De vsuris libri duo Francisci Hotomani iurisconsulti

51쪽

erudit; nunquam tamen eas quas ante citaui leges vidisse, quibus usurς in futurum repraesentantur. l. qui intaturum. D.depact.&l. secunda. g. non male. D-dedol mal. excepi. Verumenimuero finge

debitorem non obtulisse sortem nisi sua die ac suo loco. Quis non videt satis aperth indicari a Scaeuola,nullam superfuisse dubitationem, quin Vs rae creditoris fuissentὶ Atqui sine stipulatione d heri non poterant. Sed eos absurda lectio peruulgata in errorem induxit. Quum enim vulgo lega- tur, Quaesitum est quum integram summam obai- lerit,di c. existimarunt debitorem non nisi in reliquum sortis obligatum esse. quod quam absurdum sit, ex his quae dixi non obscurum esse arbitror. Et certὸ semper ea mihi lectio adeo' absurda adeoque inconcinna visa est, ut nunquam affirmare dubitauerim addendam esse negationem,legen-M dumque Quum non integram: quum ecce me quidam eius Iectionis admonuit meminisse A curtium, eamque suffragio suo comprobare. quod me certe natura non inu

recundum in semel fiscepta

sententia magnopere e- . tiam atq, etiam co . firmauit.

Usuras

52쪽

Vsuras non nis propter id quod interes permiseri. Quot sint eius quod interes Decio : quae

praeterea inter Poenam,quanti plurimi, usurae,

elin quod intere,' acce1sionem differentia

sit. Extremo capite explicatur perobscura quaestio'perdissicilis de numorum ae timi-rionis immutatione, an tidem perpetuo reddi debeant. CAP.

o R R O eorum quae diximus haec C v M summa est. Qui re utitur aliena,quae DAΜNO quidem in suo genere filiactione re- CREDI cipit, eius usus aestimationem redde- Τ ΟRIS. re cogitur. Veruntamen quoniam hoc non omnimodo verum est,ideo in definitione dictum est, Cum damno creditoris. Quo verbo non modo intelligi volumus, non omnes, qui aliena pecunia utuntur, usuras debere: sed tum demum quum ea pecunia cum creditoris iniuria consumpta est: verum etiam alias accessionum formas ab

hac usurae definitione necessario distingui. De quibus formis deinceps paulo uberius & clarius commemorandum est. Nam quae hactenus diximus, ea omnia locum etiam habent in foenore:siquidem& rebus constat similibus,& ab eo petitur, qui illis usus est:denique simul cum usu consistit atque inhibetur. Verum haec inter utrunque differentia est, quod quum ob quaestum & lucrum solum stenera- disseran tio exerceatur, ut infra idoneo loco docebimus: tia.

53쪽

vsurae non propter lucrum petentium,sed propter moram non soluentium infliguntur. l. quum quidam .g.si pupillo.D. de usur.unde Vlpianus quum quaereretur an emptor redhibitorio iudicio usuras . pretii consequeretur, respondit quoniam id quod sua interest deberet aecipere , consecuturum . his Vsuras enim ipsis verbis utitur. l. illud sciendum. D. de '. aedit. edict. Papinianus autem in l. Lucius. g.primo. terest,tan in deponenda pecunia conuenise tum de - set, quoniam beneficium in suscipienda peeuniae bςxi- praestitit, ob eamque causam deponentis non intersit eum usum fuisse, rationem usurarum non habendam affirmat. Quod si ita uti incipiat, ut iam deponentis intersit , veluti si de reddendo admonitus moram fecerit,usuras deberi. l. sequen. primo eodem. Praeterea idem Papinianus in l. insulam.=.vsuras. D. solui. matrimon. & l. quum post.g. in domum. D.de iure dotium.& Scaevola in l .pater. D. dedol. excepi. scribunt, patrem etiam qui usuras dotis promisit tamen si filiam suis sum- ptibus aluerit, quanuis dotis pecunia sit usus, quia tamen cum damno generi non est usus, alens videlicet sitam filiam, ad usuras non teneri. Quod si gener eam accepta do te aluerit, idque post diuortium facere intermittat,quoniam cum alterius damno pecunia utitur, usuras a genero deberi. Et si interesse desinat,puta,quia secundo matrimonium contraxerit,eo ipso loco, id est, in l. quum post g. Vsuras. Papinianus ait ex die secundi matrimonii non esse praestandas.Accedit huc quod Paulus tradit in l. liberalitatis. D.de usur.Imperatorem scri

psisse,

54쪽

psisse , iniquum esse usuras pretii ab emptore petere , quum tradita res non esset , quique fructus non percepisset. contra Vlpianus in l. Iulianus. g. ex vendito. D. de actionibus empti &venditi. Quum re, ait, emptor fruatur, aequis- smum est eum usuras pretii dependere. citi ferE,, simile est quod ab eodem traditur in i .facta. g. rescripto. D. ad senatusconsultum Trebellianum.

QDeirca persuasum nobis & planὸ exploratum esse debet, usuram aliud nihil esse , quam comta Vfuranii

pensationem eius quod verὸ & non simulatὸ creditoris interest. In quo tamen dubitare possit ali- fatio eiu quis, quorsum usurae iure ciuili introductae sint, quod in- quum id quod intererat actione propria repetere

liceret. Cui breuiter respondeo, non aequum esse ut ex nuda & sola peeunia tantum emolumenti colligatur, quantum ex ea quaecum hominis labore atque industria coniuncta est. Secundo, neces sario statuendum aliquem fuisse modum creditorum querimoniis, ob id quod eorum interesset. alioqui enim immoderatissima quaeque damna ab

ipsis allegatum iri. Vtrunque autem hoc eleganter Hermogenianus in l. vlt. D.de peric. &comm. rei vend. his verbis complexus est. Venditori si em- 'pior in pretio soluendo mora fecerit, usuras duntaxat pr stabit: non omne omnino quod venditor mora non facta consequi potuit. veluti si negotiator fuerit, & pretio soluto ex mercibus plus quam ex Vsuris quaerere potuerit. Itaq; quemadmodum '' poena,quae stipulationibus adiicitur, circunscribit 'id quod eius quod interest nomine peti poterat, quoniam

55쪽

η E V s v R I s,, quoniam plerunq; ,Vt Venuleius ait,dissicilis probatio est quanti cuiusque intersit. I vit. D. de praetostipui.& g. vlt. Instat. de verb. obligat. ob eamque causam no iam amplius inspicitur quid intersit,sed quaesit stipulationis quantitas & conditio: adeo ut quanuis nihil intersit, poena tamen debeatur, quae stipulata est. l. stipulatio ista. g. alteri. D. de verboris oblig. similiter usura a legibus instituta est, ut id quod interest circunscribat ac terminet, nec amplius id quod interest probare necesse sit. Ex quo nimirum factum est, ut quemadmodum id quod

interest, quum in poenam petitur,poena plerunque junque nominatur: Veluti in l. vlt. D. de eo quod cer. & L pro Vsuta nouissima. D. rem rat. hab. ita usura sepenumero poena nomine turri quo casu videlicet in poenam interpositae morae petitur. veluti in ea stipulationis formula quam Paulus tractat in i .lecta. si cert.pet. , , Si ea die supra scripta summa P. Maevio data non ,, erit, tunc eo amplius quo post solua, poenae nomi- , , ne, in dies x x x. inq; denarios centenos, denarios singulos dares opondi .vel quum idem in l. Caius. , , D. de usur. Tuit consuetudo ut intra certa tem- , pora non illatis usuris poenae nomine grauiores in-H fiderentur. unde paulo post. Illud quod amplius

D ex consuetudine poenae nomine exactum est. Item

Pomponius in l. si quis .g. item s. D. de haered. in , , nit. Si sub conditione quis haeres institutus sit ,&is graue aes alienu sit, quod ex poena crescat. Quanquam id quidem scire nos oportet, inter Poenam. φ ' & usuram illud interesse, quod quum usura ex usu seremia. pedeat, siue Ut planius loquamur,vsus diuturnitas

56쪽

eam pariat quemadmodum scribit Aristophanes,

ἀτο R-ο τοκο- τι-Δα.Τί si γ κεχMoe M καγ- ωνἐiεοντοῖ poenam contra successis temporis non parit, sed contumacia debitoris sola. Itaque usura quidem pro rata temporis exigitur,& simul cum eo crescit atque augetur: quam ob causam Vlpianus in t .vbi autem. .qui sortem.de verb. oblig. eum,qui usuras stipulatur, incertum stipulari pronuntiat. nempe quoniam incertum est quanta eius si immae futura sit, utpote quae ex temporis & usus successu pendeat, ideoque augeri possit, sed poena non crescit ex temporis productione, si quidem uti conuenta est ita soluitur,neque adaugetur. Vnde Paulus in l.

si poenam. D. eod. eum qui poenam stipulatur, certum stipulari respondit. nimirum eo casu quo tanquam poena stipulata est. Nam si pro usura, velutiquum stipulati sumus pro usuris legitimis poenam , , in singulos menses, si sors soluta non iit, ut inquit Pomponius in l. quum stipulati.de verb. oblig. notantum usurae naturam, verum etiam' appellationem suscipit. Caeterum nemo ignorat quam saepe usuram a poena nostridistingrant, vi l .non solum. D. de lib. legat.l. poenam D. deustr. l. grege. in fi. D. de pignor. Verumenimuero operaepretium esse arbitror hunc tractatum de eo quod interest, quatenus ad institutum nostrui a pertinet breuiter structimque percurrere. Si quidem & id de quo disia putamus intelligi aliter vix potest: & operam dabimus ut rem obscuram plenamq; dissensionis inter doctissimos, quammaximὸ possimus plane ac

57쪽

dilucide exponamus. Illius igitur triplieem esse

Quot speciem dicimus. Primam eius quod neque a legesnx ςiu' neque ex partium couentione definitum est, ideo-qμφ4 i' probandum,& quantumcunque erit ex regu Uςς-ς ' l. Vn.C.de sent. quae pro eo quod inxζyadiudicandum. Quae quidem prima species in generis sui nomine stat,& appellatur id quod interest.

Alia autem species eius est, de euius summa inte Quid sit gra & quantacunque futura est,inter partes conue niti quae in iure appellatur Poena.l.vit. D.de prael. stipui. l. procurator ad exhib. g. ij.D. rem rat.hab. quae quanquam id quod interest terminet, tamen quia in fauorem stipulantis adiicitur,nunquam aduersus eum retorquetur.adeo ut si paratus sit probare quanti sua intersit, admitti debeat. l.praedia.D.de act. empl.l. si quis a socio. & seq.D.pro soc. contra,in hoe stipulanti prodest, quod quantus --nus Intersit: debitor tamen tergiversari non possit,& ad solutionem poenae condemnetur. Atque hoc

ipsum est quod Vlpianus ait, In poena non amplius

i quid intersit quaeritur hoc enim in conuentione definitum est sed quantum conuentum sit. d. l. stium ae & pulvio ista.g.alteri.D.de verb. oblig. Tertia sp eius quod cies eius est, de cuius summa no integra, nec quan-imςxςst tacunque ad extremum esse potest: sed quanta sit diiserςΠ ulos menses, ipso iure definitum est ta Vt quantiis vel plus vel minus intersit,sola tame summa aestetur: sicuti supra docuimus ex. l. vlt. deper.& commod. rei vend.& haee a nobis quoniam ex usus diuturnitate pendet, usura siue interuis-xium appellatur. Hoc ita verum esse apparet ex

58쪽

eo, quod quibusdam casibus id quod interest peti

permittitur vel tanquam usura, vel tanquam id quod interest.quod si tanquam usura,quanuis plus intersit quam usurarum modo exigi possit: tamen .vsque ad modum illum legitimum duntaxat exigi tur. si vero quasi quod litterest, quantumcunque interesse probabitur. exempli causa. Papinianus ait in l. j.f.j. D. de usur. socium qui pecuniam communem in usus suos conuerterit, usuras debere. Pomponius veris in l. socium. D. pro foe. quum idem dixisset, adiecit, Sed non tanquam Usuras, 1, sed quod socii intersit moram eum non adhibuis- isse. Quid est hocξ nimirum id ipsum quod diximus : si tanquam usuras petat, quanuis plus intersit, nihil tame amplius exacturum. si vero tanquam id quod interest, quantumcunque. Id quod perspicuὸ Papinianus docet in l.si fratres .g. idem re- spondit. huius nominis secundus. D. pro socio. ubi si socius resecerit portionem insulae socii qui cesset soluere, respondit, quan uis sortem cum usi ris possit accipere, posse tamen & pro socio agere, ad hoc ut eonsequatur quod sua interest. In hoc igitur beneficium electionis ei proderit,quod

si non tantum intersit quantum Vsurarum modus progreditur , usuras petere poterit. si quid amplius , id quod interest. Quid ρ quod interdum Vsura &euenire solet, ut ex una eademque sorte & usibra & id quod interest seorsim ac separatim pe' sisti ulti possit3 veluti in hac specie , Centum mihi de- ti posse. bes sub usuris. ea stipulatus sum mihi dari Lutetiae Calendis Ianuar. Si moram feceris, non modo

59쪽

modo v suram verum etiam si quid mea inter Ir, veluti si sub poena debebam,& ea commissa sit; praestare debebis .l. ij. in fi. D.de eo quod cert. loc.& l. qui solidum. g. etiam. D. de legat. ij. Quod ipsum similiter in poena traditur. l. Lucius. D. de

act. empl.ubi Paulus speciem refert, in qua poenam, & vseram deberi ex eadem obligatione respondit. ea na quemadmodnm fit etiam in casu pecuniae traiecti- interdum ciae ubi creditor praeter v seras poenam etia stipulari potest: vi l.traiectitiae. D.de act. & oblig. & I. iiij.g. pro operis serui.& l .penul.quae de poena tantum quae praeter usuram exigitur intelligi debet. D.de naul. foen. Nec vero illi audiendi sunt, qui putant eius quod interest rationeda in pecunia non

haberi. Quid enim clarius dici potest. quam quod

intaxςst disertὸ respondit, si quis iurex sua interi eues,' sui e numos sibi sua die fuisse redditos, eum id

specte- quod interest petiturum. Sed commodius est eorum argumenta cognoscere. Vlpianus inquiunt Din d. l. iij. respondit numis depositis iudicem non ' oportere iurametum in litem deferre, ut iuret quis quod sua interfuit: quum certa sit num ortam aestia D matio. Verum hoc ad propositum non pertinet. Nam iuramentum in litem tantum aduersus eum defertur, qui iussus a iudice non restituit,eo videlicet ut arbitrio domini rei pretium ex locorum &temporis varietate mutationi obnoxiu statuatur. quemadmodum Marcellus docet in l. tutor. eod.

trast. Quod quoniam in pecunia locum non li

60쪽

LIBER PRIMUS. Asbet,quippe cuius certa ac statuta animatio sit, Vlpianus ibi negat iuramentum in litem in hac spes cie deferri. Hactenus ostendImus Usuram aliud nihil esse, quam id quod interest circunscriptum ac terminatum. Docuimus pria terea quanuis Vtraque haec accessio cadat in pecunia, ct eas omnes res usuram recipiunt,non tamen usuras dici posse. Superest ut de Quatiplurimi stimatione videamus,quq Pe quati quidem ipsa similiter quaedam sortis accessio est. verbi causa, Vinum mihi vendidisti quo tempore decem valebat,&in eo tradedo moram fecisti. Hodie vinum vel pluris vel minoris est. Pomponius ait in I iij. .vit.& Paulus in l. si sterilis. .quum per

venditore. D.de act. empl.si pluris est, venire hoc incrementum: si minoris, astimationem eius temporis fieri quo resvedita est. Quςrat igitur aliquis, quum ob mora haec accesito veniat, & ob id quod

interest,an usurae appellatione coprςhendaturΘ Id quod equidem non arbitror. Nam, Vt Vno verborem omnem coplectar, usurae accessio est extra sortem. haec vero pars est ipsus reimec est extra rem,

sed,ut ibidem ait Paulus, circa rem ipsam. Non enim inquid maior fit obligatio quod tardius agi- , , tur,quanuis crescat si vinum hodie pluris sit.& me- ,,rito quia si datum esset, hoc haberet emptor: quo- ,, niam vero non dedit,saltem hodie dandu est, quod is iam olim dari oportuit. Nec vero ad propositum ,, hoc pertinet quod quida citant ex l .in furti actione. D.de Ωrt.ubi ait Vlpianus , In furti actione no is

id quod interest quadruplabitur, sed rei veru pre- γν