De libertate apud Leibnitium ..

41쪽

DE HUMANA DIVINAQUE LIBERTATE 32, humanae atque divinae voluntatis ullinet, cum ex antecedentibus dictis, concludi possit contendere Leibnilium contingentia spontaneaque, quamvis Suo quodque modo, humana divinaque esse decreta secunda vero significat quid inter humanae, divinae, diversorumque hominum voluntatis libertatem intersit, cum eo majore libertate agere quemque quo persectior sit Leibnitius arbitretur tertia denique designa quid humanae divinaequo voluntatis libera decreta alque ceterarum rerum agendi modum distinguat, cum eas tantummodo libera Leibnitius dicat substantias quae deliberent antequam agant. Quae tria proposita quid vere signis coni, curque a Leib-nitio accopia sint nobis inspiciendum esse videtur.

Quo sensu, Deum prius, deinde hominem liborum Loib-nitius dicit, cum eamdem utrique spontaneam contingentemque voluntatem assignat, utrumque tamen u Suo quemque modo , liberum esse arbitratur Quod optime explanavisse videtur, cum inclinariis non necessitari nagendi rationibus divinam humanamque voluntatem affir

Etenim, Lethnitianis positis sententiis quas in priore capit rettulimus, facile intellegitur quomodo illa verba

cum divinae voluntatis natura conveniant. Namque nullo modo coactum, sed contra Omnino spontaneum divinum esse decretum patet. Cum enim ad exsis- tondum possibilia conentur, neque lumen exsistant nisi Deus permiserit, ea fieri Deus sinit, quia bonum absolutum vult unde iii ut seriem rerum possibilem unam

42쪽

ceteris ante serat. Igitur, cum non ido cujusdam possibilis ad agendum divinum volun luto cogat, sed sumet ipsa advolondum erat divina voluntas, de ii possibilis is pro occasione, non pro causa divini decreti habenda est. Sed quanquam agit Deus, neque agitur, et Omnino spontaneum divinum est decretum, inclinat tamen divinam voluntatem cujusque possibilis dea. Num res quaeque, ubi concopla est, cum certo bonitatis gradu apparet Deus autem, quoniam absolutum bonum voluntate an tocedenti vult, cum possibilo quodque a parte ceterorum concipit,

prout illud possibilo ei bonum apparet, semet ipse fert ad sinendum ut illud exsistat prout contra illud possibileo malum videtur, semet ipse fert ad illud rejiciendum. Quod quidem divina prima absoluti boni voluntate plus quam ipsius possibilis natura explicatur. Cum igitur dea cujusque possibilis occasio sit cur ad agendum semet ipsa

divina voluntas inclinet, non immerito Deum possibilium ideis inclinatum esse dici potest. Dum autem inclinatur, non necessitate metaphysica quadam divina voluntas rapitur, si quidem metaphysice necessarium S u cujus contrarium contradictionem implicet n. liud enim universum atque quod est, sine contradictione, Deu creare potuisset. Sunt enim, prius, univorsorum possibilium ideo in intellectu divino innumerae nec cum unum possibilem Deus creavit mundum,

ceteri inde minus possibiles sunt non enim ideo contradictionem implicant. Deinde non metaphysice absurdum fuisset, si aliud universum Deus eligere voluisset quippe qui si velit, bonum absolutum non velle Deus possit . Quod autem fore ut nullo modo velit unquam, cum optimus sit, satis patet. Inde concludendum non metaphysica

1. . Potuit absoluto non potuit hypothetice, ex quo decrevit omnia sapientis,ime gere et αρμοvικωτάτως. corr. ave cles BOSses t. II, p. 496

43쪽

D HUMANA VINAQUE BERTATE Tulla eum necessi late obrutum, sed omnino bonum Sse. Contingens idcirco Dei decretum quo universum creat,noque ex ulla molaphysica necessitate manat, quamvis morali pondeat. Nam haudquaquam coniradictionem si mundus alius creatus sit atque revera est, sed, ut scripsit Loibnitius, si imperfectionem sivo absurditatem moralem implicet.

Non igitur indisserem Dei arbitrium cum ab intollecturius ac voluntate simul pondo al, sed determinatum meque coactum cum possibilium idem occasiones cur agat non causae sint, sed Vontaneum, ac deliberatum nec nece8Surium, sed contingens cum aliud atque est esse potuisset si Deus voluisset voluisset autem Deus si minus bonus esset.

Itaque liber, cum libertas necessitati opponatur, deliberatione addita, Deus non immorito dici potest. Nam quandoquidem liber est qui semet ips ad agondum seri, illud voluntatis divinae esso proprium apparet, cum acta omnia laciat quia si omnia sapientissimo ager , decrevit. Ex quo salis intellogitur quid significaverit Loibnilius cum scripsit:

in elinant , pos ibilia voluntatem divinam, non PCθS-sitant .

Eadem vero verba quo sensu etiam humanae voluntati apta sint, eis obscurius Videtur, intellegi tamen potost. Spontaneum, non coactum esse humanum arbitrium jamjam in primo capilo diximus. Etenim cum humanam voluntatem agendi rationes non ut librum ponis ora trahant atque decretorum Occasiones, non causae sint, nosmet ipsi ad agendum erimus, non rebus compellimur. Ergo non magis quum divinum, nostrum coactum est arbitrium. Cum iam on illa diximus, non salis nobis rationem roditi dimus qualis humana sit spontano ilus Uuidquid ni sit

44쪽

D LIBERTAT APUD LEIBNITIUM substantiam esse Leibnilius opinatur. Omnis autem substantia vis quaedam est spontanea. Cum enim sint compositae res, illo esse non possent nisi u Onade n essent. Nam ut pluribus rebus composita res exsistant, et non composita sint res necesse est ist, cum quidquid extenditur divisibilo sit, nulla materia extensa monas , dici potest, unde sequitur ut Monas quaeque spiritualis sit Uuibus rebus positis, nullam Monadum in Monades externam esse posse actionem liquet, si quidem a soris in rem quamdam agere quivis non potes nisi illius rei

partes commoVeat . Nullas autem cum Monades aboro partes appareat quia Monades sunt, nihil extrinsecus in Monades agere aut intrare posse eit,nilius opinatur.

Est tamen in Monadibus aliquid, utpote quae, si nihil

essent, nullo modo exsisterent neque res distinguerentur . Ρorro, quod in Mouadibus inest conlinuo mulari arbitrandum est; etenim, nisi Monades semper mutarentur, non posset intellegi cur omnia in universo nulla intermissione commutentur . Ergo, cum Monas spiritualis sit, in ea

inest u perceptio quid enim in spirituali quadam re inesse et commutari potest, nisi quod percipitur' Cum

autem in Monudem nihil e foris intrare neque extrinsecus eam commutare valeat, principium ei internum inesse necessario arbitrandum est quo Monadis cujusvis mutentur

perceptiones' Quod principium Leibnitius u appotitum

nuncupat.

His autem rebus positis, qualis sit humana spontaneitas mente facillime comprehendi posse videtur. Cum nim

45쪽

D HUMANA DIVINAQUE LIBERTATE 39

homo quisque Monas sit perceptione et appetitu praedita, ejusque perceptio, intellectus atque appetitus, voluntas is diei debeat, quidquid in intellectu hominis cujusdam versatur ex ejus inlim vi spontanea emanat unde enim nisi ex ipsa Monadis cujusdam percepta orirentur Τ). Quidquid vero voluntate ejus fit, et iis rebus quas percipit et praesenti appetitus ejus statu pendet. Sunt enim percepta occasiones agendi quae appetitum inclinant: appetitus autem nostri

praesens status Vera agendi causa. Quae cum ita sint, quis domum dubitet quin omnino spontanea sint humanaedo creta voluntatis Cum enim sponte sua res homo percipiat, perceptisque rebus hominis voluntas, dum agit, inclinetur, non cogatur, admodum Sponte sua omnia acta homo facit.

Itaque divinae humana voluntas persimillima est, quando sponte intellectus homini rationes offert cur agat, atque sponte voluntas, his rebus conceptis, se ad agendum sert. Ergo, ut divina, sic prorsus spontanea humana voluntas. Nec minus contingentia decreta humanae quam divinae voluntatis existimanda esse videntur. Illud enim contingens dicendum est cujus contrarium non implicat contradictionem . Palet autem, si ego aliter egissem atque revera egi, non implicaro contradictionem, quandoquidem decretum meum physice tantummodo, seu

hypothetice necessarium est. Namque haud dubitandum est quin mundo illo creato qui exsistit, aliud sacer non possim quam quod lacio. Nam et ideas tales, concipere quales mihi in montem veniunt et illis me inclinari necesso erat, ut universum illud, quod est, exsistat. Sed illii dexsistere haudquaquam necessarium erat. Etenim, cum

permultae possibilium univorsorum dea in divino intellectu Versentur, nec ea universa minus quam ille noster

mundus possibilia sint, nullo modo contradictio implicetur,

46쪽

s aliud actum esset universum. Quandoquidum autem ego altior Ogisso si alius creatus fuisset mundus, non metaphysice necessario lacla mea lacio. Ergo contingentia sunt duci ola humana quia et contingenti divina secreta. Nec dubium quin malum foret, ut non agam si cui ugo, quod tum universorum optimum non creatum fuisset. Implicaret igitur u impersectionem seu absurditatem moralem is si quas acto res non sacerem. Non minus lamen contingens arbitrium humanum existimandum.

Ita quo ut divina, sic ei humana spontanea continyem, deliberata idooquo libera dici volunta debebit. Non tam si omnino eodem modo liberam quia spon- laneam eam atque divinam voluntatem Loibnilius es sodeclarat. Quod quidem salis appurobit, si modo in lentius

Etenim, non admodum iisdem rationibus quibus divina voluntas, humana id eis quas concipii inclinatur. Nam cum Deus omnium possibilium idoas in intolloetu habet, de iis cogitat, quia de iis non cogitare non potest. Idea autem possibilis cujusvis inclinatur, quia quid in illo possibili vere bonum sit omnino scit, ut quo u sapi sentissime

quivis, cur, cum agendi rationes quasdam eas polissimum non alias concipit Atque cum inclinatur eis cur inclinatio sit Quippe qui non, sicut pus, ideas ex aeternitato in intolloctu abstat. Sin autem inclinatur quia ration A qua in jus animo versentur bona illi osse vi doritur si stat sententia, non quod sciat luod bonum sit sed quia bonum

47쪽

aliquid judicat atque sentit. Si quis ergo intellogor omnino

velit cur iis rationibus inclinetur homo quibus inclino lur, eum examinare oporte prius cur homo, dum rationibus quibusdam inclinatur, eas polissimum concipial, posterius. cur illas esse bonas rationes judicet ac sontiui. Patet autem hominem quemque, dum Sponte Sua res percipit easque bonas esse judicat ac sentit, . sucere quod est qualis est. lenim si in aliqua Monade dea quaedam ideam alterum in mentum adducit ut idem deis concalenentur, in prima Monadis cujusque natura omnium ju' cogitationum origo exquirenda est. Eodem modo, si voluntatis humanae praesens status ex omnibus ejus antecedentibus decretis pendet quae ipsa et e porceptionibus Monadis et o praecedonii quodam humani appetitu statu pendebant, primo igitur cujusvis hominis voluntatis statu ultima

actuum ejus omnium ratio partim exhauriunda est. Sic si homo quilibet rationibus quibusdam certo tempore, ad agendum inclinatus egerit, cur illa eveniant e cognosconda prima ejus natura explicandum est.

Facillime auium cur aliquis sit qualis re ipsa est, positis quae superiore diximus capite, intellegere poterimus. Cur enim talis ego sum, vel, ut aliis utar verbis, cur et hoc meo intellectu fruor, et huc me voluntato ornatus sum Quia, si qua Lethnitio fidos, primo Mona quae ego sum, UniverSi cujusdam possibilis pars orat do inde illud univorsum omnium possibilium optimum erat doniquo non poterat

optimum universorum exsistere, nisi ipse exsisterem unde sequi fur ut talis ego sim quia nisi xstitissem, malum futurum fuisset.

Igitur cur id temporis hanc agendi rationem concipio, vo hac rulion voluntas insta inclinatur Quia intellexit Deus fore ut id om poris, hac agendi ration concepta inclinarer, ni quo illi hoc bonum visum est. Idcirco nulla agendi ratio meam Venit in mentem, atque

48쪽

voluntatem meam inclinat, nisi et Do possibilia haec omnia visa sint et ita ejus voluntatem inclinaverint ut me exsistere sineret. Quidquid igitur voluntatem meam inclinat, eum ideo lantummodo ad agendum seri, quia antea divinam voluntatem inclinavit. Omnia tamen quae voluntatem meam inclinant et quae ago non eodem modo divinam inclinaverunt voluntatem ut iis incliner illaque velim. Cum enim rationes agendi bonas concipio illisquo inclinor, bonus ego sum. Cum igitur Deus inter possibilia me illas concipientem rationes illisque inclinutum concepit, ejus voluntas ad sinendum inclinatur ut possibilis ego exsistam ut pol qui cum bonum absolutum velit, bono quoque possibili ad permittendum inclinptur ut universum, cujus pars est illud possibile, exsistat. Cum vero confra rationibus malis agendi conceptis inclinor, malus ego sum. Igitur, cum Deus inter possibilia me sic prave agentem cernit, hoc ipso ad universum, cujus par ego sum, non creandum inclinatur. Sin autem necesse est ego exsistam, ut possibilium optimum universorum exsistat, Deus permittit ut malis rationibus ad male agendum incliner id est, ut malas ad agendum rationes bonas esse existimem ac sentiam unde intellegitur me, rationibus diversis, iis inclinari quibus voluntas mea inclinatur. Rationes enim tantum certas ad agendum concipio, illisque mea voluntas inclinatur, cum aut ipsum meum possibile decretum Deo bonum visum est, aut, quamvis malum sit, necessarium id esse arbitratus est ut optimum universum

exsisteret .

Sic quid inter spontane itatem divinae atque humanae

l. ''auae a dono en elle-mhme uti parsiate spontanεitet en sorte qu'ellene dependisve de Die et 'esse-mem dans se actions. . Theod. t. VI, p. 290.

49쪽

DE HUMANA DIVINAQUE LIBERTATE 43 voluntatis utersit satis intellegimus, si quidem nihil voluntatem nostram nisi antea divinam aliquo modo sive aliqua, sive nulla re interposita inclinaverit. Ita absoluti boni natura uniuscujusque nostrorum naturam decretorum sola explicare valet. Sed, inde colligas minus spontaneum humilitum quam divinum esse decretum minusve contingens sed et spontaneum est et contingensu alio modo , alque divinum est decretum quandoquidem verba eadem, v iuclinantis rationes ad agendum voluntatem, non autem, necessitantis, et de divina et de humana voluntate, sed non prorsus eodem modo Vera Sunt. Ρares voluntatem humanam divinamque Cartesius esse

voluit, dum liberum arbitrium quod ii quasi indivisibile quid est is Deo atque homini tribuit Consimiles eodem modo eas Leibnitius dicere merito potest, non autem

Quibus nunc gradibus inter se disserro humanam, divinam, diversorumque hominum libertatem Leibnitius existimat ΤΕ liberius unumquodque ens esse arbitratur quo sit persectius: quam sententiam explicat cum eo liberius id esse contendit quo semet ipse ad bene agendum magis dolerminet. Quid igitur inde vero significet intellegemus si seusum verbi libertatis, cum, ut dicit Leibnitius, coacto opponitur, satis antea compertum habuerimus. illud, ait, hoc sensu liberum dici debet ii qui es une sui te vi desta naturo de la chose, auiani'u'elle enferme une pulsu sance n. Quibus verbis significatur liberum esse, prius,

50쪽

illum qui semet ipso ad agendum soral, id est spontanous in agendo sit, postorius, si penitus rem perspexeris, illum qui ita go it si quis jus actionis verum inquirat rationem, ea in agentis natura, non alias reperiatur. Illo enimo magis polentiam ut aliquid certum agat, in se habet, quo lacilius ex eo cognoscendo actio ejus explicari potest. Quod minime mirum judicandum est namque liberum illum esse qui suae actionis vera si causa salis patet. Quod etiam ex hoc Leibnitiatio proposito eminet, cum liber latis gradus o gradibus persectionis pondeant, si quo plus subsu lantia sunt per se determina lae et ab indisserentia remota .u eo sunt persectiores Μ, - ergo liberioreS. Quibus positis robus tres libertatis gradus distinguondoseSse apparet, quandoquidem primo admodum thora Ionas dici debet cujus actio tota explicari possit, si modo ipsam Monadem introspexeris; secundo partim liberadici Monas quaevis debebit cujus cito partim tantummodo ejus natura explicotur nec persecto nisi quibusdam externis antea cognitis robus intellegi possit tertio donique inter partim liberas Monades, ultera eo libo rioros dici debebuni quo planius earum actiones ex ipsa agentis Monadis natura potius quam ex aliis robus intollegantur, altera Vero eo minus libera quo ex earum natura sola minus acta earum explicari possint. His autern rebus θrcopiis, jam nunc promptum intol- Ioctu et in proclivi os cur Loibnilius libor latis gradus gradibus persectionis pondero judicet utque eo liberiorem esse homino assevere quo melius agat. Elonina si quis curidus agat sicut agit sibi verum rod-