장음표시 사용
71쪽
non intelligerent Dei se gratia & non suis meritis esse saluatos, & ob hoc duo
inter se populi conflictarent. Idcirco illos indigere asserit corrigi, vitia Gentilitatis priora commemorans. Corinthiis autem iam dicit scientiae gratiam
esse concestam , & non tam Omnes increpat, quam cur peccantes nou in-r. Cor I i. crepaverint , reprehendit, sicut ait: Auditur inter vos fornicatio. Et iterum: Ibdiem l . Congregatis vobis cum meo spiritu tradere huiusmodi Sathanat. In secunda vero laudantur :& Vt magis ac magis proficiant, commonentur. Galatae vero iam nullius criminis arguuntur, nisi huius tantum quod calidissimis pseu ostolis crediderunt. Ephesij sane nulla reprehensione, sed multa laude digni, quia fidem Apostolicam seruauerunt. Philippenses etiam multos, ''b magis collaudantur , qui nec audire quidem falsos Apostolos volun runt. m. s. i. e. Thessalonicenses nihilominus in duabus epistolis omni laude prosequitur, eo quod non solum fidem inconcussam seruauerint veritatis, sed etiam an persecutione ciuium fuerint constantes inuenti. Colossenses autem tales erant, ut cum ab Apostolo visi corporaliter non fuis ent, hac laude digni haberen-C R tur Et si corpore, inquit, absens sum, sed spiritu vobiscum sum, gaudens& videns ordinem vestrum. De Hebratis vero quid dicendum est Z quorum Thessalonicenses qui plurimum laudati sunt , imitatores facti esse dicuntur. Sicut ipse ait: Et vos fratres imitatores facti estis ecclesiarum Dei qua untini TKά i. e. Iudaea. Eadem enim pasis estis & vos a contribulibus vestris , quae & illi a Hebio .g, Iudaeis. Apud ipsos quoque Hebraeos eadem commemorat dicens : Nam& vinctis compassi estis, & rapinam bonorum vestrorum cum gaudio sus cepistis, cognoscentes vos habere meliorem & manentem substantiam.
72쪽
O M A NI seunt qui ex Iudaeis oe Gentibus crediderunt. Hi su- Vana quo-perba contentione volebant se alterutrum superponere. Nam fides me Iudaei dicebant: Nossumus populus Dei, quos ab initio dilekit 'Sψ' fuit. Nos circuncis ex genere Abraham Ganrita descendi- lisit. 11. . mis exstirpe, m notus retro apud Iudaeam tantum Deus. NOS Exod i e. de AEgypto signis Dei virtutibus liberati, mare sicco pem transiluimus pede, clim inimicos nostros grauissimi risus inuol- Ibidis. a. uerent. Nobis pluit manna dominus in deferto, quasi filiis sui, coeleste pabulum ministrauit. Nos die noritaque in columna nubis igni que praecessit, viιὸ ij d
etit nobis in inuio iter ostenderet. Atque ut caetera eius circa nos immensi beneficia ta- ΕΨod. 16 a.
reamus, nos soli digni fuimus Dei legem accipere, vocem Dei loquentis audire, eii sique '' i' cognosere zoluntatem. In qua lege nobis promissus est Christus, a s quos etiam ipsese Μ' 'f ῆ etenisse testatus est, dicens: Non veni nisi ad oves quaeperierunt domus serael: GH vos canes potius quam homines appellauerit. AEquumne ergo est, Ut idola hodie deserentes , quibus ab initio deseruistis, nobis comparemini: m non potius proselytorum locum eae legis auctoritate oe consuetudive deputemini λ Et hoc ipsum non merebamini: nisi
quia larga semper Dei clementia valuit vos ad nostram Imitationem admittere. Gentes etiam econtrariὸ resibondebant: O κanto malo nu ema tos Dei beneficia nam δε ly s ι
ruueritis, tanto maroris Cos criminis reos ese monstrabitis. Semper enim his omni
bus extitistis ingrati. Nam i spedibus, quibus aridum mare transisIs, ludebatis ante idola quaesecistis : oe in ipso ore quo paulo ante ob neccem aduerseriorum domino cania taueratis:simulacra et obis feri poposcitis: illis oculis, quibus venerando Delim in nube s bis imel igne consticere solebatis , simulacra intuebamini. Manna quoque mobis fastidio ibi i h fuit, or semper in deserto contra dominum murmurastis, ad AElyptum , unde vos
manu malida eiecerat, redire cupientes. Qui plura Ita patres et stri crebra prouoca- Num i ς tione dominum irritaverunt , it omnes in eremo morerentur, nec plus ex senioribus eo
rum quam duo homines terram repromissonis intrarent. Sed quid antiqua replicamus, eum etiamsi illa minime fecissetis, de hoc solo nemo vos dignos etenia iudicaret, quod dominum Christumptophetarunt semper vobcs vocibus repromissum, non selum suseipere noluistis, sied etiam mortepesimaperemistis Z Quem nos ut cognouimus, statim credidimus , csim nobis de eo antea non fuerit praedicatum. Vnde probatur, quod idolis semuiuimusmon obstinationi mentis,sed gno antiae deputandum. Qis enim coenitum ilhcῖ sequimur, olim utique sequeremursi antea cognouissemus. Sic autem vos degeneris nobilitate i a latis, quasi non morum imiatio magis quam carnalis natiuitas lios vos
faciat esse sen lorum. Denique Esau mael taim destirpesint Abrahae, minime tamen in filiis reputantur. mis taliter altercantibus , Apo olus se medium interponens , ita partium dirimit Paulus eH- quaestiones, ut neutrum eorumsua iustiti alutem meruisse confirmet ambos vero popu- cioino
tos scienter oe grauiter deliquisse. Iudaeos quidem , quodperpraeuaricationem legis
Deum inhonorauerint: Gentes etero, quod cum cognitum de creatura creatorem, ut Deum debuerant venerari, gloriam eius in manus la mutauerint silmulacra. Vtro
que etiam similiter meniam com ecutos, aequales esse verissima ratione demonstrat, mpraestertim clim in eadem lege praedi tum sit m Iudaeos csr Gentes ad Christi fidem mo- candos esse ostendat. Quamobrem micissim eos humilians, ad pacem concordiam
73쪽
MEMINIT S. AN SELMUS Lib. I. Epist. 17. IN FINE, SCRIBENS EIDEM LAN FRANCO.EPistolas B. Pauli vestro mandato libenter parentes vobis mittimus: sed
quoniam, quod in eodem codice de vestro opere est, alibi non habemus, latis scire potestis quid vos aliquando factum Ire desideremus.
AD HEBRAEOS Cap. 8. CITAT B. LAN FRANCVM.AD haec verba si ergo esset super terram , nec esset Sacerdos, me.) Quasi
dicato Et quia omnis Sacerdos offert; ergo si esset aliquis super terra, id est, si esset aliquis terrenus sacerdos, qui post et mundare genus humanum necesset aliquis sacerdos secundum ordinem Melchisedech ; cum satis essent qui offerrent munus secundum legem, id est, qui offerrent legalia. Sed quia illi mortales erant, & peccatores, dc ideo mundare humanum genus non Valentes, venit Christus qui suffceret. Vel ita, Si ergo, me. Quasi dicat, & quia Christus costituitur ad offerendue ergo vel est terrenus, vel caelestis Sacerdos; sed terrenus non, quia si esset super terram id est: Si terrenus esset Pontifex vi Aaron, nec esset utique Sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech; nec necesse foret. C, im e set, e c. Sed Christus est Sacerdos in aeternum , non Aaron: Aaron enim quia mortuus est, non est Sacerdos: Christus vero qui vivit, sempiternus est sacerdos, non talis, quales sunt umbratile sacerdotium gerentes. Velita: Si ergo, oec. Ratio hic ostenditur cur Christus se obtulerit Quasi dicat, necesse est Christum aliquid offerre, ergo seipsum, & vere necesse est ut offerat: quia etsi esset super terram, quod pro peccato totiuS mundi digne posset offerri, non esset tamen Sacerdos offerre dignus. ITEM EODEM CAPITE PAULO POST AD haec , Cum essent qui o ferrent munera secundum legem. Restat ergo ut ipse se offerat, & sic introeat in interiora coeli. Qui ,σα essent qui os ferrent munera , dico, quid tales deseruiunt, id est, plene seruiunt, Exemplari id est figurae. Et, pro id est, Vmbrae caelestium mysteriorum. Caelestia dicit Ecclesiam, cuius pars in caelis regnans, pars secutura peregrinatur in terris. Exemplar autem, & umbras dicit figuras, quae exemplar sunt, & exemplum respectu diuersarum rerum.
74쪽
E, sermo de Conuersione S. Pauli cap.
B L AN FRANCIARCHIEPISCOPICANT VARI ENSIS
EPISTOLAS COMMENTARII EPISTOLA B. PAVLI APOSTOLI
GLOSSUTA INTERIECTA T. LAVERANCI E LANATAE
CAPUT PRIMUM.t EAVLV S seruus Iesu Christi; 1. Uocatus Apostolus, 3. Segre
gatus in Evangelium Dei commendat Euangelium quasi repentinum
quod pro miserat per Prophetas suos, in Scripturis sancti sprolatis
Filio suo, qui factus ei ad honorem suum ex semine David in eo quod secundum carnem : 4. 1. Qui praedestinatus est Filius Dei in virtute.
AN FRANCvs. Epistola haec ponitur prima, propter honorem ciuitatis, in qua primatum t tius Ecclesita voluit esse
lus Seruus Chri i Iesu. ὶ Erat Saul Rex pessimus, persecutor sancti servi Dei David,& ipse, si meministis, de tribu Beniamin. Inde iste Saulus ducto secum tramite sta-uiendi , sed in stultia non permansuru S. Postea si Saulus a Saule: Paulus unde 3 Saulus a rege saeuo. Cu superbus, cum saeuies,
cum caedes anhelans. Paulus autem un
de Paulus quia modicus , Paulus humilitatis nomen est . Paulus postquam ad ductus est ad magistrum , qui ait: Discite a me , quia mitis seum , se humidis corde. Cum Paulus Proconsul per eius militiam debet lata superbia , sub leni iugo Christi mis sus esset , Regis magni Prouincialis enfectus: ipse quoque ex priore Saulo Paulus vocari amauit , ob tam magnum in sene Victoriae. 52. LANpRANCus i Vocatas J Vel ab ho minibus, vel a Deo. 3 Segregatuae ) A caeteris Apostolis scutin actis Apostolorum dicit Spiritus sanctus: Segregate mihi Pisaltim se Garrabam in πω, ad quoa essem feos. Et Propheta Ieremias dicit: Ecce dies υretan dicit Domin T, consummabo super domam Israe re domum Iudiano tim restameniam. Ioel quoque: Amtirtute filae Sion, o Letamini in Domino Deo mestro: qaiis dedit υosis doctorem iustitie. 4. Traedes atti,) Caeteri homines praedes hi nati sunt ut Filij Dei essent per gratia. Hic autem Chris us ut Filius Dei esset, in virtute diuinitatis Dei qua assumptus est: quae virtus, Filius Dei est, id est Verbum
1'Leuestinatus est Christus; ut qui futurus c. 33, to T.
75쪽
8 B. Lan franci Archiepiscopi Cantuar.
erat secundum carnem Filius David, esset Spiritum sanctificationis; quia natus est deal. tamen. ' tunc Filius Dei in virtute , secundum Spiritu sancto & Virgine MAR1A.
rectione mortuorum moriemium Iesu Chr1sti Domini nostri : commendato datore osscij, commendat sectum per quem accepimus gratiam remissionem peccatorum , & apostolatum ad obediendum ut obediatur fidei , in omnibus Gentibus ex omni genere Gentium pro nomine eius , non merito, mel ad laudem nominis eius, in quibus estis & vos Vocati ut sitis Iesu Christi : omnibus qui sunt Romae, dilectis Dei, 8. Vocatis Sanctis. 9. Gratia remissio peccatorum Vobis, &Io. ii. Pax a Deo , reconciliatio apud Deum , Patre nostro, & Domino Iesu Christo. Primum quidem gratias ago Deo meo. u. Per Iesum Christum pro omnibus vobis, quia fides vestra annuntiatur in uniuerso mundo. Testis enim mihi est Deus, cui seruio in spiritu meo, non tantum ore, in Euan-σelio fili j eius, quod sine intermissione memoriam vestri facio semper morationibus meis: obsecrans si quomodo tandem aliquando ad effectum) pro sperum iter habeam in voluntate Dei veniendi ad vos. Causa leniendi. Desidero enim videre vos : Remotiosu'icionis lucri) Vt aliquid, II. impertiar vobis gratiae spiritualis, praedicationis, vel miraculorum , t . ad confirmandos vos, iam enim crediderant, id est, dis dero simul consolari in vobis peream quae inuicem est, 13. Fidem vestram atque meam , per doctrinam fidei, quam communem habemus. Nolo autem vos ignorare, fratres, quia saepe proposui venire
ad vos & 16. prohibitus sum a Sathana, vel insidiatoribus usque adhuc ) ut aliquem fructum habeam & in vobis, sicut&in caeteris Gentibus, Graecis, ac Barbaris, sapientibus & insipientibus debitor sum praedicationis: ita quod in me promptum est&in vobis, scilicet debitor sem) qui Romae estis euangelizare. Non enim erubesco Euangelium . Causa cur non erubescat is umEuangelium. i . Virtus enim Dei est, in salutem omni credenti, I 8. Iudaeo pri
6 LAN FRANCvs secundum Spiritum an Dificationi, ) secundum quod placuit Spiritui omnia sanctificanti. 7. Ex resurrectione j Per hoc euidentis sine probatum est , Christum Iesum verum Deum, & vere Dei Filium esse: quia
multa corpora surrexerunt in eius resurrectione. Nisi enim verus Deus esset, tam
magnum de inauditum miraculum facere non posset. 8. Vocatis j id est, ad hoc vocati, ut sitis Sancti. Et sic in caeteris huiusmodi accipiendum est. 9 Gratia Remissito peccatorum. io. Et pax. Qua reconciliamur Creatori. Vel obseruantia bonorum operum, per quam pax est inter Deum & homi
Lit,. i. Re-II. AUGUSTINUs. Gratia vobis se pax) -a c. l. Gratia Dei est, qua nobis donantur peccata ; Vt reconciliemur Deo. Pax autem Dei est, qua reconciliamur Deo. Tamen sciamus utramque ad generalem Dei gratiam pertinere. Ir. Per Iesum Christum. 3 Peripsum enim sunt gratae Deo oblationeS operum no
13. Impertiar gratiae in Haec est gratia spiritalis quam cupiebat ille impertire ; ut eamdem fidem, quam Apostolus habebat in Christo, de ipsi haberent quam nondum
perfecte crediderant.14. consimandos ) Iam enim ab aliis Apostolis doctrinam Euangelij ex parte
11. Fidem vestram atque meam Id est per doctrina fidei quam comuniter habemus.16. I ANFRANcvs Uprohibitussum Quasi aliquis diceret; si Deu rogas ut venias ; si1
incessanter venire desideras; cur non venis Prohibitussum, inquit, usque adhuc. 17. Virtus enim) Causa cur non erubescit Euangelium : videlicet, quia virtus Dei est omni credenti Euangelio; per quam &peccata remittuntur ; δc cum res exigit, miracula fiunt.18. Iudaeo in Per Iudaeum& Graecum omnes gentes intelligere, a parte totu voluit.
76쪽
Commentarius in Epist. ad Romanos. 9
mum , quia primum credidit, & Graeco. 19.2O. Iustitia Euangelium enim Dei in eo credente reuelatur reuelans ex fide in fidem , in salutem et i υiuat: sicut scri pium est , 1i. Iustus autem ex fide vivit. in . Reuelatur enim ira Dei de coelo , iustitia reuelatur in credente ; nam ira in non credente) super omnem impietatem & iniustitiam hominum Emphass) eorum , qui veritatem Dei, quod Gere dicitur de Deo, in iniustitia detinent attribuentes idolis : quia quod Σ3. notum, scibile, est Dei, manifestum est in illis. Deus enim illis manifesta uit. 1 . Inuisibilia enim ipsius, Invisibilitas ipsius, a creatura mundi, Solem, Lunam oe alia. Per ea quae facta sunt intellecta, In intellectu, conspiciuntur,
11. Sempiterna quoque , scilicet, eius virtus & diuinitas constititur : ita ut sint inexcusabiles. Quia cum cognouissent Deum , non sicut Deum glorificauerunt, se illi subjciendo , aut gratias egerunt: 26. sed evanuerunt in cogitationibus suis, & obscuratum est insipiens cor eorum 17. d Icentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Et mutauerunt gloriam Dei culltim ad idola transtulerunt incorruptibilis Dei, in similitudinem imaginis 18. corruptibilis hominis, & volucrum,&quadrupedum, & serpentium. Propter quod tradidit permisit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam: Vt contumeliis assiciant corpora sua in semetipsis. 19. Qui commutauerunt 3 o. veritatem Dei in mendacium : & coluerunt, & seruierunt creaturae potiusquam creatori, qui est, qui non o dolum, benedictus in saecula. Amen. Propterea tradidit illos Deus in passiones ignominiae. Nam foeminae eorum immutauerunt naturalem Vsum, in eum qui est contra naturam. Similiter autem & masculi, relicto naturali usu foeminae exarierunt in desideriis suis in inuicem, masculi in masculos turpitudinem operantes, & mercedem quam oportuit erroris sui, in semetipsis, it illud peccatum spoenam peccati, recipientes.
Oh, 3 p 79. AUGUST 'NVs. Infitia Dei reuelataruae lib. i. vi eo de in fidem in Ex fide verborum , in
qu. est. s' fidem rerum. Ex fide in qua ministratur
sh Deo , in illam ubi fruatur Deo. Ex fide
cap. ir.t6.3. ' administrantium ; in fidem obediena
eto. I ANFR. Iustitia.) Alia causa cur non erubescat ; quia in eo reuelatur qualiter Deus iustos faciat credentes ex fide Veteris vcstamenti, qua unus Deus credebatur,
proficiente in fidem Novi Testamenti,qua Pater, & Filius, & Spiritus sanctus, unus& Trinus Deus creditur , ut eX fide annuntiantis proficiente in fidem credentis: vel ex fide verborum, in fidem rerum. 21. Iustus autem) Hoc in Abacuc a. cap. reperitur : Iustin autem in I de sua vivit. Hoc testimonium & alia plurima, quae in contextu Epistolarum suarum Apostolus
ponit, a translatione veritatis. Hebraicie, qua nunc utimur. Ideo discordare videntur: quia aliquando auctoritates sunt atra latione septuaginta Interpretum. Ali
quando non curans verba, tantummodo exequitur sententiaS.
M. Reuelatur) Iustitia reuelatur in credente; nam ira in non credente. Et est alia causa; praedicatores enim Euangelis reuelant iram Dei venturam super omnes impios, id est, infideles ;&super iniustos, id
est , credentes oc non facientes quae cre
z3. Guodnotam est Dei j Id est, de Deo nota sci potest.
et . Inuisibilia enim) Exponit modum quo manifesta uerit eis, videlicet dans eis acu tissimum ingenium.
a1 Se pii erva quoque in Hic quae sint inuisibilia ostendit; dc est quoque completi-ua conuinctio.
26. Sed evanuerunt in Id est cogitauerunt se cogitationem veram a se habere: unde factum est,ut cogitationem Dei perderent. 27. Dicentes enim j ostendit quomodo superius intellexerit, Eua erant in cogita tionibus suis. 28. Corruptibili: Moris fuit Romanorii ab antiquis temporibus, adorare simulacra hominum ; ut Romuli , Iouis & aliorum fere innumerabilium , & maxime ab aduentu AEneae in Italiam. Volucrum autem& serpentium , & quadrupedum, eX quo Alexandria ab Augusto victa Romae est subiugata. 29. Gai commutauerunt in Id est, prius de Deo senserunt; falsa ex eo postea credere
3o. Veritatem Dei) Id est, quam de Deo
77쪽
1o B. Lansranci Archiepiscopi Cantuar.
Et sicut non probauerunt Deum habere in notitia: tradidit illos Deus in re probum sensum , ut faciant ea quae non conueniunt, repletos omni iniquitate, malitia, rapina, fornicatione, auaritia, nequitia, plenos inuidia, homicidio, contentione, dolo, malignitate, clam susurrones, palam detractores, Deo odibiles, contumeliosos, superbos, elatos, inuentores malorum, parentibus non obedientes, insipientes, incompositos, sine affectione, absque foedere, sine misericordia. Qui cum iustitiam Dei prius cognouissent,31. Non postea intellexerunt quoniam qui talia agunt, digni sunt animae morte,& 3α . non solum qui ea faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus. habebant , falso imputantes idolis, quod se qui consentiant acientibus J Sunt quidam
vere solius est Dei. qui se reos non putant, si non operantur 31. Non intellexerunt. Id est, non solum quae mala sunt: assentiant autem facientide Deo falsa senserunt : sed etiam cogni- bus. Assentire autem est, si cum possit re
tione bonarii ac malarum rerum amisertit. prehendere, taceat: aut haec audiens adu-
32. AMBRos. Non solum qui faciunt ea, Ietur.
1. r. I Ropter quod inexcusabilis es, o homo omnis, qui iudicas ct acis. Int quo crimine enim scobequens a genere, depotestatibus enim iudiciariis agitur)1udicas alterum, teipsumfaciendo condemnas: eadem enim agis quae iudicas. 3. Scimus enim quoniam iudicium Dei est 4. Secundum veritatem in eos qui talia agunt. 1. Existimas autem hoc, o homo , qui iudicas eos qui talia agunt, & facis ea , quia tu effugies iudicium Dei t 6. An diuitias bonitatis eius, & patientiae, di longanimitatis, contemnis, nolendo respicere, agnoras quoniam benignitas Dei ad patientiam te adducit Secundum autem duritiam tuam & im poenitens cor, thesaurisas auges tibi iram, in die irae. 7. & reuelationiς iusti iudici j Dei, qui reddet unicuique secundum opera eius 8. Iis quidem qui secundum patientiam boni operis, qui patienter bonum opus perficiunt. si Gloriam, carnis commutationem & honorem quia fili, Dei vocabuntur. Io. & incorruptionem quaerunt, vitam aeternam non laudem temporalem:
1 T AN p R. Propter quod inexcusabilis es, δη ,homo qui iudicas. Inuectio in Rectores. Dicit enim : Cum omnes facientes Mconsentientes sunt perituri , etiam & hi qui alios iudicant , si eodem peccato tenentur impliciti. r. AMBROS. Propter quod inexcusabilis Ne forte qui facit, de qui consentit facientibus excusare se posse e utaret; docet huiusmodi inexcusabilem fore. 3. LANFR. Scimus autem qaoniam iudicium Dei est Auctoritate sua confirmat peccatores supradictorum sceleruin, generaliter esse damnandoS. 4. Secundam veritatem) Id est, secundum iustitiam, sine acceptione personarum. s. i Existimas autem hoc o homo omnis qui iudicis. ) Putare posset aliquis imperitus, quod tanto liberius peccare liceret, quanto diligentius alios a peccatocompescerer.6 AMBRos. diuitias bonitatis eluis se
patientiae se longanimitatis ) Haec dicit, ut non iam se putet euasiste , si patitur illum
diu peccantem. . Et reuelationis iusti iudicis Dei. Reuelabitur quod modo futurum negatur. Cum enim ostendit quod non esse creditur, reuelatur. His enim ostenditur,' quia ne- al. qui. gant quia credentibus manifestum est. 8. Iis quidem si cundum patientiam boni operis θ Quibus dedit Deus fiduciam fidei, ne diu hic positi damnum incurrant promis
s. Gloriam se honorem In prie sentienim
vita, gloria, vel honor frequeter amittitur; quia corruptibilis est Io. LANFR. Et incorruptionem quaerunt lId est, si in intentione quaerunt vitam aeteris
78쪽
Commentarius in Epist. ad Romanos. 11
11. Iis aut e qui sunt Uuunt α. Ex contentione & qui non acquiescunt veritati, 13. credunt autem iniquitati: 1 . ira & iudignatii. Tribulatio & angustia reddetur in omnem animam hominis operantis malum, 13. Is . Iuda primum maxime & Graeci: i . gloria autem & honor & pax ἀconc piscentiis omni ope ranti bonum, reddetur. 18. Iudaeo primum,& Grieco : 19. non enim est acceptio personarum apud Deum. ao. Quicumque enim sine lege peccauerunt, sine lege crimine praeuaricatae legis peribunt: & quicumque in lege peccauerunt, 21. per legem per praeuaricationem damnabuntur, iudicabuntur. Non enim auia
ditores legis iusti sunt apud Deum; Σα. sed factores legissiue in lege, silue sine
lege iustificabuntur Responsio. 13. Cum enim Gentes, quae legem non habent, naturaliter ea, quae legis sunt. faciunt, eiusmodi legem scriptam non habentes, ipsi sibi sunt lex: qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, XX m. testimonium reddente illis conscientia ipsorum , & Σο. lnter se. 13 inuicem cogitationibus accusantibus, aut etiam defendentibus: in die, cu in iudicabit Deus occulta hominum, secundum Euangelium meum, per Iesum Christum.
nam. Multi enim bona operantur propter
fauorem hominum. II. AMBROS. ID autem qui ex contentione
Id est, qui Dei contemnunt patientiam,
contendunt evacuare iudicium Dei. . LANFR. Ex contentio J EX coetu contentioso, qui Chrillianam religionem esse
I 3. AMBRos. Credunt autem iniquitati Iniquitas est negare quod Deus futurum aL praedi- esse 'promisit. I . Ira indignatio ' Vt spiritualem non corporalem poenam Intelligas. a J. Iuda ip=ramtim se Graeci Iudaeum sem
per anteponit; ut aut coronetur primus,
aut damnetur; quia diffidens peius tractan-ul abhuta HV P tribus, promissum reta
I 6. LANpλ. Iudaei ὶ Vel Iudaeos in fide les , intelligit , qui maxime punientur si praecepta Dei non obseruant: Vel G ccos Gentes , id est, infideles; a parte totum. I7. AMBROs. Gloria autem, o honor ess ) Vt honorem geminum habeant, qua si fili j Dei. Gloria autem fit pro immuta
tione, Pax vero , eo quod bene viventes, quieti erunt in futuro, nulla perturbatio
18. I ANFR. s Leo ) Iudaei primum operati sunt bonum; postea Graeci. 19. Non evim spersionaris, sec.) Hoc ad superiora respicit, ubi ait; Ira, sec. Et in
omnem animam operantis malum. Et paulo post: Gloriae, O c. omni operanti bonum. 2O. AMBRos. Cuicumque enim lae legepeccauerunt , si ne lege peribunt Id est, sine iudicio. Qui enim non credit iam iudicatus est: nec ante tribunal Chris his habit; sed resurgens ducetur ad gehennam. ai Perlegem iudicabuntur) Peccatis eorum addetur peccatum prieuaricationis. H. AMBRos. Sed D foreste istas Haban isti in Credere in Christum quem lex promisit: hoc est , facere legem & opus legis
scriptum in cordibus vestris, fides est.
. A V G V sT. Cum enim Gentes quae legem L. de Spit. non habent) Gentes quae naturaliter, quae' p.
legis sunt, faciunt, profecto ad Euange ' λ
lium pertinent , quibus lex in cordibus scripta est. Nec moueat, quod naturali. ter eos dixit quae legis sunt facere , non Spiritu Dei, non gratia: hoc enim agit spiritus gratiar; ut imaginem Dei, in qua nataturaliter facti sumus, insta uret in nobis. Vitium quippe contra naturam est , quod utique sanat gratia: proinde homines na turaliter quiae legis sunt, faciunt. XXm. AMBROS. Testimonium reddente , In die iudicis, sola hominis conscientia sunficiet sibi ad testimonium, quia nemo tunc iudicabit nisii quod verum erit.: . AMBRos. Inter se cogitati oviluae accusantibus J Gentilis conscientia accus abitur: quia non sibi suasit verum essse, quod & virtutum testimoniis viderat confirmari , &multos sequi. Eumdem excusabit: quia debere credere non putauit: neque tamen sine poena erit. Vel hoe reticum bona coagitatio , quando veram esse & catholicam intellexit. Mala autem accusabit; quia
ne emendatus videretur, superbiendo contradixit veritati.
a1. Inuicem J Non dicit quod eaedem coagitationes accusent, & defendant, sed vitacissim quaedam accusent, quaedam defen dant contra malignorum spirituum accusationem. Et attende ablativos pro ge niti uis more Graecorum, qui ablativis catarent. Potest hoc modo audiri: Et conta scientia cogitationum.
79쪽
in B. Lansi anci Archiepiscopi Cantuar.
Si autem 26. 2 . tu Iudaeus cognominaris, & requiescis desectaris in lege, &gloriaris in Deo, & nosti voluntatem eius , & probas utiliora , instructus 18 per legem , confidis te ipsum esse ducem coecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditorem legis insipientium, magistrum infantium, habentem, 3 o. formam exemplar scientiae e& veritatis in lege. 31. Qui ergo alium doces, teipsum non doces. 3 a. qui praedicas non furandum, furaris: qui dicis non moechandum , moecharis: qui abominaris idola, 33. sacrilegium facis: teipsum, q/i sacer ese debueras, diuino cultui subtrahendo : qui in lege gloriaris , per praeuaricationem legis Deum inhonoras. 3 . Nomen enim Dei per vos blasphematur inter gentes, sicut scriptum est, In Vaia 1a. E c. 16. Responsio. Circumcisio quidem prodest, si legem observes. si autem praeuaricator legis sis, circumcisio tua praeputium facta est. Non pluris es praeputio Gemilium. Si igitur praeputium iustitias legis custodiat: nonne praeputium illius 31. in circumcisionem reputabitur es illius collatione damnaberis 3& iudicabit id quod ex natura est natu aliter intelligitur praeputium, legem con-sia inmans , p λficiens te, qui per litteram &circili incisionem non ob eruatam prς- uaricator legis es 3 Responsio. Non enim qui in manifesto , Iudaeus est: ne que quae in inanifesto , in carne, est circumcisior sed qui in abscondito, Iudaeus est laudandus est: Sc, sed qui habet hanc circumcisionem, circumcisio cordis, amputatio vitiorum in Spiritu, non littera: cuius laus non ex hominibus, sed ex
Deo est: quia etiam homInes nonnumquam τIIuperan I. 26. autem Iudaeus cosnominaris ὶ Non valde magnum videri vult, si Iudaeus credat; quippe cum sit instructus perlegem. Periculosum autem valde si non credat: ducem enim habet legem. et . LANFR. Tu autem Iudaeus cognomina ris. , Iudaeos humiliare conatur; qui ex accepta lege superbiebant: re Gentes quasi peccatrices despiciebant.18. AMBλOs. Per legem con is te tacem corcorum. J Legis documentum est, erudire imperitos; dc Deo subiicere profanos; &ab idololatria ad fidem reuocarC. 29. occulta hominum. J Occulta iudica buntur. Publica per humilem confessionem, non iudicabuntur.3 D. LANFR. Formam scientiae 2 Si quis
velit scientiam , & veritatem habere ue in te possit formam & exemplar aspicere. 3I. AMBRO s. Qui alium doces, te ipsum non doces J hoc est : Tu qui Gentiles arguis, quod sine lege,&Deo sint; teipsum non arguis , dissidens de Christo in lege
32. Qui pr.edicas non furandum, seraris. γFacis quod praedicas fieri non debete dum fidem Christi a lege per malam interpreta tionem surripis; & legem adulteras: cum ablata veritate, mendacium ponis: dc sacrilegus es , dum Christum, quem propheticus sermo significat, negaS. 33. LANFR. Sacrilegium J Sacrilegium enim est culturam Dei auferre, Z daemonibus dare.
3 . t Nomen enim Dei per vos blasphematatur J Credendum est aliquos ex Iudaeis
Christianos esse tales; non tamen omneS,
ne sit contrarius sibi ipsi in superioribus; ubi ait: Fides vestne annuntiatur in uniuerso mundo. Non enim fides sine operibus laudanda est. Et in subsequentibus, eog cum caeteris plenos dilectione esse. Est autem scriptum in Erechiele: Et ingressi sunt ad Gentes, ad quas introierunt, & polluerunt nomen sanistum meum, quod polluistis in GentibuS.
3F. In circumcissonem J Id est , tantum prodest sibi, qui Gentilis est: quantum si Iudaeus esset. Et iudicabit, id est , comparationem sui iudicabilem faciet dc damnabilem.
80쪽
Commentarius in Epist. ad Romanos
Obiectio. i. Quid ergo amplius Iudaeo est 3 aut quae utilitas circumci sionis 3 Responsito , lautium per omnem modum. a. Primum quidem, quia credita sunt illis eloquia Dei. Responsio. Quid enim, fi quidam
illorum non crediderunt Z 3. Numquid incre)ulitas illorum m. fidem Dei qui ex Iudaeis quosdam praedixit credituros euacuabites Absit. Est autem Deus vetarax omnis autem homo mendax, sicut scriptum est. 4. s. ut iustificeris vetarax appareas in sermonibus tuis. 6. & vincas cum iudicaris. Obietilio eae persona male intelligentium Psalmi versum. 7. Si autem iniquitas nostra iustitiam Dei commendat, quid dicemus t Numquid iniquus est Deus , qui infert iram' secundum hominem dico humanusis intelligentem) Absit: 8. alioquin quo mo do iudicabit Deus hunc mundum Z 9. Si enim veritas Dei in meo mendacio abundabit in gloriam ipsius, quid adhuc & ego tamquam peccator iudicor 3io. & non sicut blasphemamur, & sicut aiunt quidam nos dicere) 11. faciatamus mala,ut veniat bona: quorum damnatio Iusta est. Quid ergo SI a. ptaecel-
1. A M os. Quid ergo amylius est' x Qu'niam Iudaeis incredulis nihil
proficere testimonium generis ostendit , ne Credentes male tractas te videretur; docet multum utile esse credentibus , quia filii Abrahae sunt. Nam eis sunt credita eloquia Dei. a. LANFR. Primum quidem Id est, qui dam Iudaeorum crediderunt Euangelium Christi instructi a praedicatoribus Novi Testamenti verbum legis dc Prophetarum, quod facilius factum est in illis, quam in eis qui Veteris Testamenti penitus ex per
III. I ANFR . Fidem Dei evacuabiti ) Id est,essicit ut Deo non debeat credi , qui praediximus Iudaeos esse credituros. Totum pro parte ponens. Ieremias Propheta dicit: In diebus sialuabitur Iuda. Et alias: Ego ero vobis in Deum; se ipsi erunt mihi in popolum. Et alia plurima. 3. AMBRos. Nunquiὰ incredulit, illotalorum, sec.) Nunquid perfidia eorum negabit reliquis credentibu S vitam aeternam, quam promissit Deus futuram per fidem
Christi; . Ut iusti ceris ) Dauid peccauit in
causa Vriae, sciens quia promistio peccatoribus non prodest. Orat ut Deus,iudicium, quo iudicatur peccatoribus nihil dare, vinacat ; & se poenitentem sanctificet: ut dans sibi quod iustis daturum se promisit, iustificetur in sermonibus suis.
3. LANE R. Vtius ceris) Probatio quod
Deus verax est : rultitia enim sermonum, est verita S.
6. Et vincus) Ex abundantia hoc infer tur, nihil ad superius argumentum perti nens. Vicit Christus homo Deus, cum iu dicatus est , quia propter ipsam humilitatatem, dedit et Deus nomen , quodesseper omne nomen: υt in nomine Iesu omne genu flectatur, oc.
. Si autem iniquita Hoc ideo sub
infert: quia dicens; vi iusti ceris inseremoni- his tuis. Visus est causam reddidisse, cur omnis homo esset mendax. Et vocat iniquitatem mendacium. 8. AMBROS. lioquin quomodo iudicribit. ) Quia non erat iustum, ut iudicaret mundum, si peccata illius ipsi proficerent. 9. LAN FRANC. bierim veritus. J Iterum hoc subinfert ex persona matb intelligen
io. Et non sicut Ordo,&sicut blasphe
mamur; & sicut aiunt quidam nos dicere, quid non faciamus mala, ut veniant bona, sicut, &c. ii AMBRosius. Faciamus mala ) Hoc a peruersis dicebatur, hoc Apostolos dicere ; peccandum esse Ut venirent bona: id est, ut Deus remittendo , bonus vide
11. LANpR. Praecellimus eos θ Id est, annos Iudaei excellentiores & digniores sumus quam Gentiles