장음표시 사용
21쪽
humanos profieisci a libera hominis voluntate.Qu ex eo ostendituriquia etsi radix lubertatis sit in intellectu formalis tamen libertas a sola voluntate est ut alibi ex proseias deesarabitur patetque ex eo, quia libertas dieitur, qua al ruid ut libet eluimus electio autem sertur in bonum quod eum sit Obi cstum voluntatis, consequens est, ut formalis libertas pertineat ad .voluntatem. Quare nul Ius omnino erit actus humanus, qui non otiatur a voluntate: siue eum ipsa in se elieiat euiusmodi est actus amoris i siue imperet .ve delibetata motio intellectus, vel appetitus , dcvniuersim omnes achiones potetiarum , quae voluntati subditae lunt, si ab eis eliciantur prout voluntati libere mouenti subiiciuntur.
Argumenta vero pro contraria parte ex
dictis faelle soluentur. Ad primum εἰ secundum dicendum seiusmodi actus , licet sintactus homini. non tamen esse humanos in aua hie agimus.
suis usurpationes de Ad tertium concesta maiori ad minorem dic, non Omnes aiationes quae a volu utate profici untur, immanentes eis, sed quae ab ipsa potentia manant,& in cadem manent.
Vtrum voluntas intellectum, an intellectus voluntatem
DuriRTENDvM, moueri s cultatem anime ab aliquo,nihil aliud esse, quam ab illo de potentia ad actum educi. Quare ciὶm bifariam possit aliqua sa- cultas an unae esse in potentia nimirum vel quoad eliciendam,aut non eliciendam actio. nem quod vocatur esse in potentia ad exercitium actus vel quo adhoe illudve agendum , id est , quoad producendum actum huius aut illius speciei qui id dici solet esse inpotentia quoad astas specificationem fit, ut duobus modis praedicta facultas indigeat
Inouente , a quo ad actum perducatur: uno quoad aictus exerc. tium , altero quoaducterminationem illius ad certam speciem. Sit prima cones usi, Volunt quoia exemeitium mouet antecti tum, sicut o reliquas latentia quoad actus humanos. Haec quaestione proxime sequenti accurati iis probabitur: nunc ex eo breuiter, ostenditur, quia
principium actus euiusque potentiae activae est ex sine sinis Pero actuum intellectusco tinetur sub fine voluntatis; proindeque intellectus ad actus suos eliciendos a voluntate moueri debet. Diximus in conclusione, PMad. actus humanos quia ad actus subitos, qui Actα --
Omnem a tum voluntatis antecedunt, non
mouetur intellectus a voluntate:sed ab obiecto, interuentu specie intelligibilis N phantasmatis. Qua de re Maior in I.d. 3.q. L. Greg. in L.d. II.qu. I.Lege quoque, si placui, quae in hane sententiam scripsimus, lib. I. Phys. cap. I.
Secunda conclusi, Intesiectus quoad je a iciem actus mouet οἱ utitatem. Haec suadet utauia intelle tu proponit voluntati obie-um , a quo, tanquam a principio formali externo , actus voluntat: speciem surrunt. Vbi aduerte , bonum cognitum non solum sese habere ad a Lus voluntatis, ut eaulam.
formalem externam, prout illis, tanquam terminus ad quem referuntur, speciem tribuit sed ut finem, quatenus motu metaph rico allicit voluntatem Vtrum vero notitia intellectus concurrat etia active cu voluntate ad eius aetus eliciendos, controuersum est.
Negativam partem sequitur Henricus quod:
s.Capi eolus in 1. d. xl art. 3 ad I contra I. conet. HispaIensis in L d. x .qu. .artita . nota I. Iauellus, Metaph. quaest. 6. Assirmativam tuentur Paludanus in .dist. s. quaest. arti c. I. Gregorius in a.d. 2 . qu. I .contra L. concl.
Gabriel eadem diae quaest. I. dub. 3. Soncinas'. Mettaph.quaest. II.& quaest. 3.Vtraquei
bis admodum probabilis videtur quae a rem probabilior sit, i.' Metaph diiudican-
ARTICU Lus ii obiecta, eo rami dilutio.
Exi Iamen qui probare contendat,non posse intellectum a voluntate moue Ii, hoe argumento : Omne mouens est prius ac nobilius moto: sed intellectus est priorvi nobilior voluntate,ut supra statuimus,docEtque Arist.lib. lo. Et h. cap. . igatur intellectus non potest a voluntate moueri. Maior probatui: quia quod mouet, agit .agere autem praestantius est, quam patuleste D. Augustino in .s
per Gene ad lit. Secundo: Voluntas nihil appetit,nis quod
ei ab intellectu repraesentatur:qui , ut docet D.Augustinus lib. 8 de Trinit. e. 4 mkιlvo rum,nsyriia eunιtum. Igitur si ut intellectus actum suum eliciat,& voluntati aliqvidit ponat,debet prius a voluntate moueri, dabitur in actionibus voluntatisvi intelle tus infinita progressio ii quidem omnem actionem voluntatis antecedet actio intellectus, omnem actionem intellectus actio voluntatis absque ullo primo actu. Tenior
22쪽
Teitici:intellectus per suam notitiam eon Acurru effective ad actum voluntatis, ut est multorum Philosophoruin sententia igitur si voluntas mouet effective intellectum , cintellectus voluiitatem, idem respectu eiu Ddem,hoe est, eadem voluntas comparatione intellectus, limul erit mouens S motum.
Ad ptimum horum dieendum fieri posse, ut ii, qui id alio simpliciter deterius est 'Odem tamen alia consideratione &secundum quid praestantius habeatur. Nam V. g. Poten Blia videndi nobilior est quam colori& tamen color,quatenus in illam agit, suam ei speciem inprimendo, excellentior quiam illa est. Si eergo,iametsi intelleiatus absolute praestantior sit quam voluntas, nihil mirum si voluntas, spectata prout intellectum mouet, hae ex
parte ipso praestatutor censeatur. Ad se eundum , eoncesso antecedente n ganda est conlecucio, εἰ ad eius confirmati rica dicendum non omni intellectus actioni praeite actionem voluntatac quia tande consiliendum erit in aliquo actu intellectus, ad quem, ut supra diximus, intellectus ab obiecto interuentu phantalia aras moueatur: qui actus,quia saltem in suo primo ortu naturalis est, di non I:ber, non oportet ad eum eliciendum eone urrere voluntat m.
Ad tertium, vicum a se habeat veritas antecedentis,quae alibi ut diximus perpendenda erit, respondemus: nsi sequi ex eo, idem secundum idem elle simul Oriens de motu Nam cum voluntas mouet intellectum ad eliciendam notitiam alicuius rei,non concurrit tunc intellectus per eandem notitiam ad illam me tactionem voluntatis,sed ad aliam: v.g. mouet voluntas intellectum ad deliberandum, iudiciumque serendum de pharmaco intellectus per hanc actionem non concurrit cum voluntate ad illum me actum , quo eum voluntas mouit,sed ad alium, nempe ad electionem pharmaci,quod ei,ut conueniens ad obliuen. dam valetudinem, repraesentat.
LUAESTIO ILLVtrum voluntas moueat Omnes
alias potentias ad actus suos exe cendos' ARTICVLVS I.
uere active ad suos actus exercendos reliquas animae potentias, quae suapte natura eius imperio subis di intur. Hae astertio traditur a D. Augustino lib. II.de civit. Dei, 6.D.Damasceno lib.
tia, quandoquidem contemplamur, legimus, loco nouemur , praestamulque caetera id genus munia, cum volumus: tum ratione et .
nim principium motionis eu: usque potentiae activae est ex fine, eum omne agens gra tia finis operet uti bonum autem in commune, obica quod rationem finis habet, est obiectum voluntatis. Quare consequens est , ut voluntas Omnes alias potentias ad suorum actuum
exercitium moueat. Consecutio patet ex eo:
quia semperat eu potentia, ad quam spectat finis uniuersalis, mouet ad agendum artem e potentiam , ad quam particularis finis,sub illo uniuersali conlprehensus,pertinet uti liquet in arte nauigatoria, nauium confectrice, itemque in duce, tribunis atqui omnes fines alia tum potentiarum comprehenduntur sub fine ae bono, quod est obiectum voluntatis, quia Gmnes potentiae per suos actus tendit in aliquod bonae ergo. c. Quaeri solet, quonam pacto voluntas hae D m. o.
motionem praeli et Quam dubitationem du-
plici pronunciato explicabimus primum siς --, .is.,
COIunt, hon mouet alia potentiati applicando:
si loquamur de ea applicatione , qua res applicata aliquam praeuiam motionem ab applicante accipit: ut eum quis admouet ec rim ad eaedenda ligna, inprimendo illi impulsum. Hoc ex eo ostenditur: quoniam ' luntas nullam praeuiam motionem iniicit potentiis: tum quia in hoc rerum genere non
apparer, quidnam eiusmodi praeuia motio sit; tiim quia talis motio superflua omnino est, cum absque illa possit voluntas potentias mouere: quod in Physicis ex professo tractauimus; cum ostendimus causam primam non excitare agentia naturalia ad suas actiones praecedente aliqua motione ut plerique D.Thomae sectatores arbitratis int. Elt enim quoad hoc par ratio in Deo, quatenus cum caulis secundis concurrit i in voluntate, ut cum potentiis. Secundum pronunciatum stri 'oluntatmeuet alim tentim , conetirrendo eum illist quam causa uniuersarior Ota ut ex patentra,cum qua voluntas concurrit,is ex ipsa e-luntate,siit una integra aqua una iamque numero ac Iι manat. Huius pronunciat vetitas ostenditur, primum ex analogia, quae est inter alias causas uniuersales paseticulares, praesertim Deum S causas secundas:quandoquidem volui vas , ut seitur in bonum in commune,aliae vero potentiae in bona particularia ita sese habet ad alias potentias, ut uniuersalis ausa ad particulares. Quare,
ut causa uniuersalis, v. g. Deus dum concurna cum causis secundis ad agendum , ex ipso kcausa secunda sit una caula integra, a qtra actio oritur: isa propos
23쪽
proportione quadam se habebunt voluntas,
caeteraeque potentiae quas illa mouet. Ex dictis intelliges,actionem, qua voluntas formaliter mouet alias potentias, esse transeuntem, cim incipia voluntate non maneat:siquidem non distinguitur re ab actione aliarum potentiarum. Praeterea , eiusmodi coneursum voluntatis interdum esse quid spiritale, eum nimirum voluntas concurrit cum potentia immateriali,ut eum intellectivaliquando materiale si videlicet concurrat cum potentia inhaerente organo corporeo, ut cum imaginatione.
rius asseruatas agitatis spiritibus hue illue
transferunt, Dad rerum quae iis repraesentantur apprehensionem acuunt accommodantque i vel ex assectione organi,s quidem melancholici, qui sicco trigido lunt temperamento , in eiustem rei apprehensione diutius insistunt vel ex assectu appetitus sensitivi elim notum sit, iis magis affigi internum sensum,ad quae appetitus maiori impetu
ARTICVLVS ILLus pacis voluntas moueat sensim
Iiticum seu Milo, quod etiar regium appellatur. Imperium de potιcum est, quo dominus imperatseruis: qui facultatem resistendi non habent, cum nullo modo sui iuris sint. Imporium politicum est,quo neus ripublica imperat eiulbine qui tametsi eius praeeeptis obe Ddiant,tamen eum liberi sint,aliquid suum habent,quo eius imperio resistere valeant. 4 rimus ergo, mori voluntas moueat semsus4ntemes imperio civili in destolie, D.Thomas loco proxime cit.videtur doeere, cogitati mi quae etiam ratio particularis diei tui regi mouerique a rationes voluntate imperio despolieo;non ita vero reliquos sensus inisternos. Nam cur appetitus rationi & voluntati non prompte obediar, causam esse ait Equia appetitus non semper a cogitativa, sed ab aliis sensibus interdum mouetur. Quae ratio nullius esset mometi,si interni sensus pari obedientia voluntati paterent; ut erit consideranti perspicuum. Nobis tame asserendum videtur nullucra esse internum sensum, qui voluntati semper ad nutu obediat. Nam sensus communis , perseuerante externi sensus apprehensione, necessario rem apprehendit,
Qvniuersim omnes sensus interni quippe
omnium, quoad hoc eadem videtur esse ratio tonnunquam adeo tenaciter res apprehendunt, ut voluntas eorum cogitationem aut nullo modo, aut dissicile compescat uti docet quotidiana experientia. Prouenit autem ea cogitationum tenaei tas ex multis causis, sed ex his potissimum: nimirum vel ex reali praesemia obiecti, sese per externos sensus ingerentis. vel ex interna
instigatione daemonum, qui imagines tot
ARTICVLVS III. Lua ratione Ohistas appetitumstn-
Wo D ad appetitum sensitiuum attinet, adicendum : mouet illum voluntate
imperio politi eo non autem despotico: ut communi assensu tradunt Aristoteles in calce libri I .Eth. ωI. Polit ea. 3. D. Damascenus lib. 2.fide. rth.cap. I 1.D. Cregorius Nysienus lib. .c.8.D.Thomas I. 2.q. Is.ari 6.&alij. Ac primum,quod appetitus a voluntate moueatur,patet experientia: eum saepe illius motus arbutio nostro excitemus,& cohibeamus.
Confirmaturque id verbis illis eap. 4. Genes. Sub te erit appetitus eius,otu dominaberis illius. Verum quod talis subiectio non sit despotica, non minus compertum est:cum passim seratur appetitus in bonum sensibile; contra iudicium rationis,4 inclinationem voluntatis. Idq testat ut D. Paulus illis verbis ad Ro 7. Vide atiam lorem a membris mais, reput-tem leti mantis mea. Oritur autem haee repugnantia ex eo, quia appetitus sensitiuus sequitur apprehensionem sensus interni: quae interdum adeo es-ficax est, ut a ratione, voluntate cohiberi non possit. Tum etiam, quia motio appetitus
sensitivi pendet ex dispolitione organi Cundei qui ealido sunt temperamento, facile irascuntur: quae dispositio siue affectio imperio
non subiacet Legem Thomam in quaest .de malo, quaest.2art.6. ad 3.&a pari. quaest. 8 I.
Ordinatius autem modus, quo voluntas appetitum mouet, est per apprehensionein sensus interni id est, mouendo imaginat ticem facultatem , v. g.ut de hac aut ii si te cogitet, quam deinde appetitus amplectatur
aut fugiat. laeti tamen solet, utrum voluntas non hoe duntaxat modo, sed per se immediate interdum appetitum moueat D. Thomas in disput de verit.quaest. L .art.4.&quaest. 26. art. 3. amrmativam partem asserit: quod in potentiis inuicem ordinatisin coninnexis vehemens motus superioris in insertorem redundct. Vnde Aristoteles .de Anima, cap. LI.te1ς IT .air appetitum superiorem
24쪽
impellere inferiorum,Heuti in coelesti mun- quam in bellula. Quare si in his ut planum do phaeta superio inseriorem rapit. Verum est per se mouet, cur non etiam in illo mo
eum appetitus non seratur in ignotum, dicendum videtur, tune solum voluntatem immediate ier quandam redundantiam, uere appetitum, eum iam in sensu interno existit notitia eiusdem obiecti ita nimirum, ut absque noua intensione aut efficacitate notitis appetitus magis aee datur,ob affectum
ARTICvLVS IIII. Luo pacto voluntas membra ex
IAM vero externa membra,quibus latio arbitraria exercetur, mouet voluntas ut experimento compertum est imperio seruiliae citra ullam repugnantiam : nisi aliquo impediantur morbo, uti aceidit paralysi laborantibus. Cur autem dispar obtemperandi conditio membris corporis Lappetitu conueniat, ex iis quae superius explicata sunt eonstat:videlicet, quia appetitus sequitur apprehensi
hem,&e.Quibus adde appetitum suam qua- Iemeumque vindieare libertatem,qua rationi voluntati obluctetur: quod tamen membris non competit. Quaeri solet, utrino voluntati inmmoue emembra ,sint. uotuvpetitus si eiu 3 Pro parte negatiua facit, quia interdum membrorum motio est eontra propriam appetitus inclinationem. Quale si in huiusmodi euentis appetitus plerumque non obedit voluntati,nullo modo tune posset voluntas mouere membra,perseuerante repugnantia appetitus: ius oppositum docet experientia in Samctis martyribus , qui membra aeerbissimis erueiatibus offerebant.Pio parte affirmativa, quam magis verisimileni iudieamus, est ratio illa, quod voluntas in viribus animatis uel ut agens sup mum; appetitus ut agens mediam ultimum autem est virtus motiua membris insidens.Petit vero harmoniari misdo mouentium , ut supremum non nisi interuentu medi moueat extremum. Ad arguis menta pro contraria opinione dicimus, adipetitum duo obire muniaci quorum alterum est, bonum sensu oblatum prosequi, malum deelinare: alterum,impellere membra crarpo ris ad motum. Quoad prius officium, posse illum resistere voluntatici quoad postprius, non posse. In quaestione etiam ver tun, num appetitus ρUin , inb-- ρεμ per se meumre metri bra, siqua motione vati,atis Quod possit,ex eo videtur ostendi . quia appetitus sensitiuus est deletiorisvebitis Contrariam sententiam tuetur D.
anteὲ disputabamus xii omnibus mouerit abus ordinatis, secundum mouens, cuius inodi est appetitus, non mouet nisi vutute primi mouentis.Nec vero in homine de appetitus sensiti ut dignitate quicquam detrahit,quod nonis per se ac vi tantum tua membris motionem arserat. Etenim, ut Caicianus loco cit inquit, Iicet in nobis natura sensitiva nob: Iitatem capreis , quam in brutis rabet, non obtineat; id tamen e compensatur per eoniunctionem de eommercium cum ratione&appetitu intellectives si iidem inferius vieini iatate sublimioris perne ituri excellentiusque est, moueri a nobilior qui mouere inferiora,&-Regi in auia subesse quam in tugu- xi. praeeste.
Verum proposta solutioni ea nobismo I. imatatioderatio videtur adhibenda, ut dicamusui seros imo sit de motione, qua appetitus ex vi ra 'D . tionis mouet, non solere appetitum mouete membra, nisi mouente voluntate; si autem de aliis motiombus loquamur, interdum oppositum aecidere: nec opus ella vi uniuersim
in omnibus motionibus appetitus subordinatio illa seruetur: nee ut respectu omnium dieatur appetitus mouens seeundarium Leito semper ita se habeat comparatione illarum quae deliberatae sunt , Ic homini quatenusromo est eonueniunt. Quia limitatione potest etiam intelligi D. Thomae sententia, ut nonnulli ex illius sectatoribus animaduertunt: praesertim eum sit admodum verisimile, motus subitos , quibus interdum membraetemus,non semper prouenire a volunrate SM, , -- etiam in deliberata, sed nonnunquam a solo s- -m- appetitu ut eum quis natura biliosus ex su Dinum. bita appetit ione vindictae manum mouet ad inserendam iniuriam. Sed ea quae ad appetitum pertinenr,proxima quaestanagis illusti
RUAESTIO Q. Vtrum appetitus sensitiuus m s urat voluntatem
Et controuersia aliquot pronunciatis explicanda et t. Primum siti morari non potes, appetuum
25쪽
indo aliam tum in membris meis epugnantem uri montis mea. Iacob. I Vnu ut aue tentaturia rancupiscentiasua abstrae rus o blissus Confirmatur quoque experientia. nemo est enim, qui non experiatur motum appetitus, siue irae, nue doloris, aut laetitiae, inclinate ad se
a.tυηκος Secundum pronunciatum petitus uenmouet voluntatem, imperando sit. Huius pronunciati veritas plana est eum in confessio apud omnes sit,incultatem inferiorem, eorporis organo affixam, non habete imperium aut dominium in potentiam superiorem immaterialem. Itaque non potest voluntas
directo motu impelli ab appetitu: ut docet
D. Thomas I. x quaest. 77 attic. I. sed i directe. Tettium pronunciatum L petitus mouet voluntatem ex parte obiecti , hoe es, inremotunatista retictiva, qua obi/ctum a lictendtim aut Gelmandum proponit Qumd duobus modis aeeidit: vno,quia passio appetitus in causa
est, ut intellectus oe aut illo modo aliter, atque alitet de re iudicet unde illud Atist telis 3. Eth.ea e .quali quis Mes, ratis etfinia osse videtur.Vt illud I . et Νω eadem, iam tur amantibus isod o habentibus mare deligatus sub Alemandro Macedonum rege r uocauit sententiam ab Alexandro irato ad Alexandrum non iratum.) Quo fit,ut volun-ras, sequens iudicium intellectus, idem velit aut repudiet quod appetitus Altero, quia appetitus mouet voluntatem per notitiami
tem sensus,quam ipse sequitur; quatenus sensuum phantasmata determinant intellectum ad huius &illius rei conceptionem.
ARTICVLVS II. Dubia quadam enodantur.
EX is τv N autem circa ea,quae deis tione appetitus asseruimus aliquot du a. bia Primum est: an appetitM aliquaua ab aus
qua LRespondemus idem, quod supra deis
luntate respectu appetitus: videlice eum τΟ-luntas non tendat in ignotum, eatenus ap- letitum mouere voluntatem quatenus vo-untas in bonum repraesentatum sibi peri tellectum maiori impetu fertur, propter iu-elinationem appetitus secundum est: Num 3. 4. atiquando votantas ita ab appetιtu trahatur, vein eius v.fiat ne u ei νε- εν Responde tur: si appetitus adeo vehemens sit: ut omnino rationis, sum absorbear, tune neeessario mouere voluntatem: alioqui non. Etenim tamdiu motus voluntatis liber est , quamdiu i dieium integrum ae liberum manet. Tu bat autem absorbetque iudicium affectio appetitus, cum sensitiva ognitio, quae tali affectione aerior mimportunior fit, adeo vehementer intellectum mouet ad cogitandum de obiecto passionis. v. g.de re dolorem aut delectationem inserente, ut interim ei
deliberandi facultatem adimatri in quam sententiam lege quae scripsit Aristoteles .ith.cap. 3. i. Augustin. i . de Ciuiti capiti Is i.
26쪽
FGimus de principiis humanorum actuuium unc de ipsis
humanis actibus distic remus: non quidem absoluto, nec
enim ea consideratio Moralis Philosbphi est: sed quoad
corum bonitatem, malitiam, quatenus humanam attingunt felicitatem, ad eam nos promouendo, aut ab eius adeption impediendo.
Vtrum bonitas&malitia humana. rum actionum petenda sit ab obiecto, an-nonyARTICVLVS I. Explicati controuersita.
Griis. 'D Z ad m, proposita quaestione
sitimitti ab obiecto. Prob., turri Nam humanae actiones reseruntur ad .ctiam obiectum, ut ad mesuram sui est e.& tanquam
avid h. ad causam sermalem extrinseeam aquair inde speeiem, distinctionem eapiunt. Vt autem huiuste rei veritas magis elu ceat,aduertendum erit,nomine obiecti intelligendam esse hoe loeo materia, ei rea quam versatur actio: euiusmodi est pecunia, in qua fertur appetitio.Quia tamen hoe loeodes nitate de malitia morali agitur, spectanda est praedieta materia, non secundum suu esse naturale absolutes sed ut eo nuenit eum recta rationei lege Diuina, aut ab ea deflectit. Libistis Deinde aduertendum, quemadmodum liberias humanarum aestionum sormaliter est in voluntate ita bonitatem dc malitiam moralem , ad acti ne hui ranas pertinuntem, formaliter reperiri in actione interna ipsius voluntatis licet obiective iit in materia circa
I. - Tertio sciendiam est a Gionem humanam. Ita ex rerna dupliciter sum p ,sse unci modos
ctionia Diuinae legi, vel ab ea dissentaneum;
etsi talis actio a nullo exerceatur: quo pacto diei tui bona vel mala obiective solum, ex praedicta eonformitate vel dii formitate non aute formaliter, per bonitatem vel malitiam a voluntate deri uuam. Alio modo sumi quatenus versatur in executione, si eil ut est, est cstus voluntatis: ita dieitur bona vel mali Gmaliter non quidem intrinsee denominatione a bonitate vel malitia sibi inhaere te sed appellatione extrinsee a bonitate vel malitia existente in voluntate.Ve enim actus a v lutate imperatus,prout in executione est,non a se habet ut humanus fit sed a uolutate deliberata a qua imperaturi ita nec bonitatem uel malitiam formaliter habet, nis a voluntate. Itaque ab eade singulari bonitate vel malitia, aqua volitio interna nuneupatur, bona vel mala formalitet, intrinsece vocatur etiam externa actio,quei est obiectu volitionis,bonae vel mala formaliter, per externa appellati ne Quo fit, ut altera alteri bonitate & mali. tiam vicissim tribuat Na externa actio, sumpta ut est in apprehensione, in se quide bona est vel mala obiective: 3c hae eon ideratione est eausa bonitatis vel malitiae Hrmalis, exi steris in interna volitione: rursul l, volitio interna,prout denominatione intrinseca est tona vel mala sormalit., in causa est, eur actio externa,posita in oecutione, thona vel mala formaliter denominatione extrinseca. Postremo nee illud praeteriri deberibonum Bonum er& malu morale esse disseretias essentiales humanam actionu .Quod hune in modii breui rae , ter ostendi potest Actiones humanae sumunt bonitate & miluia ab obicetis,ad quae respectu traseetideli sibi intrinseeo Scellentiali reseretur:ergo per bonitate de malitia,quam ab iis aeeipi ut, intrinsece eonstituihur. te bonii ε malu sunt disterretiae essentiales habituum:
27쪽
actionuin ex habitibus prodeuntium , t do A non sit actu bona aut mala: quia aut habet fi sis tot
eet Arii toteles x. Eth.c. I .eum similes habitus nem colentaneum rectae rationi,atque ita estii miles actus producant: igitur bonum malum sunt disterentiae essentiales humanarum
actionum. Maior probatur quia habitus bonus&malus, ut liberalitatisvi prodigalita- is,distinguuntur specie intefieri misi eontrarietate mutua sibi repugnant,ut constat ex doctrina Aristotelis eap.d. poc&4. Eth.c. 8. I de Coelo, e. 4. Distinguuiuar autem pugnant inter se bonitate, malitia unde bonitas ponitur in definitione virtutis, qua virtus dieitur bona qualitas mentis eodemq;
modo malum in definitione viiij,qua vitium dicitur qualitas seesidum quam animus malus eii,&e.Non est situ negandum, bonuvi malum esse differetias essentiales habituum, proindeque de humanarum actionum.
ARTICVLVS II. Dilutis obiectorum. Odiiciat tame aliquis:Multae sunt actiones humanae, ex specie sua ad bonum Servatum indifferentes;vt ambulare,canete: igi-rur bonum de malum non sunt differentiae humanarum octionum Deinde, quia malitia non possit esse differentia intrinseee eo
stituens actum humanuin,ita probaturi.Actus
humanus est positiuum quid, ut satis constat: malitia veris moralis non potest esse aliquid positiuum igitur non potest ese differentia
constituens humanum actum Minor trifariam ostenditur.Primum,quia malitia mora
lis est malum quoddam: malum autem nihil aliud est quam priuatio boni. Ite tri: quia si
malitia esset quid positiuum,obtineret rationem boni peum Omne ens positiuum sit bonum: atque ita non iam esset malitia. Tettid: quia elim Deus sit eausa omnis rei creatae, si malitia taret aliquid positiuum reale, iam Deus illius causa eslet, proludeque auctor peccati:quod dictu nefas est. Ad primum horum dicendum obiectum, in quod humana actio in toto suo ambitu aecepta sertur, triplicem ordinem posse habere
ad rectam rationem Dunum conuenientiae, quatenus videlicet rectae rationi consent neum est alterum gi nolimitatis, prout ab ea diserepat: tertium indifferentiae, ut ex se nec est ei consorme,nee ab ea alienum. Mi tet, praeter bonumi malum, quas diximusese differetias humanarum actionum, aliam dati tertiam differentiam, positivam quoque realem, qua actio suapte natura eonstituitur in specie indifferentis: atque adeis actionem humanam non diuidi perfecta diuisione in bonam & malam, ut probat argumentum, nisi sumatur,prout exercetur in singularibus.
Si enim nulla est actio humana, quae reuera
bonaraut dissentaneum,& est mala: aut earet fine eo uenienti,& est etiam mala,quia otiosa ais. Quilibet enim omnibus actionibus quas edit a M.
hae vetὁ necessario sunt in singulatia debet
bona finem apponere quia tenetur intendere finem aecommodate ad sua naturamquem si non adhibet,peeeat ob desectu huius ei reumstantiae Legem Thomam in I. LM. Is .art. s.
in x dist. o. q. I. ubi alij etiam Doctores dubitationem hane contrariis sententiis pet- tractant Quidam namque affirmant,alij,quibus nos assentimur, negant, posse dari actum humanum in singulari, indifferentem ad bonitatem .malitiam moralem. Quod enucleare non est huius instituti. Ad secundum,concessa maiori neganda est Dil. a. e. minor. ad primam eius probatione die-dum: licet malum .si absolutenmuamur, non
significet nisi priuationem boni debiti, hoc est priuationem rectitudini quae actui inesse
deberet : tamen malum, quod actum moralem habitumve, aquam differentia positiva intrinsee eonstituit non significare priuationem,nee bono morali priuatiue , sed eou-trarie repugnare. Ad secundam dies: malum,
de quo proxime egimus, esse bonumquid:
diei tamen malum tum quia semper habet coniunctam priuationem rectitudinis, quae ineta debetet:tum quia est diseoueniens ho mini, cuius bonum ut D. Dionysius . cap. de diuin nom. ait)est, secundum rationem iis habere. Ad tertiam esse quidem Deum causam praedictae entitatis, non ramen peecati: quia entitas illa non dicitur peccatum, nisi quatenus ad illam resultat priuatio moralis rectitudinis,eamq; annexam habet. Quo pacto non profieiseitur Deo:quippe cumlee-eatum sit defectus quidam moralis,qui attribui non debet nisi causae morali, eique desi- eienti: quali respeetu peecati Deus non est,
Vtrum bonitas δc malitia human rum actionum pendeat etiam a circumstantiis3 ARTICVLVS I.
rum actionum dioentur, qudd ei se
eum stent actiones humanas, quasi cxtrinsecus se habetes ad earum substantiam
siue sentiam ot explicati Thomas in dispu
28쪽
disputatis quaestio. x.de Malo artici . Numerant ut hae circumllantiae a D. Basilio serm. 2.de Baptic eap. 8.a Boetio lib. . de diis Top.
a Tullio I .de Inuent.a D.Thoma in I. 2.qu.7. de aliis post Aristotelem . Eth. cap. I. COmprehenduntur autem onuies hoc carminer
uti, significat accidentia personae agentis:
ut virum qui interfecit ciuis esset, an pere tinus uid, non significat ipsam actus su stantiam non enim actus potest esse ei reumstantia sui ipsius ysed notat accidentia essectus per a tum producti ut si is , qui altu sti-gida abluit, nocumentum intulit.Vbi significat accidentia loci ut tru palam an occulte,
in loco sacro an profano scelus patrauerit Luibus Dei ad est, quibus instrumentis, aut mediis Dut, perculi erit ne gladi O,an suste Cur, id est, ob quem finem: ut, an gratia rei priuatς, vel ad patriam liberandam periculum adieriti upimia significat actionis modum: ut, dolo an bona fide Reetit Suande,significat accidentia temporis ut, utrum die festo an profesto rem Diuinam omiserit Nonnulli, in quibus est D.Bonaventura in .dist is dis. 9.ad liti lagistri,in Paludanus ead .dist. u. 3. plures faciunt circumstantias. Vetum illae omnes ad has septem reducuntur: excepto numero actuum, quem illi vocant ei reumstantiam 2uoties. Sed hae inter circumstantias recenseri non potest et quia circumstantiae circa eundem actum sunt nu
merus autem non circumstat unam ean em
que operationem; sed diuersas ae distinctas
inducit Vt autem ea, quae ad praedictas circumia stantias pertinent,melius intelligantur, quaedam animaduertenia erunt. Primum est: - quasdam etabiliter augera
cipit mille aureo si alter quadrantem, quanturas pecuniae in priori surto reddit illudis tabiliter graue in posteriori minime. Secuniadum est . ιrcumsaintiarum quas m nuehere issemitatem et bonitatem eiusdem Heloi, quasdam speei disserentim.Nun cireumstantia instrumenti, quo quis hominem interimit. nempe gladij aut sust is,non reddit homicidio malitiam diuersam specie .at cum quis inte ficit hominem,ut eum spoliet, circumstantia spoliationis turtive addit homicidio de Gmitatem nouel speciei;quandoquidem furtum S rim specie differt ab homicidio.Tertium est: ea eineu lamiam addere actu militiam vel benitatem spocis disseremtem', qua importa spem iam redinem conformitatis vel dissormitatu ad n
ctam rauionem Flammiri vinia superioribus exemplis videre est.
EX dictis Deile quiuis intelliget, quid ad
quaestionem initiis excitatam respondeis a ri oporteati videlicet, bonitatem Se malitiam humanarum actionum pendere etiam Deircumstantiis quandoquidem hae taIem bonitatem Ac malitiam augere Ac minuere, atque interdum ad diuellam speciem trahere
Sed erit, qui ita obii elat: Id quod eonsertactui rationem speeifieam,non potest eis a ei dens illius: atqui circumstantiae sunt accidentia actuum moralium , ut supra diximus: igitur nulla cireumstantia potest tribuete actui diuersam rationem specificam,proinde que ne ipsum ad speetem diuersam trahere. Item: si aliqua ei reum stantia mutaret speciem ories. actus, sequeretur,posse eandem actionem internam nune esse bonam, dum videlicet tendit in bonum obietatum nulla circumstantia vitiatum mune malam, si quis eundem metactum eontinuando adhibeat illi in progressu ei reumstantiam,inanis gloriae. .g. Priori tamen obiectioni Oeeuriendum Ditis. erineircumstantiam,quae mutat speciem, ne in inque esse ei reumstantiam , neque aecidens. comparatione actionis eui speciem tribuit; sed respectu alterius, tui adiungitur: .g.ctim quis occidit ut furtum ommittat, reminit nam n5 esse ei reumstantiam eoparatione voluntatis surandis nam respectu huius est obiectum, per se illi dans speciem:sed tam voluntatem surandi, quam rem alienam, quae est eius obiectum esse circumstantiam, heomin paretur cum homicidio, cui ex aeeidente adiungitur. Posteriori obie tioni non omnes Dil. Meodem modo respondenti indam concedunt, unum numero actum internum eundem
an genere naturae posse ut exemplo i Ilo ostendi Videbatur alio, alio tempore subire foris malitates diuersas specie in genere morim, ita
ut nune bonus&meritorius,postea veryma
Ius mdemeritorius sit mi negant posse id
fieri: asserentes, ubi primum actu superuenit aliqua ireumstantia mutans speciem, non manere eundem numero actum internum, etiam in genere naturaei sed eliei iam alium,& specie, re distin tum. Quam dubitationem fusius
29쪽
Doctrina ratio postulat ut an re Vircinum tractationem, de Passionibus disseramus. Nam cum virtutum moralium nonnulla appetitui sensitivo haereant, in eius. que affectionibus moderandisis cohibendis versentur, absque harum notione virtutum naturam vis commode explicari non poterit.
An appetitus ensitiuus recte diui datur in coneu piscibilem Mirascibilem'
V iis passiones ut progressu patebit, uiri asse
disputationum condiicentia , pcrtractabim, . Ac prinitim, tu ri: diuisio illa nciti sit tribanda. hitae 'tuarentis vldetur concludi Appe. litus dii litigi Hin ii per Istic t ones sed affectione , qtiae attribit loli tit ippetitui irata cibili , coirilem uni concupiuibilia non ergo id
appetitus inter se diste .unt Minor probatur: quila, ut docet Tullius .lib.Tusc.qi hum essis tu referatis:&.ut ais riti Damasceri usui. a.Fid.ca. 6.& D. Cieg. T. lib. Phil. ca I . ira eo stat extri iana Cum igitur tristitiai odiu pertineat ad appetitum e cupiscibilem,
si itur, ii 3, litam irascibili a fici unt,in co- cupii cibili ei sit Rursus, amor laahet ex parte ciri potis commotionem similcm et , qu rara
ita, quandoquidem tam iis qui amaut, quaan qui irascuntur,sanguis Meuor efferueseit:sed huiusmodi alterationes ex parte eorporis sunt quas materiae passionum.quae illarum disert-men suo modo arguunt: non ergo crus amandi ab actu itastendi videtur distingui. Secundo: in reb naturalibus uno eodem que pondere seruntur eorpora in natiuam sedem e resistunt iis quae ipsorum motum impediunt: similitetque ignis v.e.eodem calore agit in aquam, ε repugnat frigori pari e go ratione unus idemque appetitus sat erit ad noxia fugienda, ε conuenientia sectanda, temque ad resitedam eontrariis. Quare αTertio appetitus sensitiuus supponit apprehensionem: sed eadem vi apprehenditur noxium conueniens ergo dc eadem facultas appetens seretur in utrumque.C sim igitur ob nullam aliam rationem videantur distingui appetitus eoncupiscibilis e itastibilis, nisi quod alter habeat pro obiecto eonu
niens,alter noxium non est quod illos recipia inter sedistinguamus. Q ait o In parte rationali hominis datur unus tantiim appetitus,nempe voluntas ergo&in parte sensitiva unus duntaxat appetitus
ARTIC VLVS II. Explicatis controuersia.
stinctaD. Hae est contra Gabrielem in . distinct quas . I. artie. 3.dub. I. ubi putat, duplicem hunc appetuum differreiota
30쪽
sola ratione, per ordinem ad diuersos actus: A Thomas tum loco eitato, tum ex proseta inest tamen l'hilosopho ium communis, Aristotelis . magia Moral. cap. 3. Platoliis lib. de Repub ubi utrumque appetitum aratione desinter se disti liguri aiens Consulatui in urbe respondere in homine rationem,
Quaestuario eupiditatem, Auxiliario irascenis di appetitum Est enim D. Damascen lib. 2. Prd Ort meap. Ir. D. Gregorij Nyssen lib. . Philosoph. cap. 8.D.Thomae .part quaest.8 I.
I.2. quaest.2 art. I. explicat, irae a cupiditatis Irari
affectinus initium capitat in eoia Smque ter ominanturin desinunt:ut ciun ira ex illata tri stitia oritur,de qui vindictam sumi Percepta laetitia ad tranquillitatem redit. D spectat illud Aristotelis . Eth .eap. e .vitio modum finemque irae adhibet, cum pro dolore voluptatem esse it. Quaeri solet, utra exhιs potentiis alteri Hai dico Henrici Gai duiensis quodl. 8.quaest a nitate praserendasit menticus Gandauensi
P . D. Bonaventurae ina dili. 33. articu l. r. quaest. 3. M. Alberti . de Anima, tractat. 4.capri.& ii sum de homine, tractat. le irasei- 'na D. bilibus qu. h. Probatur autem a D.Thonia lo- eo citat, quia sicuti aliis rebus naturalibus eorruptioni obnoxias, non tollim conuenieinclinatio ac vis , ad coniectanda sibi conueli Clitia 1 titilla lid. aduerta, ed etiam ad te
solum propensionem ae virtutem obtritat, Ploeum infimum deserat, Mi superum eu d.ri uestia taciti e .ib Hem, ut iis quae sibiicitii-, em motiunturii l .ir ita oportet in lanii Ilu. parte data dii I llcem vim appetentem: viram, perquam an in alimpliciter inclinetur ad prosequenda ea , quae conueniunt se
vel quoquo modo nocumentum interunt; unde eius obiectum dicit ut arduit m ac disii is siti ei te at aueratae vis iraici bills nuncupatur: quae eo si ita primit qucid illa tardat in bonum sensibile absolute, hae in bonum etiam sensibile, sed tamenin ira tenus dissicile arduum: non quod plai di meultatem expetat,sed utilitatem potius quae inconcupit cibilem redundat, prout pilus uastibilis Uperarae ministerio ei remouentur impedi-m nta dinacultates quae obstant,ne bonum l. quod optat adipiscatur.
Quod vero praedicta potentiat siue inclinationes re ipsa diuersae sint, ex eo ostenditur primim quia non resident in eadem omnino parte torporis, ut in progressu ostendentiis. Deinde , quia intςrdum animal colura appetitione concupiscibilis ingerit sese rebus tristibus, ut per assectum irascibilis aduersantia impugnet austriarium quod per eandem potentiam fieri non pos Flet. Vnde irasei bilis passiones intestino aedomestico bello nonnu uam repugnare videntur motibus conelapii cibi is: quia concupiscutia inissam mala pler uaque iram frangit, mira accensa erancupiscentiam mimiit.
ini mam patet, irascendi vim es quasi
propugnatricem concupiscentiae, dum arma corripit, certatque aduersul ea, quae res concupiicibili gratas ac iucundas impediunt, donoxias inuehere cocantia. Iduoque ut D. quodl. . quaest. D praefert soncupiscibilem Pro qua opinione facit, quod itast ibilis est quasi ministet oncupit ei bilis ot ex
dictis patet, innuitque Aristoteles lib. 8 de his uni m. cap. I. docens , animalia irasci depugnare propter eoncupiscibilia. D. Thomas de velit quaest. 1 e . alti L. Oppolitana lententiam videtur amplccti, cum dicat irascibilem esse saeuirncm opem otem , sicliti aestimatio inter poteturas iensi cluas appre- hensi uas dignio habetur. Quod ex eo sua. det, quin ut putii est O cilli bere coneu pisccntraim, quam iram , cum hae multo minus , quam illa , rationem de iudicium
Hxe dubitatio ita explicanda est . ut dica Solar με
mus,ex parte Oblecvi atque adeo sit ipliciter, appcta, tam concupit bilem Dirali ore ἔν elleiiciscit, ii 'irando is uideri ille icitur directi, Wimmediate in bomun pertinens ad conser tinuationem animalis I Uc vel cim mediat te nisdit it remnia os prohibetis item sinuod iii idem recidit quia potet. I, JU. PIUXlmeis di iratur ad linem excellet ilo ei qu.m quae Occupatui circam dilia: at concirpit stilis pio-xime ordinatur ad finem , quia tendit tri bonum lenii bile ecundum seri irascibi si id, quod utile est conducens ad illud obtinenilunὲ Concedi tam n potest, iuxta aliam coninsidetati nen ii alcibi liis concupiscibili prae stare, qtra tenus immoderata ai Netio irae,inir siet niciosa est , qu im concupiscenti, ut D.Thomae ratio uadebat.
ARTICULSolutis argumemorumprimi artisuli.
T mea, quae ostendere vides, anis L . tur, non dari duplicem appetitum senis sitivit,ita diluenturAd primam concesia pro Dι, .r.
positione neganda est assumptio, & ad eius probationem licendum: odiutisdie iram inueteratam, non quod temporis diuturnitate ita fiat odium; sed iose si quem equiale, cant:quia nimirum diuturna ira odium E-cit Similitet iram eonstare ex tristitia, non ut ex parte coponente;sed nasei ex illa tanquam ex cauta enectrice quia ex concupiscibilis appeti