Lilii Gregorii Gyraldi De annis et mensibvs caeterisqve temporum partibus, difficili hactenus & impedita materia, dissertatio facilis & expedita. Eivsdem calendarium et romanorum et graecum, gentis utriusque solennia. Ac rerum insigniter gestaru temp

161쪽

DM ANNIs ad MENII B. LIB. 3 mum tempus, sicut expres una est in X M.ta

bulis. Sed postea, ut ait Censorinus, M. Pl thorius Trib. Pleb. scitum tulit, in quo scriptum fuit Praetor urbanus qui nucest,qui que posthac fuerit, duos lictores apud se habeto, sit supremam ad solis occasum ius in ter ciues dicito. Meminit hac de re Varro: Suprema,inquit, summum diei, id est, a supremo hoc tempus D tab. dicunt occasum esse solis. Sed postea lex praetoria id quo pic-pus rubet esse supremum, quo praetor in comitio supremam renunciat populo. Dicitur prima uespera, cuius Plaut. in Gurgii l. me Prima uester minit. Post uero supremam dicim uesper, ante ortum scilicet eius stellic,quam Plautus

uesperuginem, Ennius, Vergilius S atutalus uesperum appellant, quia Graeci

quae stella ante solem Iuba uocatur, teste Varrone, quod sit iubata Pacuvius Pastor exorto iubare, Noctis decurso itinere. Vergilius Tum iubare exorto. Eadem a Graecis ρώιr popos Inde porro crepusculum est, ut ait Crepusculum.

Censorinus, sic rta se appellatu, quod res

incerta creperae dicuntur, id mempus noctis sit an dici incertum est. Id uocabulum sumptum ait Sabinis Varro Vnde, inquisiueniunt Crepusci nominati Amiterno, qui eo tempore crant nati, hoc est crepusculo,

iit Lucii prima luce Ab hoc tempore prima Dimas . sax dicitur, ut Macrob. docet, quod lumina

162쪽

accendebantur.Hanc diei partem Liuius primas tenebrasuocat,ut cum ait Hannibal obuersatus eo die in foro avertedae suspicionis causa,primis tenebris,uestitu forensi 'portam cum duob. comitib. ignaris condiri este relatus. Sed quonia in mentione de accen

sis luminib incidimus, nonnihil ea de re, ex obseruaris nostris asserre uisum est, quando eius rei freques est mentio apud autores V detur aut id sumptu a tabernariis, qui circa

plateas, iam uesperascente lumina in taber nis accendunt. D.Hieronymus contra Luciferianos: Dum audientia, inquit, circulii, lumina iam in plateis accensa soluerent Dionysius item Halicarii lib. . , accensionum lumini meminit. Item Herodorus cum

alibi tum in Polymnia, hoc est lib. . d cum his Censorinus. Horat. uero Flaccus epist. lib.r.prima lumina hanc diei partem appe Iauit,hoc ad Florum uersu: Lento Samnises ad lumina prima duello. De quo Samnitum practio ii Ennius: queis de manibus nox intempesta diremit. Fuita apud Aegyptios celebritas,que lucernarii accessio dicebat,cui' ab Herodoto lib. α fit metio,his prope uerbis: Vbi uero ad Salmurbe ad rem sacra lacienda couener iit,noctu sub diuo uniuersi circu moenia re luctes tu cernas accedat, imbutas sale, d oleo plenas, cum multo ellychnio, qd tota ardeat nocte:

163쪽

cui festo nonae imposita est accensio lucernarii. Ad hunc coiiciatu qui cu i Aegyptioru noluerint obseruare sacrificii nocte, re ipsi tu

cernas accedunt, neci id uicia modo sed etiaper uniuersam Aegypta Sed apud Hebr. fuit lucernarii festum.Vnde Persius Flaccus: Herodis ueni re dici,unctas senestra D positae pinguem nebulam uomucre lacerni C. Quo loco Probus seu Cornutes, seu quisquis ille fuit qui Persium est interpretatus obser uat,inquit, Iudei sabbatu,quo die lucernas accensas uiolis coronatas in fenestrisio nut Christiani quoq; in plerisq; locis hoc moris habet in quibus sa celebratant, ut uesperi lucernas in fenestris eminutiori b. edia partib. collocet. Id Rome frequctissima.Aliapi sterea gentili si celebritate lucernar si designat Anne Seneca in lib. debeata uita Cu laurii, ait,linteatus senex & medio lucernarum die proferes coclamat iratu alique deorsi, cocur ritis. Eade de re meminit Septimius Tertuli. Cui die leto, inquit, nec laureis postes obumbramus, nec lucernis die infringimus Idem alibi: Quis inquit, philosophum sacrificare,

aut deierare, aut lucernas meridie uanas proferre copclli de Christianis ages in Apolog. qui ad haec copellebant. Se id Apuleius tu cerna in sacris Isidis describit, hoc modo: Sacerdota primus, inquit, tu cerna claro praemicat porrigebat lumine, no aded nostris illis

164쪽

consimilem, quae uespertinas illuminant e putas, sed aureum cymbium in medio sui patere flamillam suscitans largiorem. et qua,ne longius ager. Fuita antiquis lana Padarum celebritas, quae Athenis praecipue agitabatur in Ceramico, qua currentes uicem lampada tradebant qua de re Grammarici plura Quidam a Prometheo rem initiusumpstis tradunt hinc trouerbiu factu. Lampada tradere. Vide prouerbiorum scri Plorem. Nunc in uiam rediens reliquas diei partes assero. Sequitur quam primam facem C in , diximus quod concubium appellatur, cumitum est cubitum Ennius in annalium vij. cocubiam noctem uocauit,ut docet seruiua apud Macrobium:

Qui si urtim noctu summa arcis Horti Maenia concubi ui an repente cruentantis: pestim sic&Cicero alii. Exinde est intempesta, id est, multa nox, quia nihil agi est tempesti

uum. Aelius: In tempestu est,inquit, cum tempus agendi est nullum,quod alii concubium appellarunt, quod fere omnes tunc cubaret. Alii ab eo quod sileretur, silentium noctis dintilia non erunt. Dehinc ad mediam noctem dicitur, dc sic media nox.Atq; hacu enus de die 5 noctis partibus,quas desulius Pollux in primograece descripsit. Nunc est a nobis asserenda longitudinista breuitatis dierum causa, undeue solstitia Ies&

165쪽

Ies 'rumales dies, undeo aequinoctiales: quae licet is qui in astronomicis periti sunt

notissima uideantur, breuiter tamen minus

in iis uertatis,&ne quid presenti lucubration id cesse uideatur, hic colligenda duxsmus. Eunt igitur dies uel naturales uel artificiales: naturales qui lcm omnes ubiq; gelitium N NI ID. horarum, quos hic in praesciatiano quaerimus an id XX iiii. ho arum spacium aliquando excedant, ut philosophi quidam astrologi subtilius faciunt Artificiales uero, quos Sciuiles uulgares quidamno minant, longiores uel breuiores sunt ex re esto uel obliquo ortu uel occasu recte enim quam oblique oriens signum diutius ascen dendo morari naturali ratione dicitur. Si gnum autem recte oriri aiunt, quocum maior pars aequinoctialis circuli, qui aequator ab Astrologi uocatur, oritur oblique uero seu prone Oriri, quo cum minor pars uisdecirculi oritur. Ergo singulis artificia lib. die bus his seu longis seu breuibus sex signa o riuntur, noctu totidem, qua diei si dono ctium moram uel longio em uel breuiorem faciunt. Atq; ut a solstitio exordiamur, sole an Cancro existente mense Iunio, dic hac ratione longissimos fieri est manifestu, quod interdiu sex recte signa oriant, quae sunt ista:

Cancer, in quo est Sol ni eo xvirgo,& Libra. Scorpius,4 Sagittarius quae signδ

166쪽

, ni Lit cacas. Yst Loicum plurimum temporis in ortu consumetit diem extendunt,longum p iliciunt. Nox uero eodem tempore minima est,quonia sex re

liqua signa obliquis ascensibus oriuntur ea quide sunt, Capricornus, Aquarius, Pisces Ailes,Taurus & Gemini. At uero e cotrario causa est ut dies brumales breuissimi sint, dsole in Capricorno, mense uidelicet Decembri, sex itidem ipso die signa oriutur oblique a Capricorno us p ad Geminos: nox eo dem tempore longissima, quod reliqui csigna ab initio acri rectum habent ortum. Aequinoctialiu autem diei ii causa est, quod tunc tria signa oriantur oblique. tria sque recte,in die quippe noctu similiter Exempli gratia In uerno aequinoctio sole in Arie te posito interdiu Aries, Taurus Gemini oblique Cancer uero, Leo Virgo recto nascuntur ortu paric modo in nocte Libra Scorpius Sagittarius recte,reliqua tria ob lique oriuntur,Capricornus scilicet Aqua rius,Pisces. In Autumni aute aequinoctioso te Libram tenente ipsa Libra,&Scorpius, de Sagittarius re te nascunt,sequentia tria oblique At in nocte Aries aurus d Gemini oblique habent ascensum, caetera tria recti At 'ec breuissime de dierum ac nomii longitudine breuitate pex astrologorum o numentis excerpta. Quibus sic a me descriptis, facilius, ut opinor, Plinq uerba intelli

gentur,

167쪽

D ANNI ET EN si E. LIB. 43gentur quae sunt in eius lib. a. nar. hist. Sol aurern ipse, inquit, quatuor differentias haber, bis aequata nocte diei Veres Autumno incentrum incidens terra octauis inia tibus Arietis ac Librae, bis permutatis paci js, in auctum diei, bruma octaua in parte Capri corni nocu is uero, solstitio totidem in parti bus Cancri Inaequalitatis causa obliquitas est signiferi, cum pars aequa in udi super sub ter i terras omni b. fiat mometis. Sed quaei cita in exortu suo consurguit signa, longiore tractu tenent luce: que uero obliqua, OcyOre transeunt spacio. Haec Plinius. Ex hac quom dierum ratione horas pro rata portione uel longiores uel breuiores esse colligimus quadere, cum de horis agemus, statuemus. Porro in coeli inclinationibus, qua graece Maria dicuntur, Ma Pontano cinii S in re rara curvitate plus minusue longi sunt dies noctesue, id quod segmentorii xcirculoru sic em uocat Plinius parallelos ratio osten dii ex in enim umbrarum mensura colligi

tur,neque est eadem ubiq; nam, circiter,

Me ut longissime LX mil. passilia mutantur id quod Solis umbilicus, qui gnomon dici

tur, palam facit tametsi neque id perpetuum

est signum, ut Plinius monet, ante eum M. Varro. In primo ergo circulo aequinoctildie media umbilicus, i pedes longus, um

bram, o amplius iiii pedes longam reddit:

168쪽

Nilii habent,breuissima e contrario 'o ras.in his semper equinoctiales intelligimus In secundo circulo umbilicus iniquinoctio XXXV pedum,umbram, Silii peda onetam facit. Dies autem norit maximam III i. horaru est, accedente iis quinta parte unius horae. In tertio nomonis centu unciae uiri bram L LX, ii unci rufaciut longissimus dies est horarii, iiii atq; dimidi cum S . parte unius horae. In quarto circulo gnomoni X, i pedum respodent umbrae X V M pedum longissimus dieshabet horas, iiii. α duas tertias unius iorae. In quinto segmen io gnomoni septem pedes umbris sex,magnitudo diei summa horarii, V. In sexto,gno moni pedes nouem,umbrs, iii longissima diei spacia horarum X; addita nona parte unius horae uel ut Nigidio ac Plinio placuit quinta In septimo umbilico, id est, gnomo ni X X LV pedum,umbrae, ita ut tamen in partem Venetiae exequet umbra gnomoni amplissima dies horarii, V. qiunta una partium horarum trium. Idem fere breuius collegi in lib.r.nat.hist Plin. Vmbra,inquit in Aegypto,meridiano tempore,aequi

nocti die paulo plus quam dimidium gno

monis mensuram efficit. In urbe uero Ho ma nona pars gnomonis deest umbrae. In

Piceno in oppido Ancona, superest quinta

169쪽

trigesimae. In Venetia regione i dem horis umbra gnomoni par fit. Vtiliarietas haec ex coeli declinatione qua ex causa apud Hyperboreos dies semestri luce esse, autores tradunt, parisi tempore noctes: quippe quibus semel in anno solstitio soles oriantur, bru ma occidat. Idem serme tradit Pythias Maiasiliensis in Thule dc circumadiacentibus in

sulis. C. Caesar lib. beli. Gall. v. cum in Britanniam cum exercitu traiecis et ita scribit Inlioc medio cursu est insula quae appellat Mona, o plures praeterea minores subiecta in sula existimantur, de quibus insulis nonnulli scripserunt dies continuos XXX. sub bruma esse noes es: nos nihil de eo percunctatio nibus reperiebamus, nisi certis ex aqua mensuris breuiores esse quam iii continente noctes. In Italia certe longissimus dies X V horarum esse, equinoctialium ratio e cxperientia docet. In hlexandri XI III horarum. In Meroe Aegyptia, M. horarii, octauae partis unius hora . In Britannia, ut ubi aestare lucidae noctes. Hipparchus tamen Pythiae Massiliensi fidem habens, in his Britaniae locis longissimu diem ait ese horarii aequino

ctialium XIX. Hipparchum quidem Strabo reprehendit,& cum Hipparcho Pythiam dc

Eratosthenem, ut parum cosona scribentes, quae omnia referre ad institutum no facturar

Alii no decemvi nouem horarum diem, sed

170쪽

46 rLII GREG. GYRALI rta Viri tradunt,id quod Cleomedes proditi cuius 8 de Thule uerba subiungemus: in Thule, inquit,insula, in qua Pythiam Massialiensem philosoplium fuissis accepimus amaei totum solstitialem circulum esse supra terram,eundem p illis arcticum fieri: apud illos cum sol obtinet Cancrum,na crasti uus, uel ut

alii legunt, bimestris fit dies, siquidem ibi,

mnes Cancri partes semper appareant sanminus, quatenuSperpetuo conspicuas ipsus partes sol tenet. Ab hac insula uerius arduim progrediciatibus,alie quoque signiferi partes praetei Cancri pro rata portione pei

petuo apparci, S sic quantu ipsius iupra te rana semper apud quosq; apparetes sol trantigit, tantunde fiet & diei. Esse preterea ait in mala ubi neces ario sit dies bimestris, dctri mestris, ac etiam quadrimestris, d amplius: nam lex mensium dies m quit sub ipso po lo s. & caetera quae idem ipse Cleomedes

exequitur,a quo in lib. te mundi contemplatione, de tota hac dierum ratione acciri a te multa referunt, ut multos alios mittam, quitum philosophiam tum astrologiam litera rum monumentis tradiderunt.Vnius tamen Pontani uerba quibus totam hanc breuissi me rationem complexus est, lib. de reb. ccclestibus primo, adscribere opera precium dii

xi Et primum quidem, inquit, siue illud cli ma siue potius clivum, aut etiam tractu,aut incli