장음표시 사용
331쪽
Uae rara observatuque dignissima in sebre. Quartana anim
advorterim , haec sere existunt. Ex veterum medicorum decretis, & posteriorum scriptis, sententiam adhuc inter nostri ordinis viros praestantes hoc saeculo perdurare constat, qua ''. 7 . : hanc sebrem , ut longissime , in duodecimum cxtendi annum cen , res , . sent: secus autem, ipso artis usu, observatione sedula, & exomplo-N. . . rum indubitatorum testimonio ostendam. Enimvero quendam a ira ια-- gricolam nomine Henricum Hassen, in peninsula vulgo Stemfinere,...i Gicta , supra Embricam ad Rhenum. Quartana triginta tri-- a. bus laborasse annis,ex caque interiisse intra annos non multos, tam in universa illa vicinia notum est , ut in dubium minime vocari de-bcat : hac occasione & in coelibatu permansit. Febris quandoque dies aliquot, vel paucas hebdomadas intermittebat, ut lecto non
πρὸ.e. assigeretur aeger: ea tamen semper recurrebat. Nam qua in morbisi et relinquuntur, recidιvas facere consueverunt.
S a. Comitem a Morvat itidem Quartana triginta tribus exercuit annis. Porro senex, aurci velleris, Burgundis noti,inlignibus donatus, post dies tres cxpiravit. Mortem vero ex gaudii magnitudine, ob honorem quo affectus fuerat, subsequutam serebatur. 6 3. Dominus de Role , oeconomus t ni fallor ) Caesaris Maximiliani, ejus nominis primi, ea febre annis circiter Octodccim laboravit. Ab ea autem integrum sertud restitutus annum , interiit. Quod sibi praedictum fuisse riebat: mortem nimirum consequuturam, ubi desiisset febris. Caeterum quem septimo anno martana enecarit, Nobilem novi: quemadmodum & Parochum,quinto anno ex ea mortuum. Quid enim vetat longioris durationis spatium Porsevcrante siquidem 3c melancholici humoris generatione, &pravi victus ulu , neccssario quimodi requiritur cffectus. Nequevcro ex materia semel tantum coacervata talem gigni aegritudinis prolongationem sentio: nisi quotidic nova caussae accessione locupletetur : quae quo major est , eo temporis prorogatio diuturnior. Quom admodum e diverso , si quoque causta minuatur , Vincant, tollaturque quod pro ejus paucitato in corporibus alioqui non tam male astectis , nonnunquam post accemones non frequentes
fieri potest ) quare in paucarum leptimanarum 1 patio morbus hic
332쪽
OBs ERYATIONUM L I R. I. so 3 omnino abigi ncquibitp Excmplis id comprobarem facilli,si actionum mearum praeco dici amarem. Quare nec ullius praerogativae momentum jactabundis Paracelsistis in qui modi curationibus relinquo. 3 q. AEt ius praetcrea Hippocratem dc hebdomadibus citat, an
scrinas,eundem bominem auartana bis non laborirre neque laborasse uu- qu.rm : neque laboraturum, sisemel evaserat. At, Deus bone , quoties
ego observavi, cundem bis hanc febrem fuisse perpessum , plurium intercessione annorum Θ Documento sit,praeter obscuri nomini, quam plurimos, cximiae & virtutis & nobilitatis vir, FRAN-CIscus a LOE , Dominus in Nisseia : qui licet Quartanam in aetate juvenili excoxi flet, nihilominus circa annum aetatis suae quinquagesimum, ea denud correptus, ultra sex laboravit menses : sicuti tum ipto testabitur adhuc luperstes, tum ego diligenter notavi, dum curationi interessem. Quid autem admirationis in hoc eventu p Non ego quidem inficior, difficiliorem essc Quartanae repetitionem: propterea quod eius causia materialis ob sui substantiam crassam, vi lcidam, saeculcntam ac terrostrem, longa indigeat &tarda productione. Sed eam interim cur pronuntiem impossibilem, nulla adducor ratione. Nam astectis male visceribus , iacithregenerari potest paulatim tantus materiae delinquentis cumulus, quantus ad inducendam quartanam desideratur. Unica enim aegritudinis perpessio, atque unica materiae morbificae absumptio, quiadem mali rciterationcm excludere nequit. 6 s. Quod item mcdicinam facientes, Quartanam occidere, si sexagenariae vel gravioris aetatis hominem apprehendat, pro raro fere habeant: non ita perpetuum est, qui oppositum me docuerit exemplorum frequentia tum in viris tum in i ceminis , ex quibus uno hoc reliquum numerum torminemus, quod nobilis apud nos matrona Horicveldia, aeratis longe plusquam sexagenariae, in au
tumno anni quinquagesimi septimi supra sesqui milicsimum , in
Quartanam fuerit delapsa : quae & purgato & inuncto saepius corpore, convaluit. Sequenti insuper aethate, cadem ingravem incidit tertianam , cum quotidiana conjunctam , dixisset quis Hemitritaeum) cui denuo meam seliciter praestiti operam, propinata cx sy-rupo acido & aqua Card. bened.cti potione: vacuato corpore cum Rhabarbari infuso , & electuario de succo rosarum : illinitis quoque renibus, de quorum aestu impendio querebatur, cum olco ros
Saama nam senes non sem- ρεν eneca
333쪽
ceo & aceto: tandem etiam capiti admodo oxyrhoisino. In promptu autem ratio est: Si quidem interhcere nequit Quartana, nisi deficiat virtus ad materiam morbi abolendam sussiciens quae corte non omnino desiderabitur ex paucorum annorum accessume. Etenim deprehendimus quandoque juvenes una cum Quartana commori, quinquagenarios vorti periculo libcrari.
6 6. Quid ita λ Nisi qudd hi, licet provectiores , nullum tamen ex aetate lentiant virium detrimentum: illi, quamvis juniores, facultate vitali, ad copiosae materiae concoctionem requisita, destituantur. Senium cnim certi anni proprietati semper assignari nequit.* . In hoc praeterca tractatu mini md oportuit praetermitti hi- m. t. G - storiam raram ,& quidem memorabilem , explicatuque dignam. Virginem vidi, quae ob molam corporis gyganteam per diversa - - . . rum regionum civitates circuibat, te velut monstrosi hominis idolum seorsim in conduct is aedibus visendam ostentans omnibus qui stipem numerarent, ex cujus collectione haec cum matre victum
quaeritabat. Ad hanc ego quoque ingressus , diligenti inquisitione singula percunctor: doceorque, cx matris & grandissimae filiae responso, eam ex staturae brevis parente utroque natam,nec ullum in avita progenie fuisse visum qui communem aliorum hominum aliatitudinem superaret, eamque virginem a sui ortus initio, ad annum duodecimum parvae staturae vulgaris fuisse: sed eorum tempore
quartana correptam 9 qua cum mentibus aliquot luctata secrat, ea prorsus remittente, coepit in eam CX crescere molem, cunctis membris aequa dimcnsione in magnitudinc debita rei potulantibus , ut nihil a justa proportione appareret alienum. Annum , ni m moria
fallar, agebat vicesimumquintum, quum eam inspicerem,quo nondum menstruae fluxionis lenierat evacuationem. Illum etenim sania guinem excrcmentitium in nutritioncm , 8c tantae molis confervationem requirebat natura. Bon.i intorim fruUbatur valetudine,
forma non venusta, colore I ubobscuro, ingenio si implici & stupido , ac toto corpore torpido. Virtu, aeqiridem aut malis ab initio huic corpori a Deo insula , in ea quae vulgaris fiomini; amplitudini debetur proportione: postea in vasti corporis mole disperia , aequali potentia sui operis robur nequivit cister: dorc , qu madmodum in corpore mediocri:
334쪽
ΟΗsERvΑ TIONUM LIB. I. sos Veluti ctiam Homerus suum Macem, Virgilius Eneam describunt, lagura parvos, artificio ingeniosos, quum omnes illis dotestam corporis quam animi tribuere statuissent.
6 3. Virtus enim ut philosophi loquuntur ) coacta seu unita,
fortior est se ipsa dii persa. Quae vero hu)us miraculi fuerit naturalis caussa, etsi paulo a speculationis termino remotior , a nobis tamen ea adsertur: qudd Quartanae febres non pnaecipitem , sed prolixam sui sortiantur generationem. Argumento est tarda retolutio : quae enim dissiculter abolebuntur , taciti privantur ortus pro- grcssu : inter ortum & interitum est relatio. Videmus enim quartanarios, consumpta affectus sui mincra scmel, noe cilli nec prompte in cunilcm morbum relabi. Lenta enim & copiosa ejus materia longum coacervationi tempus requirit. Unce etiam illud a priscis medicis quasi per manus traditum axioma: απι semel alua
tanam vicerat, hic tota deinde vita ab ea immunis erat. Eo posito fundamento, foeminam hanc dico intervallo longo congessisse quartanam, cujus generuio incrementi sustulit impedimentum. A navitate enim haec increvi sset continud: scd vetabat humor ille melancholicus, quo absumpto, naturae institutum primogenias vires extendebat in corpus jam mundatum ac purum , quum languinis alimentum optimum a saece melancholica segregatum tuto attrahere posset. 6 9. Excmplum praebent arbores. Eae enim tabcscunt, si vitioso humore surculus aliquis corrumpatur : parce Verb amputata, vigore denub expandit stirps. Ita ctiam corpus nostrum tabidum ab-lumpta άte. pivi malitia, avari: admodurn haurit, imd dcglutit alimentum , quo citius perpessum damnum restauret. Unde a convalescentia quartanarios multa devorare , quasi exsatiari possent
nunquam, cernimus : ita ut recidivam inducat saepenumero ingluvies nimia. Natura aulcm in hac scemina externo cibo convenientius habcbat nutrimentum , sanguinem scilicet menstruum , quem alioqui anno circiter duodecimo expurgari oportuit, quo magis apparere incipiebat moles ista gigantea : at eum jam sibi ad castigandam rescrvavit. Et quia corpora diu extenuata non affatim rcficere oportet, natura paulatim retinendis mensibus innutritionis usum assucvit: idcoque ob alimenti copiam, id corpus in tam stupendam statuam cxcrevit. Nam quum ejusmodi fluxus ordinatus semel derivatur, vix postea suppletur. Etenim quum
335쪽
quartanarii scrh omnes, ubi convaluere, magis increscere comperiantur, nisi aetas aut rolicta symptomata in odiant: tum sanh haec foemina nusmodi naturae motioni magis exponebatur , eX alimenti largioris accessione : & qudd auctrix illa virtus consopita ad tempus , postea validius suas exercrct actiones: sicut ignis paululum oppresius, liberior mox vehementiori insultu se prodit. 6 1 o. Et quid mirum , in adolcscentia, circa legitimum tempus eruptionis menstruorum p Materia & forma sufficiente, quid tantae molis fabricam remorabitur λ Videmus enim corpora non semper cadem increscere & proportione,& tenore. Siquidem pleraque primo proceritatem acquirunt, postea vero cramitem , & E contra. Quum autem natura proceritati in primis saepenumero incumbat: potica nutritionis subsidio destituta, relinquit corpus improportionatum, debile, & quandoquc ridiculum. Tale levidisse narrat Julius Cinar Scalig. Mcdiolani, in publico nos comio, post victoriam sub Ludovico Rege ad Laudem Pompe am habitam.Juvenis etenim erat tantae proceritatis, ut stare nequiret: itaque jacebat, duolque lectos simul junctos explebat: nam ad crassitiem &robur alimentum desiderabatur, decratque. 6 II. Subjungam hic nonnihil dc pernicioso telae araneae usu, in hu)us febris curatione: nec vidco quonam distinctionis consensu vis imitari debeamus Guillelmum Vatiunanam , quod Rhasis testimo-
ω--u. mo ad Quartanae profligation m praedicet telam araneae,ra cum vIno potui exhibeatur hora unica antc consuetum paroxysmi insultum: quoniam ejus usum nec graVioris noxae periculo vacare, nec effectus suae commendationi pares edere , experimento deprehendi. 6 II. Enimvero anno Iss9. Mulicrcula quaedam Hambachi inducatu Iulia censi, quum ex temcraria alicujus persuasione hoc remedium improvide adversus Quartanae violentiam uturparet, inhorrenda venenositatis symptomata incidit: ad quam accersitus, praetor alia medicamenta electam propinavit theriacam ,qua postea 1anitatis amisiae jacturam rccuperavit. Deinde ne vel minimum huic errori patrocinium suggcrere potest Dioscoridis auctoritas: quia in ejus contextu duo sunjicienda considerationi veniunt. Unum est, quod araneum quidem quartanae circuitibus mederi tradat,sed extrinsecus saltem lacerto appensim , non autem per ιnterιora assumptum: alterum, quod solita quadam scribcndi proprietate,nullam et
336쪽
Ops x Ru ATIO NuM LIB. I. 9O vel ipsemet tribuat veritatis fidem iis rebus, quas extra ulteriorem centurae suae interpositionem affirmat sub personae tertiae prolatione : uta apparet evidenrer in cap. dc Basilico, Othonia a , Lapide Thracio, Smilacu aspera ari solio, & id genus reliquis. Tolam ad- haec araneae albam in corio ligatam, & collo vel super adjutorium appensam, quartanarios curare , scribit praeter alios insignis Medicus Petrus Bayrus in :ua praxi, distinet. 2 o. cap. 6.9 13. Alii secus perluati,curationem nimis superstitiosam contra Quartanae pertinaciam cX aranea usurpant,nucis nimirum putaminibus, exempti nuclei loco araneam vivam includunt, eaque colligata suspendunt in collo , ac dies novem relinquunt: inde in ignem conjiciunt cum horum verborum additione: In nomine Patris & Fitu & Spiritus sancti. Caeterum a primo inchoatae hujus curationi, die Opcrici Orationem Dominicam, Angelicam salutationem certo recitare numero quotidie : ut primo noxics , iccundo octies , tertio septies rcpetantur, imminuendo utque ad nonum
diem, quo semel cae rc seruntur. Qui se h4s incredulitatis ratione libcratum suisic, ac aliis ecinceps quasi per manus tradidisse artem assereret, hominem levom novi. Credulitalcm, sive incredulita-lcm si lubet appellare id , pcrinde cst : multum saepe possunt, dum certissima persuasione sic mutu ἐν inducunt, ut hanc curationis sormam iuvare, firmissime confidaiar, usurpentque homines conscientiae nullius religione ducti, auxilium undiquaque accipientes, sive a daemone , si via a Dco , modo sublevemur , flocci reliqua faciunt.
g I . Hoc incredulum genus hominum transversium agi , & in reprobam labi mentem, ac consequi frequenter opem requisitam, Deus quandoque permittit: mulcta tamen sevcriori olim redimendam, rcsplicant maturh., 1 s. Observamus alios quoque nonnunquam successiis in diuturno hoc malo, maxime si desiderio singulari quid appetatur: quod tamen non ita perpctuum est, quin pro morbi vel excrescentis vcl dcclinantis icmpore, sive pro corporum ratione,aut virium modo id vel juvaro plaunque, vel saepe etiam opprimere experiamur. Enimvero qui halecibus semitostis viginti & uno, simul ante Quartanae accessionem in universali morbi declinatione, voratis liberaretur, inici cedente tamen gravissimi paroxysmi insultu, mihi intus & in cute notus cst. Erat autem hic natura impendio vorax,
337쪽
alioqui saburram hanc non tam illaesh concoxisset,exonerassetque. Quare & alius imbecillior ea oppressus,facile interiisset. g 16. Sunt qui arcano hoc antidoto tenaces Quartanae vires se infringere gloriantur: Oles vitrioli rite apparati gutta septem, Or. e cichorio 8 j aqua absinthii 3 h. s. misce pro haustu. g I . Quae autem linimenta spinae in Quartana ante accessionem feliciter applicantur calide, ejusmodi sunt: Is. Ol. laurins 3 j. S. succi te jy
misceantur diligenter in vitro apto,quod cineribus imponetur primam tepidis: calor vero sotu paulatim lento augebitur , donec coinctione lini menti consistentia appareat. Item , Olei olivarum vini renerosi ana m. j.
vermium fluviatil. m. S. ebullant, donec crassescat ut oleum. Ilcm , Salvia ruta, absinthu, rarasmar. an. m. S. mastiches olibans an. 5j.
In vini malvatici & olei olivarum an . cyatho coquantur, donec liquor consumatur: hinc valida fiat cxpressio. Usurpari quoque hic potest oleum de scorpionibus. g 18. Observationes has, enarratione non inutili, de quartanario Reverendissimo Episcopo Coloniensi , D. Antonio ex Comitibus a Schouwenburch, finiam.* is. Hic constitutionc corporis sanguinea circiter annos natus quadraginta, ex alia sebro in quartanam incidit,in autumno anni millesimi quingentesimi quinquagesimi scptimi. A qua ubi cir- eitcr vcrnum tempus nonnihil reipirasset, huic neutra adhuc valetudine secto, se insinuat Ambrosius ille MagiruS , annuis mendacium libellorum, vel si mavis Prognosticorum plaustris notus nimis: qui cum quidcm graviter laboraturum praedixit, vasurum tamen , si a medicamcntorum usu caverct. Interim vcnam ille pertundi jubet, balneumque praescribit. Confisus hic prognostico, Opem Disiligod by Cooste
338쪽
sospem medicam tamdiu respuit, donec a capite & finitimis partibus primum circa sinistram scapulam decumberet humoris copia : qui
neglectus, lento defluxu musculos ventris sinistros intersecuit: ubi excitata phlegmonc,pus genitum copiosum putidissimumque,continuas partes decussitu sedulo vitiavit , tandemque ad laevum peritonaei latus resedit, cum tumore : qui a chirurgo lectus, ingentem
foetidissimi puris quantitatem reddidit; hoc tamen postea non nisi ventre compresso fluxit: quare viribus indies magis ac magis flac- scentibus , post septimanas tres , dc ventris inferioris incisione, ex cujus sinu pus defluere existimabatur, ab iis serio agitatur qui
curationi intererant: rogaturque Princeps noster clemcntissimus,
Dux Cliviae, Juliae, &c. AEgrotum invissens, ut eundem insectionis . consensum induccret: eo ctenim modo promptius liber1usque sine expressione pus fluxurum sperabant. Se , quid hac in re proficuum esset, non satis intelligerc, respondit Princeps : at se miisurum cosuum medicum, medicinae & chirurgiae peritum: cui si incisio probaretur, se quoque calculum addere. Proinde eo ablegatus, vulnere conspecto , corpus emaciatum, viresque impendio prostratas,
cum pulsu debili, ae de hora in horam magis inclinante, comperi. Quare nihil spei in sectione ponendum esse , sed extrema imminere judicavi. Hora matutina, mortem proximam significavit pullus interceptus: contra impudentes Fedronis Paracelsistae calumnias, qui pulsus animadversonem ridet in mcndaci famosoque suo libello Germanico. Paulo post hic in Domino obdormit: cui ex immensa sua bonitate locum in justorum resurrectione largiatur Deus. Ventre circa umbilicum inciso , tanta putidissimi puris copia effluxit, ut ex ventris picni cavo id exundare jam crederent, qui antea in ea opinione sucrant. At sectionem prosequuti, inter musculos transversos & obliquos, uti dictum est, cloacam deprehendimus. In sinistro aulcm satere cor crat flaccidius, ex gravi &continuo exhalante serienteque vapore putido: atro ad haec sanguine nigricabant vcnae cor cingentos. In vesicae collo coctum Gelitescebat pus album: quare nec urinam continere potuit aliquandiu,
quod ad calculi laesionem referabatur sed aliunde id contractum apparuit. In ventriculo quiddam instar humoris biliosi innatabat. Reliqua viscera, uti &hniversi corporis partes, videbantur illaesa.
339쪽
De epidemica pluritide, Peripneumonia atque Angina Pestilenti.
OV A N p o Q. V IDEM in hac Inseriori Germania , ad ri
pam Rheni , anno I s6 potissimum apparuerunt tales tres insoliti & contagioli Pcstilentialetque morbi,videlicet Pleuritis, Peripiacumonia,& Angina Pestilens, quales tunc a Medicis non usquequaque fuerunt cogniti, ego statui in commune bonum de iis scripto tradere, quicquid Experientia didicerim , ut in posterum , ii contingat Iullissimum Deum homines iisdem affligcrc , eorum differentiae innotescant , & appropriata re mcdia iisdem adhiberi possint. g a. Hippocratis noster scribit Lib. III. Aphor. I. Mutationes temporum potissimum morbos parere, quod idcm Aristoteles repetit , i md annis superioribus manifestissime ejus Veritas patuit, quandoquidem Catharrhorum copia , quae passim grassabatur,
perniciosos , dolorificos Sc pcriculosos morbos concitabat: Ete- 'nim non solum quam plurimi abortus, vermes pucrorum, vari i Podagrici dolorcs, & artuum rigiditates extitcrunt, sed insuper variolae 8c morbilli , quas Germani vocant Schasbiatrern , veluti praenuncii secuturae Pestilentiae rapidae , quae integras regiones, & celebres populosasque urbis depopulavit de vastavit: sicuti hoc visum est Constantinopoli in Thracia, Alexandriae AEgypti, Lugduni in Galliis, Londini in Anglia, Dantisci Augustae Vindcli-
c um ,Viennae, Coloniae,ad superiorem Rhcni tractum, Basileamusque. Quanquam verd eodem anno non ita cclcriter pestis pervenerit in hunc nostrum inferioris Germaniae circulum,nihilominus supradicti periclitast affectus in urbe iam commemorata in hac regione , eodem tempore , suas Vcnenatas operationes produXeruntiquae originem suam traxerunt E tenuibus 8c subtilibus Catharris, qui attenuati a continua acris humiditato, cum tanto magis ad decidendum proni reddebantur , tum ex putredine venenatam M pC-stilentem naturam acquirebant. Nam buberno tempore cxteriu&in collo oboriebantur phlegmatici tumores , etiam tubera fere indolentcS, quos excipiebant temporc verno, & per majorem aestatis Partem remanebant anginae quamplures, valde periculos ae, quoniam Diuitigeo by Cooste
340쪽
OAsERvATIONUM L I s. I. 9IIniam ratione sui subitanei & venenati contagii,ctiam poterant assimilari summe pestilentialibus , ob hanc causam quod eidem affecti primo die, nonnulli tertio aut quarto moriebantur, paucique ad septimum usque pertingebant 9 Ex iis vcro , qui octavum transibant, aliqui sanabantur. 6 3. In principio comitem habebant sebrem & vomitum,quae utplurimum 1 causis oriebantur procatarcticis & notis utpote noviluniis, violento immodicoque corporis exercitio,& labore ad solem detecto capite, aut mora ad Lunae lumen, similibusque calefacientibus & inflammantibus causis, a quibus catharri in capite& cerebro commovebantur; sequebantur immediate tumor & inflammatio linguae, & loquctae privatio propter obstructam asperam arteriam ; imo etiam faux laesa crat , ut potus admitti non posset, multo minus, cibus, adco ut Ob ejusmodi symptomata aeger paulatim miserandum in modum su carctur;quod iane deplorandum & horrendum mortis genus est. Et excepta quadam ru-bcdine, in modum Erysipelatis nullus in collo tumor apparuit, sed influxus venenosi humoris ad interiora fiebat, is cujus vaporibus ad cerebrum elatis aliquod delirium sequebatur. Saepius quoque contigit,uenenatas & tenues illas defluxiones locum suum mutasse,& ad fauccs decubuisse , inscrius ad membranulam costas succingentem , excipiebatque lethalem anginam Pleuritis , non minus periculosa quam prior assectus. Etenim ejusmodi materiae raro ad pulmones flucbant, quod si vero hoc contingeret, oriebabatur Peripncumonia cum ii mili discriminc conjuncta. Saepius quoque observatum est, quod simul ac qui modi Catharri e pectore rid. o. decesserint, postea ad spinam dorsi fuerint delati, ibique intolera- Abiles dolores excitarint, praecipue in mulieribus f quod diligenter si notandum ) tempore purgationis menstruae, ex iis autem quae talem spinae dolorem patiebantur, vix una sanabatur 1cd ford omnes moriebantur. Ejus quidem rei causa alcribenda venit malignae vcnenatae & facilli mobili, subtilique humori , qui tuo impetu& veloci ebullitione sanguinem inquinat & corrumpit atque venenata qualitato inficit, & quoniam vena cava juxta spinae longitudinem sita est, atque ramos suos matrici impertitur. Per quos menstrua expurgantur ,hac sane occasione venenum tanto magis in corpore quatiendo spargitur & vires vitales magis prosternun