Dissertationis isagogicæ ad Herculanensivm volvminvm explanationem

31쪽

etinsim mieti panetim ad mare pertiner (,G. Quibus verhis tam graphice oppidi stus deis scribitur, ut nihil supra . Dionysii autem locus idem est, quem supra recitavimus, de lae

vpidulo sibi cognomina eondito, tibi ela s

hal ns. Strabo denique lib. V, p. a. , ubi de Neapoli dixerat , sic prosequutus est r

proximo seqti itur mutilanetim , PromontOrium labens, qtiod mari imminet, O Qt eo mirisce per irattit, ita ut saguberrimam ius habitationem incitie . Ex coacervatis

itaque hisce testimoniis illud consci debet:

plum fuisse, cum dictum suerit, &epoupiou ; a infra Vesti initim fuisse positum a

rum altera sectitidiim upidum flueret: A non

unicum habuisse portum, risuestioug sχob.

Ah v. . ii Iam vero ex hisce urbis characteribus, si si sis d. bini quidem primo obtutu nuper effossae tectae urbi urbi convenire videntur, ut sit sub Vesu in si vio , & contra Africum , quo adhuc mirifice ea regio perflatur , posita ; tertium vero, quod satis exigua staret, ex ipsis ecfossionibus compertum habemus . Sed stumulum . sive promontorium quaeras , si fluvios , si portus, nulli bi ea exstare comperies . Ilinc parcendum Philologis nostris, qui Herculaneum ultra mille passus able garunt, & in eo tractu statuerunt, ubi ho die exstat populosissima villa Turris Grae ei, sue octavae . Ibi enim, qua parte Castillum (g) nuncupatur, cum promontorium ad mare usque procurrens intuerentur , i Ea historia fortasse ad Minalli Masii Ascuis

lanansis gesta pertinebat , cum Herculaneum sociali bello cepit, de quo Velleius Paterculus ah- repos loquitur; sortiae etiam ad Sp. Carvilium, qui idem oppidum multo ante e Samnitibus cererat , teste Livio, ut infra eum VII.(r) Castellum illud praetorium est, quod oblectationis gratia ab Asphoesso Aragonens Repe

aedifieatum post annum i da vulgo tradunt. Positum est autem in promontorio satis alto, quod antiquissimus lapideus torrens e Vesuvio eructa tus efformaverat ; quodque ante annum tori ad visque parvum maris sanum procurrebat: tum vero ex vulcanici pus veris adgestione eo sinu oppleto , aliquantulum a mali recedens hortis imminebat: nunc autem post annum I p amplius re-

hine inde maris sinus olim fuisse postos .& navibus recipiendis opportunos suspicarunt: flumina porro non alia dixerunt, quam Sarnum , , Sebellium , longo sane disita intervallo. Num igitur coaevos scriptores somniasse dicemus, an fidem oculis nostris denegabimus , qui theatrum , templa , has licam , vias , muros , sepulchra

substratae urbis , non sine litteratis marmoribus quam plurimis , quae ad Herculanenses ea omnia pertinuisse testantur, vidimus 3 Neutrum sane. Sagaciter enim investigando rem acu tetigisse veteres scriptores deprehendimus, vel inde magis magisque edocti, quam temere, ubi nostram ignorantiam sateri erubescimus, supinitatis , vel mendacii antiquos arguimus . Tilmulum igitur Rerculanensem , & duplicem portuosum sinum, & suviorum alveos iii venisse laetamur . Qua de causa eruditis non modo, sed & naturalis historiae cupidis quammaxime gratificatum ire sperantes, vetustam totius Herculanensis agri faciem in mappa adcuratissime delineatam exhibemus . Neu quis putet eam divinando ex ingenio suis e consciam. Quo enim artiscio eam deformavimus, aperire non piget. In primis i itur nosse oportet totum illum terrae tractum, quem in mappa EX- Iv.

pressimus , sub Tito Vesuvina adgestione biiu'.. hi

aeque obrutum sui se , non quidem lique-raeses digno, stenti materie, quae torrentis instar quit, isti quq

io lapillorum , sue pumicum cinerisque volumine , quod praeceps sese per montis declive devolvens , ad mare usque tetendit, ut insta docebimus; quodque temporis irructu in tophaceum lapidem passim coaluit , quem hodie vulgo adpellant pia a monte . Huiusmodi enim materiem, qualis Uerculaneo superimponi cernitur , ubicumque in eo regionis tractu effoderis, invenies; perceio enim milliaria secus mare extenditur, ab eo scilicet loco , quem Petra ibam adpellant, ad usque oppidum Turris Adnum ciatae: sursum vero ad montem usque adscen- cessit , allo torrente lapideo marinas undas pro pulsante. Hoc vero idcirco C sotii nomen habuit, quia ei promontorio impositum fuit, ubi a sede-tico II ducentis iam ante annis Turris exstructasserat, & quidem a Neapoli Octam, unde oppido

nomen haest .

tum illum tractum occiapat, ubi pseudurbana He colanensis domus ecthssa est. Falso enim putarunt aliqui erum Tito coaevam fuisse, ex eo quod coae vis aedificiis superstare viderunt. Eam enim longa post intervalla eluctatam fuisse certissimum est, cum inibi alia aedificiorum rudera, & cemeterium inventum sueer topho illo fuerit, cui Herculaneum subest, ut infra narrabimus Cp. XIII.

32쪽

scendit. Ea autem, etsi sere ubique ei undem altitudinis ( demtis tantummodo extremitatibus ) in aequid istantibus a monte punctis inveniatur a non ubique tamen in eodem plano consistit. Sed est, ubi ad ho diernam usque supersciem adsurgat; ita ut insequutae adgestiones vix eius altitudinem adaequenta est veno, ubi modo plus, modo minus in imum deprimatur . Id quod argumento est , immensam illam lapillorum cinerisque struem , quae tanto impetu in subiectum solum sese ex aequo ex eravit, etsi rura & urbes, & colles, & valles infra se premeret; tamen veterem soli desor mationem plus minus conspicuam servasse. Etenim cum minime liquescens ea materia

esset , non utique ex liquidorum lege ima petiit, ita ut vallibus magis, quam tumulis insideret; sed contra , cum dissoluta esset massa, quae vehementissimo impetu propulsa tantum iter per aera consecit, ex aequo sere excelsa , ut ima conteliit et non secus ac cum alta nive, vel grandine montes vallesque obvestiuntur . Quo autem machin

mento eam materiem mons ita evomuerit,

sese Cop. XI differemus . Hinc igitur se dium oportuit, ut & valles, , plana, de

colles post eam eruptionem adhuc adparerent. Sequutis autem temporibus, cum valles prius liquescenti , ut fit, materie , &mox anno 163I ingenti illa scoriarum evestione, aquarum vi propulsa, essent oppletae: subinde alia prorsus regionis facies evasit, , sere complanata adparuit et etsi postea novam alicubi scabritiem aliae at

que aliae esuptiones in eo solo creaverint. Linc autem, scuti ea omnia, quae super terreum illud , ac tophaceum Herculanensete umentum imposita cernimus , esse posteriora Titianis temporibus eiectamenta haud aegre colligimus ; ita contra quidquid sub illo deprehendere licuit, ad veterem, prout ante Titum exstabat, solum pertinere ma- ait sessum est . . Ilisce agitur pro explorato habitis adsiotavimus . tentandum solum ventum est ; idque pu- s) Haec quoque investigat o diuturnis assiduss-que nudos stenui Socis nostri Franeisci Vopa debetur. Quod enim nunc sapienter ex coetita tum , recte quo factum sua ipsa smplici inte se probat, non nisi summa industia, & multipli et laboro inueniri , ac perfici potuit. Dissicultatis autem caput sint in definienda antiqui litoris sinea . Cum e rem vix tres putei secus litus exstarent , qui sua alii tudine ad usque maris libellam descenderent, principio opus fuit totam exhaurire aquam , si soria inferius marinum sabulum insideret : quippe quam plurimis experimentis monumentisque dies

ceramu*, mare a Titi aevo ad decem sere palmorum altitudinem excrevisse . Et re quidem vera , cum ad eam altitudinem ventum est , arena

comparuit . At quomodo ex hisce tribus punctis

teorum ope, qui passam ab sncolis nee labore , nec sumptu deterritis effossa inveniuntur , peragi potuit . Fis enim tota huiusce telluris compages variis Vesuvii eiectationibus , & lapidescentibus rivis inte

texta adpareat; tamen eo tophi IIercul

nensis indicio , quid antetitianis temporiabus , quid sequiori hus esset adseribendum. statim patuit. Atque hinc explorare licuit, ubi olim in tumulos solum adsurgeret, ubi in planitiem aequaretur , ubi denique in valles deprimeretur a nec non quousque litus ante Titum procederet, , ubi admisita mari sinuaret ( ). Nam ubicumque sub

topho arena maris inventa est , quis negaverit marinam plagam olim fuisse pId autem ut s delius, ae luculentius le- victorum oculis exhiberetur , duplicem hu- Duplietaiusce telluris saciem , prout eam depre-- ψhendimus, delineandam in mappis curaviamus 3 idcirco tabulam instruximus , quae praesentem regionis statum ita exhiberet, ut in ea non modo quidquid solo stipe impositum humana industria exstat , adspicere queas , sed etiam soli naturam discas. Cum enim illud totum ex Vesuvii adgestionibus constet , ad tres potissimum spe cies referri ipsae possunt . Prima est lapidearum massarum , quae a monte candentes , & liquescentes eiectantur et altera est serrugineae terrae , & scoriarum, quae anno Id si aquae torrente abrepta ibi potissimum conssuxit , ubi solum desidebat , quaeque apud incolas audit terra di socortertia denique est Titiana adgestio , quam

adpellant terra Oecchia, vel parati monte cum

in tophum coalescit: quae sicubi nuda adparet , certissimo est indicio , eum locum in altitudinem olim suisse postum . Has igitur species vel colore , vel viriculi tractibus distinguendas curavimus. Quare invenies lapidescentium rivorum sexuosos ductus rubrica depictos et terram vulcanicam anni 163i spissioribus viriculi ductibus designatam: quidquid superest Oeteri telluri, sive tierculanens topho adscribere tute potet . tota litoris flexuostas doscribi poterat 3 Alterius is itur indaginis opus suit . Explorata enim ex hisce tribus punctis Titiansio eruptionis in veteri plaga altitudine, necoste fuit totum litoralem trais Eliam ad libellam & regulam exigere . Quippe &multiplici experimento didiceramus , eam adgestionem in aequulibus a vertico montis distantiis aequalem altitudinem habere , praeter quam in extremitatibus , & ubi quumque vel casu aliquo, vel hominum artificio decrevit, vel excellust: quae omnia prae octilis habere diligentissimus investipator non destitit. Facili voto coniectura concipi

potest, eam materiem , cum in maris aquas sese

insudisset, a litotali altitudine non patum decrescere debuisse.

33쪽

ies . Quod si tum Titianae, tum posteriorum eiectationum varia altitudo in hac mappa designari aliquo pacto potuisset, sub oculis haberes, unde veterem soli saciem, ea-cepto tamen litore , argueres .ui: Sed quoniam impossibile id omnino erat,

Alteri propterea alteram Adornavimus mappam, in suta qua , detracto veluti omnium posteriorum adcessionum cortice , nuda ea tellus ad pareret, qualis ante Titiana tempora exstitit, in eaque veteris Uerculanei rudera, qualia

ellossa per nos suere , delineavimus. Habes praeterea in hae tabula litoris antiqui terminos , , hodiernum etiam litus quouisque processerit , hac nota indicatum . Des gnatos etiam pati in in ea invenies sub Vota S puteos , quibus ad subiectum solum explorandum usi sumus : nec non aliorum aedificiorum rudera , ubi detecta suere, adsterisco indicavimus. Utramque Porro mappam, craticulatis lineis, & respondentibus litteris aeque instruximus, ut facile cuivis liceat explorare singulis veteris regionis punctis, quid hodie supersit ,

vel contra .

v I r. Iam vero, ubi antiquae regionis mappam h u hc oculos habueris , statim disces , quam Ttio emappa graphice coaevi scriptores eius situm deseri a P lex, pserint. Videbis Uerculaneum rum (6u, sive in tumulo Proseler mare postum, quod tunc temporis octoginta circiter passus introgrediebaturi eius autem tumuli altitudinem statim metieris , ubi animadvertes subsequutas eructationes ipsum adscendere non potuisse , sed in inserioribus hinc inde stelis

se; adeo ut hodie maeno cum incremento vix eam altitudinem adaequent . Videbis urbis ambitum sane quam exiguum , quare epousiou, & mohiae' b adpellaverint . Etsi enim integrum urbis circuitum exploratum non habeamus, tamen orientem versus se

pulchra , ubi exstarent , deprehendimus , , hac nota S designavimus; ab occidente vero flatim post theatrum vallis subiaceabat pluviis fortasse aquis secundum muros excavata . Sed , quod magis interest , videbis satis reductos maris sinus oppido hine inde adiacentes , ex triplici telluris

singua e ormatos longe in mare procur renti , qui veterum navi sis , si non por ius numeris omnibus absolutos , certe se th) auctor Thoeae Calamat aa 'ad fgg frustra

haec Geo taphi vorba sollicitat , & pro rest bresnpit Mae etis ; Dinde conligat eam urbem In longum positam ad usque Turris octavae oppidiam sui se exporrectam . A Misae autem Strabonis , tibi stum erat Herculaneum , vertenda est potius sile: a , quam prementorsim . Erat enim Iin ptia apud Latinos Homontor I gentis mon excellentis,

Ad Mousii in pniam Aorat , ut ait Festus . Sictis tutam stationem , adiuncta etiam so lasse artis ope, praebere poterant. In horum altero, quem Aetinam vocabant, Romani cicissiarii e1cuhahant, ut infra ostendemve. Videbis denique duas sitioias a Sisenna commemoratas , sive earum alveos,

quibus oppidum in medici claudehatur. Sed de hirum fluviis, ne lectoribus sucum sacere videamur , aliquanto laxius est disse

rendum .

Pi incipio illud pro certo habendum , eohari gu

te annos centum & quinquaginta tradi myri* dit hisce verbis et Manet opud incolas tria dita quaedam fer mantus ti maioristis, S in

pocleros transmissa des fluministis memoria et duo niarrant progiguisse olim e Postibio flumina . Quod testimonium eo lihentius recipimus, quod ipse auctor, qui illud produxit , eo usus non es. Quippe cum non bene fultam eorum opinionem, qui ea Rurim na Veserim suisse, , Draconem dictitabant, comperisset, eam simul cum flumini-hus omnino reiecit. Ceterum a quinto usque saeculo Procopius de Heli. Coth. Iib. IV cap. 3 testatum reliquerat circumpositam Vesuvio regionem aquis potabilibus abundare:

momμnu sim etsi in eo peccaverit, quod ex eisdem sontibus Draconem manare adseru rit. Et ipsemet Macrinus i. c. addit mini me spernendas de antiqua horum suminum exsistentia coniecturas his ver his et Istineqtioque ad a timentum coniecturas, hi Aeet egi semiagitim agrorum antiquas in or tvras, in quibus a domino aquae , tigiliartimque decidistis, S itis aqvandi concε Abattit;

frustra , si aquarum beneficium ili notti res

negaret. Eas autem instrumentales tabulas, uae si exstarent, plenam probationem coniscerent, hodie non habemus . Non desunt tamen , quae citra omnem dubitationem a

quas in illa regione fluxisse des gnant. Et re quidem vera Claritus roster , qui excutiendis archivis multam lucem patriae historiae ostudii, de veteri pago Sola (qui pastus olim paullo ultra Turrim octavam postus erat , ipso in loco , quem hodie vocant Sora , quemque designatum habes in nostra hodierni Herculanensis pari mappa I verba faciens , veterem membranam, quae

Iul sua Caesar Comm. g. e. ra. dicit plerasque Britanniae urbes stas in esu ramis Anguis promontor A- otio . Eam autem telluris linquam, cui Herculaneum insidebat , lapideus illo torrens olim estormauerat, quem sub immensa antiquissimarum aspectionum strua positum deprehendimus , uti habes Cop. II. an. a. Huiusmodi enim torrentes ad mare procurrere saepe vidimus, & nuperrime et pso anno i i q.

34쪽

quae in archivo s s. sergi & Bacchi, hoc

die S.Sebastiani adservatur, imperante Pomphirogenito datam, producit, ubi inter aliast mentio de Nonastero positti in Deo , qtii nominatur ad ribum de Sola ( b. Quod unum testimonium satis superque illorum dicta confirmat, qui sibi instrumenta , quia

hus de aquis , aquandique iure in ea regione cavebatur , innotuisse adseverabant.

Aliud mox dabimus. (8) . . Hinc excludenda penitus est illorum (s) cur opinio , qui de aquarum penuria ea in

niones . regione male persuasa, eas fluvias non alias

fuisse arhitrati sunt, quam hine Sebethum, inde sartium . Principio enim immanis est ab Uerculaneo illorum stuviorum distantia, quorum alterum Neapoli, alterum Pompeiis a cunctis adscriptus est; cum contra Sisennade flui iis loquatur , quarum altera fecundum ueretilonaetim ad matre perginebat. Cuique autem ex his Sisennae verbis palamst , eos rivulos prorsus an onimos fuisse et secus II istoricus ille non indiguisset ea uti

circumloquutione , ut alterum illorum designaret. Sed cum certo nomine indigitare Don posset , alterum ab altero , qua ratione potuit, discrevit; hoc est, eum , qui propius oppido adcedehat , dc sub ipsum

se in mare exonerabat , ab eo distinxit, qui aliquanto longius suebat . Praeterea Sarnus non ad dexterum , sive occiduum Pompeiorum latus suebat, ut inter utramque urbem positus, aliquo pacto ad Uerculaneum etiam pertinere possit; sed lid illius Libis laevam , ut C . sequenti ostendemus. Ad haec satis improprie sitioiam adpellasset Sarnum, quod tantumdem, puto, est, ac fiuviolum, eum scilicet, qui susti-

mon omnino disparuerunt i Exstat enim uberrimarerennisque aquarum vena, quae, etsi saxeo tor ente cooperta, prope a mari sese prodit sub Tu

ris Octavae Cis se sim, & populos si inalia villae hunde suppeditat , & molis stumentariis circum-hgendis inservit.(8) Fals sunt tamen , qui ad vindicandam horum fluviorum exsistentiam sis chartis abutuntur, quas Claritus ipse protulit, in quibus mentio fit de Calastro Villa positis forsi flam n . Si enim patienter omnia levissent , nossent utique sumen illud aliud non esse , quam Sebeium , ut idem Claritu; fatetur. Non enim una villa Calanti, sed I Retina, & s. Geortius ad Cremanum, S parra,& S.Joannot ad Te sucium, alisque pa-xi is, flamon, vel fori, flairam , ut tum loquebantur, post; dicuntur.(o) Inter quos pereeriniuet, qui Veserim etiam& Sol tum unum idemque flvmon fuisse contendit ; sod frustra, ut infra Cisp. XII videbimus.(io) Draconem e Vesuvii sontibus suam origi

nem ducore scripsit procopius I. e. Metae mouetob δ

nendis navibus par erat. Absurda item est illorum sententia , qui in orientali monia iis latere fluxisse olim dicunt Veserim, Ac

Draconem , atque inter eos Ilerculaneum

suisse positum . Etenim iluvius Veseris vel nulli hi suit , vel certe ad septentrionem Vesuvii exstitit , ut infra cap. XII disputabimus. Dracon vero, sue apxκωνιoc Gra

eis sequioribus dictus ipse Sarnus suit, ut Naerinus cap. stibio , , Peregri nius in Cumpat. Dis. II, cap. 2 recte dia

Atqui uviorum alterum ultra IIercula, r. neum in oditivo eius fatere exstitisse non , c. 2. modo Titianis temporibus, sed sequioribus tum . etiam saeculis in dubium revocari nequit. In statutis enim Canonicorum nostrae Ne politanae Ecclesiae , quibus olim ius erat vini Graeci , quod in Turri Octava pre mitur , pretium taxare , quod vulgo diacitur Pocem ponere , sic legimus: Otiogibet

anno Aputabuntur 's ex tillimis Cationi eis cliuia nili catio ad cerati latium , seu

Graim Octa iam , O sos pastos , O ad

Terram Summae , O suos pagos pro capiondia informiatione benditionis , S emtio nis i ini Cres ei iuretti Pocem dandam . Deianique post multa se concluditur : est bero pro bino Craeco EX ISTA PARTE FLUMINIS, intellieittit Poru Posita tareno tino mintis. Equibus verbis palam sit, sumen olim non longe a Turri octava , qui pagus tunc temporis ab eruditioribus mutilanum dice hatur , puxisse, & quidem Neapolim verasus a adeo ut non admodum ultra vetus Herculaneum exstiterit. Tantumdem enim est 31 ISO PΛRTE FLUMINIS , quam

cis flumen Neapolim versus . Et quidem P decretasosita V sim o p aDiso tota Iu fontes sint es esu irili fias At Dracon nomine ortum sicit , custrox ' ,rbem moriam tallttir . In eo antem Craeena homo salsus est, quod, cum compertum habuisset eo in monte aquarum scaturigines esse, inde etiam Draconis aquas derivavit , quippo quas ad eius radices fluere noverat. Sed pravius peccarunt, quotquot eius auctoritate contra is uxinentem fibus sunt. Quomodo enim ad Hercu laneum pertinuisset suusus illo, quem non orocul ab urbe Nnearia fluere Procopius docuit Eequit nostrorum hominiam nes est o iam ipsum esse Saranum fluvium g Et re quidem vera Graecorum eum Gothis praelium ab Historico descriptum , eo in plano consertum oportuit, quod post Sc fatum est: siquidem ipso incirrat, Gothos in pro ximum Lactarium montem refugisse, qui adhuc dicitur Listare, & vicina urbs Letiere. Et etiamnum exstat in vicinia truculentissimae pugnae memoria eo in loco , quem vulgo dicunt Piet gnto, h. e. , Poeteto i, Hiras Gothoram , ut in antiquis membranis hstetur. Quod autem Sarnus medio aevo dictu; suerit maeon , vol Drarentias, vel Dra conrpus, vel Dracone titis, dubitare non sinunt an is quae Chartae a peregrinio relatae , inter quas

Bulla institutionis Risi ptimi Sarnensis Episcopi.

35쪽

sus alvei loquiritur .

decrescit vini pretium , quo magis Neapolim adcedas . Hahemus igitur & qu. men reapse in ea sicinia edistitisse, , aliquanto cis Turris octavae oppidum , vel

adhuc ssu isse circa annum It 3 , cum ea statuta edita suere , vel certe cum recenti memoria nomen adhuc loco superstitem suisse concludeS,

Sed ubinam potissimum suxerit, id nunc est inquirendum . si nostris quidam suspicati sunt eius alveum suisse eaecavatum in eo tractu , quem nunc lapideus ille torrens

opplevit , qui Calastrum inter , , Turria

Octavae oppidum ad mare usque protenditur , , Calami labore dicunt. Sed nostris observation thus salsam eam coniecturam deprehendimus . Fisi enim angustam uallem statim sul, Turris octavae promontorium , in quo castellum positum diximus , recipiendis aquis idoneam antiquitus suisse compertum per nos sit , quam illius torrentis lingua oppleverit ; tamen si superius adscendas, vallis disparet , , tellus in eam

altitudinem posta est , quae aquarum cursui obstitisset . Restat ergo , ut i hi potissimum cis Calastrum puxerit , ubi soli

profunditas, & de rimatio alveum fluminis continuisse praeses erat . Id autem frustra alibi quaeres , quam ubi in mappa designavimus. Ibi enim satis angustam ac prosundam fuisse vallem exploratum est , nunc lapideo oppletam torrer te, & quidem iri

plici (i ab , cui tandem superducta est ser-

ii) Triplicem illum torrentem adpellamus ,

quippe non una eademque montis vomitione offitiorum adparet: sod uta atque altero conatu, uti saepe a Vesuuio fieri testes sumus. Prima enim eructa tione liquescens materia in declivem fluuioli alveum solo insinuans sere ad mare pertinuit: cum haec autem , oppleto alveo , deservet ceret, allae at que aliae supervenientes eructatio nos , incertumque cursum tenentes , late sese primum exspatiarunt, mox hinc inde intumescentes in priorem alveum se denuo deiecerunt . & ad mare vimine perme runt. Igneus se itur huiusmodi torrens initio uni.eus in tres subinde ramos dividitur, qui rursum secus mare in unum confluunt , quem dicunt Ioviis Atiis feaia . Sed orientallor tantum ramus prosundior est, & alvei sormam praesert. Si quaeras quo tempore fluxerit , ignoramus. Id vinum pro certo adfirmare possumus, non admodum an liquitus emuxisse. Vix enim, aut ne vix quidem

adparet cultae telluris vestiplum sub sertu inhaanni is r i alluvione , quod contra flaret si sonto

temporis intervallo ante memoratum annum ea

rhilus quievisset . Quare persuademur ad annum usque icos suus olum exstitisse . Non enim alia recentior eruptio ante anniam i5' i ab historicis memoratur, quam illa anni ixoo , de qua Ambiosos I sto Do Restis 5 anis si i) Totus ille tractus cum terrea adluvione

a n. i 3 alte coopertus adpareat, quam humilisos in esset antequam saxeo torrente operiretur,

satis per se indicat. Cave tamen superpos tam terream adgestionem cum saxea subposita confundas,

rugineae telluris copia , quae anno is gra quarum vis e monte devolvit (ia) . Et tamen adhuc post tantam materiae adgessionem aliquanto humilior est ibi telluris suu perscies. Isis autem adcedit , quod circa eum tractum vulgo ab incolis Retinae, S

Turris octavae limites (i3b constituuntur: quod non levi est indicio ipsum flumen de

more olim sinitimorum agrorum limites posuisse. II abes igitur, quibus ducit argumentis , veteris fiuvioli ad orientalem urbis plagam positi alveum designavimus mouod vero ad alterum , qui occidentalem Oeeidui' u inrigabat plagam , adtinet, nulla sane saeia illinis vesta- invenitur a poserioribus mentio. Numquids '

igitur de Sisennae s de dubitabimus , an potius , quo potissimum loco stuxerit pro b hili coniectura investigabimus 3 Atqui si totum eum tractum cis Herculaneum positum

explorabis , non utique alium locum quia mini pervium adgnosces , quam in mappa indicatum , cui hodie superimponitur talis latus lapideus torrens , qui vulgo dicitur

noti dei Crantiletio . Si enim circuimposita loca contempleris, in aliis adhuc exstat terra oetus , sive tophus Uerculanensis et eaque , utpote quae satis edita semper fuerint, nec excipiendo stumini erant idoneae in aliis vero terrea exstat adluvio. quae anno is si

sese infra edi oneravit , in iisque , etsi humilioribus . & excipiendae aquae idoneis, fluvioli alveum non fuisse fatendum est ;nam, quantumvis exiguus, iterum sese com

totamque eam massam Dini es dρmque eructat sonitribuas. Alteram enim ab altora se prnere par ost; cum exploratiam sit anno affli nullos liquescenistis materiae torrentes sinisse effusos , qui postea in saxum concrevstrint. Quod ideo lectores monitos volumus, quia maeni etiam viri in hoc pae carunt , inter quos pso et eruditissimum nostrum seratam in sua H floria soranusi isnam i e et cap. II ,& adcuratissimum Equit m Hamiltonum in Curea pD Ps rarisaia adcensore . Hic alter enim eum ipsum torrent om dictum Listis A sis Ioa is , des pnans, qui pernendis Di bis nostrae viis exciditur, infami anno iis et adscribit. In hunc autem errorem inducti sunt procul dubio Cl. Viri ab oppidanis , a

quibus sciscitarunt , nutan nossent , quo tempore ea materies fuerit erueiata : qui statim responderunt , anno iwri. Sed illi de externo cortice loquebant Dr , quem terrea adsestio , volpo die aisna di siora, efformaverat: hi vero de tota massa intellexerunt.

Vulgo, inquam, ab incolis limites istis usiaque apri constituuntur: quippe clam Uterque pa-xus simul cum adiaconti Porticu iam ab Asphon-so I in sendum, sive clipitans rem Francisco Car saeti concessus suo tit , & stibineo iuncti sempor in aliorum dominium transhrint, donee se simul redemerint , non erat cur cortis & constantibus is mitibus sibi invicem caversent . Ideoque sublato flumine, qui vetus fuerat limes, nonnis incerta

traditione , ubi constituti iam tuerint , incolao

narrant.

36쪽

spiciendum praebuisset ex terrea illa adge,

stione emeritis , vel certe eius memoria ex

staret. Idcirco concludes ibi eum suxisse, ubi designavimus in mappa, & ubi angusta, altaque vallis excavata suisse adparet, triplici eiusdem saxei torrentis vena oppleta; nec alia de causa disparuisse , quam quia solidissima ea materia obrutus suerit, unde

non amplius caput quiverit erigere. Atque adeo non Titiana eruptione eius cursum suisse interceptum dices; in terrea enim illa materie, aeque ac alter permeando sibi viam aqua tandem aperuisset ., tu Et quidem non alia antiquior e liquatis ouo tempore saxis adgestio propter Herculaneum Neapo-

.ispei ux, versus invenitur, quam ea, qua con

strata est tota ea Regio , quae a Templo

in) Multa de elus aedi Estautitae antiqui tale, quam Christianae Religionis incunabulis sup- parem faciunt, ab incolis vendi tantur, sed quae

vix persuadere criticis valent. Multa tamen sunt, quae eam inti; vetustam probant : inter quae duo litterati lapides, qui ibidem exstant, in aedicula S. Nicolao nuncupata, quae tertia ad laevam introeuntium est, & alter alteri imponitur. Delsianeatos eos de in habes Tisb. I Fuere autem ambo, uti patet, veteres sarcophani, sed insequutis temporibus ad sacrum usum do si innii , ut scit cet anticam sacrae mensae partem sustinerent, ex cunarentque . In altero autem, qui ingenium sae tuli tu , vel V ipso artificio redolet , circulus umbilicum occudat, in quo sepulti uiri protomaee mora exstare debuerat: sed hodie excavatus con cavusque adparet , crucis qua fisturam delineatam habet , quam circum se inscriptum est latini li teris : CRux ADORANDA PER QUEM INLUM DFATvs EsT Torvs MuNDus: deinde praecis: EI L. t AN NHE RAIM APOT FAM: ME ARM MOTE , h. e. Ino Ioannes stitiis ari ae deuotatis antiandem enim esse Resiuaepos, ac stiis mari , live C, timari, Fruditorum nemo negaverit. Graocum enim N ita obtuso sono reddebatur, ut latinorum dcederet. Hinc in Neapolitano marmore apud Ignetrram in sua palaestra habetur T. dxtio bio: nosiues, h.e. uestri-- i, si, ut idom docti minus anctor observate scii ii Rusiboc ille, Syriae Praetor, qui in Vulsata redditur oriatis, non alius proseeio est, ac stiirantis. Iain vero quinam iste Iouenes sitiis, uo si ius, qui ad ostenaenua in suam di 'nitathm plurativo utitur numero nodis et mim g Non alius prosecto, quam qui principatum obtineret . Et ne multis te te ream, ad aliquem Salerni Principem eam epigra-Phen pertinere ducimus. Duos enim procul dubio habemus in eorum Principum serie Ioannes Gustimati filios, qui ambo cum patre regnarunt; alterum nempe Ioannem III , qui a Patre Gunimato item sit in eo principatu conlega renunciatus est mense Novembri ann. Chr. io at , sed vix tribuq annis obtinuit, patri praemortuus; alterum lorennom tu , dictum etiam Ioannicium , Cuni mari lU flium , pariter a Patro in Princi palus societatem adscitum mense septembri ann.ior et , & pati lato post annos quinque ante Patrona sublatum , ut videre est in ad curatissimo Chronologico adparatu Alexandri Demeo.

Alterum vero marmor elaboratius est , & antiquiorem praesert manum et adeo ut ante Constantini Maani tempora fabrebadium dixerim. In medio tabellam cum ansis habet, in qua epigrae-

Sanctae Mariae ad Ptigrianum, ad usque

litus vulgo dictum Cranatella protenditur; atque propterea lauea dei Granatello adpellatur . Hanc autem saxeam massam , etsi antiquitus, non tamen Titi aevo , ut sibi quidam salso persuaserunt, e monte essu-sam suisse certis documentis constat. Inter quae primum illud certissimum, quod sub ea inventa a nobis fuerint aedificiorum ruta dera , , cemeterium cum scheletris non paucis Titiariae adgestioni imposita : quod certissimo est indicio inter utramqne erU-ptionem longum temporis intervallum intercessisse , per quod ea Regio aliis ineolis frequentata suit. Praeterea illud etiam con-nat, quod Templum Sanistae Mariae, vul

go ad Pupliantim (inu hane alteram Vesuvii

pho mortualis inscribi oporteret: hinc inde verocuos gryhos contra postos, & post gryphos bina candelabra . Nunc vero pro epitrapne insculpta visitur in circulo crux, & in quatuor tabellae angulis hao si lae IC XC NH RA, hoe est:

latinis formis concepta , & distincta se uti quo

suis manibus elaboratam, sed de suo ex strativam; quod est cRAvso v ( se enim levendum ) s Edicar FARER. Tum ea dicitur voto oblata esse Deo, Aes. Georgio is bono a Vo , ct S. Georpio adreptis . Tantumdem enim valet sermula ilia de donis Dos, o S. Geom i , ut discimus ex alia in ita , quod sciam, inscriptione, quae Nuceriae exstat in anti quissima Eccles a s. Marigo Maioris, litter v partim Latinis, partim Graecis in columella pernendiculariter insculptis, ita ut prima alteri insistat, altera tertiae, & sic deinceps; quaa sic habet: a Rhodiis a FI ET SCE MARIR MACNC Lao PRO FRCa T. Hic scilicet Magrioaldo presbytet de suis bonis divina benescentia adceptis aram , sue aediculam , sive quid aliud , cui ea columella erat olim imposita, exstruxerat Deo, & S. Mariae sacrum . ad summam eam sormulam usurpabant, quam ab Ecclesiae canone didicerant i rictae titi si Domino do itin donis ae duris hostitim puram id vero notandum est , donis , sive bona consuevisse dici adcepta non solum a Deo , sed & ah ipsis Sanctis , quos Di patronos colebant, & cui aliquid , quasi ipsorum donorum partem offere

37쪽

Diss Est et Aetio is, coo I CAM

vii electationem Herculaneo impostam sundatione sua antecedat . Postum est enim

in Peteri tεrrae occidentale autem eius latus

sapideo illo torrente concluditur et ut sucillime arguas, hunc templo posteriorem fiuxisse. Non idcirco tamen nimis recentem illum

putaveris , longe enim ante annum I 33Zeructatum e monte suisse, eo e&incitur argumento , quod eo demum anno superstructum eidem fuerit Fratrum Ci iuventualium

xx STATHIus . . DE PROPRIIs MFIS FACvLTATI- Ius . . . HAEC INTERIUS ADSCRIPTA LOCA ee.

Ubi vides diei, osa virginis Mariae doκὰ , illa

eadem , quae dicuntur mox de Eustathii obi toris facultatibus . Sse utiqua nosset dixit is domis mi es s. mora si . Quast verba satis indicanteo in templo sacellum S. Mart 'ri Coorplo fuisse

olim nuncupatum , quod amplsus non existat . Superest tamen adhue vetus marmorea scuncula S. Martyrem equo insidentem exhibens, quae infelicis noui coelum sapit. Denique otio nonagno, sue qua de canta hoc votum persolverit , sibi reticendum sui se intinuat ;ustre subdit : sim seu Non mirum autem vieti debet, si eius aetatis homo scripserit otii nomen , ubi scribendum fuerat quo nomine , vel sal-gem quod nomen ; quando vidimus eius coaevum

. Alia vero inscriptiuncula Latinim litterim conis cinnata nomen tantum S conditio nom oblatoris rotat quam sic por me legas . Postis ni Mugi raritis. Hinc enim diselmut verum eius nomen suisse Gratistini, qDippo heic nulla si plaimplexum est. In Graeca vero lepitor DAvCON, sed ad secundam m. N hastam transvorsa addita es ira , ut reserat ri r Sed quid faciet r in frid

vocis post N 3 Quaru indicio alterius inseriptiori , ubi manifeste legitur Gratistini, arquinius e ratiam a scalptore suisse ; cum ens m transversam lineolam ad pingere desberet supra primum elementum P, ita ut efficeret rP, sunt a N posuit, obis otta se alteram spiam liddere debuit , h. e. alteram eius hastam producere, ut elliceret NI. Nisi malis dicere iterum peccasse in ad pingendo I . Quid enim monstri est illud Gristi Dei, vel CRAM CONI 3 Nonne rectius caderet nomen CRAusON3 Reliquat vero splas ex ingenio interpretavimus.

Si enim ita legas, habebis, in quo altera epigra-rhe alteri respondeat. Nam qui illic dicitur J D A Fas, , h. e. Artifex , h hic siti Sisus Ampim Aorarius, h. e. qui Fabris Aerariis, in numis for lasse cudendis, praeesset. Sed haec obiter: nostri enim insist uti non sunt. plura & doctiora sortasse adpendet pro sua multiplici eruditione Cl. Cate ranus Marinius in inpenti opote Orbis Lapidarii Christiani , quod tamdiu exornat . Sed, quod nostra interest, ea in epigraphe non modo elementorum forma, A valor , scriptura, diectio, & syntaxis barbariem X, vel XI saeculi redolent , I plane gemellam esse anesi a Qualia reliro postae ostentant ; sed ipsa per se temporis

rotam praesert Quis enim isse sERCIus , cuius iano nomine Gratison I bri satis se clarifica

tum putavit g Non alium utique crediderim , quam Sergium aliquem e Neapolitanis Ducibui .

coenobium , s. Francisco nuncupatum si i), Ut ex eius sundationis bulla Benedicti XII apud Lucam vadingum tom. VII Pag. 266 constat (ig) . Quocirca cum dicto anno i 3T non alia propior eruptio Vesuvina

ab his oricis eoinmemoretur, qua candentes rivi ad mare usque devenerint, quam

illa , quae in annum incidit a 3od , ipsa ad minimum est eius vastitatis epocha(aq)cum illa agri II erculanensis pars iterum Oh-

ruta Iam varo sex sertiorum in horum Dueum indica habemus, quorum primus anno Chris . ora liticdominatus est; sex tua varo, qui ab anno Christii olet ducatum obtinuit , dein a Pandosita Campanorum Principe eieeius anno ior , iterum pos annos trem resistutus ad usque annum io o imperitavit. Ex his autem Sergiis, qDemcumque libue rit , seligo. Esto quidem postremos mallem, ut pote qui aequales forent alterutro Ioanni Guari mari filio. Quandoquidem Diriusque epigraphescaracteres sunt omnino temetis, & eamdem aetatem praseserunt; etsi Sergiani marmoris' sculptura

longe maiorem aetatem ostentet . Nos enim non

tempus, cum sculptum primo fuerit, sed quando

in aram dedicatum , quaerimus. Quemciamque tamen Sergiorum seligas res sompti seo redibit, ut fateri conamur Templum istud S. Mariae Ad Pti s ianum saeculo certe XI non modo stetisse , sed etiam suisse celeberrimum , utpote quod viros principes etiam exteros sua religione a sciret

Unum id lere non pipet, scilicet nomen ipso intempli, quod est ad regi antim ( vii leto a P - no) antiquum aliquid praeses erre. Id enim nominis, quod nec vernacula, nec Latina, nec Graeca lingua significationem habet , o prisco vocabulo, pro vornaculae linnuae instento , detortum a paret; atque ita dictum templum illud, quia alicui praedio proximum esset , quod vel Pollianum , vel Publianum, vel Apollonianum a suo Domino nuncuparetur. Atque inde sortasse pia oppidanorum fabella manavit , ita suisse dictum ab A pollo ne quodam , qui illuc adveniente Divo Petro Christianam religionem amplexus est , templum que aedificavit . Quod s ita sa rem habet , vides ad ea tempora templum illud adsurgere , cum praedia a Dominorum nomine in adiectivalem ornastim prodiadio adpellarentur . it) Hodie vulgo S. Antonii dicitur.(ih) De eodem iam extructo meminit Anto nius pano imita in sua epistola ad Josianum Pontanum , quae habetur in Regis F, nandi alio, m- o Oiso s. , o. o , ubi sic scribit: Proae AChristiana istis , I in antim eum venissem ( fiet en ma Altare rus praeest, in q,o P initim oratisi sese s Haeco ne ) rapvit ad me sentim fles proximis Fraueis apri vi Datum Avor ut es, Ana Franci es flare Hattis . Quae verba idcirco retuli, ut qui patrias memorias cupide exsequuntur , norint quo loco celebratissimum Panormitae I linianum quaerere debeant, h. e. in proximo hodierni S. Antonii Nam si eam viciniam lustraverint , invenient,

ubi consistant, in praedio scilicet Capuanorum, in quo perampla est donatis cum turri eius structurae , quae ingenium saeculi docimi quinti mani- seste redoleat , nec ab Alphon si praetorio , quod hodiernum Cla es sim Tuttis Graeci est , hilum abludit. i Fam eruptionem vastitatemque descripsi Cronica Bononiensis. Dixi autem Ed minimum

38쪽

PARS I. CAPUT IV.

ruit . Nec ita tamen disparuit , ut nulla sub rupe latitantis sui indicia praebeat . Nam praeterquam quod ad mare perermnis aquae sons manat (18) , perennisque squae rivus in praedio Capuanorum fluit;

in toto eo tractu, qui a s. Mariae templo ad uique regiam viam extenditur, Non modo uberes aquae e topho exsudantes pas sin inveniuntur , sed certo anni tempote sub ver tam copiosae evadunt, ut & putei redundent, di cellae vinariae inunden tur innatanti hos doliis. Cuius phaenomeni non aliam probabiliorem invenies causam, quam intercepti suminis cursu in , cuius a

quZe , cum verno tempore de more increverint , in proximum agrum per subte raneos meatus nece se est sese effundant.

Atque is nempe est fluviislus , qui proseter

mutilaneum in mare se eaeonerabat.

A D. bui, Anxequam tamen hinc abeamus, viden ne i ii en dum , num in designando Herculanei situ

, ij, .' . liineraria tabula sub Theodosi M. oohu gni (is) imperio elaborata, quae a pri

mo possessore Conrado Petit ingero Auguisitano Petiti met otia vel vitie una vulgo audit, a vero aberraverit, an potius Clu- verius, aliique eius ductu non belle a Lusi suerint in eius situ inveniendo. Pro cui dii bio inter geographica veterum monumenta vix quidquam pretiosus ea tabu-

eam esse illius torrentis Vesuvini epocam , cum Procul dubio ultra eum annum protrahi nequeat. Sed longe tutius est eam retro pellere . Namque triginta annorum spatium , quod inter eam eruisitionem , & Coenobis fundatio nona excurrisset , breve admodum erat, ut adcessibiliu tractat, lis quo is locus euaderet, atque adeo fundando non Ere- restarum , sed Eratrum Minorum Coenobio, qui

institulo suo in Clori sobsidium ab oppidanis vocabantur, foret opportunus . praeterea momentum dili quod coniecturae addunt nemora, quae mast nam antiquitatem prae se erunt annosissimis quercubus,

ilicibus quo frondentia, quaeque super ipso lapidoo

torrente radices egisse cernimus . Exploratum ostr nim, quam loncae annorum series requiratur, ut super adnitas torrentium scorias vopetationi im rei uias humus sentim aquarum ventorumque ope congregetur , qtiae alendis non dico arboribus,

sed vir iusti stulteibusque silvestribus sit idonea

Quibus arquirentis permoti veros milius ducimus, olim ad restionem antiquiorem dicto anno i os suisse. Cumque ex antiquioribus duas commemorent historici, quarum siqDoscens materia in m re se dejecerit, altera nempe anno iodo, de qua Leo Ostientis, altera io A, vel io 3 et, de qua Aronymorum Cas neniis, & Chroni sta Cavensis , unius niti discrimine dissidentes meminor uni , cuilibet sistarum potius calculum nostrum adsuntii mias : deoque fluuiosum parum ultra millesimum a Chri Ilo annum dispersi se arbitramur.(is) Illa aquarum scaturito in Grais li- . ore sese prodit, ubi hodie saxa exscindunt, qui-vus silicarii sternendis viis utuntur . Ibi cenae-

modo . quae Theodosiano aeuo stabant loca cum suis distantiis adnotavit : sed illa etiam , quae iamdiu exciderant , non praetermisit, cum ob oculos antiquiora itineraria habuerit: itaque geographiam multito locupletiorem ad nos transmiserit. Ut ecce tihi in hoc tractu , de quo agimuS,Amrculanetim , Pompeios , 'rant in , S Tm latium (ai) (eis trecentesmo serme antet eum anno ex mortalium oculis disparue

rint ) spectanda adpinxit . Nec aliter ser

Anonymus Ravennas postea gessit; contra quam Plinius, & Ptolaemaeus, , Antonini itinerarii auctor secerunt, apud quos aegre alia , quam quae sua 'aetate vigerent. loca recensia deprehendas . in ea igitur Ta-hula Spem. VI eius orae loca in hunc maxime modum distantiis inter postis recensentur: AP ogis o XI Derclanitim in plantis III Pompeii, O ab . Ex his vero numeris in summam relatis vides ab Neapoli Pompeios usque millia non minus vi intinumerarie quod salsum esse Cluverius ipse vidit. Itaque in mendo aliquam numeralem notam cubare recte animadvertit, de eam ipsam , quae intervallum inter Neapolim.& Ηerclanium de senaret. Pro nota igitur XI reponendam VI optime arguit; duas enim illas notas in manu exaratis saepissime alternare deprendimus. Et quidem nihil facilius, quam ut nota quinaria , lineis ultra angulum pauxillum prae sestinatione trans o dura est aquam erit impere e fixorum medio . Lapideuq enim torrens . qui exscinditur , alteri superis imponitur, qui infra maris sistitudinem subest sisti De eius aetate vide nuperrimum adcuratissimum editorem Franciseum Christophorum de Scheyb. Cop. Is Vindobonae r se, (ro) Pietiosisssimum quidem uinios esse Palntabulam si h ntissime fatemur: at eius, quod Vindobonae exstat exemplum, auctori suo coaevum esse , id procedio abnuimus. Bona enim pace do ictissimi editoris Frane isti Christophori de Scheybesus characteres sequiorem aetatem praeseserunt, quippe Lan obardici ptocul dubio sunt, ut iam diu observavit Anonymus distortationis auctor , quae apud Valserum , & in antiqnis tabulae editionibus lotis tur. Eis enim Cl. editor Cay setosas characterum. formarum a Theodosiano aevo non abludore contendat, arquirenta tamen , & exem pia tanti non sunt, ut, qui mediocriter in vere-ribus monumentis versatus sit, eius opinioni adquiescat. Concedimus enim ipsi libenter o pla

Ateratam forma , quin re ostio a iis Argi mentis innovitidi, ne aram serim,riae is reminiandum non esses,

atque adeo tabulae antiquitatem a characteribus non aestimamus; at quid prohibet , quin Augustanas membranas authenticum Veteris autographi exemplum diacamus g

mus .

(ra Do bisee autem urbibin q, quae tamquam exstantibus IV saeento in Tabula exhibentur , vide, quae Cp. XIII disseremus.

39쪽

ductis , pro nota denarii adciperetur, vel contra (r3 . Confidentissime igitur cum Clua

verio legas VI ID, clanitim . Cave tamen cum eo Iserculaneum ad Turrim Graeci,sve Octabam, & Pompeios ad Scaphatum transferas , quippe Italiae lantiqti. pag. Is

scribit: Medium itineris ( inter Neapolim, de Pompeios ) flatuunt mapolitani ad otia

etim , ctii Otilaatem a oggationem CP dirui Torre di Greco. ero Atiliis loci in eolae hinc Neapolim computant Per tintimatque aggeram interi ag tim millia VI etim duobus tertiis ; at ego reuera iusta mil-

Aa sex interuallum id obtinere d te letidi , se licet dilo I Nevoli ad . . . . S. Giovanni di Teduc o i litie tria aerulatia ad Bestiam Oictim e inde unum fato ma gnum ad Torre di Greco . At profecto oscitantius se gessit in ea dimentione vir doctus, non modo cum ista eruetia, & eis magna milliaria obtruserit , sed etiam

is si coci et

cum sibi persuaserit, ea utcumque sumta veteribus milliariis exacte respondere: quod adprime salsum est. Ex nuperis enim toleratissimorum virorum observationibus deprehensum est hodierna Italica milliaria eam serme rationem ad vetera. ( cuiusmodi illa sunt, quae in itinerariis indicantur ) ba-here , quam quaternio ad quinionem hahet . si igitur hanc proportionem CD oculos habeas, invenies Tabulae auctorem in hisce intervallis notandis ne minimum quidem aberrasse . Sex enim milliaria , quihus a Neapoli olim distabat Ilerculaneum, respondere deprehendes hodiernis milliari

bus IV, de quatuor quintis, sive pastilius octingentis i scuti milliaria quindecim ( quot

scilicet colli es in summam e tribus inter

vallis VI, VI, III) quibus Pompeii a die

poli aberant, exache respondent hodiemis XII (a.). Atqui Herculaneum a nobis es ol- sum ad quartum lapidem inuenis, Pompeios

vero et ab Notum praeterea est numeros , lineasqne distantiarum in ea tabula rubrica pictos esse, quae cum passim deleta fit, multis erroribus in illorum

sectione aditum praebere potest. Nis mavis aliis quod eo tuae Langobardico exscriptora triliuere.(eta) Operae pretium est aliquid in erudito rDm oratiam heic subneflere , quod plenam lucem hisce Veiorum distantis offundat. Cum enim in hoc se te Reuio antiquitatum thesauro inter praeclari minias gagas quatuor etiam aereos pedes Romanos integros habeamus, praeter alta eburneorum fragmenta, in quibus palmi & dipiti sipnati ad parent: licuit nobis eius pedis ex aciam mensuram nosse, ad eumque modulum antiqua milli ria revocare. Exploratum igitur per nos est, veterum Romanorum pedem respondere pollicinus Parisinis or o sive palmo Neapolitano i .eiae i. sbo . Exinde iit, ut pedes socio, sive pia-sus iocio , quod militate dicebatur , exaequentrodes Paris nos a Og & pollices s , sue palmos

dea politanos 6 S. doo. In hac antem explora et tona nobismet iratulamur, quod manni nominis

ruit lanias Dominicus Casinius ab hoc calciato p rum aberraverit. Is enim , etsi alia prorsus via incesserit ( quippe, qua potuit edi actissime , notiores apud veteres Geographos locorum exulentium distantias dimensus est ) in eamdem fere pedis mensuram collineavit. Namque cum eo pacto vetus millia, pedibus Patisinis doco respondere comperisset: himc pedis Romani mensuram pollicibus Patisinis ii o oo aequalem duxit. Uuam minima thii ut differentia , , plane spernenda inter nos ram , & Casinianain mensuram intercedit. Namque inter pedem Herculanensem, quem exploravimus, , Casinianum disterentia est partis o ViX unciae Neapolitanae : & proinde mmno quoque milliari tota disterentia est palmorum Deapolitanorum o , sive palm. unc. si ovibus Casilii mensura excedit. Posto autem hoc calculo vides eam distantiam milliariorem XV, quae inter Neapolim &Iompeios ex tabula excurrebant , secundum Uasinii rationes respondere hodiernis intilliaribus Neapolitanis , prout in lapidibus signata sunt, XII, & palmis pos . rso ; ex observationi hus vero nostris exaeequare non amplius, quam mili iamria XII, & palmos Seto. Itaque tota differentia,

cum non excedat palmos i id et so, est plane praetereunda: Ad somm lim igitur sic habe , nodierna milliaria Neapolitanae, quae ex recenti e- eis nostri constitutione constant patians Ioco , eam rationem ad Romana habere , quam numerus 'ooo habet ad s3 8.3oo. Vide nunc, qDam bene lana peraran emna tabula duco Hercolanos, & Pompeiorum situs inveniri poterat . sesu enim sid Vs a Neapoli l pidem Herculanou, sisnat . Sex autem Romana milliari, respondens nostiis IV , & passibus snt si ab aureo milliatio , quod ad pontem vulpo Amydutiis is diequin m stat, aes usq i Herculanen se Theatrum progrediaris, habes ianiliaria lix, S passus Rodi : sed non ad illum usque pontem Nea nolis olim excutiebat, imo & hodiernae portae illinc abscedunt . Itaque si h porte Neapolim versus retros rediaris , con secto milliari Uno,& passibus so, (quot scilicet sib ea summa mill . IV N p 8sci desunt parum ultra portam

Nolanam pervenies & proprie ad aquam salieniem , quam vulgo dicunt bouo de i)An ne Ita . Quem locum, cum innDmeris arpumentis Explo ratum sit ad antiquissimam urbis nostrae rerum ionem pertinuisse , inito hoc distantiarum calculo, amplius innotes et in ipsa extrema urbe, uti nunc est, fuisse postum . Sic pariter XV milliaria , quibus Dompeii a Neapoli elim

tabula notantur , cum respondeant noli riS do& passibuq ias et ipsi ii ima est hodierna a dicto

houo Nenoclitano ad Pompeianas estosiones ut sanita. Namque ab aureo milliario ad illuc ulque

summam mili. I S pag. so, qui abhinc ad descriptum N Aapolis locum excurrunt , inutii ies ipsa mill XII , rapi ias: . Sed, ut optima, qua decet. Ade agamus, si a repta via ad portam i ompeianam iam effossam, qu sie Neapolim reis acii ,& quo veros mile est distantiarum lineam teten disse , divertas , rectat tibi adhuc iter passu vinar 6 , quibus desistinata distantia a vera abludere videtur . Opus tamen est animadvertere utere irviae ductona alium ab hodierno fuisse , Oe eul prorsus , qui ab Orioni de , sive a utri nunciatae recta ad Pompeianam portam duceret,

40쪽

PARS I. CAPUT V.

ET vero parum ultra undecimum e quibus di stantiis si addas tractum illum, qui ab urbe nostra ad pontem usque Magdalenae, ubi aureum milliarium satis extra pomerium fixum est, excurrit , adamurum in

tabula distantias designatas suisse fateberis, quales hodie habemus.

xvi. Et re quidem vera sextus ah urbe no texta lapidii stra lapis paucos ante annos restabat adhuchi , hii lac ante Coenohium Augustinianorum Retinae, vi m. h. e. supra ipsum Ilerculaneum positus ; inde autem, ne periret, duplicem enim ha het epigraphen , in Regium I Ierculanense Musaeum translatus es(Σ ). Neu in doleas, quas suo loco motus fuerit. Namque, ut,

quod verum est, lateamur, non veterum, sed recentiorum manu ibi posta ea columella suerat . Fixerant enim eam primum

si h Maxentio cum epigraphe D. N IMP.LIES. M. ΛυREII risIERI NA1ENTI IN usci I latis. VI. Devicio deinde Maxentio, Ac Constantino rerum potito, inversa columella suit , & in capite altero adscribrium D. N. IMP. I 1. V L. CONSTA TINO Λ 6sTs . Cum fixa igitur , ,

res xa J V saeculo suerit , ibi certe , ubi

inventa a nobis est , primitus statui non potuit . Siquidem igneo torrenti in lapibdem durato superimponitur totus ille tr eius et qui torrens, ut supra ostendimus, post aediscatam s. Mariae ad Puglianum aedem defluxerit necesse est: quam aedem donee ante C stantinum fuisse aediscatam

adserere non audemus . Nemo iam Cn Nobis eripiet in illa vicinia sapidem stetisse,

quo torrens ignitus non pervast, unde postea submotum illuc ante coenobii ianuam servaturus aliquis transduxit. Ad summam sextus lapis a Petit ingeriana tabula in diu catus ad Herculaneum nostri Regis muniuscentia essossum tam veraciter stetit , ut ad nos usque pervenerit .

Ut qus lane non modo per se eon licero , sed &inruori potest. Itaque sublato vino hodiernae so-xu, tabulae distantia vel ad linquem invenietur, vel di iurentia talis erit, quae roti haberi debuit.

Praesertim com videamna in ea tabula notatos numeros dis antiarum usque rotundos, ne scilicet

passuum stae ionibus desis nandis opus ultra, quam necesse erat, impediretur. Quod ob oculos haheas necesse est , si quaeras Opioni in invenire ;sectando enim notatas distantias, Ali milliaria Romana, quae hodierna IX , , pag oo adaequant, te ducent non ultra eum locum, ubi est recens, lapideus torrens , qui restiam viam secat; t si ibi veterum aedisciorum rudera nulla ex silant, contra vero sub paeum Turris Adnunciatae pascsim compareaent . Itaque dicendum vel Ortontinfid iisque hodiernam Turrim Ad nunc istiae se protendisse , h. e. ultra milliarii unius spatiuitas vel

De Pompeiorum Sitti, O Magnitudina .E si Pompeiorum urbs Regis providen- . ctia in lucem nunc iterum emerserit , ut 8' - 'et de eius situ duhitari amplius non possit; Pompeiorum tamen Peutingeriana tabula duce, uti nu et '.'2 '-- per ostendimus , eius stus inveniri ii

te poterat. Quindecim enim veterum milliariorum summa , quibus olim a Neapoli distabat , duodecim hodiernis sere aequalis , locum ipsum, ubi ea effoditur, designat. Nihilo tamen minus ipsa tabula di ce Cluverius, ut supra dictum est, ibi metatur, ubi Nunc Seophatum vicus est, ct in Campaniae , quans adornavit, tabula ad laevam Sarni ripam depingit. Contra Nostrorum hominum opinio receptissima suerat, ibi exstitisse , ut i nunc est Iti tris AZ

nuntiatae oppidum, ad cuius horeum latus veterum parietinarum vestigia vi hantur. A t ea rudera, quo pertinuerint, capite pra cedenti monuimus. iam pridem vero C millus Peregrinius . in cuius amplissima er ditione criticen , , sagacitatem numquam desideras, nulli se certae sententiae adsxerat,& ad verum eius urbis stum adsequendum nuniverat viam in sua Campania Dif. II, , mox in additionibus citra ambages in loco,

qui vulgo dicitur Cloita, constituit . Quam

sententiam tutatus antea suerat noster M

crinus, & post eos Cl. nolitentus tum nominis Ciuita, tum veterum , quue observaverant, ruderum argumento ducti. Nec salsos prosecta suisse experientia compertum est . Atqui maiores nostros veterum scriptorum loca transversos e erunt; quippe cum Pompeios ad mare suisse postos didicissent, numquam sibi persuadere poterant, tam longo intervallo a mari hodie abesse . Et quidem summo veteres consensu eam u. . ethri. urbem maritimam suisse professi sunt , ut rid. moestii

nullaa eius superesto rei qDlas, & ea rudera villarum esse, qutie in vicino auro surgebant; vel potiorum semimilliarii di flerentiam a delineatore negle vim, ut rotundum sis naret numerum.(a 3 De lineatam habem Tisb. I columellam cum epivraphe n m f. Lapis, allus huic nostro suppar a

Neapoli secundu q, Theodosi nomine inscriptos inpaeo S. Joannis ad Tis estim ante Ecclesiam ex-sabat antiquitus, nunc vero in maioris arae po- ilico adservatur, ne pereat. A quo cippo procul dubio factus est pago nomen ad Theodoratim , conmrupte ad Tta cotim. Quare Jovianus pontaniarum in Lepidinae Eclopa panum illum Theso nam adpellavit. Huius etiam lapidis cum epipraphe exemplar dedimias exilem Tob. I ntini. et , ut harum rerutri

cupidis platificaremur , D inde discant , quantopere a Pe ut inperianae tabulae charactetibus Theodosiani aevi scriptura custet.