장음표시 사용
311쪽
Pietatis, doctrinae er existimationis infigni bus amplissimo tiro, Domino
Ecmundano, Abbati & Domino Ecliternacensi, felicitatem in Christo perpetuam.
. II. Uu M tam numeros nostrorum tam recentium quam veterum flagitiorum
m frequentis, Antistes ampli Asme, no-
nae sepe euritorum, imo se novo- rum morborum velut parens fecun dissima existat: Et clementissimum
Deum , patremque omnium miserationum Iaepenumero irratet, ut ru--
ἀto psitim multiplicium genere, hoe potissimum exulceratissimo aevo, non ita nos assus, quam paterna virga ad instituti sui obedientiam revocari cogique velit: Hoc profecto argumemtis evidentissimis testatum, nemo facile nexarat, nisi veritatis religioni bellam praefractius indixisse, ab omnibus jure censierimatis. Siquidem enormium scelerum indies magis ac magis subnastentium monstra agnoscimus , morborum quoque prod, gloriorum hydram ex eo seminaris enatam quotidia experimur nimis. Sed ea est benignissimi Patris nostra coelestis clementia, ut licet nos aliquandiu 9usmodi castigationis acriori quadam moderatione is ordinem redigere studuerit: Tamen ea demum
media singulari disini provideηtiae studio is liberaliter Νη-
gerat, rationiis admodum multis , quibus eae pestes arceri Uvinci queunt. Hanc ejus clementiam beneficentiamque non
modo fateri oportet, sed se pro ea gratias agere perpetum, in
312쪽
J o n. π I E R Iorationibus, vitae res scentis,qcharitatis operibus: Gibus
in proximum declarare debemus , si quid penes ηossit, quo singulat i ratione is in calamitate constitutus levari valeat. μναμ
libet hic efffet, commissisibi talenti pondus cum usiura in fratristisium disi sitiere. Verum longe lateque transversios hinc rapi
ctus, ct sui ipsius plus fatis studiosus, id sibi pelire malit, ne
si ne ulu etiam rerum siuarum detrimento aliis prosit, est quod ex animo doleamus : Implorandusique attenta mente miseria cordissimus Deus , ut novis quibusaam amoris mutui facibus, . animos nossos inflammare, pro infinita sua bonitate dignetur. Ne vero hic quod mearum est partium , negligenter praetermisisse , proximoque defuisse videar, pro mea tenuia tale non illibenter proponere communicareque nolui nostra professonis adiumentum, quo AE terni Patras erga genus -- manum intelligatur voluntas , effectur, stricum, admirabile consilium in hominum conatibus iniquis veluti paterna virga coercendis: Dum morbos insolitos inauditosque non solum immittit sed es consilia maxime suggerit, commonstratque medicamenta , quorum ope ab acerbarum calamItatum sistentia vinicari queamus. V autem mearum quarunda mobseervatronum , nou istararan quidem vulgarium , sed rararum , nec cuivis nostrae artis perito vel obesarum vel eo nitatarum, quaedam farrago. In hac primum, quid in Scortato cognitu digηam observarim, ingenue explico: uum haec fediffima lues ortu quidem sit isti, sed non nis eculiaribus quibusdam regionibus familiaris: duae tamen intra annos multos suum virus latins issemivare coeperit, ut ram miserabiliteriis tu locis Herosque torqueat, mutiletque ubi ne nomen quidem , lovge minus morbus fuerit auditus. Nec modo hunc , quid sit, ejus causias, signa, ct de eo praedictiones evidenter describo: Verum etiam quibus rationibus pestis hac cum acerborum symptomatum acervosuperari extirpa tquepsit, eadem opera minime
313쪽
eaelo. Inde, quae inpartinaci fibre euartana, contra veterum yententias consideranda ratus sim : Item quae in morbis nonnullis pestilentibus, nimirum Angina, Pleuritiae, & Peri neu movIa , praeter aliorum tam recentium quam antiquorum placita , ad reipublicae cisistranoe usum maxime necessaria, ne iuiis tam erea ratione in posterum consulatur, a me singularita-dustriasune notata, ordine item subjungere non sim gravatus: Eoque surio in aliis similibi casibus singula lucidiori mentis oculo contemplans occasionem subministrasse videor. euaedam praeterea extrinsecus observata , S potissimum in clausorum
meatuum naturalium curatione ostremo annexui. aeuae autem mea Hligentia, qua rei veritate, quo artis usiu, qua etiam rei.
pablicae utilitate , intelligenti cI aequo Lectori Iudicium per
Sualecunque vero sic tuae id mplitudini, S commi se tibi eaetui societatique nuncupare S consacrare multis de causis volui. In primis autem, quod benevolentia me non vulgari, idque tua Ponte, complexus fis, ob editos meos de Trasigiis daemonum libros : qui usque adeo ad tuum fecere palatum, ut doctissimis tuistiteris id testari, argumentumque ad eorum auctionem V ornamentum suppeditare non dedignatus fueris. Huc accedit, quod nuper in euermonium tuum praeter opinionem Embricae, ubi forte ad bibliopolium diverteram . incilrim : quem evestigio emptum tanta aviditate θ' studio legi , ut noctis quietem fere
hoc nomine neglexerim. que adeo enim placuit res argumen- tu pietatis abfectus, orationis elegantia, es instruaa in utran-quepartem disceptatis, ve otius modesta costatio: ut quem antea amarem, colerem se ret ererer, Jam observantia ampliori dignum censerem : Et quarda mulanter in eo colloquio ari, Ob quorundam morositatem, non obtus naribus olfacere ρ tuerim. Et licet mei nominis memoriam tam praefanti, colutione indignam facile agnoscam quippe qui teηuitatis propria consius, ine meo nodierim metiri pede P tamen is tua Tttit Ampl.
314쪽
C 0 8 3 V τ V S est, quando propter splenis obstructionem impeditur attractio humoris melancholici, qui reliquo sanguini commixtus, univerium corpus tabida corruptione inficit: tum puniceis lituris crura de edans, ex crasIiorum sui partium decubitu : tum portione te nuiore sursum elata , teneras gingivas acri corrosione, & putrida carnis excrescentia vitiai Husmodi definitionum,descriptionumque libertatcm medicis usurpare licci , ad faciliorem rci intellinentiam : quum alioquin curiosius haec in logicorum scholis fore Giscutienda non ignor ira.* a. Nomen vero lictum ex Danica, & maritimae Germaniae ες u
lingua. Scorbuc enim iis sonat ruptum ventrem, quasi totuS Venter Seis e.& hypochondria, ut fit, patiantur: quomodo Scormunt nostratCS Sc.rmant.
appcllant, quando inficiuntur gingivae , quod ruptam buccam, velos sonat: Item Morbem , quando in cruribus morbi ue symptomata Seorim. vcl signatipparent, qu i si dicas ruptas tibias : Hollandis a puniceis maculis Plausibilyt nuncupatur. g 3. Stomaca cc & Sceletystc Plinii est, cujus meminit, libro Diali naturat, Dist. a s. cap. 3 iis verbis , Nec bestiarum solum ad nocen- stilupi.
dum scelera junt sed interim aquarum quoque G locorum. Iu Germama trans Rhenum castris a Germanico Caesare promotιs , maritιmo tra- ωιa. Et u fons erat aqua dulcis solus , qua pota ιutra biennium dentes deciderent, compagesque in grati in dissolveremur. Stomaca en messica voca-hant 2 Scelet I rben. Et malo reperta aumtio est herba, qua vocatur Rrι- Amran- annιca , non nervis modo, ct orιs maιιs salutaris ,sed contra avinias ' ' quoque 2 serpentιs.Folia habet ob ori, , nigra; dicem ni 'ram. Succus T itit a ejus Dissiliaco by Gorale
315쪽
0us exprimitur,ct ex radice Phrasii qua castra erant monstravere illam. 3 q. Apud hos & finitimas regiones maritimas , potissimum septentrionem spectantes , spartim illud malum hactenus saevit: proximis vero annis additioncs confines , ubi anica inauditum ex prava victus ratione, sive contagione , proserpere coepit, ut jam Germaniae inferiori universae propemodum innotuerit : Alioqui amplissimo totius Germaniae luperioris regno adhuc incognitum, quemadmodum Italiae, Gallicae, ac Hispaniae. Si forte in aliquo Atiae , vel Africae loco lues haec lentiatur, is erit vel maritimus, vel alius, ubi rarus salubris aquae ulus , vel ubi victus aut aer ejus so- mitem suppeditat: proinde & morbus hic ci tractui solummodo peculiaris, vclut maris quoque borealis accolis : nullo autem modo cunctis mundi partibus, ut reliquus morborum acervus familiatis. Nabathaei siquidem in stetici Arabia & co adventantcs Romani illam pcrpcua sitisse videntur Augusti Caesaris aevo. Hujus e cnim imperio, quum in Arabiam exercitum Romanum traduxisset AElius Gallus , cum in ipsa expeditionc relinquere coactus cst in Albo vico maximo Nabathaeorum emporio: ubi aestatcm &hyemem transigere oportuit,ut reficeren ar infirmi. Quandoquidem oris, & crurum caeterisque ejus loci vitiis tentabantur exercitus , quorum illa circa os, haec circa crura resolutionem quandam sui sic ob aquas , & fructus provenientiam lcribit. Strabo M. 16. circa finem: qui codem tempore vixit. Peculiare vero no-ς.- a men ejuS pestis apud Arabes non comperio. Caeterum medici, vel si Graeci, qui apud Romanos fuerunt, tum potissimum medicinam. - a faciebant: vel Latini Graecae linguae periti, qui in illis bcllis exercitus Romanos sectati fuere , ex symptomatibus, quae maximemGAE. tum in Ore, tum in tibiis apparuerunt, nomina finxerunt Graeca, ut morbuS σεκρικακη ab oris vitio; misλ, εβ. , a tibiarum laesione
inscctioneque appellaretur. Voces enim has , nec qui Germani cum Caesarem comitabantur medici, a Phrysiis accepere, qui tunc temporis medicis maximir doctis , & in linguarum peregrinarum ulli tritis, caruisse videntur, ut apta morbis nomina Graeca formare nequiverint: si tamen sorte quos habuerint,ii fuere patrii,& cruditionis exiguae: Ab Arabibus vel Nabathaeis,easdem voces identidem non didicere modici destium Gallum sectati. 6 s. Porro quae fcclotyrbe ab authore definitionum sub Galeni describitur nomine, nihil minus est, quam Scorbutus noster: quum
316쪽
OBSERvATIONUM LI p. I.' 88seam paralysi, spcciem csse scribat, qua recti incedere nequeunt: ..ia.. scd nunc in laevam, nunc in dcxtram corpus contorquent interdum crus post sc trahunt, non secus, quam acclives locos as cndentes fa
lum ab oris, vel gingivarum cxcsione arbitror. Gingi podium qui- ωM . busdam dicitur, nomine ficto a gingivis, pedibus laesis. G- ρι-6 6. Quaestio hoc loco occurrit, utrum lues haec a priscis, nimi- rum sacrae & vcteris no strae Medicinae lariptoribus Graecis , & Arabicis, suerit cognita, descriptaque λ CRus assirmativam partem,
quum alii sustineant,cgo in negativam propendeo. Nam Aviccn- - - mana, can. 3. sen. I F. tradi. a. cap. F. quandam tym Ptomatum quidem congeriem, quae in Scorbulo vidcmur, recenset, ubi de signis apo- g VM
stematum splenis agit: Scorbutum tamen nostrum non describit,licet proximius cum attigisse vidcatur. Hippocrates item dc magnis lienibus sic quidem scrudit ib. a radi tionum ut quaedam Scorbuti accidentia notet :lcd paucis signis,quae in splenis atam morbis ap- --- paret, Scorbutus noster peculiaris morbus non describitur. Ait enim δ' gingivas vitiatas, oris graveolentiam his accidere , quibus splenes magni. Quicunque vero habent i plenes magnos,& neque sangui- Dis eruptiones ipsis contingunt, neque oris graveolentia , horum tibiae ulcera prava habciat, & ex his cicatrices nigras. Ad trutinam nunc Hippocratis verba vocemus, expendamusque. auibus magus benes his gingivas inficι 2 purrere asserιt, illud unum Lymptoma es. Hinc subJungit. auibus vero splenes magni, nec putrescunt gingivae,
neque sanguinis eruptio contι ιt,horum tιbia, ulcera sortiuntur matigna, atque cιcatrices hinc atras. Hinc manifeste apparet Hippocratem in
ea csse sententia, quod eodem tempore utrumque illud symptoma in splene magno non conjungatur : Sed tibiarum ulcera tum primum subsequantur , quando humor ille melancholicus acris non scratur sursum ad gingivas, vel sanguinis eruptione minuatur , vexum ad tibias subsidiat, foede exulceret, & cicatrices postea nigras relinquat. In Scorbulo autem simul gingivae putrescunt, stetentque,& tibiarum liturae amplae livescunt,quae ctiam quam rarissim had exulcerationcm perveniunt. Hae ctiam praecedunt ulcerra ea
rara malitiosaque si sorte tandem emergant: nullaque harum ma-T ttit 3 cularum
317쪽
cularum magnarum . in hoc morbo semper sere apparentium , apud Hippocratem mentio sit, scd solarum cicatricum nigrarum post ulcera relictarum , quae communes quoque sunt cunctis exulcerationibus ab humore melancholico natis. Enimvero dissiculter admodum sanantur : quare etiam in scii rho splenis cicatricem non admittere assirmat Paulus AEgineta , lib. III. c. F.ε9. Ad Celsi sententiam, qui latina reddidit ca Hippocratis verba, l. I I .cap.7. Idom dictum volo. Eadem ratione ad Celsi,& reliquorum quidem sentcntiae veterum authoritates responsum sit. Scorbutum ad haec alium csse ab icteritia nigra, & tertia volvuli specie , quam Haematiten vocat. Hippocrates, & cgo longo medicinae usu obscrvavi,&docte in suo insigni libello de magnis Hippocratis lienibus, ostendit cxcellentissimus medicus Balduinus Ronssaeus , mihi necessitudine haud vulgari junctus. 6 r. Ex recentioribus scriptoribus Scorbutum sic satis describit Olaus Magnus natione Succus, in sua historia dc gentibus Sc-ptentrionalibus, lib. Nu. cap. s I. Etsi multis in locis eum figmentorum alioqui minime puduerit ; haec ipsius vcrba. Esct morbus castrensis , qui vexat obsessos ct inclusos , talis scilicet, ut membra carnosa stupiditate quadam deuota , orsubculaneo tabo qu.isi cera liques ceus, iugitorum impressioni cedam , dentesque veluti casuros stupefacit,
colores cutium caudidos reddit ceruleos, corporemque ιnducit cmis medι-
cinarum capiendarum nausea , vocaturque vulgari gentis lingua Scor-buch. Grace cachema forsitan a subculanea mollitie putrescente qua videtur esu salsorum ciborum, nec digestorum nasci, Er frigida murorum exhalatione foveri, sed vim tantam non habebit, ubi muri interius tabu fis quorum unque lignortam sunt cooperti. Insupersi Hutius grassetur iste morbus , aboit θι aco po u continuato illum arcere: Sicutι ct calculi radices, per decollionem veteris Greuissae cum butyro epota tollere solent.
Lib. item IX. cap. 38. Viri s ait, primis annis demum milite stragibus coniiuuis disinio) artibus, dolis ct i. iis obsidentium surripiunt cominea Zm, praesertim pecudes, quas secum abductas, in herbosis domo
satim an iant. Hujus luis quoque obiter meminit Albctus
318쪽
C Auss A proxima erit humor crassus, crudus, frigidus in vasis
sanguinis contentus, live is sit melancholicus, sive cum pituita mixtus. Causta remotae, sex rcs non natural aer corruptus, victus pravus, putrisque frequens in regionibus scptentrionalibus, maxime earum navibus marinis , velut caro suilla a coctione nonnunquam 1ii bolida, lardum sumo inseretum , exiccatumque subinde rancidum , quandoque ab initio impurum , gravisque insectionis indiciis imbutum, piae rumque crudum etiam voratum : Item carnes reliquae , & pisces saliti prius , deinde atro multoque fumo transfusi, dc indurati, vel multo sale conservati diu, similiter qui crassae substantiae, & exsucci sunt. , a. Caro venatica, & putida, volucres aquaticae, & quaecunque aceto condita longo tempore suere , brassica , allia , panis vctus, bis coetus , nonnunquam sub mucidus: Legumina, oercuisia crassa, & seculenta, usus aquarum vitiosarum in dulcium penuria, unde tavi gignuntur morbi, testibus Hippocrate , Se aere, aquas Acis 3I. Et Plinio lib. xxv. c. 3. Item jcjunia, cum exiguo mali succi cibo: Ad haec vigiliae , labores intempcllivi , immodicique affectus animi, cogitationes graves assiduae, praecedentes quoque febres, de vacuationum debitarum intermissio , sive suppressio , ut haemorrhoidum, mensium, dc similium.
SIGNA in morbi principio. Corporis totius gravitas, spontanea
cassitudo,qualiscunque praecordiorum angustia, cruium imbecillitas levisque rigor , cum dolore exiguo, gingivarum pruri- pi. .ginosa rubedo a naturali mutata ac dolor : Faciei color ex pallido in fuscula. vergenS. 6 a. In incremento gingiva iam laxus sanguifluusque tumor, & μα--putrodo cum oris foetore, quarum aliquando etiam caro, ad dontium radices consumitur , utrobique dentes vacillant: crurum ad haec liturae conspersi leviter sanguinis faciem ostendentes quandoque & qualis morsu pulices inprimere solent, majores tamen, quae etiam in lamoribus, dc toto corpore sparsim aliquando apparent, Dissiligod by Gorale
319쪽
cx minus crata sanguine procreatae. Plorumque etiam maculae amplae , plumbeae, lividae, purpureae, nigris violis obscuriores , ex fere corrupti sanguinis eo decumbente genitae: Quare raro admodum in aliis locis , quam cruribus cmergunt. Quandocunque vero hae videntur, certistime Scorbutum adesse denunciant, etiamsi
alia signa adhuc delitescant. In faucibus item aliquando is livor apparet, in iis,quibus universum corpus hac putrilagine ita permaduit, ut sere mortis periculum haud longe absit.
6 3. Ingravescente morbo, nervorum in cruribus rigor , ambulandi impotentia, nervorum item contractio, anhelitus dissicultas , maXime ubi aeger movetur , aut erigitur , aut sedentum quoque sere vel omnino linquitur quandoque animo , decumbens autem respirat liberius , reficiturque. Quidam appetunt cibum frequenter, quibusdam edendi aviditas languet. Motus aggravativus in multis quarto, quintoque die, in plaeriique tertio : In paucis singulis diebus, sine maniscita tamen febre observatur. Aliquos interim quandoque simul febrire non est dubium. Nonnulli enim hac lue correpti, sebre lenta erratica corripiuntur : Aliquando etiam febres praecesserunt ardentes , malignae, duplices tertianae :Et ubi in ipso Scorbulo nondum post eas febres perfecte curato , febris, quartana valde maligna lubsequeretur , vidi: Et in ipsa
quartanae declinatione rursus apparuit Scorbutus, sano tandem consilio victus. Sic eae febres non adeo per crisin terminari saepe numero videntur, quam novos ex labefactis visceribus, atrophia,& multa sanguinis corruptione putrilagineque producere morbos, prioribus non raro pqores. Quibusdam alvus astrictior, aliis fluxilior. Livor ille crurum quandoque integras tibias inseriores , circumquaque usque ad pedes, cum tumore ita obsidet, ut elephantia sis notam esse quis judicaret: rursus aliorum crura sic attenuantur , ut ossa videatur cutis tegore sola, plerumque cum calore multo , nonnunquam absque co. Quorundam ctiam maculae in squamulas rcsolvuntur, quemadmodum in Erisv pclate lacri etiam assolet : Aliorum leves , aequalos, nonnunquam splendicantes permanciat cum levi vcstigio ad digiti imprestioncm. Plerumque etiam , licet raro admodum apparet varicosa venarum plenitudo , & sub lingua tota vcnaei minutissimae, varicibus perquam similes: Idcntidum & in inferiori labro. conspiciuntur. Pulsus hic, ut in quartana febre varius,cxilis, durus, frequens, debilis pro
320쪽
OBSERvATIONUM LIR. I. 889 temporis & morbi varietate. Urina rubicunda , turbida , crassu, seculenta ad modum vini rubri recentis,quemadmodum & servente quartana, potissimum a sudore , solet apparere : est & gravis odoriS
SCORAurus in iisdem familiis aliquando frequens , partim quod
eodem victu sint usi aegroti, quare contagione putatur serpere: partim quod contagio laedat, ubi in oris , & gingivarum vitio, ex iisdem poculis bibunt, vel assidua contrectatione vitiatos Spiritus admittunt. Quandoque est a parentibus haereditarius. 3 a. Febres aliquando in hunc morbum terminantur. Hunc C-tiam plaerumque tabes comitatur: subinde hydrops, quandoque &dysenteria, atrophia vero propemodum semper. 6 3. Ulcera in tibiis, si nonnunquam exoriantur, quod raro tamen fit, cicatricem dissiculter admittunt , quippe foetida admodum, maligna, & aliquando gangraenosa : ita Picrunque corrupta, ut immissum serrun Don sentiant. 6 4. Habent nonnulli in hoc morbo illaesas gingivas, scd descedata crura, qui, vel ex ore, vel cx naribus sanguinem rejiciunt. S s. Morientibus ex hoc malo plerisquc delitescunt maculae, aliis a morte efflorescunt uberrimi: .
VI crus sit concoctu facilis, & boni succi moderate calcfaciens, tenuis, incidens etiarn subinde , atque attenuans abstergensque cui lcviter altringentia accedant quandoque. Convcnit Polenta nostra hordeacea , imo & avcnacca , vel hordeum exorticatum, cocta in jusculo aut aqua, deinde cum vino per se taccum redacta: Pasulae Corinthiacae etiam coquantur in jure a liquo idoneo , vci ctiam aqua de vino,atquc similiter per sciaccum transmittantur: Potcst & ovi vitellum subinde commilccri. Eaedem quoque passulae manduntur, si nimia siti , aut oris siccitatu laboret aeger. Prosunt Sc amigdalae cum colatura dcco chorum sursurum triticeorum apparatae: quibus amararum pars aliqua fuerit mixta. Aromata in cibo, pro flaccidi corporis, & morbi cXigentia, quandoque miscenda, ut cinamomum , macis, nux myrtii ca & Ein Zi-Vuuuu bcr.