장음표시 사용
241쪽
In Cambio autem etiam non filium Lim. 2 s. annis minorem sine assessoris Magistratus Conservatorum Legum subscriptionε infra illes oeto a die contratu cambii a mercatore etiam obtinenda obligari Gum effectu neutiquam posse eertum est, sub poena amissionis crediti ipsini et creditori indiciam , ut ex Lege
diei 3. Aprilis 1687. ia secunda g. che turte te seritie sancitum
Filius sem. etiamsi se obligaverit cum consensa Patris, momtuo patre non tenetur nisi in quantum facere potest, scilicet deducto ne egeat, dummodo a patris haereditate se abstineat; huiusmodi tamen beneficium suffrapatur quoad personam, & quoad bona propria acquisita cum sui iuris 1 essectus est , non autem quoad bona paterna, nee quoad bona castrensia, vel adventitia, di propria, quae tempore obligationis haberit. Lato Ureeol. de ιransa qu. . a 9. v. s. O seqq. Filii Am. etiam minores possunt se valide obligare pro ex- carcerando patre, vel ad eum liberandum qb imminenti care ra tione , Urccu. consuli. Istr cop, 44. n. LI. imo si tali eam leobligare recusaverint, poterunt legitime exheredari. Mea tibi pra uum. ir. α De obligatione filior. fam. eκ Praesunt pia cinanci- ratione, vide notata superius in Tir. XII. Lib. I. . al l Iic nota patrem bonorum filii in potestate existentis Iegitimum esse administratorem, si usumfructum in iis habeat, endoe adventitia filii bona etiam minoris ex altili causa sine Iudicis decieto alienare posse, secus ex causa dissipationis; aci veri, filius vivente patre nulliter alienata vindieare possit. SabelL fumm. g. Pater, index. Rotae Romanae in uerbo Pater uti adminiserator Sabeta fumin. f. Pater n. 4 I. e s9. Rot. post Constantin. de . 33. GMerou
Generalis iuris regula, est, quod fraus ae proilagiatis pers,nis commissa, nec iis etiam opitular, poterit k ut 'si minor asserat cum fraude se maiorem &c. quod vere talis non fuerit adhu contractus sine solemnibus ita poenam fraudis sustinctur. Costant. ad Stal. annot. 44. per tot. praesertim art. s. 9 6. tom. 2. O dec.
Nota ulterius quod contractus ad favorem privilegiatae personae cIaudicare valet, hoci est quod ipsa ad sui libitum approbare, veI reprobare potest; at hoc intelligendum quando contractu est nullus tantum exi Blemnisatum desectu, sectis atr-ipm ubi nullitas sit intrinseca ex aliquo substantiali defeetu. ut
in censu si pecuniet numeratio deficiat, vel sis lemnitas sit pro
242쪽
sorma a Statuto volita, aut alias ipso iure sit nullus. vid. can. Iamin. ubi si a. . . . Qhlamvis regula sit minoris, vel alterius privilegisti, contractum, seu obligationem regulariter non substineri, limitatur, ut plurimum si contractus privilegiato evidenter se utilis, aut ex causa a iure adprobata. Constantio. ubi supra.
SEquendo ordinem Textus agitur hic de novalibus actionibus,& dicimus quod servi non solum contrahendo, sed etiam delinquendo dominos obligant, adeoque dominis dantur actiones etiam, ex servi maleficio, quae noxa les dicuntur, eg quarum vi clominus tenetur ad litis aestimationem, vel ad tradendum ser
Proprie loquendo noxa est corpus nocens, noxia ipsum maleficium, ut furtum', verum unum pro altero usurpatur. NOXalis actio competit si servus domino ignorante deliquerit, nam si dominus contenserit, ve, non prohibuerit, cum posset, non convenitur actione noxali, sed in solidum dominus, servum dando Pro noxa servi . Actio noxalis caput sequitur, item dominum, qui servi caput, quare si servus Titii per delictum patratum alterius fiat non contra Titium , sed contra dominum datur, & si servus liber fiat, directa fit contra manumissum, qui noxam dedit, &e converso actio directa competens contra liherum hominem, qui nocuit fit noxalis, si ipse liber homo ob commissum maleficium alterius servus fiat. Si servus domino nocuerit nulla oritur actio.
SI QUADRUPES PAUPERIEM FECISSE DICATUR.
T I T. IX. INter noxales actiones actio de pauperie recensetur, quae est in personam a Lege XΙΙ. tabular introducta, per quam is qui pauperiem fecit idest damnum propter quadrupedem
243쪽
intulit, aut damni aestimationem, aut quadrupedem noxae dare compellitur, hodie vero ad tradita per aliquos in usu amplius non esse dicitur dicta traditio, sed quod damnum aestimetur: ut ex consuetudine bovem, seu &c. in agro nostro deprehensum licet includere quousque damnum ab eo illatum sit refusum. Ea vel est utilis, vel directa. Diresta ex verbis legis cum luadrupes quadrupedi nocuit Leg. Iu F. eod. vel utilis ex sensu, eu ut aiunt spiritu legis, si aliud animal puta serum, bipes, reptile mouerit Lex. penuis. f. eod Si duo animalia ad duos diversos dominos pertinentia 1 ese mutuo occiderunt, aut Vulnerarunt admittitur distinctio. inter provocantem , & provocatum quoad
nocumenti resectionem. ' - . a
Pauperiei damnum est omne sine iniuria, seu culpa faciem iis illatum ; verum si is cui noeitum quadrupedem irritavit, actioni non fit locus Leg. sa. f. a. y ad Leg. Aquit. ut & si alius instigaverit contra instigantem agendum sit ex Leg. Aquilia IIemere. in pandect Bb. 9. iat. I. g r7o. Observandum quod si quadrupes secundum naturam nocuerit . beluri gramina, vel Du. ges depascendo, non de pauperio sed de pastu agendum sit He nec. in pandea. loe. cit. Seu aedilitia, si fera damnum ingesserit; aediles enim in loco itineri destinato tenere verrem, aut aprum
aliamque seram omnino prohibuerunt. . . .. . .,' '
. Pro damno illato a quadrupedibus mari laetis tenetur domi onus actione supra descripta, id est de pauperie, quod significavdamnum illatum absque iniuria si , ubi in ' specie agitur de equo qui alterum equum aggressus fuit in torminix sa) ubi dicit quo
dominus tenetur tam in kro: externo, quam interno .
Plac Lex est antiquissima, quae descendit a L. Musis cap. 22. quae postea inserta fuit in legibus 3 . Et ratio est, quia animalia irrationabilia cogi non possunt
ad damnum resarciendum; nee in carcerem detrudi, & regu lariter noci puniuntur ι quamvis tax Leg. Mosis Exstae east. 22. Praecipiebatur occidi bovem, qui co Ibus hominem necasset, eiusque Carnes vetitum erat comedore, di ex Levit cap. 2 o. versis. O I6. animal, qui criminis instrumentum fuerat morti tra debatur Cum delinquente. Deuter. cap. 33. n. 36. O in lib. Iosuer P. O. Perf. LI. ibi boves quoque, .& oves, & asinos in ore gladii interficite. -
Romani quoque ad sureas damnarunt canes . qui dormierunt , quando Galli aggressi sunt Capitolium Plin. 5b. 29. cap.: 4 Gaiae
244쪽
Verum cum ex supra notatis compertum sit animalia condemnari non posse ad resarciendum damnum illatum, ratio suadet ad id dominum teneri, sed non ultra quam valere potest bestia damnum inserens, scilicet vel litis aestimationem solvere, vel 4nimal noxae dedere, vel ut explicat Iustinian. Imperat. in tit. de nova lib. action. in princip. Isensus ita men, qui intentare voluerit iudicium de paupe-Tie , petere potest damni refusionem , eo quia illud tantummodo venit in obligatione.. dominus vero bestiae potest illam pro noxa dare, ut iuxta veriorem opinionem firmat Masin ' de novat. ion. s. d minus adeoque in casus contingentia condemnandus est dominus bestiae nocentis ad rosarciendum damnum , postmo dum vecro in . ςXecutione potest idem osterre bestiam, vel, soluis
ii allud. tamen animadvertendum est quod ea, quae.superius disti sunt . locum. non habent eo casu quo bestiae fuerit irritata.
seu.6nstigata circa privilegia defensionis s .
At sit non culpa domini . sed servorum damnum contigisset. ns contra. eum agere nonierit permissum actione de pauperie, sed actione in factum, i seu Legis Aquiliae Gontra servos dia..L. 1 f. quod si propter. f. eod. ut supra dictum fuit. Dominus tamen tenetur pro culpa servorum quando defecerint in ossicio demandato eiu silem L. utique 16. I. I. de rei Ciudicat. In hac materia Q. si . Leg. r. O seq. f. de eod. tit. 2 Baiarae ad Cur. II. s. g. OI. qu. 99. n. 9. Pauluc. dissem. Ss. rex. L. num. 34. O seqq.
de pauperis die a 3. Septemb. 1729. cor laxi in Thesaur. Ombros
245쪽
Per quas personas agere possumus hic tit. expletur in tractatu de Iudiciis. quam post haec subnectimus.
ALieno nomine sine satisdatione nemo agere potest , ideoque agitur hic de satisdationibus.
Satisdatio est cautio pro eo quod inter partes conventum C st, ut de eo in omnem eventum securiores reddantur, & haec
fit aut simpliciter, id est smpliei promissione securitatis, & dicitur nuda cautio. Qui bona stabilia possident susscit ut nudem minant, aut praestito ruramento, & uicitur iuratoria Cautio. Iuratoriae cautioni admittuntur pauperes, ut iurent se facturos id quod debent, & fide tutarem invenire non potuisse. Item illustres personae non dant fideiussores, sed iurant; nisi fideiussio volita sit pro forma a statuto, aut a partibus conventa, quo Casune pauperes quidem iuratoriam praestare valent. In Criminalibus imputati de crimine in quo locum habere nequeat poena afflictiva hxhilitantur a carceribus sub fideiussionem di stare a ragione, pati re, e pagare it giudicato, e di rapprem sentarsi rones quoties, ct ad omne mandatum m sub poena quae maior non sit illa quae irrogaretur pro crimine de quo agitur, eaque fideiussio speciem habet antiquarum cautionum Iudicis sisei, se de iudieato soluendo, aut pignoribus datis, aut fideiussoriribus, & dieitur in specie satisdatio. Quia haec ab Imperatore circa satisdationes iamdiu aboleta
sunt, unice solum est advertendum, quod actor debet cavere dei aestimatione sumptuum litis , reo krte vincente reficienda, non autem de alia re prout ante obtinuit, & quod nemo admittitur. Procurator absque mandato praeter assinitatis, vel consanguinitatis vinculo conluctus, qui etiam solet admitti eum cautione de rato, quidquid antea, & in hoc obtinuit. . - ,
Forensis, & non subditus, ut agere possit satisdationem praestare debet cum s orensium beneficio uti velit de iudicio sisti. Dan. II. G g & iu
246쪽
& iudieatum solvendo, tam in causa conventionis, quam reconia ventionis, ut praescribit i . Fidei utaris notorie non idonei approbatio non citata parte. nee audita est omnino nulla 2 . Cautio Praetoria data in una inst1ntia non potest approbari in alia. d. dee. n. s. 1 Mat. Horent. Rubr. II. Lib. 2 Conti dec. 29. Hor. n. 3. si inito Statutum adest in Curia Mercatorum sub Rubr. I 3. Iib. 2. aiat. α Conti dict. dec. Plor. n. 4.
DR PERPETUIS. ET TEMPORALIBUS ACTIONIBUS, ET QUAE AD HAEREDES, ET IN PLEREDES
OLim civiles actiones tam reales, quam personales erant perpetuae , postremo ut finis litibus imponeretur Imperatorum constitutionibus sancit uni fuit, quod spatio triginta, vel quadraginta annorum praescriptione Perimerentur, licet abusive perpetuae dicantur. Actiones vero praetoriae plerumque sunt annales, sicuti annale erat Imperium Praetoris; quae sint perpetua . licet Praetoriae, pro regula traditur eas esse, quae rei periecutionem continent. iit haereditatis petitio possessoris , & fideicommissaria . publicana &c. quibus addite actionem furti manifesti, quae ex poenaliabus , & Praetoriis actionibus est Perpetua, CCeterae annales Non omnes actiones haeredi. & in haeredem dantur, acti nes enim poenales ex malefietis, veluti furti, iniuriarum &c. nota dantur in haeredes delinquentis, licet competant haeredibus offensi, excepta actione iniuriarum, quae utpote ad vindictam competit Blum ostenso, nisi sorte ipse offensus fuerit litem contestatus, quo casu. & haeredi competit, quin & in haeredes offensoris, cum regula generalis sit quod omnis actio poenalis post litem contestatam transmittitur haeredi, & in haeredes, & temporales fiunt Perpetuae; litis enim Contestatione novatur actio, & quae erat ex delicto, fit ex quasi contractu, in iudicio enim quasi contraiuiatur. Leg. 3. st . de Peculio f. idem Unum ex hoc titulo remanet notandum, quod fi reui conventus ante sententia in solvat actori quod eius interest, liberatur, di licet condemnandus fuillet, debet absolvi.
247쪽
Extinguuntur post 3 o. annos omnes actiones reales, pers Nales, ac mixtae, & rei persecutoriae tam civiles, quam Praetoriae quarum praescriptioni certum tempus a Legibus constitutuin non sit, ac potissimum is r. Reivindicatio quoties breviori tem-Pore praescribi nequeat is 2. Actio hypothecaria contra malae fidei possetarem Iure Civili ta 3. Petitio haereditatis innot. hoc. tit. - . Actiones similiae hereiseundae, communi dividundo, finium regundorum. Perez. h. r. m s. Actio praetoria furti manifesti Vinn. h. t. dc actio civilis furti nee manifesti MInsing. h. t. α 6. Actio furti adversus nautas, caupones, stabularios Sc. Heine c. h. tit. 7. Actio depositi miser.bilis Heluere. h. t. m 8. Actio de effu-ss & deiectis. Idem ibid. ω ς. Actio spolii Sare. Rot. in Indice
O. Actio executiva quae competit vigore. instrumenti, Rot. in recent. dec. I 2 s. n. a. par. 8. is it. Actio rei iudicatae. Rota in ec, dee. 193 n. I 6. par. Io. in m. Actiones in rem scriptae. Rot.
in rec. dec. I 3 s. n. o. par. 9. t. I.
Generaliter actiones illae quae licet Praetoriae videantur, tamen sunt in origine civiles Oines. h. t. ex. gr. I. Ea qua Petitur Tleicommissum. Rot. Rom. in rest dee. 397. n. q. par. 's. to'. a. a. Quae competit bonorum possessori. DI. Pac. instit. hoc tit. - 3. Vel possidenti ab intestato. Sehambuen. instit. h. t. Ita actiones Praetoriae quae rei persecutionem Continent, ex. gr. Publiciana, de constituta peeunia, ex turdi iurando, exercitoria.
institoria, de peculio dce. Uiun. b. t. Et quaevis actio post litis
Contestationem. Schamboe: b. t. 9 Rοι. Rom. in rec. dec. Io . n. 4 p r. m. Et iuxta Statutum Florentinum omnes actiones cuius
Numque generis, cuius Statuti vigore deductis diebus feriatis extinguuntur post 3 s. vel 36. annos. Post quadraginta annos extinguuntur di x. Actio hypothecaria Contra ipsum debitorem. α 1. Actiones Ecclesiarum, & Fisci Post centum annos actiones Ecclesiae RomanN. Quoad actiones temporales sunt illae actiones praetoriae, Vel honorariae, uuae inducunt restissionem actus qui iure civili Ualidus esset. IIein. h. t. Extinguuntur aurem, post sex mentes actio redhibitoria ΙIeivee. h. a. uno anno actio iniuriarum, Rescissoria,
Pauliana, & actio quanti minoris Aug. Hein. ct Schambre. h. f. S illae quae licet rem persequantur sunt tamen in dolum Conceptae ex. gr. de non eximendo is de eo per quem factum est quominus quis in iudieio se sistat: si quis iussi ieenti non obtem -Pςra erit &e m Schambet. h. t. Biennio extinguitur actio de dODisit iros by Cooste
248쪽
Io: triennio reivindicatio rei mobilis IIein. b. t Quadriennio re stitutio minorum; Quinquennio querela in ossiciosi testamenti,&ino se tota donationis , vel dotis Perea. h. t. & beneficium separationis patrimonii. Decennio actio contra usucapientem rem immobilem inter praesentes, & vicennio inter absentes . Quo tempore extinguantur delicta . vid. LL. 21. Septembris is62. Oa I. Iuminaria I 77q.
DE EXCEPTIONIBUS. T I T. XIII. DE REΡLICATIONIBUS.
T IT. XIV. ΕΛ, quae in hisice titulis continentur Iate explanata remanent in sequenti titulo de iudiciis civilibus, postquam de inte dictis actum fuerit prout infra.
quam formulae, & quaedam verborum conceptiones, quibus Praetor, vel iubebat aliquid fieri, vel prohibebat, praeeipue, cum de possessione, vel quasi inter aliquos disceptabatur g. r. inst. h. t. Appellantur interdicta, quia inter duos dicta, & quasi sine interim dina, hoc est ad tempus, quousque videlicet super ipse rei proprietate cognoscatur; de iure etenim beati possidentes vocantur, quia ab editione, & probatione tituli liberantur, Leg. Ir. Cod. de petit. haeredit. O Leg. 2 8. Cod. de rei vindieat. ac se etiam privata auctoritate defendunt L. I. Cod. unde vi , remque tam diti retinent, quamdiu alter suam esse non probaverit j. 4. instit. hoc titHodie solemnibus interdictorum, & actionum subIaris formulis, Leg. I. et a. C. de formia. actiou. sublat: nulla siquidem in
249쪽
tercedit differentia, inter interdictum , & actionem cum interdicta sint: Extraordinaria actiones in factum, quibus maxime ad pol- 1 ellionem, seu quasi adipiscendam, vel retinendam, vel recuperandam, summarie agitur s. ult. instr. h. t. & habemus inscriptam Rubr. r. in lib. 43. 1f. de interdictis, seu de extraorae action. quae pro his competunt Vivn. in not. verbo formae actue m ad
Quamvis a Praetore introducta potissimum fuerint interdicta. ad dirimendas controversias super possetario, vel quasi; horum
tamen exemplo quaedam inventa fuere, quae ex causa proprietatis , seu super iure rei oriuntur ; in quibus non sufficit, ut quis probet se possidere, seu possedisse, sed ad victoriam consequenda oportet, quod dicat causam dominii, vel quasi, & cur possideat: Ea sunt vel prohibitoria; veluti interdictum , ne vis flat ei qui in possessionem missus suis, ne quid in loco sacro, vel publico flat, vel
restitutoria, veluti interdictum unde vi ; vel exhibitoria. , ex. gr.
de libero homine exhibendo, de tabulis exhibendis, de quibus Titi extant in digestis, quae quidem ut dictum fuit petitorium iudicium respiciunt.
Nota hic quod in his interdictis ubi de libris, seu aliis imribus exhibendis agitur, cum arma de domo rei sumenda non sint, duo ab exhibitionem petente sunt concludenter Probanda . primo in libro, seu documento exhibendo interesse; secundo existentia eorumdem tempore motae litis; nisi ageretur de libris mercatorum, aliorumve, qui de iure libros conficere coguntur. quo casu eorum conservatio, & existentia praesumitur. De Comit. de . Hor. s I. n. I 2. O seqq. Calde n. resta. 9s. n. ss. O se to resol 96. n. I. O seqq tom. a. Adipiscendae possessionis causa praecipue tria comparata sunt interdicta ra Ouorum bonorum α quod legatorum , seu ut volunt alii is stuorum legatorum et Salvianum. Primum datur bonorum possessori, vel haeredi Praetorio, seu, ut aiunt honorario, non contra quemcunique possessorem, qui titulo singulari, puta pro emptore, Pro donato, sed adversus eum qui pro haerede, vel possessore possidet, ad consequendam rerum haereditariarum possessionem.
Licet iudicium hoc uiuersale sit, ex sonte universali di manans, sicut petitio haereditatis, Leg. I. in M. f. suorum bonorum differt a petitione haereditatis, eo quia hoe ius haereditatis, illo eiusdem posscssionem; hac, & res corporales, & iura, illo solas res corctorales Persisquimur .
250쪽
238 Duplex est hoe interdictum, directum , dc utile: Primo directum datur bonorum possessori, hoc est ei qui de iure Praetorio vocatur ad successionem haereditatis defuncti Leg. r. Τ quor. bonor. utile datur haeredi de iure civili; Mos. in rubr. Cod. eod. iit. dissert quia petitio haereditatis est iudicium petitorium , hoe vero possessorium scilicet summarium Gose. in dict. rubr. cod. di fert quia in petitione haereditatis, actor petit declarari se esse haeredem, & ideo sibi, omnes res haereditarias restitui, in hoc vero petit immitti in possessionem earum, ac propterea agens petitione haereditatis plene probare debet se esse haeredem, & h na esse haereditaria, vel saltem possessa, aut detenta a defuncto. Agens autem hoc interdicto, probare potest semiplene, & praesumptive; differt quia petitio haereditatis datur pro rebus etiam simpliciter possessis, vel detentis a defuncto, hoc datur solum pro rebus quae fuerunt in honis desuncti; disteri quia petitio haereditatis datur contra debitores haereditarios, hoc datur regulariter Pro rebus corporalibus tantum, non autem Pro in-eorporalibus, quod quidem intelligi debet in debitoribus haereditariis , qui possideri nequeunt, nam in aliis incorporalibus ad-
mittitur. Peregr. de fideicomm. art. 46. n. I 6.
Illud notandum remanet, quod cum iudicium istud sit universale per consequens veniunt in eo fructus, & accessiones hae
reditatis, Rot. dec. 2I7. n. 7. par. 6. ree. Burati. Dc. 474. n. 7.
aliquando tamen datur, & pro consecutione rei particularis Rot. dec. SIS. par. s. re . quod secundum Marant. in spe ut aures p. 4. dist. 7. n. s. est observandum in praxi, nihil obstante, quod Non competat pro rebus particularibus, hoc non fit. ex titulo singulari, lad ex titulo proveniente ex fonte universali.
uuae sint in Me Iudicisio extrema probanda. P Raecipua extrema in hoc Iudicio probanda, haec sunt I. Quod
actori haereditas delata sit II. Quod idem agnoverit bonorum possessionem in praesentia Iudicis, etenim necessarium non est, quod iudex interponat decretum, Leg. m. O . qui amisi. ad bonor. posses. de iure enim civili solemnitas haec non requiritur, quia haereditas solo animo adiri potest, sine Iudicis auctoritate. Leg. s Asia Coae de iur. delib. III. Quod legitimet servat. servand. sua in