장음표시 사용
151쪽
&Iupiter Eutochi, Hippiades Stephani, Hermerotes Taurisci, non Caelatoris,
sed Tralliani, Iupiter Hospitalis Pamphili Praxitelis diseipuli: Zethus, & Amphion &Dirce&Tauriis,vinculumque ex eodem lapide a I laodo aduecta opera Apollonii, & Taurisci. Parciatum ij certamen de se fecere, Menecratem videri profesti , sed esset naturalet in Artemidorum&c. Hactenus Plinius de huiusmodi simulacris, qui ad ostendendam eorum& artificum excellentiam, pluribus in
iis verbis immoratus est. Verum, cum haec variis temporum casibus agitarentur
tandem M. Antonini Pii L. Septimii Seueri filii temporibus, cum hermas, quae in hunc usque diem Antonianae dicuntur, prope piscinam publicam sub Auentino construxistet, eadem ornatus causa adhibuit, quae tandem ibi reperta sunt in effodiendis ruinis, Si ruderibus Thermarum earundem Pauli III. Pontificis
Max. Lcmpore, ac restaurata: nunc vero in aedibus celeberrimis Illustriis Alexa-dri Cardinatis Farnesii, maxima admiratione, tum praestantissimorum artificum opere, tum & auctoris Celeberrimi mentione, nempe Plinii, qui eorum, ut supcrius vidimus, commeminit, visuntur in posteriori atrio ipsarum aedium Farnesioru ria, & licet undique clausa sint, venia tamen impetrata, ad introspiciendum perhumaniter palci adituS.
C A P. CXXXVI. T aberna meritoria.
ABERNA meritoria insigne legitur aedificium fuisse Transtiberina in regione, ubi praesens templum ingens beatae Mariae Virginis cernitur, a populo Rom. pietati S ergo Olim Crectum , quasi Nosse conatum, aut Xenodochium quoddam essct veteranis militibus, qui pro Romana republica aliquandium crui flent, unde forte meritoriae nome sibi vendicauit, in ea namq; milites ij, qui aut senio confecti, aut vulneribuS in praelio lutceptis, claudi seu maci quoquo modo effecti fuissent, quoad reliquu lupe
crant alebantur, lac victum emendicare cogerentur,aut a m reo forte meritoria
dicta esst, eo quod in ea non nisi lenes claudi degerent, qui ut plurimum mesti& tristes ege solent: alii vero existimant,hanc militibus tantum praetoriani S erC-ctam fuisse, ac inibi tanquam in casstris constitisse, atque castra Rauennatum diu postea appellata. Hic autem Deum Opt. Max. eius pietatis, & misericordiae' signa ostendiste pro comperto est: nocte enim ea qua Saluator noster in mundum prodiit, fontem ibi olei uberrimum scaturige testantur, quem toto insequenti die, populo inspectante S admirate,adTyberim usque procurrisse: quod signum in litium fuit, natum esse in mundo Dominum Iesum. nempe Salua
torem mundi, cuius nomen oleum effusum est, testante scriptura Canti c. i. dela-ma Domini: atque ita ex tanti memoria miraculi, templum ibi primum a Callis ho summo Pontific. huius nominis primo, beataeVirgini est erectum, quo postea diruto, a Gregorio Papa III. a fundamentis dentio est coni ructum, quod templum S. Mariae in Transhyberim vocitatum est. Sed quid de hoc dixerii Ma lianus, videndum: illi enim lib. s. cap. i'. loquens de Traia thberi na regione, sic
scriptum reliquit: Rauennatum etiam urbem nominatam inuenio. Nam Augustus victoria contra Antonium, ev Cleopatram potitus, binam instituit classem, unam apud Mesenium Lucaniae portum, alteram vero apud Rau Cnnam. Cumque Senatui estet cura, ut nulla Romam frequentaret multitudo, cui non esset
habitandi locus publice assignatus, militibus Rauennatis clastis haec regio fuit assignata, quae exinde Rauennalium urbs coepit appellari: quo nomine appellatum est templum, Mneritoria tabernar quam ubi nuc est edes diuae Mariae futile legimuS.
152쪽
egimus. Ex quo templo Augusti tempore fons olei ex terra exundauit, ac perotum diem largissimo riuo fluxit, significans ex gentibus gratiam Christi, ut criolthutropius. Sed haec regio propter pestiferos austros,a vilissimis sordidas s
I Avio RuM domus in Exquiliis fuisse,authorum testimo nio comprobatur, Martianus enim lib. cap. 13 de Flauii Sa- bini domo laaec innuit : Alta semita a thermis Constantini ad portam Viminalem usque per dorsum Quirinalis erat pro ducta, cuius vestigia saepe nec uno tantum loco vidimus: Ac
prope eum locum, qui dicebatur ad Malum Punicum, fuit
Flauii Sabini domus, in qua natum esse Domitianum testatur Suet. consentiti hic titulus ibidem repertus,&adhuc iacens
INTER DUOS PA RIETEsAMBIT VS PRIVAT. FLA v I SABINI
C. enim Suetonius Tranquillus in initio vitae ipsius Domitiani,haec habet verba: Domitianus natus est I X. Calend.Nouembris,patre Cos designato, inituroque mense insequenti honorem, Regione urbis sexta, ad Malum Punicum, domo, quam postea in templum gentis Flauiae conuertit,&c.
S v L v s quidnam fuerit, quo tempore, ubi & a quo institutu, facile innuere videntur Liuii verba libro primo circa principium , ita scribentis: Crescebat interim urbs munitionibus cum alia atque alia appetedo loca, in spem magis futurae multitudinis, quam ad id, quod tum hominum erat, munirent. Deinde ne vana urbis magnitudo esset, adiiciendae multitudinis causa vetere consilio condentium urbes, qui obscuram, atque humilem conciendo ad se multitudinem natam e terra sibi prolem metiebantur locum, qui nunc septus densis sentibus inter duos sucos est, Asylum aperit, eo ex finitimis populis turba omnis sine discrimine liber an seruus esset,auida nouarum rerum perfugit: idq; primum ad ceptam magnitudinem roboris fuit,&C. Hactenus Liu. Plui. vero in vita Romuli de Asylo Romano haec inquit: Primis deinde Vrbi fundamentis iactis, sacrum quendam locum eo cofugienti bus perfugium statuentes, Asylum vocarunt: eoque omnes sine ullo discrimine cxceperunt, nec domino seruus, nec debitor creditoribus, nec homicida magistratibus debebatur, cum dicerent firmum ac ratum id omuibus Pythico oraculo esse oportere. Itaque quam celeberrime Vrbs hominibus abundabat, dec. Martianus autem cum de colle Capitolino ageret,libro 1. cap.r. ostendens Asylum fuisse in summo Capitolio, diffusirus in haec verba protulit: Veiovis aedem in area nunc Capitolina locum obtinuisse hec verba Gellii docent. Est autem etiatam aedes Veiovis Romae inter arcem, & Capitolium, &mox subdit: Cum Ioauem igitur, & Diiovem a iuuando nominassen , eum quoq; contra, Deum qui
153쪽
non iuuandi, sed vim nocendi haberet (nam deos quosdam, ut prodessent, celebrabant, quosdam ne obcstent placabant Veiovem appellauerunt, tempta at idetracta iuuandi facultate. Eius simulacrum, quod est in aede de qua supra dixi, sagi itas ten et,quae sunt v idelicet paratae ad n o cend um. Quap rop ter eum D eu mplerique Apollinem elle dixerunt: immolaturq; illi ritu humano capra, eiu Si animalis figmentum iuxta simulacrum stat:&paulo post subdit: Asylti templum indicta area fuisse significat Dionysius, sic enim inquit: Lucum umbrosum medium Capitoliique S arcis, quod vocatur inter montium duorum qu Crcetorum templum Romulus constituit, de eodem Strabo: Romulus Asylum aperiens inter collem Sc Capitolium, huc perfugientes ciuitate donatos designat, & Liuius(quem supra citauimus locum, inquit, qui nuc septus densis sentibus inter duos lucos, Asylum appellat. Ex eo finitimus populus omnis turba sine discrimine, &seruus&liber, auida nouarum rerum perfugit,&hunc locum Ouidius attigit his versibus:
Romulus, ut saxo lucum circundedit alto Suthbet huc, inquit,confuge, tutres eris. Ex eo enim nemo extrahebatur. Varios autem terminos habuisti teliatur Strabo his verbis: Templum de nunc,& olim Asylum erat,cuius libertat IS termini sunt mutati: Alexander ad stadium extendit: Mitridati vero dimissa ab angulo Cerami sagitta visum est paululum ipsum stadium transcendere: Antonius h uic proxime accessit, & cum eo termino Vrbis partem comprehendit. Postea Caes. Aug. cum id damnosum existimaret, & nihil aliud esse, quam multis malefaciendi causam exhibere,irritum fecit. Suet. de Tiberio loquens: Aboleuit, inquit,& vim moremq; Asylorum,quae usquame ant. Primi autem Omnium Herculis nepotes timentes insidias illorum, quos avus, priusquam e terriS migraret afflixerat, Asylum instituisse dicuntur,hinc Statius: solum herculeo ama est fundasse nepotes.
Et quia nonnulli ex quibusdam Ovidii carminibus, sub rupe Tarpeia Asylum stetisse volunt, quid de hac opinione sentiam, ubi de basilica Sempronii erit sermo dicetur. Et subdit postea idem auctor lib. Xap. 13. ubi de ipsa basilica SO de aliis agit. in haec verba: Apud aedem nunc D. Georgii fuit domus P. Africani, ubi deinde T. Sempronius basilicam fecit, de qua Liuius quarto de cadis quintae sic
loquitur: T. Sempronius ex ea pecunia, quae ipsi attributa erat, aedes P. Africam pone veteres ad Vertumni signum laneasque& tabernas coniunctas in publicucmi t, basilicamque faciendam curauit,quae Sempronia appellata est.Qui autem volunt Asylum, de quo dictum est, tu ille lub rupe Tarpeia, ut id comprobent citant Ovidii haec carmina: Tum quoq. vicini lucus celebratur t foli, uapetit aequoreas aduena Dbris aquas.
Et quanquam hi versus non faciunt de loco Asyli certam fidem, tamen cum in Capitolio, in quo prius fuerat constitutus, fuissent multa templa, atque aedificia excitata, credendum omnino esse censemus, in alium locum esse translatum,
atque in cum quem dicunt totum id spatii occupaui illa, quod est a rupe Tarpeia, hinc ad horum boarium usque, inde ad pontem Senatorium, ad radices , sque Aventini montis. Hactenus Martianus de Asylo, nos autem quod de hac re apud auctores scriptum inuenimus, retulimus: quod satis
esse factum desiderio legentium
154쪽
rmentam quidam proprium hominum procreationis fa-um opissantur esse, ob id haec sacra matres agitare. Alii Euadri Arcad matre fatidica, eam Phaeb.dicat uisse tradunt,
qua Carmen ratis portae nomen est,&c. Deinde vero libro tertio capite duodecimo, ubi de Foro Holitorio, & de quibusdam Templis agit, haec infert Fanum
Carmentae sub Capitolio esse scribit Dionysius: meminit Gellius libi is c ob numCarmentis ut ipse ait Possitum autem fucud p rtam Carmentalem a Carmenta, ut supra diximus, nuncupatam: ubir quiae S Cardi i ae io te cernuntur. Quod si fanum mulieres Romanae ei deae aed sicarunt
ta. armenta enim Euandri mater fuit, Nicostrata prius appellata quae quia car-
Templum aesculapi in Insula Tiberina.
ARLTANus de templo Esculapii in Insula Licaonia sic enim
M vocitata est Insula Tyberis, a templo nempe Iouis Licaonii ibidem constructo sic scriptum reliquit, collectis ex authoribus fide lignis iis, quae sequuntur: ait enim lib. 2. Cap. IS. loquenS det Insula Tyberina, ac templis qti in ea fuere in hunc qui sequitur ordinem: Tota erat .msculapio sacra, propter eius simulacrum ex Epidauro in eam aduectum, ut refert Liuius. De eo autem Plin. lib. 1'. cap. q. mio. sic meminit: atqui anguis Esculapius Romam aduectus est, vulgoque pascitur ,& in domibus. Vnde forma nauis, qua simulacrum aduecturn diacitur,non modo Insulae est data,verum memoria eius rei causa,nauis etiam ex lapide thasio sculpta in eiusdem Insulae puppi collocata fuit, quae etiam hodie visiatur,&in altero eius latere serpentis simulacrum. AEdes eiusdem Dei posita erat ubi nunc S. Bartholom qi est templum: de qua Sex Pom sic meminit: in Insulati culapio facta fuit aedes, quod aegroti a medicis aqua maxime sustententur: Eaiusdem esse tutelae draconem aiunt, quod vigilantissimum sit animal: quae res ad tuendam valetudinem aegroti maxima est. Canes adhibentur eius templo, quia is uberibus canis sit nutritus: bacillum habet nodosum, quod dissicultatem si gnificat artis. Laurea coronatur,quod ea arbor sit plurimorum remedioru Huie
gallime immolabantur, eo quod infirmis eiusmodi praecipue altilibus opus sit. Aliqui vero volunt aedem hanc in Insula fuisse constitutam, quod fluxu & motu Gg et aqua-
155쪽
aquarum aer sit salubrior: alioquin extra urbem collocari solebat,quod Plin. etian lirmat lib.rs. c. i. his verbis: Ideo Romani templum Esculapii, etiam Cum reciperetur is deus,extra urbem fecisse,iterumque in Insula traduntur. Hoc templum Lucretium Praetorem tabulis pictis ex praeda exornauisse comemorat Liti. rertio decad. quintae. Prope ipsum fuit Noso comion, ubi aegroti curabantur. Qil' in loco cu quida aegra, & astecta mancipia taedio mcdcndi exposuissent, Claudius Imp.liberos esse sanxit. Ad Esculapii autem fuisse Iouis templum docent Ouidis haec carmina.. Ouo tamen ex ipsis secuit mihi dicere Fastu Sacraturepatres haec duo templa die. ccepit Phabo, nymphati Coronide natum
Insuta, diuidua quam premit amnis aqua. Iupiter in parte est, coepit locus unus utrun Iuncta lint magno templa nepotis auo.
Haec a Martiano dc templo Asculapii,quod in Insula Tyberina ruit.
A v L i Aemilii Balnea prope Quirinalem fuerunt,qui locusia olim dicebatur, Mons ad balnea Pauli, nunc autem corrUptori vocabulo Mons ad bagnanapoli, vel magnanapoli vulgo di- citur: in eo maxime loco ubi ad praesens coenobium monialium Sancti Sixti, &insequenti clivo vergons ad Ecclesiam Sanctae Agathae, quo loci dum in exequanda via, quaest rata est a Sixto Papa V. de mense Septembri anni Is 86. reperta sunt bal mea quaedam tabulis marmoreis incrustata: prope haec sunt aedes hinc Vitellior inde Comitum, ac turris quae militiarum dicitur: sed videndum quid de illis specifico Mart. dicat, ipse enim lib. . cap. 11. cius Vrbis Topographiel O-quens de monte Quirinali, sic ait: Balinea Pauli Aemilii in proximo fuere, ubi nunc Monialium est habitaculum,locus i dicitur Bagnanapoli. Indescensu cliui qui ad Vimi natem vergit, a dextra annis ab hinc duodecim vidimus saccitum variorum piscium, marinarum j concharum nobili pictura adornatum, quibus inditiis Neptuni fuisse omnes asserebant,&c.
A s i L i C A principio dicta fuit domus ampla S spatiosa, causaru cognitioni destinata,ab eo (ut creditur dicta, quod principes eo ad ius dicendum conuenirent,aut quod Graicim Scirthias appellatione, etiam iudicem intelligerent, astipulantectiam Hesiod. qui A pcta; cappellat hoc elh, doni uo-ros iudices interprete Budaeo. Plinius in epistol. Delcen- deram in basilic. Iuliam auditurus, quibus proxima comperendinatione respondere debeam. Erat autem basilica templo persimilis,ambulationibus amplissimis instructa, ad quam multi tota ex urbe, alii caulas agendi, alii consultandi,alii aliud agendi gratia confluebant,Cic. ad Attic.li. 1. Basilicam habeo, non villam frequentia formianorum. Postea etiam basilicae aedificatae in usum negotiorum,eaeque in locis foro proximis, de quo videndus Vitru .li. s. Basilica
156쪽
silica autem Antonina, quam Martianus porticum, seu palatium Antonini Pii
vocitat,ita de ea lib. s. cap. g. asserit: Extat,inquit,iuxta aedem Sanct.Stephani deTr ullio porticus, cuius principiti & finis non apparet: columnae tamCn marmo-1 eae ingentes numero undecim stantes ita dispositae cernuntur, ut ex his, aliisque ciusdem generis nuper a tergo harum effossis,porticum quadrata fuisse dubium non sit: siquidem sub ipsis columnis locus est amplissimus concameratUS lla modum cellae vinariae, ut falsum esse constet, quod aliqui dicunt, ibi fuisse templum eiusdem Antonini vel Martis, &c. Deliac porticu seu Basilica hactenus habet Martianus, quem primum ex recentioribus in hac re sequendum duxi, cum explicatius prae cunctis de urbis locis, ac caeteris aliiS agat.
AsTRvM quid sit, vel potius castra multitudinis numero, ipse nominum compilator sic docet: Castra, inquit,appellantur loca in quibus milites tentoria fixerunt , vel ipsa tentoria ubi milites diuersantur. Cic. ad Atti . Cum Cassar ad oppidum castra haberet: ' Vnde& de nauibus Virgil. dixit: Nos castra movemus, quoniam in illis milites essent. Caesar si bell. Gall.imperat, ut castra naualia adoriantur, dicta a castri si si iudine, quod fossa valloque quasi muro circundari solent. Hinc Castra Praetoria dicta ubi praetoriae cohortis milites diuersabantur, Praetorii dicti a Praetore, id est, Imper corporis sui custodiae causa delecti Cicer.pro Coelio Nemini unquam Prael. maiores honores habuerunt.& Plin. lib.'. c. 6. sic meminit. Praetendi iussit Cars plagas multiplices inter ora portus,profectusq; ipse cum Pretorianis cohortib pop. Romano spectaculum praebuit,&c. Martian. vero de his castris ii s. c. ap. loquens de via Appia,ac de aliis quae in ea fuerunt, sic ait: Circus Antonini Caracallae is est, ut pleris omnes consentiunt, Cuius ingentes ruinae, & inter eas obeliscus metarum s vestigia non procul ab aede S. Sebastiani cernuntur, ubi aiunt, prius Praetoria castra a Tiberio Caesare fuisse constituta. Nam Suetonius scribit, hunc Romae castra Constituisse, quibus Praetorianae cohortes vagae ante ea tem pora, & per hos plata disperse continerentur. Hactenus Martianus. At Pyrrhus Ligorius Neapolitanus qui nostra tempestate pictor, antiquarius, &architectus non contemnendus extitit, in chorographia quam protulit antiquae urbis, quae in hunc usque diem multis in locis cernitur, Castra Praetoria intra urbis moenia locavit. Sed iam videamus quid de hisce castris diffusiusquam caeteri Blondus Flauius scriptum reliquerit, ipse enim libro secundo, numero S Z. &seq. agens de re militari, ita prosequitur: Res militaris, cuius disciplinarem auxit, & tuta ta est Romanam, nullum ante violatam a principibus libertatem, locum in urbe habuit Nam etsi Capit. Arce videmus ubiq; appellari: tamen Romani nullo una quam praeter inuasionis Gallor. Senonum tempore,pro munitione & tutela suntvsi Etsi vero Octavianus Augustus locum castris in urbe primus omnium principum constituit, nulla tamen alia ratione id fecit, quam ne milites vagi, & per urbem dispersi, rapinis tumultu,& contentionibus ciuitatem redderent inquietam. Hinc Rauennalium in Ianiculo, &Misenatium, peregrinorumq; militum in Coelio monte castra sunt ab illo constituta. Tiberius autem perniciosissimam ciuitati libertati s etiam impiorum exorsus, castra, sicut ait Suet. Romae constituit, quibus Proetorianae cohortes vagae ante id tempus, &per hospitia dispersae continerentur. Fui rq; eius arcis, & tyrannidum fomitis locus, quem apud S. Se
bastia via Appia,ad caput bouis appellant. Primus autem qui horum Castrorum
157쪽
re corriiptq praemio eius militiae praesidio, Consulibus, Senatuque renitentibus, imperium assumpserit, fuit Claudius, quod Sucto. verbi ostendet re libet: Claudium latentem forte discurrens gregarius nities animaduersis pedibus ex studio sciscitandi quisnam cst et agnouit, exauctumque & prae metu ad genua sibi accedentem Imperatorem salutauit. Hinc ad alios comilitones fluctuates, nec quicquam adhuc, quam frc mentes perduxit, ab his lecticae impositus, & quia sui dit- fugerant , vicissim succolantibus, in castra delatus est tristis ac trepiduS, Hallet rante obuia turba, quasi ad poenam raperetur insons. Receptus intra vallum, inter excubias multum pernoctauit, aliquanto minori spe quam fiducia. Nam Cois. cum Senatu cohortibus ivrbanis forum Capitoliumq; occupauerant, aster usi Romam libertatem: accitusq; & ipse per Trib. Pl in curiam,ad suadenda quae viderentur, vi & necessitate teneri respondit. Verum postero dic & Senatu segni Ore tu exequendis conatibus, per taedium, &defensionem diuersa crescentium,d multitudine quae circumstabat,unum rectorona iam,&nominatum CXpolcente, armatos pro concioni in nomen suum iurare pastus e s , promisit si,singulis qui N- dena sestertia, primus Caesarum fidem militis etiam pr mio pignoratus. Hactenus Suetoni. & prosequitur idem Flauius. Si quis autem Castra Praetori ina, trum in Urbe sicut aliqui contendunt, an extra Vrbem, sicut diximus fuerint, certius nosse cupit,Corne.Tacitum legat, ubi de Galbae morte,& nouo Othonis Imperio tractanS, praelium narrat, quod acerrimum csh commissum in Circo Maximo, in Capitolio, & Palatio, ubi apertissime apparet praetoriano S milites munimento Castrorum innixos Coss. Senatui,&Romano Populo aliter lentientibus quos voluerunt tyrannos effecisse, & multorum bonorum caedem in Urbe comisisse. Helius Spartian. ingressum Seueri Imperatoris in urbem Romam talem describit: QIum Romam venisset Seuerus, Praetorianis cum subarmalibus inermes iussit sibi occurrere: eosdem sic ad tribunal vocavit armatis undique circundatus. Eo autem processit Praetorianorum militum,siue auctoritas, siue audacia, ut quem vellent Imperatore facerent, factum g Imperio deturbarent.
Helius Lampridius narratis Heliogabali flagitiis, talia scribit, per quae ostendit Imperii ac vitae, S necis illius arbitrium in Praetorianos fuisse constitutum. Suntque haec Lampridii verba: I n castris vero milites precanti Praefecto dixerunt, se parsuros esse Heliogabalo sic, ut impuros homines, & aurigas ab se dimoueret, atq; ad bonam frugem rediret, & Iul. Capitolinus in Maximor. vita ostendit edefuisse in Proetorianis castris, in quam Senatus aliqua lo vocari consueuerit, praesertim cum de abrogando alicui Imperio agendum esset. Sici abrogato Imperio Maximinis patri filio, Gordiani duo pater item & filius in aede Castrorum declarati sunt Augusti: cuius Senatus consulti hanc formam Lampridius ponit. Quum ventum esset in qdem castrorum sexto Calendarum Iuliarum S c. Iul.
Capitolinus Pupient, &Balbini Imperatorum gesta describens, quantum C stra Praetoria Romae obfuerint ostendit his verbis: EtMaximino quidem ad bellum profecto, Romae Praetoriani remanserunt,inter quos & populum tanta sediatio fuit, ut ad bellum veniretur intestinum, Romae pars maxima incenderetur, templa foedarentur,omnes plateae cruore polluerentur, & infra r, Interea Romae iterum seditiones inter populum, & milites ortae, ut nec cum edicta proponeret Balbinus audiretur. Veterani se in castra Praetoria contulerunt cum ipsis Praeto rianis, quos coepit populus obsiderer, nec unquam ad amicitiam ellent reducti,
nisi fistulas aquarias populis incidistet. Et idem Capitolinus praedictorum Imperatorum vitae exitum narrans, haec habet verba, quae Castra Praetoria extra V bem fuisse demo ia strant stia hac contradictione illis contendentibus,milites superuenerunt, atque eos nudatos ambos vestibus regalibus, de Palatio cum iniuriis perduxerunt, per mediam ciuitatem ad castra raptare voluerunt magna ex parte
158쪽
EX MARI IANO. 183 sui tueri rei si et prum 'Germanos ad defensionem illorum
in , , , ' μυμ 'bσσrdux dixera vero externa, quae extra Vrbem, seu Doema ipsius Vrbis, ae via Appia fuisse traditur.
mmm m IR et v s M. Antonini Pii Aug. L. Septimii Seueri Imp. filii, qui& Caracalla vocitatus est, exstat adhuc pene integer via Appia secundo ab urbe lapide, ubi Castra Praetoria fuisse non nulli prodidere, inter ecclesiam S. Sebastiani, de sepulcrum Ceciliae Metellae M. Crassi uxoris, qui locus hodie dicitur ca
put bouis,in quo etiam nostra aetate cernitur iacens obeliscus- confractiis,notisq; hieroglyphicis incisus, ac metarum signa, & sedilia circumiacentia: de quo Martianus lib. s. c. 2T.loquens de via Appia ita scribit: Via praeterea Appia hortos Terentianos fuisse legimus X X. iugerum. Circus Antonini Caracallae is est,ut plerique omneS Consentiunt, cuius ino entes ruinae, & inter eos obeliscus, metarum s vestigia non procul ab aede D. Sebastiani cernuntur: ubi aiunt prius Praetoria Castra a Tyber. Caec fuisse constituta, &c. Raphael Volaterranus putat circum hunc Ob Praetorianorum exercitationem smile conditum, lib. 6. Comm. Vrban.
T A Ti Lii Tauri Ampitheatrum, qui inter primarios ciues Roman. Augusti tempore floruit, videtur adhuc dirutum in coenobio basilicae S. Crucis in Hierusalem in agro Sessor. & in ipsis moenibus urbis, quod lateritium,Vc plurimum est. Du hoc Mart. lib. g. C. s loquens de Palatio Sestoriani,& c teris ibi proximis, in hiic habet verba: In Droximo loco extant Statilii Tauri Amphitheatri reliquiae, quod Statilius posuit, Augusto ciues Roman. ho
cante, ut pro viribus qui si conaretur Urbem exornare, auth. Sueton. qui etiam commemorat Caligulam munera gladiatoria partitii in
Statilii Amphitheatro,partim in septis aliquot egisse,&C. Blondus Flauius Roniqius auratae libro I. numero X . de hoc Amphitheatro obiter, sic ait. Visitur quoque in Caelio monte portam inter nunc dictam Maiorem, quam olim diximus fuisse Neuiam, & Amphitheatrum semidirutum, quod Statilii Tauri maiores appellauerunt S. Crucis in Hierus L ecclesia,Helenae Constantini Flauii genitriacis opus,&c.& Raphael Volaterranus Commentariorum Vrbanorum, lib . s. sic infert. Amphitheatra duo, primum Titi notissimum fontes habcbat duos ad rea creandum aestu laborante turbarinal terius sane fontis, nunc in via inter Amphit. et Arcu Const. supersunt vestigia, habuit ego iam vetus numisma habens a terago Amphitheatrum cum his fontibus. Alterum Tauri Statilii ex hortis coenobii S. Crucis ostenditur,&c.Sed de his hactenus.
159쪽
O N N v L L I scriptorum ex recentioribus opinati sunt, tem
Fra silum Portunae virilis i uisle pudicitiae dicatum, inter quos&Martianus lib. s. cap. 16. in figura Vrbis, ut ipse ait, commune est opinionem secutus. Scit tamen ipse quoque fatetur esse fortunae, quod praeter verba Dionysii eius quoque structuras suadeas, cum sit Ionica, quae media est inter Corinthiam, &, Doricam: Nam ex Vitruvii sententia, huic potiuS Deaec Onuenit. Nam&ipsa media Vst , bona scilicet Ac mala , cuius templi longitudo est pedum 36. latitudo 26. De hoc itidem ipse Martianus eodem ferme loco, postquam de iuro piscario commeminit, ita scribit: Ditiae autem Mariae F ptiacae hodie sacratum , olim vero Fortunae Virili Templum pene integrum etiam nunc extat. De eo Dionysius sic ait: Duobus extructis templis Fortunae, altero in foro Boario,altero ad ripas Tyb. quam appellauit virilem. Et quanquam de hoc variae opiniones sint, nemo tamen suam sententiam probato auctore tuetur. Subdit deinde idem auctor, in hoc templo i uille statuam ligneam Ser. Tullii auro superfusam, quae, orto incendio caeteris concrematis, sola incorrupta permansit, auctore Val. Max. Legimus apud Strabonem, Luculi. Fortunae templum flauxiste,cius sunt haec verba: Lucullus cum aedem Fortunae costruxisset, & porticum quandam, statuas, quas Mamius habebat, petiuit in cum usum, ut aedem exornaret ad ostentationem: mox deinde fore, ut restitueret, minime restituit, sedeas, ut dona deae posuit. De qua autem For unae aede Strabo intelligat , d bium est,&c. Hactenus Martianus.
V o loco Vitiarium fuerit multi ex Romauis incolis probem norunt, nam &idipsum nomen adhuc retinet, (extat enim m propeVrbis moenia intra portam qUae nunc Pia vocatUr,&S. Laurentii , quid autem fuerit oppido,quam pauci. Nam putant nonnulli hoc fuisse viridarium quoddam, ali huiusmodi quidpiam virens , arboribusq; consitum: sed horum nihil in eo, tantum enim abest virentis quicquam in eo fuisse, ut Sylvestrium animalium belluarumq; cubilia de diuersoria totum id spatii passunoccupauerit. Nam Pop. Roman. publica cum edere spectacula soleret, in quibus multa vatiaque animantium belluarumque siluestrium genera, utputa leones pardoS, pantheraS, tygres, rhinocerotas,elephantosque, de id genus similia producere vellet, haec in aliquo loco publico, suo tempore emittenda . alere,& esseruare consueuit: & quoniam ibi animalia quaeque vitia seruabantur ad huiusmodi spectacula, hinc locus ille Vitiarium est appellatus. Sed quid Martianus de
eo scripserit,iam vidcamus. Ille enim libro quinto capite Es. loquens de Via Nomentana, & aliis,quae in ea sunt, sic ait: Extra 'uerquetulanam auic portam, locus est quadratus, parietibus circumseptus, qui dicebatur Castrum Custodiae, ubi fuerant olim in statione milites praetoriani Diocletiani, ut quidam testatur. Procopius scribit: E regione Vitiarii extra muros veteres alterum breuem murum modico interuallo adieciste, non ad tutelam, sed ad dclicias, ut leones, A alias feras ibi seruarent, quem locum olim Vitiarium, nunc vero qui ibi praedia habent,Vitiariolum vocant. Hactenus Martianus,
160쪽
EX MARLIANO. isti C A P. CXLVIII.
AMPvM Exquilinum, in summitate Exquiliarum fuisse
Constat, unde nomen sumpsit, in ea parte qua domus postea Meccenatis exstructa est: Campus namque locus patens, re apertus esse videtur, quasi a capiendo dictus, quod longe lateque in planum pateat. Campus Iudaeorum etiam Romae aetate nostra, dicitur ager ille Trans yberinus sub Ianiculo positus, ac prope portam olim Naualem, quae & portuensis hodie dicitur, ubi Iudaei defunctorum sitorum cadauera humantur. In Exquilino igitur Campo pauperes qui ob inopiam funus sibi efferre , & conflare non erat, hic publico osticio cremabantur, ac busta eorum in puliculis, quos vocabat, eodem ferme loco circumquaque dispositis deliciebantur. Sed cum nidor ustrinae huius diu multumi Vrbem aflectis et,tandem Augustus Caesar ex eo loco funus hoc amouendum curauit, Mecaenatiq; tradidit locum hunc.Sed quid de hac tota re Martianus dicat, quaeso videamus; ipse enim libro A . cap. 1'. dui in loquitur de aggere Tarquini, Superbi, & hortis Meccenatianis, quae in Exquiliis fuerunt, ita scribit: Hi horti fuerunt in Campo Exquilino, inter dictum aggerem moenia Vrbis sito, ubi prius cadauera sepeliebantur. Locum innuit Sex. Pomp. his verbis: Puticuli sunt appellati,quod vetustissimum genus sepulturae,v t puteus fuerit: & dicti puticuli, quia ibi cadauera putrescunt: quem locum publicum ultra Exquilias fuisse prodidit Helius. Eundem locum attingit Cic. ubi inquit: Senatum censere, atque e Repub. existimare AEdilium Curulium edicturia, quod
de funeribus habeant Ser. S ulpith QIil Lemoni q Rufi funeri mittere utique locum sepulcro in campo Exquilino C. Pansa Cos. seu quo in loco videtur pedes triginta quoquo versus designet, quo Ser. S ulpitius inferatur: quod sepulcrum ipsius,liberorum,posterumq; eius sit. Fuit autem postea consuetudo, ut ibidem cadauera comburerentur. Sed cum nidor esset Vrbi perniciosus, Augustus studens aerem emendare S. P. Q R. consensu Campum hunc Meccenati concessit,ubi fecit hortos, quos superius demonstrauimus. In eodem Campo plurima varias sepulcra effodi vidimus variis exornata marmoribus. Quaedam erant concamerata unica testudine,alia duplici concameratione, ut ex superiore in inferius sepulcrum esset descensus. Erant & pauimenta tessellata vermiculatasi in Parietibus per ambitum locul in singulis urnq binq: extra cameram sepulcri longitudinis latitudinisq; inscriptio. Quaedam vero sepulcra ex pluribus constabant
Darietibus parum inuicem distantibus, in quibus urnae similiter binae fere contiguae,modicoq; interuallo aliae binae, & super his totidem, ita ut ex ordane decedentium urnae additae nouo includerentur muro. Haec pauperum, illa duinum sedulcra fuisse opinamur. In urnis autem offa, cineres & carbonCS adhuc erant. Erat & vas ustrinum appellatum, quod in eo cadauera comburerentur, in quo tavitreum vasculum fuit repertum,in eo uauissimos liquores multi fuisse assereabant, quibus etiam cadauera aspergerentur, &c. Hactenus Martianus de Camaoo Exuuilino. Ego vero Campum hunc extuisse crediderim,ubi ad praesens aet
te nostra visuntur vineta Coenobh Monachorum SanctqPraxe iis qui vallis Vmbrosae dicuntur, quibus ex multis Carinarum locis patet prospectus; nam &ea Campi superficies plana est & ampla,ac (quod maxime ad rem facit supra ipsartim aedium ruinas,quae Meccenatis existimantur, posita est.