장음표시 사용
321쪽
ber. omphasii usus hic non inutilis. Condimenti loco assumantur& intcrdum Cappares, cum uvis passis Corinthiacis & oxysacch ro, vel oxomylite longo: atterantur vcro dentibus prius minutisit me, quam deglutiantur. Potus sit cerisiva bona, optime desecata, maxime absinthites. Uti & vinum cadum licrba consectum : aut siquis chamaedrito assiciatur, erit & hoc utile multum. Aqua etiam lactis haud temere quis utetur. Lac item caprinum , Vel in ejus desectu vaccinum rccens, in quo decocta fuerint sisymbrium , cardamine , vel nasturtium horton sic cum soliis latioribus , hyemale vocant, vcl cochlearia , non sine successu plerique usurpant, potissi-mtim qui lacti astuc vere, eoque assiciuntur, vcl qui id innoxid patiuntur. In cubiculo versentur sicco, calido, mundo,& lucido : tristiores animi affectus cxcludant.
CURAT io a sanguinis missione inchoanda erit in initio,si ejus
fuerit plenitudo, vires, aetas, & reliqua consenserint. Copi sam autem detractionem hic dissuasertim Per haemorrhoides si legitime vacuentur, commodum erit. Si peculiari modo affectus comperiatur splen, lienaris, vel media in sinistro brachio epzriatur: Sin vero hepar magis, vel aeque gravatum , corpusque languine redundare deprehendatur, tum dextri brachii tund atur jecoraria, vel basilica, aut media . Quem autem raro advoce ur medicus, nisi altas malum egerit radices, invalueritque , & lituris in tibiis se morbus prodiderit, , sectione venae abstinendum consulue
, a. Hinc leniter corpus evacuetur cum soliis sonae Alexandrinae , quam Vocant expurgatis ad J s. vel 5 iij. vel minus si epithymi tantundem aiunxeris, cum paucis passulis Corinthiacis, semine sceniculi, & etinetiberis an . 3 s. quae simul vespertina hora inseri lactis sufficientc quantitate leniter efferveant, & macerentur noctu : Deinde mane post servorem unicum sorti expressione coletur serum, quod propinetur. Potest & 3 s. sequentis pulveris codem modo infundi colaturaque expressa exhiberi. . Folfena se lexandr. expurg. 5 j. epithymi, tartara albi an S s.cinamomi, garyophil. galanga, semιnis anisi an. 5 j.
322쪽
O8sERvATIO NuM LIB. I. 79 Idi Id. S. ii s. F. pulvis. Conserunt ac pitulae de fumaria, ac dia senae: Pilulas etiam ex lapide lazuli, Zc armeno , eisi quidam exhibeant, mihi tamcn displicent: conficetionem humech qui offerre quoque volent, quanti ratis ut singularem habeant rationem necesse est, quum vehementes Expurgationes innoxie hic morbus non serat, ubi tam facile cor mi-citur, laediturque. fg 3. Purgato suavito corpore, singulis diebus bis , hora nimirum matutina, qua.etiam in plerisque ludor expectatur, 3c quarta
fomeridiana assumentur 3 iiij. succi expressi ex herbis sequentius, admiscebiturque Sacchari puri quantum voles, & canellae pa
Cochlear. si Imbr. cardamines nasturt. 0ranalis dicti an partes aequales. Becabunga partem meriam, Quantitate observata unius praedictae herbae r hae virides in mortario lapideo cum pistillo ligneo contundentur , exprimenturque. Caeterum eae potissimhm in hoc morbo exstirpando singularem sunt sortitae ex ratione praerogativam a quum Primae tres incidant, extenunt, & per urinas expurgent, quarta aliarum Vires contem perci. Propterea etiam pro corporis , morbi, Sccaloris ratione augeri, vel minui potest. Contusae item illae in lacte caprino recenti, vel in cjus penuria, vaccino decoquuntur: & a sorti expressione simili modo potus propinatur. Recemem cum quotidie apparari consultius est. Fclicem quoque successum expertus sum, si quando in lactis sero, illae herbae decoquerentur.Succorum tamen exhibitio praestat: at ex docti, exercitatique medici arbitrio haec mutari possunt, ubi & cum vino rubello coquerentur, non temere memini. Liquoris vero non magna supersindend iquantitas , quod succulentae sint herbae : quare hae solum Mus admixtione contegentur ad coctioncm,alias cum iis liquoribus etiam per cribrum solaccum valida expressione trajici solent contutae crudae. Absinthinm vulgare admixtum conseri plurimum utiliterque alunxi saepenumcrti furnariam , 8c chamaedryoS. mmu maquandoque Ob laxa viscora,& dissolutas compages miscetur.3 q. Si aliis deinde multa aliarum materiarum farrago placuerit, quemadmodum myrobalanorum, maxime Indorum, corri cum V v v v v a radicum
323쪽
i quirιtia an . 5 h. In pulverem redasta trajiciantur cum expresso liquore. e camputisorum rosarum damascenarum , quos vocant, in aqua decoctarum : Hinc cum Sacchari f.q. fiat Sympus longus, unde cochlearmane & vcspere bibit. 9 7. Ingratam & fere abominabilem potionem in Phrysia Orientali velut certissimam in scorbuti curationc habitam, hic
subjungere volui, ut excrementis quoque suam inesse vim naturalem quilibet videat, quae tamen in usum non admittimus , quod alia magis grata, neque utque adeo abominabilia cortiori ratione usurpati queant, jucundiorque curationis modus observetur. F. Vini Rhenensis mensuram sex quartarum singula quarta pendent Ib iiij. medicinales ) radicum raphani m oras boni, ct recentss inmortario lapideo diligenter contusi j iij. qua cum parre vim iucti in ollula
seorsum mixta macerentur per horam integram: Liquor fortiter expressus er linum , cum sex irim dictι quartis commis eatur: Deinde in eiusdem υιm portionem aliam immittaturoparatim stercoris taurini ct an- ferant par quavittas trium magnarum nucum , itidemque per horam relinquatur, post Patidam inde expressionem 3mo primo assundatur. Hinc
Nucum myrφιcarum, Garaophyliorum, an . st h. contus seorsum , tinoque illigata in dicto vino suspendantur, atque eo modo horis vigintiquatuor potus consistat. Inde quotiescunque sitit aeger , large bibit: Nec aliam usurpat potioncm donec integram consecutus fuerit sanitalcmo Potus autem hic apparari secundo poterit, si requirat nccessitas. Interea caventur salita valde, siccatinusque panis. Quum Phrysia taurorum & an scrum sit seracistima , ex paratu facilibus ibi concinnantur hujusmodi medicamcnta. Tantam autem vim calorificam itercori an scrino inesse , ut in quae inciderit gramina , urat: Et hinc cum liquore convcnienti trans susum incidere, inenses, secundinam, dc urinas potcnter movere constat: Nec dubium est taurinum storcus identi Jem hac nonnihil facere. 6 8. Vacuationes priores semel atque iterum toto curatione reiIerari queunt. Inde dic bus aliis offeratur matutina hora cochleariae conserva, vel cliam conscrva chamaedrytis seorsum, vel mixtae, quibus accedant radices buglossae, vcl borraginis conditae, velut&cnulae .
324쪽
S p. Porro notandum omnes sord plantas acres, quibus inciditur attenuaturque materia morbifica, ad hujus mali profligationem juvare: ne quis sibi persuadeat,a tota substantia, vel serma occulta selum herbas tantoperit praedicatas, nobisque hic familiares, ut efficacissimas, puta si lymbrium, cochleariam, & becabtingam, istum profligare morbum,cujusmodi sunt, praeter enumerata paulo ante, draco, Scordium,semper vivum minus, herbae omnes spleneticae, radiccs aperiti vae. Semina calida, baccae lauri, juniperi, atque id genus substantiae reliquae .s Io. Hypochondria illinantur, sinistrum hac vel simili mixtionea
olei de capparibus Unguenti de bryonia contra splenem an . S s. Misce Dextrum oleo absinthite, quibus si postulet nccessitas, primarum nostrarum herbarum succus incoquatur. g tr. Gingivae laxae & putridae interim colluantur cum decocto seliorum & corticum Oxyacanthoe vulgaris,cochleariae, sisy brii, cardaminos, nasturtii cardamincs , naitiirtii hycmalis , & roserum rubearum immaturarum, in aqua serrata praeparato,in cujus colatura expressa aluminis pauxillum fuerit dissolutum. Saporis &abstersionis ratione, admilceatur mel crudum , vel ros accum: sive ut conserventur confirmenturque magis gingivae,imo & servor restinguatur di amoron. Valent huc quoque oleastri solia cum stilla- titio plantaginis succo expressa: item pruni silvestris cortices. Collutio quoque alia hoc conficitur modo. F. e qua mj Satis aluminιs an . 3 ij . bulliant simul. Item Fg. . Maluom suma b. balaustior an . 3 S. Passularum,J Cum aqua Der usii m I v. ad me Hetatis absumtiovem coquantur, traiectoque per colum liquora admisce mellis rosiaceis j aluminis 5 ii. 6 Ia. Confricantur & gingivae sanguinolentae a & flaccidae, sale usto , cui pulvis balaustiorum sucrit mixtus: vci cineribus Dr-
325쪽
ΟηsERvATIONUM LIB. I. Is smentorum, cum testis ostreorum , aut mytularum ustis : Interim illa sanguinis sanies quoque exugitur , eXpuiturque. Inde etiam os colluitur decocto radicum bistortae , quae virtute Britannicae simili polici : hinc & s uccus exprimitur , ut etiam ex dicto nostro nasturtio, Sc cum dimori parte dupla misce- .
tur, quo gingivae illinuntur. Vel Succi bi orta melias rosac. an. j iij
sed succi consumptionem coquantur r inde alumnis usti , j. admisee, hoc linimento utere. Quemadmodum & hac consectione.
Cum Hamoro ad conditi consistentiam misceatur: Sic & alumine &pyrcrethro cum melle crudo mixtis, quibus ex salivae , & olibanipul visculo parum indi potest. Clus supra memini,mulierca collutionem parabat ex hysopo , ambrosiana , bctonica, & radicibus enulae aquae incoctis , in colaturae expresiae ch. dissolvebat aluminis 3 s. & simul cum melle sinebat effervescere , despumabatque. Phristi aliam conficiunt ex aceti cerei sari in h. boti armem S s. aluminis 5 8. mellis j iij. simul bulliunt. Saxones plerique sabinam adjungunt. s 13. Si gingivarum putredinosus tumor nimis luxuriet, sorsicula nonnihil auferatur , & unguento AEgyptiaco, vel alumine
usto cum rosaceo melle mixto consumatur : aut etiam vitrioli oleo coerceatur. Est & haec aqua in carum putredine eximia, quomodo etiam in malignis ulceribus , si spongiola eo liquore imbuta confricentur gingivae.
alumna usis 5 i3 s In pulverem conrufa simul bulliant in apra plantaginis mj. ad horam ιn vase duplici. 6 1 . Liturae in cruribus foventur decocto baccarum junipc-ri levitcr contularum, sisymbrii cardamines , utriusque nasturtii '' hyemalis, cochleariae: quibus si voles, addes flores camomillae, ar- themisiam, melissam, absinthium, rosmarinum, majoranam, thymum, hyssopum , & similes herbas, quae aquae incoquantur. 6 Is. Si & spongias ex eo calido expresseris,inserioribusque tibiarum partibus i. trique applicueris, maculas sub cute obscuras,
326쪽
ΟBSERvATIONUM LIB. I. 89 jungere volui, lib. de Aere,aquιs ct locis, ubi ita scribit: Meme vero glaciatas frigidas , ac turbatas pra nιre ct glacie, ut pituitosissima ε' mucosissima existant. Tibentibus autem splenes sunt magni, ac pleni,ctventres duri, tenues er caliae, humeri vero , ac claviculae ct facies attenuata. In splenem enim carnes coli quantur , quapropter graciles ex
stant. E daces autem esse tales, acsiticulosos par est: ventre)que tum fu-
pernos,tum ιnfernos calidissimos habere t etiam medicamentu fortioribus opus habeant; atque hic morbus i s er aestate , ct hyeme familiaris est. Ad hac etiam hydropes plurimae, ac uitatissimae fiunt. e state enιmφsentem multa , ac alvi pro via incidunt, ct febres quartana diuturna. Hι autem morri prolongati tales naturas ad hydropas deducunt, asoccidunt. Et hi quidem morbi a te i s fiunt. Hyeme vero Iraniorιbus quidem peripneumoniae, or insania morbi . Senioratas vero ardentes febres, propter ventris duritiem: Mulieribus autem tumores oboriuntur , UT '-mιta alba, ct νιx ιn ventre coscpiunt, ac dissiculter pariunt , or foetus magnos ac tumidos, deinde ex alimentis tabescentes, ac depramati sunt. purgatio commoda post partum mutierisus non contingit. Tueris vero hernia accidunt, or viris varιces, ct ulcera in tibiis. auare seri non
potest,ut tales natura sint longaeva sed ante temporis adventum senescunt. Praeterea famina se in utero habere putant, ct ubi partus tempus ades,
νemras moles illa ac plenitudo e nescit: hoc autem comingit ex aqua, 'um utero ex aquia concepta laborant. Atque has quidem aquas ad omnem rem improbas esse sentio. Intelligit autem de palustribus, stabilibus, ac lacu stribus,nam earum de paulo ante meminerat.
6 a. Ad haec , quod in laete plantas coquant , expressum- S ri iactisque liquorem felici luccessu fausto hauriant aegroti, id seri ma- .gis ratione quam totius lactis evenire sentio, dum in colatura butyrositas , vel laetis coagulum in cribro sciaceo , vci panno lineo , per quem transmittitur liquor , adherescit permanetque:& si quippiam simul trans fluit, reliqui succi acrimoniam contemperat , ob qualitatcm suam calidam & pinguem. Scium autem , sanguinis 1ero, id est , lotio facultatibus respondens , &propterea ac re & calidum a tenuiumque partium, abstergit, aperit, urinas movet, atque ad hujus luis profligationem cum primis utile ex priscorum otiam testimonio , siquidem A citius Amidenus ex Galeno tib. I I. cap. sq. sic scribit: Elficaciori sero urιtur
327쪽
omnesque humorum depravationes in cutιm tendentes, ut lepram ct con-μιlιa , ad antiqua ferinaque ulcera , ad capitis actores, cr hujusmodi item ad oculos assidue fluentes, ad palpebrarum frabiem, ad facies maculas , imo ct ad diuturnas peruris 1ebrium, σ ad bos , νι ab adversa valetudine in hydropem pergunt. Α 3. Praetulit Mesues ferum ex nigrarum caprarum lacte eliciatum, deinde ex ovillo, sic inquiens : Aqua lactis macerationιs mare ria est,Orper se quidem innocuum medicamentum. Praefertur, qua sit ex lacta ngrarum caprarum, ita laudatιs pascuta radiitan ιum, recenterque foetarum. Excalfacit hac, atquesiccat ordine pram' completo, ct usi; ad secundum. uinetiam attenuat, abluit, abstergit, er nitrosa, qua referta est,facultate alvum ab , aliqua mordacitate leniter subducit: Βιlem tum flavam,tum atram ab exustis humoribus genita dei cit: quo fit ut marisice
conferat mansa ιδ,er melancholicis. Pra stat stem ad visscerum moretus, ct morbis inde Provenientιbus opitulatur , nιmirum aqua intercute labo
νιscerum ac vagorum obstrudhomous. Competu etiamnum vitiis in cute abile oeperustιs fumoribus emergentibus. auare lichendus, vitiliginibus alphis, morιs, leprasque admodum convenit. 6 4. Ne praeterea remoram Lector injiciat plantarum nostrarum non ita vulgarium ignoratio, paucis meam explicabo sententiam, potissimum quum hic mirh hominum nostrorum judicia varient.
6 s. Praecipua auicqVelebriorq; cochlearia est,quae ternas perinspicue ostendit sormas, pro aetatis diversitate. Primo enim ortu liola odit ophioglota vel linguae serpentinae simillima, quae coninsertim ab ipsa radice cum pcdiculis emergunt: deinde post adoles.
centiam carnosiora evadunt,alaroq; & magnitudine sere,& figura respondciat, nisi quod circuitus notctur obtusioribus angulis, ut plurimum scpicnis vel novenis,potissimum etiam hyberno tempore: foliorum item minor portio plana , frequontior Vero conspicia tur incurva ad cochlearia analogiam , ex qua & etymi ratio tam a pud Germanos, quam Latinos profluxit & Cotyledon meri id dici pollet. Tandem altero aetatis anno folia illa hederacea , vel alam conformia striantur,gracilescuntque paulatim cli magis,quo altius a radico ad umbollam consccndunt, angulis interim quoque se mani sic stius prodentibus , idque mensibus Martio, Aprili, & Majo, quibus flores luxutiant albi: in quoru locum deinceps mense Junio succedit
328쪽
ΟssERvATIONUM LIB. I. 39s succedit semen uberrimum, quod maturum in exiguis capsulis ap-ret obscure subrubrum, exiguum & planum, Radix huic est tenuis, albicans, recta, non longa. Gustu herba deprchenditur calida in secundo gradu completo, aut potius tertio, sisymbriique cardamines acrimoniam attingit. Apud nos planta est domestica,apud Hollandos , Phrysios, & confines ditioncs maritimas sylvestris. Et quia a nullo planta haec depingitur authore , praeterquam cruditi 1-hmo Dodonaeo, qui tamen in ejus delineatione multum deliquit, volui ego primus posteritati cxhibore genuinam effigiem. Cochlearia integra forma. 6 6. Contcndunt C-
sit si st plerique hanc esse Τc- a lephium , quod por u-U lacae similia folia habere judicent: id quod
quoque ad Mus simili- iis tudinem folia habeat, i. D qcquit tamen unicas in liarc conditio nobis in- de creare telophium:
UN l l .2-num,tribulus terrestris,
In et, tithymallus, heliosco-E SE pius etiam forent telephium, quum folia sor- -tiantur portulacae, hoc
D Z a JA 1a. At plures sunt no- j tar repugnantes. Pri-4 A mum enim, Telephium habet folia caerulea , id l cst obsccurE nigri cantia : ut plumbago Plinii, branca ursina ,&c. Cochlearia saturati est iroris. Socundo , illius solia sunt plana , aequalia: hujus ut plurimum ad cochlearis formam incurva, cum exiguis angulis. Tcrsib,
329쪽
soo JOANNIs NI ERYGυι Iescentia di Z m. 6 berea eOcblearia folia. cauliculi telephii altius surgunt, suntque reserti solus plurimis : Cochleariae pediculi a radiccassurgunt plurimi, cum soliis singulis in unoquoque pediculo. Quarto , nec caulem haec habet portulacae similem, hoc est pinguem & rotundum : Sed pediculos
tum modo introrsum angulo s , extrorsum rotundos. Quinto,illius flos quandoque est albus , nonnunquam luteus : HRus semper albus. Sexto, loci ratione divorsitas contingit. Telephium enim In cultis.& maxime inter vites nascitur : Cochlcaria
bus mari finitimis, non vinetis. Septimo, facultatis gradu disserentia liquot, quandoquidem illud cxiccandi &detcrgendi virtute praeditum csse dicit Galenus , quemadmodum& Dioscorides , quum vitiligincs curarc scribat: Sed non esse calidum insigniter , nisi in primo gradu. At cochlearia eundem O curat gradum , quom sisymbrium , cardamine : Acrimoniam cnim insignem praebet gustui. Telephium itaque & Cochlcariam disser
pare, asscrendum. 6 7. Jam vero, neq; csse Cochleariam eandem cum Plinii Britannica plantam,ut nonnullis placet,llinc praeter caetera demonstratur,
quod non sit altera a Dioscoridis Britannica , quae sylvestris lapathi sortitur Qtia : Sed nigriora, pilosiora , & gustu astringentia :
330쪽
Οvs ERvATIO. N U M L I B. I. 9o I Cochlearia autem rotunda, viridiora, a sero similia,laevia, minimEhirsuta, ut ncc ullo modo astringentia. Urinam etenim promovet: proinde etiam anginae nullatenus conducit, velut illa , ut Pliniustvult. Britannica item habet caulem: cochlearia veri, multos pediculos cum singulis foliis ab una radice , quae etiam hic ad spitia amilongitudinem tendit: illius, brcvis cst. Sis myrium Cardamine sive vasturaium aquaticum minus, Jurtium aquat cum majus, ct nasturtium hortens hemate., 8. Sisymbrium quibusdam Cardamina dictum, nasturtium est aquaticum minus , cxiguis primo exortu soliis rotundis, quae adolescendo paulatim gracilescunt, prolonganturque : ramulis numerosis, in cacumine tantum comantibus , in quibus flosculi ciuergunt candicantes circa veris initium. Id non modo in aquosis &riguis locis provenit. Sed in hortis quoquc & circa itinera: sapore admodum acri. Alicrum nasturtium aquaticum, majus dictum, solia habct multo majora , prim d rotunda : quum vero adoleverint, crucae modo disiecta, lativo nasturtio saporc proxima. In locis riguis, & potissimum circa sontium rivos discurrentes nascitur. Italis nuncupatur Sis embro aquatico & Crcscione, Gallis Cresson , Hi i panis 'Berros & Agmis, Germanis Arun ressen & inaffer ressen. Utriusque icones a Matthiolo cxquisite proponuntur.3 9. Elt & ia ali urtium dictum hybernum , majori aquatico primum simile: quo autem hujus solia aetatem consequuntur maturiorem , co frequentius profundiusque laciniantur , maximh caulem versuS, trionis modo, antrorsum verti cum quinque angulis in circumserentia variant. Caulis autem altius recta excrescit anguli, sus, striatus, raccmosus de flexilis , floribus in cacumine luteis,ciui in Majo & lunii initio florent: quibus pereuntibus cmergunt sili- quae oblongae, rotundae & erectae, exiguum continentes semen. Inhycinc nasturtii aquatici majoris effigi cm rcfert: in acetariis familiare. Dodonaeus Dioscoridis esse arbitratur, nuncupat- sue Barbaream, vel herbam S. Barbarae: Gallis herbe de saηL Par-be dicitur , nostratibus minterherss. Tres hae nominatae nasturtii species in Scorbuti curatione sitiat utilissimae. X x x x x 3 De