장음표시 사용
251쪽
irrigabant, ita inter myrteta & viridaria colludentes , ut saltationem agere & Elysiorum repraesentare solatia viderentur . Elegantissima haec veteris picturae decora tam alibi , si in lucem veniant, mutationi obnoxia , imo ad in teritum prona , sandarachae cujusdam ope Neapoli diuturnitatem induunt, ita ut quicquid lautitiarum id genus inter pretiosa Herculani rudera invenitur, pulcherrimum sui spectaculum faciat in regia pinacotheca, quasi artibus satagentibus de referenda gratia magno utriusque Siciliae Regi, cujus sumtus plane maximos & vere regios admiramur in antiquitatis deliciis pervestigandis adservandisque. XVII. Inferiae &sacra annua, quorum , ut dixi, interior cella ceterarum ornatissima spectatrix erat , non solum mortuorum praeconia & acroamata continebant,
sed preces etiam, supplicationes, hymnos, adorationes, munera, libationesque multiplices mysterii, seu mavis sycophantiae plenas . Flores omnigeni fundebantur ac rerum omnium primitiae, Vinum, lac, mel, balsama , praesertim rosae, quarum est frequens mentio in lapidibus,
aliquando legitur ' SOLEMNIA . CIB US . ET . ROSA
RUM. De epulis vero quanquam altum ubique silentium esset, sepulcra tamen ipsa testimonium facerent cum quibusvis scriptorum de marmorum auctoritatibus comparandum . Volaterris , quae propter vetustatis delicias ornamenta, iure museum Etruriae locupletissimum ac splendidissimum ' appellantur, An. D. I738. effossa est crypta, ' & inter arculas aevo corruptas inventae ollulae fictiles, catini, lances, pollubra , cyathi, patellae, quarum una ex aere.& in patinis ossa ovium , haedorumve , item que
252쪽
que gallinacea reperta sunt . Passerius quoque in Acherontico e sepulcris erutas profert phialas , quarum duas exhibet , alteram ' palmo majorem e crystallo elegantissime elaboratam , Etruscis litteris in fundo insignem ;alteram pariter ω crystallinam &' elegantem bullisque ornatam. Idem catinos in lucem edidit , lances, pateras, urceolosque ' , inter quos lagenulam ' de eussi signatam fortaste, ut ' ipse arbitratur, Etruscam liquidorum mensuram adhuc ignotam) continentemque aquae pluvialis libram Sc uncias quinque . Ad epulas quoque pertinet illa tabernae, culinae, adparatorii mentio , quae in Romanorum sepulcralibus monumentis persaepe occurrit. Eundem hunc demum ritum tacite designant ipsae mortuorum imagines in urnarum operculis aut lateribus sieexprcitae , ut in conviviis indulgere genio videantur , specie illa accubituque corporis quo solebant in vivis summa cum hilaritate discumbere S epulari. Vectigalia vero pro sacris mortuorum anniversariis a Romanorum imperatoribus decreta futile vix sane crederem , nisi haec apud Dionem in Nerone oratio occurreret Bonducciae
cujusdam Britannicae : quot e V quanta pensitemus mortuorum nomine, omnes profecto fiunt: quumque si, qui serviunt servitutem , apud alias gentes morte liberen
tur , soli populi Romani mortui vivunt quaesitis Urimpendii ca se . Hoc denique Romae, in municipiis, in
coloniis moris fuit, ut viri principes heredes, aut collegii alicujus ' decurias legato aliquo ad suas, vel suorum
253쪽
inserias celebrandas allicerent obligarentque. De hoc ritu apud Graecos dignissima lectu est Epictetae Spartanae testamentaria institutio in musto Veronensi. Diis inferis quum sacra ferent, nigras vestes in usu fuisse, exemplo edocemur tum Medeae ' apud Apollonium Rhodium, tum Canidiae ' apud Horatium. XVIlI. Funebres inter epulas ipsa quoque pocula
amphoraeque Ostendunt veterum sive magnificentiam, sive superititionem. In cyathis enim ipsis bellicae expeditione, , triumphi , venationes , Deorumque sacra depingebantur, ut ornamenta dignitati procerum responderent
quibus 9 grandiora de nobiliora pocula orirebantur: quare inquit ille 'Adpono militi magnum poculum : ille ebibit.
Paterae tum aereae, tum fictiles seu penicillo, caelove, aut graphio elaboratae, sicut in sacris Deorum superum, eorum plerunque fabulas referebant, so in inferiis Deorum manium, ferales historias repraesentabant, saepissitne typum mortis ', larvam scilicet cucullo amictam alisque instructam . Hic porro typus non modo analogiam habebat cum loco & epulis, sed convivas etiam ad magis indulgendum genio excitabat: mortis enim commemoratio aut imago familiaris apud ethnicos fuit in comessationibus, teste Venusino poeta , & quotquot de convivio Romano erudite scripserunt. Hujusmodi autem pateras vere funebres extitis e non tam locus declarat, ubi repertae sunt, quam quod cetera in aliis sacris adhibita instrumenta si vetustate ac senio absumerentur, in favisas conji
254쪽
ciebantur, nec solebant facile publicari . Ex poeulis in
hypogaeo inventis nonnulla Passerius profert in Acheronistico, quae sacra quaedam in ' animalia desinunt; unum scilieet in mustellae speciem affabre concinnatum, Herinculi fortasse secrum, quia ' in mustellam Galantis conversa est, quae in poetarum somniis Alcmaenae parienti
adfuit: alterum ingens ac patulum & superne cornutum desinit in leunculum, femore tenus prominentem, cuius
pectori inest veluti fistula perforata, unde liquor debebat aliquo cum strepitu prosilire . Hujus usum in funeribus extitisse lucerna apud Bartolium ' comprobat. Id generis alia pocula , si te curiositas moveat , in toties jam laudato Acherontico videre potes, ubi Si habitu succincto Ge nil insistunt hinc inde basibus ceu sepulcri custodes, de altera manu vas lustrale sustinent, altera adtollunt pocula supradictis simillima, ex quorum ima parte, veluti e fistula prosiliens in arcum liquor in aram decidit , ut dubitare minime debeas , quin haec pocula pars
essent funebris supellectilis, quippe quae inter manus mortuorum insculpta, aut picta in urnis tum lapideis , tum fictilibus oflendamus. Cur aliorum animalium, praesertim leunculorum capita, aut imagines sepulcralibus in lucemnis, in poculis, in marmoribus ' inveniamur, hanc esse causam vel pueruli norunt, quod Leo, in Divorum etiam numismatibus effingi solitus , erat Herculi consecratus , qui unus habebatur ex animarum ductoribus ad Elysios,
de qua superstitione fusius alibi dicendum est . XIX. Sed satis flendo jam horas duximus 3 tempus ac ratio postulat , ut in solem ac lucem e sepulcralibus
a Tab. VIII. d Vad. Dioof is Faustoli monum. Oh Ibid. eap. IX. is in Epist. Duealiens. Acron. ad Horat. epod. XVI. Q Tab. XIV. in lucem. collect
255쪽
hisce tenebris redeamus . Et ego id quidem jamdudum
cogito, benigne Lector. Antequam vero hypogaeum relinquas , rem quaeso ut unam animadvertas cum his, quae finem debent dissertationi imponere , conjunctissimam . Sepulcrorum valvae, parietes, lacunaria , coroniades, lineali interdum, saepius colorata pictura insignes; cellarum varietas, sedilium ordines , urnae multiplices, pretiosisque coloribus, aut anaglyphis , aurique bracteolis circumfulgentes; sacri demum ritus & institutae inferiae, quaeque post tot secula superstes adhuc cernitur coquinaria supellex, argumento haec omnia profecto sunt, quam solicite vetus illa nobilitas exoptaret sui memoriam relinquere apud posteros sempiternam. At enimvero nihil aliud tam anxie, tam studiose curavit , quam ut sui imaginem aut caelo, aut graphio, coloribusve diligenter exprestam posteris commendaret. Aegyptiorum hoc inventum fuit, qui ' exemplaria cadaverum lignea accurarte vultum mortui reserentia in sepulcris condebant, quOrum duo e ligno scomoro inter sua cimelia se possidere
Gorius ' non immerito gloriatur. Etrusci in cinerarii corpore, vel in operculo, interdum in una, aut in utraque tecti facie, ac nonnunquam in labro operculi , demortui nomine inscripto , ejus quoque imaginem accuratissime ex pii mendam curabant . Atque hanc in sepulcris aeternandi vultus cupiditatem Romanorum etiam fuisse propriam innumera in hac urbe sepulcra docent, quorum in operculis aut in lateribus imagines intuemur, quas tametsi ultro fatear persaepe aut ita tuariae aut plastices fuisse ludo S, tamen in potentiorum tumulis de quibus hic sermo
256쪽
est, non dubito , quin insculptis imaginibus verae mortuorum cssigies referantur. Neque enim, quum tradit Cicero, insepulcro ' Scipionum fuisse Ennium e marmore constitutum , non de ejus archetypo loquutus est . Si poetae , solius amicitiae nomine, & illa aetate, qua non adhuc vetus parsimonia obsoleverat , vera est imago alieno in monumento posita, jam nemo, opinor, nisi siquis nodum in scirpo quaeritet, hac de consuetudine dubitabit. Negantem vero refellet eruditissimus Franciscus Aligerius, a quo ' accepimus, quemadmodum pauperes egentesque trientem cum cineribus recondebant Charonti pro portorio seu naulo dandum , ita nobiles pretiosa cum favillanumisma aureum, vel argenteum, aut aeneum , faciem
demortui referens condidiile, ac fortasse sigilla etiam, ut in ' Etruria, Larium Deorum, ac Genii domestici , ne vita functi, a quibus bona se accepisse omnia existimabant, eorum societatem desiderarent. XX. Quanquam hujusce ritus alia etiam ratio subitti argumentum, quod mihi S e sepulcris exitum, Staditum aperiet ad alios honores clarissimis quibusque viris constitui solitos non tam a suis, quam a Republica universa. Hanc urbem nobilium essigies in tumulis condidisse illud maxime evincit, quod nulla fere natio, quam R mana , majorem habuit curam imaginum servandarum. Polybius & summus historicus , dc orator maximus, Noptimus philosephus ' iudicatus, commemoratis Cretensiuin, Spartanorum, Carthaginensium legibus, Romanorum ut instituta omnibus anteponeret , hoc prae ceteris unum ' in tanto splendore tu gloria commendavit, hanc apud
257쪽
apud eos consuetudinem extitisse, ut majorum imagines in illustrissimo domus loco ponerent adservarentque ligneis in sacellis quamstudiosissime. Et iure quidem eximia est hujus moris apud Polybium laus. Nam in Sallustio ' generosa Romanorum ingenia praedicant, quum maiorum imagines intuerentur, vehementissime sibi animos ad virtutem accendi , & memoria rerum gestarum flammam egregiis viris in pectore crescere, neque prius sedari consuevisse , quam ubi virtus eorum famam atque gloriam adaequavisset . Imaginum inventionem adscribunt aliqui
Attilio Glabrioni , qui Coss. Publ. Corn. Lentulo , &M. Baebio Pamphilo in templo Pietatis statuam patris equestrem auream dedicavit; sed primum sui imaginem dedicavisse Romulum jam supradiximus in I. Classe ad
inser. Fortunae Praenestinae: Attilio autem non hoc quidem inventum, sed fortasse imagines inauratae, vel aureae tribuendae sunt. Nobilium imagines, quas Polybius , Sallustius, & Plinius ' laudant, solitae in atrio custodiri,
non erant ex metallo, sed cera , forsan etiam interdum ex cedro, & tantum collo tenus essictae, de quibus praeter veteres auctores egregie scripserunt Sigonius, Lipsius, Tiraquetius . Si tantum igitur collo tenus essingebantur imagines, certa nobilitatis decora, non injuria existimaverim , aut deinceps sub Caesarum dominatu vetus hoc institutum immutatum fuisse , quod inferius ostendam, aut erravisse Laevinum ' Uigium, qui ad Getae numisma referens in aversa parte stantem stolatam figuram, quae dextra hastam, sinistra imaginem tenet cum epigr. NOBILITAS, interpretatur eam imaginem esse insigne nobilitatis .
258쪽
titatis. Sed illa quum sit integra imaguncula , non emgies collo tenus, indicat fortasse Getam principem iuvem tutis, quem probitatis commendatione tota nobilitas in ore, in oculis serebat. Ius imaginum iis tantum concedi solitum, qui magistratum ' curulem gessissent, quum cives optimi consequebantur, publice gratias ' habebant populo , id honoris eum storum laudibus coniungentes. Servis atriensibus , quos Cicero ' inter lautiores numerat , dabatur custodia' imaginum , quae iuxta ' Tablinum , ubi erant rerum gestarum monumenta & codices, servabantur inscriptis Sc nominibus de dignitatibus , additoque familiae stemmate lineis ad imagines discurrente . Aperiebantur armaria , si in domum rediret curulis dignitas, aut triumphalis gloria ingrederetur, aut solemnis aliqua celebritas seu publica, seu domestica ageretur, ac potissimum posteriore aetate, quum imperatores crea
bantur .XXL Quaeri hic fortasse potest, nuin hae imagines cereae statim post magistratum curulem ab aliquo impetratum, an post mortem duntaxat in atrio collocarentur,
itemque quandiu illae apud Romanos in usu fuerint ζQuoad primum ego quidem sic existimo, ius imaginum, quod sibi Cicero gratulatur , ab usu esse penitus distinguendum. Illo enim vivi, hoc tantummodo mortui fruebantur . Nec quicquam Livius historiae Romanae princeps huic sententiae obest . Nam tametsi reserat Patriciis primo , deinde plebi etiam, postquam curulas magistra-
259쪽
gistratus est nacta , imagines ponere dc relinquere cum nobilitate posteris licuisse: eo tamen loco de jure tantum , non de usu interpretandus est. Siquidem fere semper hae imagines vel famose ' vel veteres a scriptoribus nuncupantur, quo iterum citare juvat illud Ciceronis ad Brutum quid illam anum patri nunciare vis tuo i quid illis omnibus , quorum imigines duci vides Praeterea Plinius , quum de earum in funeribus delatione loquitur, nulla de viventibus mentione habita, totus , inquit, aderat familiae ejus, qui unquam fuerat, populus. Perbelle huc quadrat jocus ille Sosiae apud Plautum : 'Nam hic quidem omnem im ginem meam , quae an-
tebac fuerat, possidet; Vivo sit , quod nunquam quisquam mortuo faciet
mihi. In partes quoque vocandus est Ciceronis collega in consulatu C. Antonius, qui postea , quum in Cephalenia exul esset, ubi vitam finivit, hac una ' re miseriam est consolatus suam, quod patris , fratrisque imagines a Vatinio in carcere collocatas audire maluerit , quam videre. De paterna nimirum queritur ac fraterna imagine , de sua tacet. At enim tute initio dixisti damnatorum imagines lucem aspicere non ausas esse . Negavi scilicet ac rursum pernego eas in luce consistere , non in squalore carceris potuisse , ideoque si C. Antonii imago curn ceteri, adfuisset, ea quoque in carcerem trusa ellet. Vivis ergo exprimendi cera vultus jus quidem fuit , non usus, quam consuetudinem S Lacedaemoniis placuisse innuere videtur apud Plutarchum Xenophontem Agesilaus, qui
260쪽
m Oriens vetuit, ne sibi imagines ponerentur : siquod, in quit, praeclarum opus feci , hoc mihi monumentum erit. Ex hoc fonte Mecoenas opinor , hausit, quod Augustum monuit, ne statuas aureas , aut argenteas sibi fieri pateretur, sed potius recte factis sui memoriam propagaret . Quando igitur in urbe licuit ea nobilitatis decora in atrio collocare quum nobilis non sepultus modo, sed ei justa ' jam facta fuerant: tum enim ejus imago, hoc est
facies ad similitudinem excellenter accurate tam secundum formam , quam secundum subscriptionem expressa in clarissimo domus loco proponebatur. Hanc nimirum eam arbitror fuisse imaginem, quae cadaveris thoro praeposita inter ceteras in pompa funebri eminebat. Vix enim quispiam e vivis cesserat, aut fortasse dum adhuc viveret valeret, quod non semel aetate nostra viros amplicsimos fecisse constat , super ejus vultum ex cera effgieS ratione plastica fingebatur, quam vulgo Masibera nuncupamus . Ea vero non simplex erat, uti his temporibus ex
sola cera vel gypso solet , sed praeterea oris similitudinem referebat pignetentis dc coloribus ' adumbratam .
XXII. Pervestigandum restat , quandiu apud veterescerea haec nobilitatis ornamenta in usu fuerint i Mihi
quidem opinio insedit, tandiu id moris fuisse , quandiu
respublica floruit, de tenuit antiqua lex . Vix enim per Caesarum impotentiam civitas pariter ac nobilitas late patere coepit, & communicari cum quibusque militibus, . cum barbaris, cum libertis 3 vix veteris parsimoniae legibus conculcatis luxuria omnium invasit animos facile condocefactos honorem non nisi pretio ducere , tum Ve-