Henrici Regii Ultrajectini Fundamenta medica

91쪽

admixtum esse volunt cui etiam intellectum, sapientiam nonnulli tribuunt, quod partes tam sapienter ab illo disponi putent. Ego vero existimo rei in corpore putrescentis partes di sibi vi S a calore putredinis modera to infinitis modis agitatas, certos situs, figuras , motusq; acquirere,im diversa ratione particularum insensibili si,

ex quibus res putrescentes constant, quae ubi naturae Vermis vel alterius animalculi congruunt, fiunt vermis, Vel aliud animalculum cujus vita in eo consistit , quod ibi ex motu particularum nata sit particula cordi analoga, in qua alimentarius succus influens, incalescit, minpartes impellitur, deinde per continua vasa ad Corculum refluens, circulum quendam facit, vitaeque continuationem inducit. Cum autem in diversis rebus particularadiversimode se habeant, hinc ex hac re putrescente hoc, ex alia aliud animalculum oritur. Res artificiosae, ut ferramenta, Cultri, acus lacicut , Resari . pannorum frusta S similia, qu aliquando excreta esse c/s exscriptores testantur , in corpore humano generari non

possunt; sed praestigiis dς monum dicuntur corpori inseri; vel foris, locis , per quae egredi videntur, adaptari; ibiq; quasi egredientia ostendi Certum autem est, saepe hic

magnas latere fallacias, ad stulte credulo S intempestive misericordes pecunia emungendos.

Pleraeque huinani corporis partes gravibus doloribus infestantur inter eos excellunt odontalgia, dolor colicus , nephriticus, articularis; qui postremus etiam arthritis appellatur Hic partes circa articulos infestat. A fh jjj, oriturque ab humoribus serosis, acribus, tartareis, a per

92쪽

s FuNDAMENTA Cap. IV. per intervalla ex vasis in eas effusis , easque rodentibus, motumque earum impedientibus. Hi humores in corpore gignuntur, vel propter vitium alimentorum, tales particulas habentium vel ob intemperiem viscerum aliarumque partium hujusmodi humores gignentium , nec satis bene eos a reliquis separantiuti excernentium. Morborum Signis. Orbi jam explicati, si latuerint , cognoscuntur, signis. Aliquando enim adeo sunt manifesti, ut per se pateant. Signum morbi est, quicquid sensibus nostris obvium, vel morbum vel aliquid ad ipsum pertinens, potin indi

care.

υ ἡ Estque morbi vel causa,vel effectum seu symio ma Qui

cμμυς με, enim ab accidentibus morborum petuntur, ea ad eorum Uessem in 'estecta reterri possunt.

His quidam addunt comparationem partium inter se: ut cum chirurgus, ad explorandam luxationem partem sanam cum illa de qua dubitat, confert sed ea est inquisitio vel investigatio signi, nepe brevitatis alterutrius, vel paritatis utriusque partis quo deinde vel luxatio, vel partis sanitas, tanquam ex effecto, innotescit. Iuvantiat isdentia ad effecta pos uni referri. Si quis enim in aliquo morbo ex usu ex gr. , lactucae nocumentum sentiat, morbus frigidus ex estecto hic cognoscitur: ille enim facit, ut hoc vel illud juvet, vel laedat.

93쪽

Cap. V. A. 7 Communiter grassantia mala ad causas, scilicet aere, cibum, vel simile quid , sunt referenda. Si enim communi morbo multi laborent, suspicandum est etiam illum, qui jam aegrotare incipit, eodem malo esse correptum , signo petito a causa nempe aere , cibo , vel alia simili. Praestantissima autem signa sunt ipse morborum esse Signapris.

cta,sive symtomataci effecta enim morbi morbum actus

adesse vel adfuisse; causet vero morbum tantum posse ad mala. es e vel adfuisse probant. Inter illa prae caeteris excellunt, quς in pulsusi urinqdifferentiis observantur. Pulsus enim est immediatus index cordis, quod totum corpus uuiriti vivificat: irma cum sanguine per totum Corpus, omnes partes circulatur, is eo varie afficitur. Atque ideo illae hic sunt explicandae. Et quantum ad pulsus differentias attinent; hic Primo pessistimest validus, languidus, vel moderatus. EserentI . Validus, seu vehemens est qui a magno cordis calo Validus.

re parique sanguinis dilatabilitate ac copiatapirituumq; animalium in cordis fibras forti influxu, originem ducens, tangentis digitos valide,seu valde sensibiliter ferit. Atque ideo in fanis vires naturales validas: in aegrotis sanitatem promittit. . Languidus seu debilis pulsus est, qui, ob exiguum a la idus.lorem cordis,parvam sanguinis dilatabilitatem pau-Cam interdum ejus copiam, paucosque spiritus animales, incor influentes, imbecilliter pulpas digitorum pulsat. Ac proinde debilitatem virium demonstrat ac semper

94쪽

3 FuNDAMENTA Cap. V. Mρ Graius oderate validus est , qui a moderato cordis calore,& moderata sanguinis dilatabilitate ac copia dc moderato spirituum animalium in cor influxu ortus , mediocriter digitos vibrate atque ideo etiam mediocres naturales facultates notat. Deinde pulsus alius magnus, alius parvus , alius me diocriS.

Maristi, M gnu est , qui a magno cordis calor magna sanguinis dilatabilitate ejusque copiosa in cordis sinus

&spirituum animalium in cordis fibras forti impulsione, ortus, in longum, latum profundum se valde expandit. Hic sanguinis spirituosi copiam, calidi nativi robur, nonnunquam etiam Calorem prς ter naturam indicat. Pa iis, Parvus est , qui ob parvum Cordis Calorem , exigua sanguinis dilatabilitatem, paucos spiritus animales , in cor influentes, in longum, latuini profundum se diminute extendit.

Hic calidi nativiis anguinis spirituosi inopiam , humoresque frigidos vi interdum etiam copiosos in corpore existere notat. Mediise , . Mediocriter magnus est , qui inter magnun , parvii medius, a mediocri sanguinis dilatabilitate , .calore & spirituum animalium influxu oritur .mediocria omnia in corpore significat. Tertio pulsus est celer, tardus, vel moderatus.cisse, celer seu velox est , quo corvi arteriae celeriter diste

duntur contrahuntur. Hic oritura tanto cordis calore 'tantaque sanguinis volatilitate , ac spiritibus animalibus, tam celeriter in cordis

95쪽

incor incidentes, non tantum cito dilatenturi sed etiam ita celeriter ex eo expellantur, vel spiritus sanguinis tantopere dissipentur, ut parum sanguinis vel spirituum, in corde reliquum, celerem etiam admittat cordis, e co- tractione, subsidentiam. Hic itaque indicat calidi nativi copiam; sed spiritu utenuitatem interdum etiam calorem, praeter naturam intensum, febrim. Tardus est: quo cor& arteriae tarde distenduntur Tisidia .

contrahuntur.

Hic oritura parvo cordis calore, Tanguinis fixitate, ac spirituum paucitate ac praeterea a tardo spirituum animalium in cordis fibras influxi atque ideo notat Cylidi nativi diminutionem virium prostrationem , morbos frigidos. Moderate celer est, qui ultra naturae conVenientem, era

modum nec est celer, nec tardus . . tu .

Hic a recta cordis sanguinis temperie oritur atque ideo naturae robur indicat. Adhaec pulius est creber, rarus, vel mediocris. Creber est, quo brevibus intervallis corvi arteriae dila Creberi

tanturin contrahuntur.

Hic oritur a cordis, sanguinis calore , spirituum vero vitalium paucitate, vel dissipatione ac crebra spirituum animalium in fibras cordis reciprocatione : hinc enim sanguis facile quidem dilatatur , sed facile etiam arctationi cordi cedit Item a magno cordis calore sanguinis magna volatilitates quibus anguis subito ineorde rarefit,vi deinde celeriter totus e corde expellitur,

96쪽

so FuNDAMENTA. Cap. V. de rursus celeriter in ipsum repellitur, ibidemque celeriter etiam accenditur. Itaq in fanis robur natura signi scat, quod tamen facile per vehementiores motus potest imminui in aegris vero interdum etiam virium debilitatem jamque aut praesentem, aut futuram βψ μέ Rarus est, quo, longiusculis intervallis, cordis arteriarum sentitur motus.

Hic originem ducit ab imbecilli calore cordis 4anguinis,l hujus fixitate; item a tarda spirituum animalium reciprocatione. Atque ideo significat virium prostrationem, S morbos frigidos . . Mediocris. Moderate creber est, qui in crebritate 5 raritate mediocritatem servat in ideo virium robur indicat oritur enim a causis moderatis. Quinto pulsus est durus mi ollis , mediocris. Duriis Durus est, qui, ob duritiemi siccitatem arterio festu-

nicae,justo duriori siccior digitis deprehenditur.

Hic siccitatem gracilitatem corporis , ac saepe etiacalorem indicat. Mugh, Molli est, qui ob humiditatem arteriarum, ex delicata vita, vel morbis humidis, vel balneis ortam, lenis, instar carnis mollioris, sentitur. Hic humorum redundantiam, arteriarum humectationem, ac morbos humidos denotat.

Mediocris oderate mollis est, qui inter durum mollem se mea dio modo , eausamque in siccitate& humiditate tempe ratam habet; simediocritatem in his significat. Praeterea pulsus est aequalis, vel inaequalis. /ώi AEqualis est, qui, cum aliis pulsationibus collatus, secundum enumeratas differentias sentitur qualis.

97쪽

Cap.V. A. Hic oritur ab aequali sanguinis, cordis ac spirituum reciprocantium constitutione. Inqqualis contra. Oriturque ab in quali sanguinis Inaequata vel cordis temperie spirituumque inaequali in cordis fibras influxu. Prout hae causae sunt variae, ita ivlsus est varius. In qualis est vel aequaliter, vel in qualiter litem ordinate, vel inordinate inaequalis. qualiter inaequalis est , cujus inaequalitas per 'mnes pulsus est sibi similis ut quando pulsus secundus est paulo minor vel major primo, tertius secundo atque ita deinceps. Inaequalis inς qualiter est, qui similem inaequalitatem non habet ut quando duo vel tres priores pulsus uat

similesci quartus vel quintus dissimiles. Inaequalis ordinate.est, qui in inaequalitate ordinem servat ut si duo vel tres magni fuerint,in quartus ac quintus parvi, cita porro per vices alternetur magnitudo eorum iravitas.

Inordinate aequalis est, qui nullum in inaequalitate retinet ordinem ut quando modo quartus, modo sextus modo tertius aliis est celerior, crebrior, vel validior. Inter inaequales excessunt intermittens hyurus. Intermittens est pulsus in qualis , in quo arteriae Lare in motus inius duorum, trium, vel ad summum quinq; pulsuum tempore cessat. Si enim ulterius intermittat, deficiens dicitur. Deficiens.

Hic oritura quibusdam sanguinis partibus adeo fixis ut duorum vel plurium pulsuum temporibus in corde ad dilatandum indigeat: vel ab influxu spirituum animaliu

98쪽

81 FuNDAMENTA Ca V. in fibras cordis contractorias ita alternato, ut ejus dilatatio per aliquot pulitium tempora sistatur. Hic indicat virium debilitatem praesertim malus est in juvenibus, quia magnam causam adesse significat. λψμ Ri Myurus est, qui in magnitudine sensim, aequaliter Variatur ta ut sequens ictus semper priore sit diversus. Estque deficiens, in quo pulsus sensim magis magis'; imminuitur vel reciprocus , ubi pulsus sensim magis

magisque augetur.

Causa hujus est virium debilitas &in myuro deficiet Virium magis magisque deficientium; in reciproco vero, redeuntium est signum. Enumerari solent&alii pulsus inaequales, nempe di

Crotus, CapriZans, interruptus , undosus, vermiculans, formicans, vibrans , convulsivus serrinus, impar Citatus,

item arythmus ecrythmus , heterorythmus , sed quoniam hi fere inobservabiles esse solent, idcirco eos hic non definiam, nec aliud addam , quam ex iis , quae de differentiis pulsuum jam diximus, intellectis, naturam pulsuum fatis bene intelligi posse. Pulsus autem ratione aetatis sexus, temperamenti, doloris, affectuum animi magnopere etiam Variatur quia ex his causis varius cordis, anguinis oritur calor ispiritus etiam animales aliter in cor immitti , fibraeque ejus, Vel Contractoriae, vel expansori , diversimode inflari

solent.

Explorandus est pulsus digitis duobus vel tribus prio-

- ribu i xxexi in carpo alterutrius brachii, ubi aeger, ab

99쪽

Disterentias, signa, in urinis observanda, praecipue Urinarum suppeditant liquoris consistentia, color odor , quanti-:

tas , excernendi modus,4 contenta.

Ratione consistentiae, primo urina est tenuis , crassa,

vel mediocri S.

Urina tenuis fere est aquosa, nec multas salsas vel ali Usua te as Cras as partes , quae a renibus solent secerni, admixtas habet. Haec oritur a coctione debili hepatis, vasorum, Cordis etiam a frigore ventriculi 4 praecipue a potus copia fac deinde ab intemperie frigida renum citem ab obstructione, angustia meatuum , per quos crassi humores Cum urina es luere non possunt denique a materiae crasssioris in alia loca translatione uti saepe in phreni . tide contingit. Urina crasta est, cui multae partes cras ae sunt admixtς Crassa Haec originem ducit ex crudis vel crassis humoribus, invasis cumulatis,4 cum urina expulsis aut ab obstructio ne vel abscessu, in aliqua parte aperto, materiaque in vasa exumpente aut denique a falsis humoribus, in corpore redundantibus. Mediocris urina est, quae moderatam crasntiem habet Mediocra Oriturque a coctrice facultate, naturaliter sese habente. Deinde urina ratione cosistetiae est clara, vel turbuleta. Clara seu perspicua est, quae luminis radios satis bene, ad perspiciendum, transmittit. Haec aut habet bona cosistentia ac tum significat cla cia a. ritatem illam oriri a calore naturali, materiam recte elaborante, spiritibus urinae contentorum particulas fatis

dilatantibus, in se mutuo separantibus i Aut ea est 1 tenuis;

100쪽

8 FuNDAMENTA Cap. V. tenuis estque index cruditatis .coctionis humorum

nondum inchoatae.

Tu Histit. Turbulenta est, quam visus penetrare non potest. H coritur ab asperisi crassis partibus, urinae admixtis. Estque turbata , turbida , vel confusa. Turbata est, quae clara mingitur, tostea turbulenta

evadit.

Eaque in fano indicium est, ipsum in morbum esse proclivem, propter humores crudos in vasis redundantes. In aegro vero indicat materiae morbificae coctionem jam inchoari, cum sero aliquid materiae istius esse mixtum verum mixtionem illam Maecenuationem non adeo exacte esse factam , quino superveniens frigus materia vitiosa a reliquo humore separetur, cinter se cogatur. Turbida est , quq turbulenta mungitur, ac postea clarescit. Oriturque ex eo, quod naturalis calor coeperit concoquere materiam morbificam, eamque agitare commisceres nondum tamen eam satis attenuaverit. Cessante itaq; urinae calore partes heterogeneae sponte separantur, cras .subsidunt. Idem contingit , si urina per se sit clara, sed in transitu ei aliqua materia crassa permisceatur; verum cum haec non sit satis attenuata exacte ei admixta, sed tantum confusa, sponte subsidit. Confusa est, quae turbulenta redditur,4 talis manet. Haec indicat calorem humores in vasis agitare, confundere, mon recte coquere ac attenuare M si talis appareat in principio morbi, quo calor naturalis nullam adhuc coctionem instituit, significatur a calore nimio, humores agitante&turbant nec attenuantes, male riam