De libertate apud Leibnitium ..

21쪽

ita positivam suam de humana voluntate sententiam cons- Cum indifrens Carlesius arbitrium humanum eSse con- tonderit, determinatum contra Leibnitius esse confirmat. Nam, ut ipse scribit indisserenti determinatum oppo nitur n. Ergo nunquam sine causa hominem agere.

Cum igitur, quid sibi faciendum sit homo quivis consideret, haud dubium videri quin e rebus circumstantibus atque ingenii praesenti habitu ejus sententia omnino pendeat.

Attamen ne ex ea re u coactum n humanae voluntatis decretum esse inseras u Coactum enim est cujus principium est externum Non autem externum, sed internum esse quod hominem ad agendum impellat u osu motissis'influent a fur resprit commo os Oid suru a balanco mais 'est plutot 'o pri qui agit e veriui des motis qui soni se disposition Dagir'. , Ut enim, in mechanicis vim quamdam longitudine certa sagittae imagine describi solere, sic voluntatem humanam sigurari poSse, quae ad agendum empor parata sit, atque geret nisi quid impedimento osset. Ergo cum unusqui Sque noStrum quamlibet faciat rem, minus quod talia sint ad agendum momenta quam qui ipse talis sit, agere. Idcirco

jure unumquemque non res in se, sed Se Sponte agere sua sentire. Humanorum enim actorum in quoque homine principium versari u Spontaneum , aulem esse re cujuSprincipium sit in agente . nSuae igitur natura hominem quemque Loibnilius obnoxium esse confitetur. Non lamen commisit ut nos nullol. De libertate Gerh. t. VII, p. l08. 2. Ibid. t. VII, p. 108.3. Core ave Clark il l ou 17163. Geth. t. VII, p. 392.4. Theod. Gerh. t. Vt p. 296 locus a Leibnitio laudatus atque probatus i.

lituit.

22쪽

6 DE LIBERTAT APUD LEIBNITIUM modo aptos ad mutandam nostram indolem esse contenderet. Haud quid om ut verum loquar, per vim nosmet ipsos commutare posse ei bnitius existimai. Nam 'osprituis' pas u pou voti eniter et direct d'arroster oujour sesu sisti s n. tqui quasi obliqua quadam via nosmet ipsos sine ullo dubio emendare posse contendit. Semper enim eam nobis esse facultatem ut cupiditati praesenti cupiditates alias opponamus, hisque illam tandem vincamus illud

unumquemque sacere poSSe, seu is en provoquant en soli des de sim ou inclinations contrairesis, seu is en salsantu diversion ames de sir memes... par des occupations d'une

autro nature n. Dissicillimum autem, qui nobis se praebeant modi ut praesentem cupiditatem Vincamus, justo meminisse tempore u Comment 'avisor de to latro auu bosoin inquit Leibnitius Car 'est laci potnt, furtout ii quan on est occupes 'une forte passion I saut doncu que 'esprit sol preparsi par avanco et soli dera en trainu alter de penses en penssi pou ne se a tro arrester u dans un a glissant et dangoreux Ceterum parvulis ad illud viis animum humanum parari posse si SuppoSOnSuisu'Auguste pro a donne des ordres ou laire mourir Fabius Maximus se serve a son ordinaire u conseilii qu'un philosopho tui avait donnsi de sici torci'alphabetu gre avant quo obie latre dans te mouvemen do sau colere cette re flexion sera capable de sauvercia vi deu Fabius et a gloire 'Auguste . , Sic hominem suum ipsius dominum esse atque indolem suam in melius ver

23쪽

DE 0LUNIATE UMANA Iu ouloi pr=gen lement . n e sane dubitandum osse quin reipsa in natura alicujus et in rebus jus vitae adjunctis quaerendae sint causa cur ipse Sem et emendare volita nominem tamen semet ipsum, Si volit, mutare non

Sic cum indeterminatum Curtes ius delerminatum rursus arbitrium humanum Leibnitius esse opinatur. Atqui non coactum esse hominem sed spontaneum in agendo existimat.

Et eodem modo Spinoganis sententiis contrarias de arbitrio humano Loibnitius opposuit. Cum enim necessario SpinoZa, non necessario hominem agere Leibnitius censet. Contingentia igitur humani arbitrii decreta esse proses

Quae fortasse quibusdam cum antecedentibus propositis parum cohaerentia videbuntur. Immerilo. In illo nimmaxime Spinogam erravisse Loibnilius contendit quod necessario, quia olei minate, hominem agere statuerit. Etenim ii indo torminato nis determinatum D, u contingens naulem necessari u esse opponendum. Idcirco eum qui Carlesianum liberum reiecerit arbitrium, et Spinoganam lamen adhuc necessitalem dicere posse, cum nihil admodum impediat quin, quanquam determinaliam, simul contingens humanum sit arbitrium. Quod quidem plerosque non satis intellexisse videri, quia perpauci satis verborum si necessarii, et u contingentis varios sensus distinxerint .oribus enim modis vocemu necessitatem n intellegi posse, cum metaphysica, aut physica, aut moralis sit necessitas. Id primum e metaphysica vel logica necessitate pendere cujus si oppositum contra-

. Theod. Gerh. t. VI, p. 296. 2. Gerh. t. IV, p. 438. 3. Core avec icatse Gerh. t. II, p. 56s 1697 .

24쪽

dictionem implicui s. Id autem secundum e physica vel hypothetica quod, ausis datis, non fieri non possit, nec tamen e causis metu physice necessariis manet. Illud denique e morali pondere necessitate u cujus contrarium implicet impersectionem seu absurditatem moralem n. Quidquid autem e physica, simul e morali pendere neceS- situle . Nam quidquid sit, aut necessario, aut quia sint bonae ejus causae, exsistere. Inde aliquid ambigui. Cum enim determinat homo semper acia faciat, physice nece S-saria esse ejus acta manifestum apparere; nam quod delerminatum, id physice necessarium est. Sed quod physice, nullo modo metaphysice necessarium dici posse. Cujus rei hoc adhibet Loibnilius exemplum': Hugae Comitum obiisse Spinogam: alio sane loco potuisse obire non tamen alio loco, cum ille noster reatus esset mundus vita excedere potuisse. Sic non metaphysice, sed physice necessario, ut mOituus sit, moreretur oportuisse. Cujus rei oblivisci qui nec ossario quia determinato hominem ager contendant, cum moralis, non metaphysica sit humanorum factorum

Itaque cum necessario SpinoZa, non necessario quamvis determinate Leibnitius humana decreta voluntatis pronuntiari statuit. Tribus igitur verbis quid humana voluntatis proprium sit Loibnilius significat. Determinatum quidem, Sed montaneum atque continuens omne arbitrii humani decretum esse affirmat; sic e morali quadam, non e metaphysica necessitate voluntatem humanam pondero. Ita neque lacultato nescio qua omnino indisserenti hominem semetipsum ad agendum erre, nec metaphysica quadam neceS-sitate obrui. Nam ad agendum i inclinariis non si cogi n.

l. De rerum Oris radicali Gerh. t. VII, p. 304 1697 .2. The od Gerh. t. VI, p. 217 218.

25쪽

D VOLUNTATE HUMANA sUt ipsius verba reseramus prevalenco des biensu perqus incline sansissicessiter . , Quod illarum rerum genus significat quarum contrarium si implicat, non contradictionem , sed si imperfectionem M u seu absurditatem

moralem D.

Quae cum ita sint, nunc patet quod illo capite demonstrare nobis in animo erat. Non enim nisi divinae voluntatis natura persecte cognita quo sensu et cur humanae voluntati illud tribuerit Loibnilius quod tribuit, omnino intellegere nos posse diximus: quod nullo modo nunc indiserimen adduci posse videtur. Namque cum contingentes volitiones humanas, alias eas atque sunt esse potuisse declarat: univorsum igitur aliud atque St, ergo non unam tantum rerum seriem suisse potuisse asseverat Sequitur ut Deum aliter egisse atque egerit minime repugnare contendat. Itaque cum do humanae voluntatis natura judicare videtur, do divina

reipsa voluntate judicat. Si quis ergo persecto quid Leib-nitiana sententia de voluntate humana significet et cur eam defendat, intellegere velit, illum quomodo Leibnitianus ad agendum se ferat Deus, et cur eum Leibnitius agere, ut dicit, contendat, perscrutari antea neceSS QSt. Eodem porro modo, cum Leibnitius moralem necessitatem esse confirmat, ut homo quisque id velit quod velit, hostfuturum suisse malum iacit assii mat, si universum aliud factum esset atque revera est Deum igitur, ut sit mundus, quia bonus illo mundus, voluisse arbitratur. Ergo iterum

26쪽

cum do voluntate humana loqui idolur, de divina iamen voluntate verba facit. Quid porro inde significet et quare dicta dicat si intellegere volueris, qualem voluntatem Deo Leibnitius et cur illam ei tribueri consideres oportet. Leibnitiana igitur de voluntate humana sententia qualis sit et cur talis sit cum nobis pΡrspicere proponamuS, quomodo Deus agat prius introspicere debemus. Sic enim tantum enuntiatum illud: u los molis inclinent la volo nisi u Sanclaisicessiter , perfecte assequemur atque etiam cur homo simul et determinatus in agendo et liber dici possit

percipiemuS.

Illud autem nobis minime admirandum videbitur, cum Loibnitius duas has scripserit sententias is ea principiati alia sunt ut vix a se invicem divelli possit. Qui unum ii bene novit, omnia novit' is atque germanica lingua umidicli id orneli mi ich in Uru uel alteri in ist is isti aucti alle grundiicho Erkaninis aus dem rhan inissu Gotiosis luiten, uti in scino Liech sehe wir usu Liochi n.

27쪽

CAPUI SECUNDUM

DE VOLUNTATE Olul Na

Ut intor Cartesianam atque SpinoZanam sonioni iam do humana voluntatis natura, si inter Carlesianum Spino a- numque placitum de divinae voluntatis natura Loibnitianum de Dei arbitrio dogma quasi medium locum oblinet. Immo otium ut Carlesii SpinoZaeque ogandis de humano arbitrio opinionibus, sic utriusque negandis de divino arbitrio placitis Loibnitius propriam suum de eadem re sententiam constitui; se videtur.

Curiesio, ut homini, sic Deo u liberum arbitrium indisserentiae is inesse visum os t. Quod Loibnilius non modo sal sum esse contendit, verum etiam vehementibus incusare verbis non dubitat. Deum non tantum res Oxsisientes, sed otium ipsusu essentias is ipsasque u notiones commune n libero creavisso Carlesius ponit Ituque u possibilia nisi iam ipsamque rationem v contingentia , existimari debero. Omnipo-ld .liam enim Dei eum qui aliud quodlibet dogma asserat Z

28쪽

stvertere est, en esset, ait, purior de Die commora unu upiter ou 'un Saturne et assujetli a Styx et auxu os tindos que de diro que ces,sirilsis soni indsi pendantesu do lui 3. , Et alio loco lesionamus entendaten bion si e sens do leur paroles, iis ne potari aient diro sans blasu homo quo a si rite de uel quo hos procede a con-u aissarico que Die o a' , Nec quidem quomodo Deus emcore potuisset ut montes sine vallibus sint nos intellegero sed si efficere voluisset, eum potuisse nos sciro . Nam intellegero osso umbrasse de a pense eis: scire autem Moucher do a pensee n. Inde finitum hominem quomodo infinitus agat Deus, ut non intellegero, ita

scire posse. Neque rationem parum esse firmam nos Oncludere fas A lernas enim esse essentius et notiones communes nos clare ac dis lincle percipere. Quod si verum non esset, Deum nos errare voluisso latendum. Illud autem

repugnare. Sed quemadmodum Pollae fingunt a Ioveu quidem sata fuisse condita, sed postquam condita uerou ipsum se iis servandis obstrinxisse, ita ego non putou essentias rerum mathematicasque illas veritates quae deu ipsis cognosci possunt, esse independentes a Deo; sed puto nihilominus, quia Deus sic voluit, quia sic disposuit, re ipsa osso immulabiles et aeternas quod seu durum Seui molle esse velis, sufficit mihi quod sit verum n. Quae adeo u insana n Leibnitius arbitratus est, ut haec scribere non dubitaverit 6 Cetio doctrine introduit quelque si choso 'aussi ridicule que a siclinaison des atomosv d Epicure .

l. Letire a per Mersenne Lelire LxxI, t. IV, p. 438 6d de 1 24. 2. Ibid. Letire XLIlI, t. II, p. 55, ibid. 3. Au per Mersenne, loco citato. 4. A '' Letire xLI, t. II, p. 36 ed de la2έ. 5. Descartes. v. auae cingusemes objeci. t. I, p. 2 e d. de 1663. s. Theod. Gerh. t. VI, p. 306.

29쪽

D VOLUNTATE DIVINA

Cartesium enim, cum et omnipotentiam is Dei tueri sibi videatur, Deum si tyrannum describere ei, ut propria auctoris verba reseram il sit ruit sunso pense loutu ramour de Die o touleis gloire M. Etenim, num i sapientem n Cartesianum esse Deum nos

dicturi simus Immo sapientem illum nominari qui quid bonum sit percipiat. Nullo igitur modo sapientem Carlosianum Deum, antequam egerit, sine repugnantia dici

posse; non enim bonum cognosse, priusquam naturam boni

Num porro eum semper quid sit Verum cognosse, Vel etiam intellectu quodam praeditum fuisse existimaturi simus 3 Immo, neque verum, cum nondum sit, intellegi posse, nec intellectum quemvis exstitisse latendum cum nihil adhuc intellegi posset. Ergo antequam si essentium nveri sormaverit Deus, neque eum Verum intellexisse, nec ullum cum habuisse intellectum, nisi immerito, dici

Porro etiam, neque bonum Deum, nec ulla voluntate ornatum nisi absurdo Cartesium affirmare posse Lethnilius contendit. Num enim bonum artesianum Deum dicturi simus Immo, nullam esse boni naturam antequam ipse secerit. Itaque u que sui et potiri ait -on auoi do te love de re coinu'il a sali,4'il avait ait galement bion e sal saniuriout autro choseM , Num ei Voluntas tribuenda Immo voluntatem nullam, nisi quid bonum sibi proponat Oxsis- toro posse. Nullam idcirco in Deo inesse voluntatem posse, priusquam ipse Deus boni essentiam formaverit. Non Deum igitur ratione praeditum mundi auctorom esse concepisse Carlesium, Sed furentem quemdam, insanum

. Lestre a Fabri Gerh. t. IV, p. 258 sans date . 2. Dise de metaph. Gerh. t. t V, p. 28. 3. Gerh. t. IV, p. 29s. i. rasia Gerh. t. VI, p. 2ls.

30쪽

2, DE LIBERTATE APUD LEIBNITIEM monStrOSumque u ηαιουργου qui, cum fureret, mundum ipsamque rationem creaverit u Ce 'est a tan leui comm On ea imagine e comme on te Souhaile, est-au dire justo et suge, sui san tout pou le Bion des crsiaturos, uisulant qu'il est possibio, mais pluto quel quo hoseula approeliant dum istu de Spinoga, avoir, te principe desu chosus, et uno certaino puis ance ou Naturo primitive quii metriout on action et ait oui co qui est salsable . nistrabsurdum igitur artesianum de divina voluntate dogma

esse concludit.

Quod autem argumentum Curiosius ad tuendam opinionem proseri, parum valere Loibnilio videtur. Etenim, quod Deus rationi pareat, non necesse esse eum ab alio pendore Deo atque minus potenter u libere agere contendas. Ipsum artesium, cum duos esse verbi libertatis sensus confirmet , quomodo sua minui possit opinio invenisse. Illum enim maxime potentem ac liberum esse quia se ipso solo ad agendum determinetur. Quibus rebus positis non minus potentem liberumque Deum dicendum, si rationi semper obediat. Ipsum enim Deum et boni atque Veri essentiam, et rationem persectam esse : cum igitur rationi pareat, sibimet ipsi tantummodo puroru et se ad agendum ferre, non robus ferri. orro omnino persecte agere, cum ipse perfectum bonum sit. Idcirco tanto eum

liberius atque potentius agere quanto boni natura mugis

Ergo toto coelo erravisse Carlesium, qui, ne Deum non omnipotentem saceret, ipsum Dei essentiam evorterit et

Fortunae, non ver De mundum Obnoxium esse overadociaraverit Leibnilius concludit. Quem in errorem lapsu

l Gerh. t. IV, p. 233. 2. Cs. Descaries. I.etire u Mersenne loc cit.