장음표시 사용
81쪽
εR Titulus II. cognoscitur; secvngae, quia mens legislatoris est anima & virtus legis: unde illud can. humando
aures zz. qu. F. non debet intentio, verbis des vire, fed verba intentioni: quare non tam vCT-ba, quam voluntas legislatoris attendi debet et tertiae, quia correctio Iuris &contrarietas omni.
33 Dico 9. Per interpretationem possimi quidem & debent Iudices in judicando. extendere
1eges ad casus vel personas, non expressas, ob paritatem. vel similitudinem rationis, a. non tamen privati. homines regulariter in ordine actasserendam obligationem in foro. constentiae , 3. licet generaliter ab omnibus possit lex extendi ad casus similes. vel etiam majores propter identitatem rationis, modo late & aliquo saItem. modo significentur per verba legis , Praesertim , si verba legis sunt generalia : vel materiai favorabilis: vel cogit evitatio absurditatis quae sequeretur, nisi fieret extensioci in corre- Iativis ; quod enim de uno correlativo est dispositum, censetur etiam dispositum de altero: in aequiparatis a jure: in connexis: in subordia. natis, quando nempe unum. se habet ux Para,
alterum ut totum unum. ut c ntinens, alterum ut contentum &c. Pars I. sumitur Io ΙΣ.
a 3. 6 de LL. ubi redditur haec ratio, quia non stat omnes casus &causae singulatim exprimi in legibus: cum ergo Iudices. debeant omneS casus &causas decidere, debent a casu simili, qui CXPrimitur a jure , . vel a paritate rationis juvari ,. proin extenderet legem Possunt , . vel, ubi aliunde: non hoent suffciens sundamentum decidendi, debent unde axioma :. casus fimuis
expresso a rege non. censetur omissus. Pars 2. colligitur tum inde, quod ratio legis non fit lex,
ut habet commune etatum, tum ex est , quod.
82쪽
De Constitutionibus. penes privatos homines non sit illa necessitas, quae apud Iudices , legem extendi ad casus similes. Pars 3 ex Ly. g. a. st. de Edendo , ω I. 32. f. ad L Aquil. ex quibus deduxerunt DD.
hanc regalam: ubi est eadem ratio , ibi debeteissa eadem iuris dispositio exceptis tamen Iegibus odiosis. & poenalibus, ubi etiam propter
identitatem vel etiam majoritatem rationis non
est facienda extensio ) quia, ubi eadem prorsus ratio reperitur in aliis quoque casibus & personis similibus, persona vel casus, in lege Positus, censetur poni potius per modum exempli, quam rostrictionis ad hanc personam vel calum
dumtaxat. Ceterum in casibus, ubi reperitur correlatio , vel conneXio tantae, ut unum reperiatur in altero tamquam pars in toto, aut contentum in continente, tamquam minus in maiore, vel ubi sequitur abstardum, si non fiat extensio legis, etiam leges odio e per interpret tionem extendendae sunt . Sicut autem dantur causae extendendi legem, ut vidimus, ita dantur caulae eam restringendi, nempe I. si lex est odiosa vel poenalis, et . si specialis ratio insinu ta in lege non reperiatur in aliis casibus& personis, sed tantum in expressis a jure , 3. evitatio absurditatis secuturae , nisi lex restringeretur, ψ. cessaetio causae adaequatae, quam spectabat legislator ..
34 Dico Io. Per epijkiam quae est species
interpretationis , aequitas latine dicita , magis mentem quam verba legislatoris attendens, Ocindicans, credibile non esse, quod legislator in his circumstantiis,. obligare velit, licet cauis in verbis. legis alias comprehendatur licet a quolibet restringitur lex omnis sexcepta irritante modo adsit justa causa credendi , mentem legislatoris. non suisse in dc pro his circumstantiis
83쪽
bo Titulus II obligare. Sumitur ex L 8. C. deIudic. ibi: pM-cuit in omnibus rebus praecipuam esse justitiae , AEquitati ue, quam stricti juris , rationem, MLyo. 1f. deI .I. ibi: in omnibus quidem,
xime tamen in jure, aequitas uectanda est. Sicimonialibus clausurae adstrictis per epijkiam Iicitum est egredi in casu incendii, hostilis incurissionis &c. fugere, alias enim lex clausurae evaderet nimis dura. Ratio assertionis est; quia legislator non potuit omnes circumstantias & eventus praevidere aut exprimere in lege, sed debuit Particulares casus prudentum judicio, ex aequo bono procedentium, relinquere. 3s Dico II. Si interpretatio legis fit a legisla- rore , vel ejus Successore aut Superiore, Vocatur authentica, & habet vim legis, si rite promul getur . Si inducta est per consuetudinem vel uium, dicitur u alis, oc optima legum dubiarum interpres, ac vim legis obtinet, si de ea satis co set. Si autem provenit a Doctoribus, vel Iudicibus, vel etiam ab homine privato & docto in tali materia, appellatur doctrinalis, quae legem non facit, quamvis eam sequi liceat. Et de hac fere hucusque sermo fuit. 36 Dico I 2. Lex cessat cessante sine intrinseco & adaequato legis respectu communitatiS.
Plerique cum S. Thoma I. 2. qu. 9o. art. 2.
Ratio petitur ex definitione legis, ex qua patet , quod essentialiter pro sine habeat bonum Communitatis : ergo hoc cessante cessat aliquid essentiale legis : ergo & ipsa lex. Ex hoc ca- vite cessarunt leges caeremoniale. Ueteris Testamenti . Si finis extrinsecus tantum legis cessa-Tet, uti v. g. maceratio corporis respectu legis jejunii, non cessaret lex: & si finis partialis lo-
qum cessaret,. nempe in uno vel altero articulo
legis, non desineret totaliter, sed tantum quoad illum
84쪽
De Constitutionibus. iillum articulum; nam utile per inutile non de bet vitiari, c. 37. de R.I. in s. Demum si finis legis solum cessaret respectu unias tantum
Vel paucorum, maneret tamen respe tu majoria Partis communitatis. v. g. periculum riKarum,
quod spectat lex prohibens noctu gestari arma,
3 Dico I 3. Dispensare in lege potest, qui tulit, ejusque Successor: & in jurisdictione superior. Clarent ista per se. Non vero inferior in lege superioris, nisi expresse vel tacite ipsi specialiter sit concessum . Communis contra COU. &Sol. Constat ex c. I 6. de major. dc adhuc clarius eX c. Iy. de tempor. ord. seciem. a. de eleel. Expresse
conceditur dispensandi potestas Episcopo tamquam ordinario, quando jus indefinite dicit diaspensari posse, quia Papam posse, per se manifestum est : tamquam delegato Pontificis in Trident. 11 2q. c.6. δε res. quoad irregularitates ex delicto culto ortas. Tacite autem, quando in aliqua materia valde frequentes occurrunt casus, in quibus opus est dispensatio , v. g. in jejuniis&festis quia prudenter praesumitur demente Pontificis, quod fidelibus non velit imponere tantum onus recurrendi toties ad se &c. Obji.commune axioma:
quilibet viscopus potes in sua dia est, quod Papa
in tota Ecclesia. R. potest ea, quae sunt praeter jus commune & Leges Pontificias, non quae contra ἰimo nec illa potest omnia, uti pro sua di cesi cano-nciare Sanct os,dispensare in matrimonio nato &c.
38 Dico I . Sine justa causia legislator ipse in sua lege dispensat quidem valide, et. at non licite, 3. inferior autem in lege superioris, in qua ipsi dispensare concessum, nec valide nec lici te . Pars I. videtur certa, si legislator sciat, non adesse justam causam; quia lex pendet ab ejus voluntate , & hinc etiam totaliter abrogare D 1 ab-
85쪽
νω Titulus II. absolute potest valide: ergo a sortiori dispenta- .
Te cum uno vel altero. Pars 2. Probatur tum ex
Trid. feg. et s. cap. 18. de res tum ex ratione , quia talis legislator imprudenter abutitur sua potestate. Pars 3. ex hac ratione; quia inferior sine justa causia dispensans in lege Superioris transgreditur limites suae potestatis, sibi concessae non ad temere, sed ad prudenter dispensandum P sed qui transgreditur limites potestatis suae, . agit i
valide, c. χχ. de rescr. I. mandati .. Ceterum si dispensans ex errore probabili putavit ades se justam causam , reipsa tamen. non adfuit , , censent plerique dispensationem valere . . Sicut in. dubio,. an adsit justa causa, superior potest, & , . sic exigente sitavi regimine Ecclesiae, debet i Clinare. in partem benigniorem; alias enim, si
de suffcientia causae certo constare deberet a xii superiores fere numquam auderent dispen- .sare. Porro Potestas dispensandi, praesertim o dinaria, vel universaliter delegata, amplae interpretationis est , utpote favorabilis I cum ex una parte sit necessiaria bono communi, ex altera vero juri communi non repugnet . Licet econtra ipsie d,spensationes sint strictae interpretationis, utpote exorbitantes a jure, ac odiosae, . atque ideo vocentur Dalnera legum. 39 Dico as . Ignorantia invincibilis humAnae legis, etiam manifestae, . eXcusat transg diensetem a culpa semali , . & poena pro foro intemno, per c. 2. h. t. . in 6. se l. n, 1 de decimtis: ab ordine faciendis . . Ratio, quia ignorantia tollit voluntarium, cum, nihil sit volitum , nisi cogaseum: sed , quod voluntarium non est,
formaliter & coram Deo peccaminosum non est: S ubi culpa non . est, nec poena locum habet , ic 3. de λ .I. in 6. Dixi i. ovincibilis , seu iinculpabilis, probabilis , quae nimirum, morali.
86쪽
De Constitutionibus. 7 3 diligentia vinci non potuit vel deponi, ut si nihil tibi incidat, v. g. quod hodie lex jubeat observari jejunium, vel nullam apprehendisti obligationem .inquirendi, vel incidit quidem, ac post diligentem inquisitionem tibi non innotescit. Si vero sit vincibilis seu culpabilis, quae nimirum deponi potuit, & debuit ob apprehensam obligationem inquirendi veritatem , non excusaris a culpa, & poena pro foro interno multo minus, si ignorantia fuit crassa, supina, & valde culpabilis ; licet poenam pro foro externo
etiam tali casu non incurras, sileX, Poenam etiam secundario statuens , utatur similibus Verbis: qui scienter, temere, praesumptuose , contumaciter hoc vel illud fecerit ut alias ignorantia crassa, supina, vincibilis pro foro saltem externo in jure aequiparetur scientiae, & adhuc magis, si si affectata . . Dixi et . etiam manifesta; quia coram Deo invincibilis ingnorantia juris manifesti, seu legis certo existentis , est absque
culpa . At pro foro externo ignorantia juris manife1ti ignorantem regulariter non excusat a
culpa juridica, uti nec a poena; quia leges humanae facta promulgatione, praesiumuntur sciri ab omnibus : ergo tamdiu habentur pro reis , qui illas transgrediuntur , donec probaverim
ignorantiam inculpabilem; quod non facile fiet
contra praesumptionem juris in contrarium; nam regula est, juris ignorantiam cuique nocere, fa-m vero ignorantiam non nocere , ait L regula
sed juris f. de P. se F.J. Nec permittitur
legum ignorantia , L penuit. C. eod. Accedit seraxis tribunalium. In quibusdam tamen Personis, toleratur ignorantia juris, ct scientia non praesumitur, si te scivisse legem inficientur , quales sunt minores et s. pnis : milites : rustici :mulieres, saltem quando certant de damno v
87쪽
tando. Et has personas excusat ignorantia legis humanae, etiam certae alias , a culpa juridica, & poena. o Dico Iis. Metus , vel periculum, gravis mali, v. g. jacturae in vita , membris, fama, fortunis &c. regulariter excusat ab observatione legis mere humanae, & quidem in utroque foro. Communis . Colligitur ex c. a. de ob m. jejun. c. 31. de feni. excomm. Ratio; quia Iegislator humanus nec vult, nec potest per se , cum tam gravi incommodo obligare subditos , nempe αtra casum, publicum bonum respicientem; cum lex humana non debeat esse nimis a dua , nimiumque dissicilis infirmitati humanae . Interim tamen, si cum lege humana concurrexet lex naturalis , item prohibens vel praecipiens , nullus metus excusaret ab observatione legis, etiam humanae, utpote urgentis observationem legis naturalis, c. 3I. cit. infin. Sic , si quis in contemptum Religionis Catholicae per minas mortis te impelleret ad comedendas carnes die Veneris, comedendo peccares contra legem ecclesiasticam simul & naturalem . Atque in hoc sensu verum est: illud c. s. de his, quae Ui , licet metus attenuet culpam quia minuit Voluntarium ) non tamen eam prorsus excludit, propter stringens jus naturale. I Dico I . Nec ignorantia invincibilis, nec metus u1lus , impedit effectum legis irritantis non poenalis, quae nimirum irritat actum non Principaliter in poenam , sed principaliter ob bonum publicum . Ratio , quia bonum publicum exigit, actus uniformiter fieri , & quamvis ignorantia, vel metus gravis, excusiare Possit a culpa, legis tamen irritantis valorem toti Iere nequit, aut irritationem, quae non in poenam Propter culpam est statuta, impedire. Ad-
88쪽
De Rescriptis. pyde, quod actus sne sua forma substantiali numquam subsistere possit. Sic validum non est matrimonium clandestinum , licet ignoraveris Iegem Tridentini irritantem illud, aut licet motu mortis adactus esses ad clandestine contrahendum .
TITULUS III. De Rescriptis.sUM MARI UΜ.i 1 Quid , se quotu ex fit rescriptum .
3 cuius modis vitietur. s Dolo obtentum femper est nullum totaliter. 6 Sine dolo, sub vel obreptilis tamen , impetratum refcriptum gratiae irritum , Iustitiae autem irritabile: es , si oppressa veriatas via expressa falsitas babet rationem camo Malisi . inenam in petiticine rescripti eae imi d
8 Quomodo interpretanda sint rycripta. y A quibus se quomodo danda executioni.
i Π Escriptum, quasi responsum scriptum ,
6 dicitur a rescribendo , ac in genere sumptum comprehendit omnia responsa scripto data , etiam a privatis et specifice autem& in sensu Iuris denotat responsa a Summo Principe , videlicet a Papa , vel ab Imperatore , in scripto expedita : s haec late accipiantur , comprehendunt omnia fecundum , praeter & contra jus commune emanata. Sistrim, solum illa , quae secundum jus dantur, illud
89쪽
vel explicando , si dubium sit, vel observare mandando, si clarum. In sensu lato & striEho consideratum sic destribi potest : es respo um
Principis supremi in scripto datum ad in mriam vel supplicantis via coa lentis. Communis ex LM. C. de diversis refre.. Si in restriapto reperiatur clausula, motuproprio,. inde non sequitur , quod instantia , vel supplicatio veIconsultatio, non praeces erit, sed solum indicatur, quod Princeps magis motu proprio & sua clementia , quam precibus & alicujus instantia , inductus sit ad dandum reseriptum .. Habet tamen illa clausula hunc effectum, quod vitium subreptionis opponi rescripto non possit . Ex verbis, vel sinplicantis vel co utentis colli
α Divisio in Rescriptum gratiae & justitiae . .
Rescriptum gratiae est , quo conceditur alicui favor, gratia, indulgentia, beneficium, privilegium , . exemptio. ad ejus supplicationem . Reseriptum justitiae seu ad lites , ut etiam vocatur ,, est , quo vel ad consultationem alicujus explicatur jus. dubium, vel ad petitionem de legatur judex. ad decisionem alicujus litis, aut alias jubetur administrari justitia . Inter alias differentias inter utrumque est etiam haec quod
scriptum gratiae valorem ac vim susim obtineat a die datae, quampiamumi nempe eXpeditum est, v. g. in Dataria Romana, c. p. 9 9.
h. t. econtra Reseriptum justitiae vim & val rem suum non statim a die, quo eXpeditum est, . sed primum, a die vel tempore praesentatae vim, & valorem suum consequitur, h. e. quoi litteraestat actu praesentatae judici delegato, cap. m. 9 19. . de appell. . Expeditionem i juxta stylum Romanum praecedit subscriptio stupplicationis proigratia , dum Pontifex subscribit supplicationi
90쪽
De Rescriptis. 77 unicum verbum fiat , & supplicationi pro decernenda justitia verbum placet, addita initiali
littera sui nominis . . Necessaria nihilominus tamen adhuc est expeditio litterarum Apostolica- Tum, sinet quibus Iratia, nondum dicitur collara , sed: conjerendin. Dein Rescripta gratiae solent bullari cum nio serico rubro & croceo , atque dirigi ad ordinarios locorum: Rescripta vero Iustitiae expediri cunae filo cannabis , in
quo pendet plumbum , & mitti ad ipsos Iudices delegatOS. i 3 Dico I. . Rescriptum vitiatur P. per hoc ,.
quod non sit debite formatum juxta stylum cu-rjar, v. g. si in . Reseripto Pontificis non exprimatur ejus nomen , sia noni annus. incarnationis& Pontificatus, si dies expeditionis . non Peri tegras. Voces, sed per cistas & notas numerorum,. si rescribens debito nomine non compellet illos, ad quos mittit; nam Papa rescribens Episcopos confirmatos vocat venerabiles fratres, . Imperatorem , Principes, ceterosque fideles Omnes appellat dilectos filios. &c.. si contineat so- Iecismum non excusabilem contra latinitatem:
si . contineat. rasuram, cancellationem , vel deletionem. litterarum in loco substantiali, idest, . in conclusione, seu in parte dispositiva , nisi facta sit in ipsa Cancellaria ; quod praesumitur, isi Rescriptum adhuc. clausium , in quoi reperiatur rasura, fuerit ordinario exhibitum . Communis . . Vitiatur 2. Si careat clausula , si preces Teritate nitantur,. vel aequivalente, quae in R scriptis Caesareis. exprimit debet, L . C. de div. refcr. in Pontificiis autem, . ubi non eXprimitur, subintelligitur , c. 2.. h. . t. Si careat. clausula ,
salvo jure tertii, aut simili, si Rescriptum cedat in praejudicium tertii; quia . Princeps malalet derogare juri alieno , nisi id exprimat ...