De libertate apud Leibnitium ..

11쪽

DE VOLUNTATE HUMANA ullo loco : uies facultes sans queique acie, en un mos, leS pure puissances de l l cole, ne soni aussi que des fictionsu que la natur ne connali potnt, et qu'on 'obtient qu'enu salsant des abstractions . n uapropter verbum, non

rem concipere putat Leibnilius quicumque de libero arbitrio disserat, o somniar qui do plena illa indisserentia cogitent, qui ne se saurai trouver que dans les livres desu hilosophes ot surcio papior carciis,'en sauraient pasu sim concevoir a notion dans leur tetes, ni o latrou voirua re aliteς par aucun exemplo dans les choses' n. Nec sine hic stare. Non enim solum Cartesium, cum

liberum arbitrium indisserenitae homini tribuerit, opugnantem accepisse sententiam, sed etiam principium rationis illud, quod lanii Loibnitius facit, unditus vertisse. st a liberisi 'inde tormination ..., inquit, os une notionu chimerique qui renuerso e grand principe de a ratu on . , Nam, si ethnitio fides, nihil sine ratione sit qui propriis scripsit verbisci uinionis 'arrivo donicilis' aitu ne ruison sum sante . , Nec, si quis illud obliviscatur, quas u verilate lacti naeibnilius nominat salis intellegora potest. Quis autem non videt, si liberum arbitrium hominibus reipsa sit, illud principium pro vero nullo modo

haberi posse Libori si sumus, nosmo ipsi sine ratione et quasi extra nos ad agendum serimus. Quae enim decreti nostri Vera causa est Voluntasno At cur illa volumus quae certo tempore volumus Aut sine causa voluntalem humanam quae velit velle latendum est, aut volendi nescio quae voluntas, ut voluntalis decroti ipsius rationem reddamus, nobis animo ingenda est. Quod inutile effugium est. Nam aut sine causa esse illam secundam Voluntatem, aut

12쪽

ab aliqua tertia volendi voluntate pendere suscipiendum est, et inde porro ut ad extremum, si quis homini liberum arbitrium tribuerit, sine causa esse voluntatis humanae decreta lateri cogatur. Quod rationis principio admodum

contrarium eSt.

Quae cum ita sint, Carlesianam de natura humanae Voluntatis sententiam Leibnilius nullo modo defendi posse contendit. Nec tamen argumenta quibus et Cariosius o permulti philosophi liborum hominis arbi istum defendunt omnino tacuit; sed ea parum apta ad persuadendum judicavit.

Quod nos liberos esse sentiamus, nos revera liberos esse Cartesius opinatur . Id vero nullo modo ad probandum Loibnilius firmum existimat Liberum enim esse nostrum arbitrium nos experiri nequaquam OSSe u NOUS ne Ouu on pas, inquit, Senti proprement notre indepenu ance . , Nunquam enim causas quibus ad agendum seramur nos cognovisse, ut utrum ex illis causis actus noster totus pendeat necne sentire non aleamus. Nam externas tantummodo agendi rationes, quae occasioneS,

non causae actus Sunt animadVerlimus. Internas vero obliviscimur quanquam verae actionis causae esse videntur.

Etenim propensionem illam qua ad aliquid agendum

compollimur numini cuidam persimillimam esse dixerim. Ut enim rivulis confluentibus minoribus flumen, sic propensionum minorum congregatione propensio magna ad agendum exoritur, sequensque actio nascitur M. Du caecis n

13쪽

autem, ut de atomis Lucretius scripsit, causis illa propensiones exoriuntur. Quas causus summatim etsi Lockius perspexisse Videtur, non tamen Verbo quo utitur, uranea-

sines is, quomodo res fiant perfecto significat utpote qui

dolorem aliquem propensionis causam esse salso subjecerit, cum a dolore distet illa causa comme te peti di u sero du grand n. Quem in modum haudquaquam sane erravisset, si sicut Loibnitius, ii minores perceptiones cognovisset. lenim, Ies perceptions insensibios sontχ' unu aussi grand usage dans la pneumatique que e corpusu cules dans a physique n. Nam cum semper multau percipiamus, quae non si adpercipiamus, inde permultas oriri propensiones quae in agendo terminentur. Namque u es impulsions soni comm aut an de petit ressoris quiu tactioni do se sibandor et qui sont agi notre machino n. Undo salsum illum nostrum libertatis sensum. Cum enim veras decreti nostri causas non uis ercipiamus , nos liboro arbitrio nostro id creavisse putare si Cestu comm si alguille almanie prenat platsi de seriou ne vers e Nord; car ello crotruit ourne ind6pondamu men de quotque autre cause, ne 'aperceVant a des mouvement de a muliere magnesique . , Non falso igitur cogitavisse Spinogam, cum scripsstrit u Quod homi-u ne se liberos esse opinentur quandoquidem suarum ii volitionum suique appetitus sunt conscii, et de causis au quibus disponuntur ad appetendum et volendum, quia si earum sunt ignari, ne per somnium cogitant'. n Ergo errare artesium, cum, quod homines sibi esse liberum

sentiant arbitrium, revera eos esse liberos confirmet.

l. muveau essais Avan,propos, d. Janet. l. I, p. 17.2. Ibid. p. I. 3. Ibid. p. 40.4. Mod Gerh. t. VI, p. 130. 5. Ethica Pars I appendix.

14쪽

Nec melius argumentum protulisse Loibnilius artesium putat, cum finitum intellectum humanum, infinitam vero Voluntatem, ideoque ab intellectu omnino solutam liberamque esse declaraverit. AEt quod dicitur, inquit volun- talem esse latiorem intellectu argutum est, magis quamu Verum verbo dicam, ad populum phalerae. Nihil volumus quin intellectui obversetur . , Nec sane Leibnilius, sicut Spinoga, intellectum cum voluntate, perceptionem cum appetitu confundit. Sed voluntatem sine intellectu abstracto solum sensu mens humana concipere potest. Ergo non valere Cartesii argumentum concludit. Ceterum, non magis ad liberum arbitrium probandum firma quae argumenia Cartesius neglexerit, alii autem philosophi proposuerint Leibnitius esse arbitratur. Nos interdum lacillime liberum arbitrium nostrum in re exsistere experiri posse quidam affirmant. Id enim evenit

ut, cum pares sint in diversos sensus rationes ad agendum tamen nosmet seramus. Quae res nunquam fieri posset, nisi potentia quaedam nostri sine ratione determinandi in nobis insita esset. Sic ille Buridani asinus, cum inter duos pares stramentorum fasces stat, non agere, sed fame potius interira deberet, nisi in eo quaedam agendi potentia inesset. Quod etsi Leibnitius nulla dubitatione saletur, nunquam lamen ejusmodi ullam occasionem occurrere posse profitetur. Nusquam, in lota rerum natura, duas esse admodum similes res. Namque, si sorte essent, nullo modo secerni possent. Itaque omnia quae sint, individua esse, nec quod dicamus idem, idem omnino permanere. Nunquam igitur sore ut inter duos stramentorum pares fasces asinus, nec inter pares agendi rationes homo suspensus haereat. Ergo

amen dea prine de Deseartes Gerh. t. IV, p. 36l.

15쪽

quicunt quo agat, ration quadam impulsum agere. Parva aulem esse, atque in parvis rebus obscura ad agendum momenta. Inde illum manare errorem quod libere, non determinato illa faciamus quae nullius sint ponderis. Atque, ut ipsum auctorem testem adhibeam Ilo aura oujoursu bie des hosos dans Pane et hors de ane, quoiqu 'ellesu ne paruissent pus, qui is sitermineron a allor d'un coisiu plutot quo de lautre .

Nec porro plus valere argumenium quod a multis philosophis e discrepantia illius rei quam bonam judicemus, atque hujus quam faciamus, exhauriatur, putat Leibnilius. Etenim ut ait lamiliaris poeta:

Video meliora proboque

Deteriora Sequor.

Quod nullo modo intellegi quosdam contendere, nisi humana voluntali liberum tribuatur arbitrium. Immerito. Nihil enim indo concludi posse, nisi quod diversi sint idearum status. Namque, tum illius ante oculos qui ideam

quamdam conceperit, abstracto eam tantum et quasi externo Versari, tum ero sensus cujusdam altique assectus illam causam esse tum Verborum potius quam rerum, tum rursus rerum ipsarum nos conscios esse tum igitur inermem et quasi u caecam tum vero activam vim i leae esse. Inde

judicii ipsiusque voluntatis discrimen. Ipsa enim voluntatis essentia a judicio secerni debet quam ipse Loibnilius appellat l'essor d'agi urti te jugement n. Nec illum conatum e boni perception semper pondere : ex quo intellegi posse cur unis grandor et dera 'esprit aucodur n. Nam, sicut, cum agamus, et nou ne Ommes

16쪽

DE LIBERTATE APUD LEIBNITIlluumu'emptriques unctos trois quart do nos actions is ita. cum cogitemus, nos psittacismo quodum, non deis persaepe uli. Qua ex re accidere ut bene saepius judicemus, male autem agamus quod non fieret, si essecissemus ut essentu locvrais biens et les ruis maux sensi bles n. Immerito igitur Carlesium Carlesianosque homini liberum arbitrium putavisse Loibnitius existimat. Num vero, quia Carlesianam sententiam rojocit, pinoZanam assumat Leibnitius necesse est Immo contra, in eam vehementius etiam invehitur, cum re absurdum martesii do libertate, ii monstrosum is vero Spinoga dogma esse

profiteatur.

Attamen, non eodem quo erga artesium, in SpinoZam disputandi genere usus, mela physica Carlesio, moralia tantummodo Spinogae objecta proponit scilicet, ariesiana refutat argumenta, pinoEa vero assentire non vult. Pessime res demonstrare Spinogam persaepe Loibnitius asseverat ume SpinoZa, inquit, est plei de siverius biona embarrasssies, et ses prenenduesdsi monstrations de Deo,' en ontias seulement te semblunt . , Et alio loco Corieu Spinoga non est magnus demonstrandi artifex . , Facilius

autem affirmavit quam probavit. Nam potius Spinoganis sententiis dogma opposuit suum quam salsas esse Spinoraesententias demonstravit cuncta enim argumenta quae Spi-nogano de necessitate placito Leibnitius objicit in unum

17쪽

ejusdem enuntiatum breviter contraxerim. Si omnia necessitate quadam ex divina natura emanant, omniaqueu possibilia etiam exsistunt, aeque tacito male erit bonis etu malis. olletur orgo moralis philosophia . Quod nullo pacto significat absurda esse poenas atque

laudes quibus homines sceleratos punire bonos remunerari consueverint, si e metaphysica necessitate humana lacia pendeant. Eodem enim sero loco admodum contrariam Loibnitius sententiam confirmat. . Etiam qui impotentiu sunt animo mereri possunt cenam, et generaliter, inu quorum potestate sui male non agere, si scilicet voluisu Seni. An autem in eorum potestate fuerit velle nihil adu rem pertinet. Suffcit ad poenam comperta oluntas sceleu rati . , Quam sententiam in hoodico ampli licat. ii uelque dependance, inquit, qu'on concoive dans es actions volontaires, et quan me me ili aurai tine neces-

u audraitio uriendrocles reeompenses et les peines justosi et raisonnabies Ut enim lupum nocentem vel insane larentem hominem occidere, sic aliquando vim adversus vim opponere fas poenis animalia emendari, praemiis animos addici quae ad homines quoquo meliores ossiciendos plurimum valere. Denique illius qui casti gelu dolores, hujus contra qui laudetur gaudium persecia exempla esse quae ceteros homines ad imitandum quasi hortentur. Quae

cum ita sint, nec ea minus Vera, seu homo neceSSario, Seu

libere agat, existimari debeant, etiamsi quod nominat Leibnitius u metaphysicam necessitatem n ex SiStat, poenaStamen et praemia usta, quia utilia esse alendum intendit. Instituta igitur humana, qui necessario hominem agere

18쪽

asserat, non evertere Leibnitio videtur. Ergo aliud Spinoetes Leibniti u objicit cum tollere eum moralem philosophiam

arguit.

Quid autem his orbis significat Duas quidem, ut

videtur, res atque notando quodam distantes intervallo. Non primo, tantum punire sontem Vitae communi perutile est, sed otiam voluptatem quamdam moralem sapiens percipit cum sceleratum meritas dare poenas conscius est. Quae voluptas ex eo oritur quod quamdam animo justitiam concupimus quam si punitivam , utque u vindica livam Loibullius nominat si Collo justico inquit, n'ost sonit si queu dans la convenance qui demande uno certaine satisfactionu poti l expiation 'une mauuais actio , Nam univorsi ordinem unius culpa periclitantem, poena resectum contemplari pulchrum os sq. in peu msimo dire, addit, qu 'iluo a ciis cortain sidoni mage ment de resprit que ei dosordre ossenseruit, si lo chalimentio contribuat pas au sitabli l 'ordro . , Utrum autem ille do justo sentiendi modus aequus adhuc esset nocno, si e molaphysica necessitate homines pondeant, dubium osse dicit. Illum igitur communem do jure sonsum Spinoram in discrimon

Omnino porro SpinoZanum dogma de necessi late divinam lollit justitiam: quod Loibnitius possimum esse arbitratur. Illud enim hac laudati supra propositi partes uaeque facileu male erit bonis et malis , significare videtur. Quod et Leibnilii de secunda ad D. Iden burgium Spinoad epistula observationes, et diversi Leibnitianorum operum loci aequoad probandum valent. Non nim a metaphysicis rationibus moralia proposita Leibnitius separat, cum ad Conringium haud ambigue scripserit Ego suppono, cum Carneade

19쪽

0 et ob bius consontit justitiam sine utilitate propriau sive praesente sive sutura summam esse stultitiam

si Ergo omne justum debet esse privatim utilo sed cum v justitiae forma consistat in publica utilitate, sequitur quodi non possit accurate demonstrari haec propositio : homo

prudens debet semper agere quod justum est, nisi

si demonstretur esse quemdam perpetuum vindicem publicaeu utilitatis id est Deum, cumque Sensu manifestum sit, eum non esse semper Vindicem in hac vita, superesseu aliam, id est esse aliquem Deum et humanam mentem ii esse immortalem , Quibus positis rebus, quod Spinoetae Leibnitius objicit nunc manifestam in lucem producitur. Metaphysica enim si qua exsistat necessitas, poterunt, ut ait Spinoga, homines excusabiles esse, et nihilominus beau titudine carere et multis modis cruciari n. Id vero monstrosum Leibnilius esse judicat. Si enim boni sit mali nullo discrimine poenas luere aut mercedem accipere possint, pro summa stultitia habendam esse justitiam: moc, inquit, a non sine cautela transmittendum, et credibile est postui lare naturam Dei sive rerum persectionem ut eae tandemu laticos esse deprehendantur quarum voluntas recta est . Quod et alias gallico sermone confirmat at comme neu sicessiisi insurmontable ouurii ait la porto a I'impisitsi scitu par impunit qu'o en ourrat inserer, sol par rinuti lilito qu'ilis aurai de ouloir sisister a torrent quiu en traino out inest important de marque les dillarentsu dogrsis de laissicessitec et de faire volesqu'il in a qui neu sauraientiuire, comme iliena fautres qui ne sauraiente tre admis an donne lie d de mauuaises conseu uences, Ergo quod, si necessitas absoluta esset, Deus sontem punire, bonum praemio donare sine injustitia non

20쪽

posset, ideo SpinoZano tolli placito moralem philosophiam Loibnitius concludit. Non igitur quod jus lilia humanae sundamenta, sed quia o illum ociustitiae puta iiivaeis sensum evertat, et una cum divina justitia, sola refella argumenta quibus homines ad juste vivendum impelli possint, Spinoetam Leibnilius vituperat. Quod vero alium quemvis philosophum minus forsan a Spinora avertisset Leibniti contra in pum valde iracum diam movit. Nam quas c morales veritates, dicit, demonstrare semper tota opera Leibnitius conatus os t. si cepiu ipsemet inquisitioni rerum incumbere, inquit, tanto u vehementius, quatit serebam impatientius me maximo u vitae bono, certitudine scilicet aeternitalis post mortem otu spe beneficentiae in bonos ac innocentes aliquando appa-u riturae dejici per subtilitates novatorum sint linguam characteristicam universalem ita moralibus rebus idoneam se quaesivisse profitetur u ut sufficiat duos disputantes, si omissis verborum concertationibus sibi invicem dicere u calculemus n. Unde patet praecipuam Leibniti curam

fuisse ut moralium propositorum quae maXima pars mortalium pro veris ducunt, firmam demonstrationem institueret. Quod satis cur tanta vehementia in Spinoχam invectus sit, ad explicandum Valere censeo.

Itaquo Leibnitius hominem libero arbitrio indisserentiae,

ut ariesius, ornatum esse, admittere animo non potest; necessario ver eum agere, ut SpinoZa, contendere non

vult. Ergo, ut voluntatis humanae naturam paleiaciat, illi quae artesius ac Spinoga tribuerant simul negat, atque

l. Confessi naturae conιra athelatas Geta. t. IV, p. 106. 2. Sc generalis characteriatica Gerh. t. VII, p. s.