. D.de usur.l. Titia. . j. D.de.legat. ij. Non comovebunt nos igitur eoru hominu argumenta,

qui scribunt,quonia nullum nuda pecunia fructum ferae

66쪽

sera iniquum esse ex re sterili mictum exigere. Id enim nos qui de profecto veru esse non dissitemur.' attamen illud respondemus creditore non captare lucrum aut fructu ex pecunia quod certὸ co tranaturam est, si quidem nuda pecunia est, quod ad illupertinet sed tantum de damno vitiao certare. Naquum eo inuito debitor usus si pecunia, ideoque eius intersit usi carere sue pecuniae, iustissimum est copensationem aliquam eius damni petere. Atq; hoc nimiru illud est, quod etsi stpe diximus, dicendum est tamen stpius:vsseras non Iropter lucru petentium, sed propter no soluentiu mora, unde damnum emerui, irrogari. l. iij. D. de usur. Sed operς- pretium est ex resposis & legibus innumeris ostendere,quemadmodii in tepore sollitionis di damnu& c5modum pecunii; numeremus. Nemo no fate- Τeporis tur ver simu esse quod scribit imperator in g. plus Ugnum autem. De act. eum qui praemature & ante diem petit,plus petere Vacieri: quoniam quidem Vt Vlpia' aut detrianus ait in l. D. de edendo. Dies, solutionis,si- mentum. Z cuti summa, pars est stipulationis. ex quo etia sae- , , penumero in iure videmus haberi ratione comodi teporis in pecunia,quemadmodu in illa nobili sp .cie de qua tractatur in l. si constante. g.quoties .D. sol. mat .l. ait prςtor. g. si quum in diem.& l. omnes. g. si vir uxor. D. int in fraud. ubi si qui in die debebat praesens soluerit,& repraesentaverit, respo sum est aduersus creditore ratione eius habendam quod in repraesentatioe comodii cosecutus est.Ita que Cicero libro epistolarii ad Atticu xv I. magnopere queritur de Publiliet v xori suae qu dimiserat,

67쪽

propinquis quod quum ante diem solutioni dotis

praestitiuum omnem dotem numerasset exceptis C C HS. eum tamen etiam de reliquis urgerent, α

clare scribit magna se in eo iacturam fecisse .Quum, videas inquit quanisi de iure nostro decesserimus, qui de residuis CCCC Hs. CC.praesentia soluerimus,

reliqua perscribamus id est,non praesenti quider

pecunia numerata, sed per scripturam satisfaciamus loqui ciam eo poteris, eum comodum nostra expectare debere, quum tanta fit a nobis iactura facta iuris. Neque vero quenquam moueat quod in I.j.C de cond. ex leg.refertur species, qua cogitur debitor etia ante tempus soluere. Nam hoc ob fisci priuilegium,& ob publicas necessitates permis sum est,ut ibi disertὸ scribitur. illud sanὶ paulo obscurius est quod Vlpianus ait,in l.nam etsi.&l .seq. D. de cond. ind. si quu moriar dare promisero,&solua, repetere me non posse, & omne deniq; natae. quod ea conditione debitu est,quq omnimodo extatura est. item quod ait Paulus i. in diem. eodem In diem debitor,adeo debitor est,ut ante diem so-υ lutum repetere no possit. Veruntamen haec ita dis' soluiposte arbitror si priore quide lege,dicamus eu qui ante morte suam soluit dare videri teporis commodum,eoq; non repetere in secunda, si talis con- ditio est, quae nullum in se tempus contineat, & Omnimodo extatura est:veluti, Si digito caelum tetii gero verum esse quod Paul. scribit in t .si pupillus f.i. D.de nouat.pura hac esse stipulatione. quam ob

re quit peti possit,ut nos docuimus ing.plus auibde act.minimὶ miru est si semel exsolutu repeti no

, poss

68쪽

possit. Sed quod ali in I. in diem. ita intelligendum esse, ac subaudiendum, si perexiguum tempus sit. Secus vero si longinquum esset ut paulo post apparebit. l.generaliter. D. de fid. liberi. Nam,virecte Paulus ait, in mora modici temporis non magnum damnum est.l .s debitori. D. de iudic. Porro ut ad propositam quaestione redeamus, adeo commodi temporis ratio haberi solet,ut legatum,ereditori factum,quod alioqui non valeret, valeat tamen ob solum medii temporis emolumentu. Nam

si debitor decem legauit creditori, qui ei post annum sub pignore debebat,respondit Paulus quanuis elapso annueti nihil posset, statim tamen tota decem peti posse: nimirum ob utilitate intemfurii, medii temporis. l. debitor. D. delegat.ij.&l.j. . si . qui s. ad lege Falci. Si quis creditori suo legaueritis

quod debet in d;e,praeter repraesentationis como- , ,

dum utile erit legatu . Quid quod adeo medii te is poris ratio habetur, adeo inquam minus aestimatur in diem debitum,quam id quod purum & pra sens est, ut Africanus non dubitauerit affirmare, quanuis aequa pecuniae summa duobus legata sit, i tamen si uni purὶ, alteri in diem legatum sit, adeo uberius esse illius quam huius legatu: ut quum haeres ex lege Falcidia detrahet ex septe,primus conferat quatuor, alter vero tria duntaxat. l. qui quadraginta. g .vit. D. ad legem Falcid. cui consent neum est quod ait Vlpianus in l. circa eod. si decς sub conditione alicui fuerint relicta, eaque conditio post decennium extiterit,no videri decem huic legata,sed minus decem. quonia cait interuallum ,,

69쪽

,, temporis &intem suxium liuius spatii mῖnorem sta, , cit quantitatem decem. Et Paulus in I. in lege Fal- , , cidia. j. D eod. Non habetur, inquit, pro puro in ,, lege Falcid. quod in diem relictum est: medii enim

temporis commodum computatur. Id quod etiam Iabolenus respondit. l. eum qui . D. de ann. legat. Si rogatus post decem annos restituere ut commodum medii temporis sentirem,ante diem restituerim , plus me praestitisse quam debuissem. quin etiam Caius. l. inquantitate. j. in diem. D. ad legem, , Falcid. Tanto minus, ait, ex bonis erogari intellidi, gendum est, quantum interea donec dies obtigit, D haeres lucraturus est ex fructibus vel usuris. Sed &Pomponius Donatione vere appellari posse scribit, quum etsi corpus no donatur, tamen donationis causa cum debitore meo pascii ar,ne ante tempus certum ab eo petam. I. in aedIb. D. de donat. Qtiae quum ita se habeant, quidnam aduerso casa dici oporteat, perspicuum est. vere nanque Impe- ,, rator ait, Qui tardius soluit quam soluere debe- , .ret, minus soluere intelligi. g. plus autem. de act. de A. fideiussores. de fideius sed& Callistratus,n5 solui debitum non minus die, quam quantitate. l. lindum .D. de solui.& l. scui. j. vlt. D. de verb. signufica. Denique Vlpianus in l. generaliter. si legatum. D. de fi d. liberi.&l. iij.M. Iulianus. D. de lega.

iij. clarὶ inquit, ut quisque tardius soluit,eo minus grauem illi solutionem existimandam. Vnde si legatarius rogatus si seruit manumittere, eiq; quod lega tu est post aliquod tempus restituere, propter medii temporis fructum & emolumen tu quod per-

70쪽

cepit, interer, fruendo pecunia, cogendum eum manumittere : quum tamen si confestim rogatus esset, cogi non posset. quid ita ξ nimirum quia damnum quod ex manumissione accipit nullo emolumento resarcitur. Alio vero casu medii temporis fructu, id est, fruitione,ut ita dica,& utilitate com pensatur. quod tamen sic accipiendum est,si modo non ita modicum sit interuallum, ut nihil a puro differat. ideo que Scaevola in t .vit. D. de re iudicat. quum usuras ab eo deberi scribit qui condemnatus executionem appellatione traxisset, adiecit, Et diu negotium tractum sit. Item Papinianus in I. vlt. inhia. D. de adm. rer. ad civit. Is , inquit, qui ,, pecuniam publicam magistratus sui tepore &post se non pauco tempore detinuerat, usuras debebit.

Ex his igitur & aliis praeterea huiusmodi locis quam plurimis, quae nihil necesse esse arbitror copiosius persequi, intelligi posse puto quam leue sit

id argumentu quod contra usuras nonnulli citant. , Quum pecunia si res sterilis iniquum esse fructum ab ea exigere. Copiose nanque do imus, &inre- pr sentatione esse lucru,& in mora damnii. ex quoessicitur,damni eius, quod ex mora percipitur, iure compensatione peti posse. Eoq; quum usuras exugimus non tanquam fructu ex ipsis num lim corporibus, id est, ex nuda pecunia peti, sed id quod ob

eam causam intersuit,quod fructu id est,ut ita dica, mittione nostrae pecuniae caluimus. Simul illud I tellistitur n5 modo in caeteris causis eam aequitate

Iocum habere, verum etiam in mutuo in quo mor mutuo rera commissa est: quale illud est de quo agit Paulus cte pexi. in