장음표시 사용
231쪽
Riseundae, commini dividundo, di finium regundorum, in qtii-hus duobus prioribus agimus contra nobis obligatum ex quasi contractu, ut supra, & in actione etiam finium regundorum id agitur, ut utraque actio, o in personam, di in rem censeatur locum habere. Per eum enim vicinum cogimus ad hoc, ut fines uniuscuiusque ad suam normam certitudinemque reducantur. Qui dolose confinia delet, aut pervertit reus est termini moti.& crim naliter arbitrio Iudicis Puniendus, gravius tamen si confinia erant publica.
Familiae haeret undae actio nil aliud est, quam haereditaris
dividundae, per quam haeres, qui a communione vult discedere agit contra coheredem ad divisionem rerum hareditariarum Leg. Fr j. eod. Familiam enim Veteres pro haereditate usurpabant, haer-cisci autem dividere smificat. Communi dividundo quae datur inter plures habentes eamdem Tem communem, sed citra Contractum societatis, . Finium regundorum, per quam Agrorum confinia, quae distingui clare non possunt, ad dirimendas controversias per agri mensores, distinguntur Iudicis auctoritare, vel eo quod novi termini distinguentes apponantur, vel quia reponantur Veteres, qui sorte fuerant ablati.
Quarta actionum divisio est, quod aliae sunt in s mplum, aliae in duplum, aliae in triplum, aliae tandem in qu druplum; .ultra quadruplum eius quod nobis alterius culpa abest actio
In omni genere huiusmodi actionum plura ἰn textu asseruntur exempla. Quoniam Vero fere omnia alibi exposui nuis, illis omissis ea solum explicabimus, de quibus non egimus. Pro acti ne in triplum unum hic afferriir exemplum , scilicet conditio, sive Condititia ex Lege constituta a Lege Iustinianea competens Contra actorem, qui dolo malo maiorem summam a reo convento petiit, quam sibi deberetur, ad hoc ut reus maioribus sportulis gravaretur, id est salariis, & mercedibus solvendis citati nem serenti, quae olim maiores, vel minores taxabuntur pro quantitate summae ab actore petitae, quae hodie constitui solent iuxta numerum milliariorum. Actionibus in quadruplum annumerantur praeter alias actio quod metus causa, de calumnia, condititia ex Lege adversus
232쪽
ῖ a1o executores litium, a quibus plus constituto sportularum nomine exactum fuit. Λ Plaetore actio quod metus causa datur illi, qui per m
tum cadentem in constantem virum coactus est alienare, vel dare, adversus eum qui metum incusserit. Metus autem cadens in costantem virum est naetus Inortis, metus amissionis bonorum.
seu famae &C. De calumnia actio datur in eum qui ut calumniae causa negocium saceret, vel non faceret pecuniam accepit, & tam Laee. quam procedens competit ad quadruplum si intra annum instituatur, alias in simplum. Condititia ex Lege actio competit ei, a quo litium executores plusquam eis deberetur pro sportulis eXegerunt, qui tali actione conventi debebunt quadruplum restituere eius quod receperunt supra id quod eis debebatur, comprehensi in quadruplo aestimatione rei, quod etiam larvatur in actione, quod metus causa, ct de calumnia
Quinta actionum divisio est, quod quaedam sunt honae fidex quaedam stricti iuris , & quaedam arbitrariae. Bonae fidei sunt illae, in quibus libera Iudici potestas testia mandi est inter litigatores quid alterum alteri ex bono, & aequin
Omnes actiones huiusinodi enumeranriir hic ab Imperatore in actisnam lucram ita ut reliquae hic non recensitae arbitrariae sint, aut 1iridii iuris & sunt actio exempto, & vendito
secunda ex locato, & conducto, tertia negociorum gestorum, quarta mandati, quinta depositi, sexta pro socio ex contradita societatis, septima tutelae, octava commodati, non a Pignoratilia sedecima familiae haerciscundae, undecima praescriptis verbis de ae rimatu, nec non, praescriptis verbis ex permutatione: Actio daeaestimatu est, qua rem a domino aestimatam ad vendendum r Ceptam, incorruptam reddere cogimur, aut dare eius aestimati ncin.. Ex permutatione est actio personalis illi competens qui ai teri rem suam tradidit, ut ab eo rem aliam consequeretur, quπur detur necesse est in una parte contractum impletum fuisse,
Actio autem praescriptis verbis in genero est nudae, & --
plex petitio, nullo proposito actionis nomine, eius quod in con ventioncm deductum est: dicitur praescriptis verbis, quia datur eκFICscripto verborum, seu co ventionum inter Partes initarum.
233쪽
denique actio bonae fidei est petitio haereditatis, qua haeres utitur adversus eum, qui ius Pro possessore, vel pro haerede habet, vel possidentem rem haereditariam. Inter huiusmodi actiones rei uxoriae actio enumerabatur, quam substulit Iustinianus, relicta actione ex stipulatu de dote. Actiones arbitrariae sunt illae, quae pendent a Iudicis arbitrici, in quibus id servatur ut Iudici non obtemperantes ab ipsci pro arbitrio damnentur. Huiusmodi actiones pollunt esse tam in rem, quam in Personam . Actiones arbitrariae sermant tertium genus distinctum ab illis bonae fidei, quia earumdem essicacia non habent. His exceptis, nec non honae fidei actionibus, quas omnis indicavimus, sunt stricti iuris reliquae. Actiones stricti iuris sunt illae, in quibus Iudicis Potestas formulae adstricta est, ita ut non possit plusquam Per formulam exprimatur consequi.
Ex his, quae diximus de contractibus in genere explicatum remanere videtur quid sint actiones bonae fidei, & stricti iuris circa arbitrarias varii varia sentiunt; at sequendo ea ouae tradit Ulpian. in Leg. qui restituere st. de rei via D. Omnis actio vid tur stricti iuris, vel realis, vel personalis, vel mixta per quam rei alicuius restitutio petatur, si reus conventus Post decretam a Iudice constitutionem facere detrectet. Huiusmodi actio evadie arbitraria, id est in arbitrium Iudicis est, si velit actori iura me tum in litem deserre, ad hoc ut aestimet valorem rei restituendae Quaedam actiones, essentia & origine inspecta, sunt stricti tu ris, & tantum per accidens fiunt arbitrariae, ex. gr. Actio dcteo quod certo loco &c. cum possit Iudex aestimare arbitrio suo quanti interesset litigantis, quod species, aut quantitas debita data e 1 et loco convento. Aliae autem suapte natura arbitrariae laneex. gr. Actiones quod metus cause, ad exhibendum &c. cum Iu-oex ad instar arbitri iubeat quod reuo faciat id quod naturae actionis convenit. V
Qitoniam tam In bonae sdei, quam in arbItrari;4 vel certa, vel ancerta petitur summa in quo consistit sexta actio num diviso, ut sententia liti finem imponat Iudicis erit ut inquan
234쪽
quantum fieri potest, eamdem ceptam serat, aut exprimendo rem certam, vel delignando Certam pecuniae quantitatem, aut expresesim, aut relative ad acta, & instrumetuas sententia autem sine Certa quantitate prolata, nulla est. Olim actor qui plus debito petiisset Contra reum conventum a credito cadebat, di id quatuor modis Poterat contingere; videlicet re, si creditor decem petiisset, cum creditum quinque
fuisset; tempore si cui debebatur sub conditione pure petitiset loco si Romae petiisset quod dari promissum Ephesi; & causa siver. gr. Promissum alternative, veluti equum, aut bovem smpliciter petiisset equum. Quidquid constituerit olim Zeno, di Iustinianus de poena plus petentium, hodie solet Iudex reum absolvere ab observantia iudicii cum expensis, salvo tamen actori iure illum conveniendi loco, & tempore Cpportuno. Si minus petatur petenti non obstat; nihilominus tamen I dex ad eius instantiam in reliquum, quod superest eodem in iudicio Condemnat. Pariterque si aliud pro alio ex alia causa, puta ex testamento, quo sibi ex stipulatu debetur petierit, actionem mutare P test, ct recte petere quod sibi debetur.
Sententiam ab observatione Iudicii pronunciari posse certum est, eiusque nomen promereri, eaque proprie dicitur, quae abiudicii inepta petitione tantum, seu ab instantia perempta, reum absolvit, nec principale negocium tangit, sed iura in alio iudicio experienda praeservat, ideoque nec interlocutoria, nec dissinitiva, sed mixta regulariter appellatur, & ad ea datur appellatio, nec inter consormes enumeratur; haec autem ab libelli ine' titudinem actionem perperam explicantis serri solet, atque expen sarum condemnationem praeseseri, per eam vero acta ordinatoria pereunt sed non decisoria, ut sunt probationes, testes &c. Ri- dot n. in prax. par. 3. cap a. a n. I 27. inque ad I s. s. Ultima tandem actionum divisio est, quod quaedam sunt quibus solidum quod nobis debetur consequimur, quaedam quihus modo solidum, modo minus solido; quod minus solido consequimur facit aut peculium, aut beneficium reo tributum, ut in tantum teneatur, in quantum facere potest, aut mutua Cre
ditoris obligatio. Disiligod by Corale
235쪽
22y. Ratione peculii minus consequimur cum agimus ex contractu filii familias, tui servi de peculio contra Patrem , aut dominum , qui non tenetur nisi iuxta peculium , ut supra. Privilegii ratione reo tributi. maritus ab uxore conventus actione de dote restituenda condemnabitur in solidum; si hoc eius Lacultates Patiantur, secus si eius patrimonium non sit satis pro totius dotis restitutione, & pro alimentis ipsius mariti, quae prius debet deducere ex suis bonis, quam dotem restituat Mutuae creditoris obligationis ratione minus solido consequiamur propter compensationem debiti, & crediti respective; crediator enim non consequitur totum creditum, sed quod superest deducto eo quod creditori debet. Exemplum habemus in textu mulieris petentis a viro restitutionem dotis, in qua vir necessarias impensas fecit; cum enim mulier marito obligata sit pro expensis necessariis, & utilibus factis voluntate mulieris, dos ipsis iure minuitur; multa alia exempla Videre poteritis in textu. &apud interpretes late fuseque has quaestiones pertractantes. Generaliter minus solido Consequimul ob Beneficium competentiae, quod est ius singulare quihurum concessiim vel honoris, vel miserationis. vel dilectionis , vel grati animi caussa, cuius ut
Eonveniri nequeunt ultrs quam facere possint, scilicet pro quantitate quae excedat illam quam solvere possint, relictis sibi quae
did vivendum iuxtst eorum conditionem sunt necessaria, ex quo dici solet hoc beneficium deducto in egearia Competit autem ascendentibus , patronis, descendentibus' emancipatis, aut exhaeredatis, vel iis qui a paterna haereditatoe abstinuerunt, item fratribus, sociis, coniugibus ut dictum est
Cero, si a genero conveniatur pro dote promissa, nisi Matrimonium solutum sit, donatori qui etiam a donatario conveniri nequit nisi detractis debitis, & ei, qui bonis cessit, non autem decocto. Competit demum Ecclesiasticis ubi attendi velit cap. οδε- alias de solutionia Non competit autem haeredibus, nec fide utaribus, neet quando, actor aequae est inops, rectius enim est egestate premi debitorem, quam creditorem
Debitos qui dat fideiussorem . tacitae huici beneficio renunciat, cum fideiussor sit ita solidum obligatus, ite ut creditor ab Elo exigat quod a principali dehitore obtinere nequit .. Si debitor qui hoc beneficio caret non solvat, potest erediator illi auferre bona omnix, ne relicta quidem minima quantitate ut subsistat, itemque potest illum careeribus mancipare , cum moderaminet tamen a patriis notissimis Legibus praescripto
236쪽
Potest debitor carcerem vitare ope cessionis honorum, modo substantias suas male non perdiderit, aut dissipaverit, & tune illi competit, ut diximus, beneficium competentiae quoad futuras acquisitiones. Statui. Merc. lib. 3. Rubr. a. de C ant. g. E nelle concordie M. permittit debitori decocto, aut decoctioni proximo concordiam celebrare cum creditoribus &c. Quominus solidum, immo solutio consequatur obstat elis minterdum debita retentio, quae reo conceditur I. Si pecunia sua liberaverit rem quae praetenditur, iam pignori datam. a. Si pignus retineat pro alia summa quae absque pignore mutuo data fuit. 3. Si expensas fecerit super ipsa re, quae ab illo praetenditur. Generaliter conceditur retentio possessori ob creditum hypothecarium certum, & liquidum, & etiam ob creditum simpliciter personale .
QUOD CUM EO QUI IN ALIENA POTESTATE EST, i NEGOCIUM GESTUM ESSE DICATUR .
IURE civili nemo ex alieno contractu obligatur, neque Conveniri potest; verum Iure Praetorio introductae sunt quaedam personales, quae dantur contra aliquem ex facto alterius. Prima est quod iussis , dc competit in solidum adversus eum cuius iussu aliquis contraxit, puta fit. sam. nam pater iubendo
Secunda exercitoria actio , cuius vi in solidum tenetur exercitor navis ex Contractu inito a magistro, & consequenter ex contractu eorum quos sibi magister substituit, quin etiam ex pluribus exercitoribus unus tenetur in solidum.
Exercitor dicitur qui navis dominus est , vel qui pro domino se gerit. Magister vero qui netvi ab exercitore praepositus fuit, eique
Tertia est institoria, quae simili modo datur adversus dominum, qui servum, vel liberum hominem alicui tabernae, vel officinae ad negociandum praeposuit, ex negocio gesto cum tali eius rei causa , cui praepositus est, sic dictus quod negociis gerendis instet: Quoad exercitium negotii mulieres aeque ac in
237쪽
snili tenentur ex contractibus institorum , cum illis aequemur m obligationibus principalibus, vel proprio nomine contrastis; secus autem pupilli absque tutorum auctoritate. Oiscina dicitur Iocus ubi merces fabricantur, taberna ubi venduntur, praeponens dicitur dominus.
Quarta de peculio quod intelligi debeat de profectitio 3
haee datur illi qui eum filio familias contraxit, vel quasi contraxit, nam ex vi diste actionis patrem in lidum convenire potest ad solutioncm debiti miti a filio, quatenus tamen quod sol vcndum est non excodat vires peculii prosectitii. Hisce actionibus adiiciebatur actio tributoria, quae competebat ei qui cum silio sim . aut servo contraxerat, adversus patrem, aut dominum cuius ex certa stientia in peculiarium mercium negotio versati fueram. Hodie actio tributoria, aut concurseus fer contrisixtum, aut ser aes cir libram vocatur ea, quae semper locum habet quotieaias concurrentium est aequale, dum creditores concurrunt in actionem, aut personalem, aut hypothocariam natam cadum die, vesedi eadem causa. Quinta de in rem Verso, quae datur Contra Patrem, quando se ilicet pater contraxit, S acquis ta in vim huiusmodi co tractus in substantiam patris convertit; etenim dicitur in su, stantiam patris vertisse si id fecerit, quod onus patris erat ex. gr. emendo frumentum pro alenda familia Patris Sc. Leg. 3. ct Leg. 4. Τ. de in rem verso.
Quae hactenus diximus procedunt & in liberis, & in parentibus, uno tamen casia excepto, quo stilicet sit . fam. pecunia mutuo sit credita, eune enim nec pater, nec filius obligatur ex dispositione Senat. Consuli. Nacodoniani. Cestiit quoque hoc beneficium, ultra causas superi is recen stas, si silius pecuniam mutuo acceptam in causam studiorum impenderit, si mutuilin acceperit ut se aleret, si publico habitus merit pro patre fam. , si id persuaserit creditori, si factus pater sam. debitum agnoverit, si miles fuerit, nam eo casu ten tur usque ad quantitatem Peculii Castrensis.
De iure communi filius iam . ex omnibus causis tamquam Pater sam. obligatur etiam sine consensu patris, excepta dumta-Xat Pecunia mutuo credita ex beneficio Senatus Consulti Macedoniani si). Tres causae sunt, quibus Senatus Consulto locus non est, quamvis filio Dra. pecuniam creditam esse constet: prima ex persona creditoris deducitur nempe si is iusto ' deceptus er- Tom. II. F f rore
238쪽
a16 rore patrem sam. esse crediderit 13, iustum errorem duae res faciunt. vulgata opinio, qua silius Din. pro patre sam. habetur 3 , & mendacium filii si se patrem familias mentitus fuerit, nec creditor aliunde sciverit, aut scire potuerit esse filium familias.
Secunda causa ex persona patris nascitur; una si patris voluntate pecunia credita fuerit, altera si in rem eius versa sit ). Florentiae mandat Statutum in rubr. II O. Iib. 2. ex quocumque contractu neutiquam filium familias obligari absque consensu patris, nullam declarando ipso iure obligationem, si se obligaverit is ibi is si filius iam . vel nepos, vel alius masculus descen-α dens steterit in mercantia , arte, vel tabula, seu cambium num-m morum tenuerit, sicut magister, vel socius, sciente Patre, avo, α vel proavo paterno . vel alio ascendente, & non contradicen-m te, talis pater , vel alius ascendens paternus, & eius succed
in res teneatur, & obligatus sit pro praedictis &e. α Uerum nullo modo possit conveniri, vel gravari in perra sona, vel rebus per aliquem ossicialem Communis Florentiae,m filius iam . vel alius deicendens praedictus, qui non steterit in m aliqua mercantia, vel arte occasione alicuius promissionis &c. ra salvo si filius familias , vel alius descendens , ut supra in po-α testate constitutus fuerit, vel se gesserit tamquam Facto ν, vel α Nuntius, vel Discipulus, vel iverit, vel steterit extra Civitam tem Florentiae, & gesserit negocia alicuius 2cietatis. vel l uiorum, vel aliarum personarum cum pecunia, & rebus e m rumdem, vel aliis mercantiis in Civitate Florentiae, & sciem te patre, vel alio ascendente paterno &C. Patet insuper ex reformatione diei s. Aprilis r47 t. scilicet che per ragione della presente provvisione it sopradetto , m tuto de obligatione filii Iamilias. O qualiter pater pro Aio con- veniatur, si intenda in Ogni sua parte, ed esserto conserinatam e debbasi inviolabiimente osservare senEa ecceZione alcunaem Ed ogni obligagione, e promissione in qua lunque modo, U-m me che si fari per l' avvenire, e e dopo it presente me fera di Aprile I 47i per alciano .che aliora sara in Potella dei Pa-α dre, o deli' Avolo. e facesse senZa it consenta di colui, in α cui potesta sata, la quale secondo delici Statuto h, ed esserm debha ipso iure nulla, non vaglia , e non tenga, e ni una est-α CuZione meriti in adeo ut nec naturalis, nec civilis obligatio
oriatur si ita filius iam. se obligaverit, cum eadem nulla ipso iure sit, & a quocumque deduci possit s , inclusive ab ipso filio, quamvis nuntiaris auctore: Obligatur tamen, ut literaliter dicitur in dicta Rubr. Statuti, pro pertinentibus ad mercaturam di artem, non autem pro aliis causis diversis s). A Diqiti eo by Cooste
239쪽
Anceps iamdiu fuit quaestio an obligatio filii sam. in rem& utilitatem patris cum eiusdem patris consensu inita teneret, hane demum substulit Lex Florentina diei 14. Martii I 477.
videlicet is Quoniam pervenit ad aures NM. DD. &C. Providem rhint Sc. in primis quia in secundo volumine Statutorum Ci- vitatis Florentiae sub.Rubr. de obsit. H. fam. dubitatur, an sim I ius fam. se obligans cum consensu patris in rem, sive utilitam tem , quae sit, aut dici possi etiam patris, valeat se iure obli-α gare, an valeat facta Obligatio. Cupientes igitur tali dubim vaticini occurrore, & ea declarare, praesertim cum ex decretori varie sententiatum est in Civitate Florentiae. Plopterea prora viderunt quod deinceps filius familias aetatis annorum 2 . com- pletorum possit in rem, & utilitatem patris se obligare , interra veniente consensu patris, & cum tali consensu obligatio per m eos facta, ut supra , teneat, & subsistat mNec turbat, quod Statutum Curiae Mercatomm in Rubr. it.
lib. 2. delle Obbligataoni det Alio di famulia, ed iii cc e m scio 1Ipo re tenuio per it Aglio in Videatur contra Statutum Communis disponere, quia firmatum fuit ex repetitis Rotae nostrae de cisionibus quod illud respiciat contractus initos a filio familias maiore 2 s. annis pro mercibus venditis iuno pretio S . Quod vero spectat ad obligandos patrem , avum &c. pro de bito facto a filio seni. necesse est quod ipsi sciverint hoc praecise , eo rempore quo filius praedictus hahitaverit cum patre, ur lite-raliter dicitur in dicto Statum is purche tal figlio at tempo, em secondo it tempo dei debito contratio sia uato, ed abiratom C On tal padre, avolo, o bisa volo, nella medelima Casa, ed a
Possunt tamen pater, & avus &e. sibi cavere ne pro filio teneantur adeundo Tribunal Artis, se ii Mercantiae, & ibi insta re ad hoc ut per proclama denuncietur se nolle teneri pro gestis huiusmodi filiorum. Vide dict. Statutum Mercantiae in s. α e te cose suddette m i) Leg. pr. O toto tit. Τ ad Senat. Conf. Macedon. Mareti
240쪽
AppenIix Filius familias mortuo patre, vel secuta emancipatione, nor potest carcerari pro debitis vivente Patre contractis, vel ante emancipationem SabelZ restaret. 8 I. u. 13. hoe Privilegium nota
habet locum ubi constaret de dolo praemad iram ad fraudandos creditores, vel fuerit libere haeres, quod privilegium non tra sit ad haeredes filii, nec ad fideiussores Gratiau. discept. for. cap. 99- Vrsut ad A Q. dee. 3o8. n. sti. Oza. Quod diximus supia intelligi debet de debitis contractis cum patre Cepolia muι. 14.
suadet ut fit. fani. etiam Obligatus cum Patre, vel de eius co sensu, se emancipare faciat, ne teneatur de persona. Quod filius familias nota possi haereditatem paternam repudiare , & legitimam retinere nisi in uno casu tradit Marant. in Leg. is potest. u. 6 L. Per m. dec. 79. n. 7. scilicet si pater instituerit haeredca, filium eidemque dederit substitutum vulgarem, S cumdem filium gravaverit onere multorum legatorum , vel de danda alicui, re propria ipsius filii ad mater. videns. Grat. discept. for. cap. 249. n. 2. per ton P L Grisin. dec. Belgie. 27.
Filius potest se abctinere ab haereditate paterna ,.& seudum
antiquum, ut patronatus, emphiteusi in rctinere , tamquam filius, nec tenebitur creditoribus haereditariis. Marant. Dc. ci m 22
lor. I. niticiam qu. 76. prout alibi M.
Appendix. I . Ii v quibus casibus cesset Macedoniau. Carοἱ de Gras. de em cepi. D. m 8. ubi resert decem casus Hering. de si his soribtis. Exceptio Sena v. Consuli. Macedon. competit ut . fam. spuri per Reseriptum Principis legitimato, staminis ,. clerico , nepoti ex filio, filio grrogato, & corum haeredibus, ac fideiutaribus. eum luiiusmodi exceptio sit realis, & non personalis se ac non sanae iuramento, fidei utaribus ,. licet uti principalibus. & in s lid Mn. obligatis . vide . Mantie. de tacit. se ambig. lib. 8. t-7.