장음표시 사용
121쪽
Fuit autem Issis Egy ptiorum dea, & in magna apud ipses veneratione, cuius
sacra Romam aduecta esse testatur Lucanu S. Lampridius in Com. Ant. Imp. vlta
Sacra, inquit, Isidis ita coaluit, ut & caput raderet, Isiacos vero pineis usque ad perniciem pectus ludere iubebat. Colebatur autem Isis cumosiride viro,qui Serapis est nominatus; a quibuS I seum& Serapeum loca publica in regione staminia nomen sumpsere. In Isidis autem templo magna dabatur adulteriorum occasio,vnde Ouicu ad amantem. Vesure niliacae memphiticasacra iuuencae,
OMultas it facit, quod fuit ipsa Ioui.
Quo in loco non de latrociniis,quemadmodum opinatur Fulvius, verum de adulteriis & stupris intelligit. Ouid. Nam & Iosephus commemorat iuuenem quendam nomine Mundum Paulinam generosam, Ss pudicam alioquin matronam, cum impatienter amaret, sacerdoteS Isidis pecunia corrupisse, qui nouo religionis commento mulierem in templum vocarent, eos i finxisse, per noctem cum Osiride collocutos, persuasisseq; eam a deo desiderari, illam vero cum intemplum veni get a iuuene, tanquam ab Osiride, compressam,& cum mox petu-
latius stuprum ei exprobrasset, muliere marito rem detulisse Tiberio, atq; ipsum indignatum cicerdotcs cu Mundi liberta, quae facinoris fuerat conciliatrix,cru cibus assi xiste, temploq; Isidis euerso,simulacru eius in Tyberim praecipitari iucsiste. De incendio autem huius templi meminit Dion. his verbis: Ignis diuinitus, potius quam ab homine Romae excitatus, eamq; depopulatus. Nam Serapis & Isidis templum,& Sepia,Neptuni aedem,thermaS Agrippae,Pantheum, Diribitorium, Balbi theatrum, Pompei Porticum, Octauiae domum cum Bibliotheca, Templum Iouis Capitolini cum aedibus & sacellis coniunctis exhausit. Pluribus autem in locis suille Isidis templum tes atur Spartianus in vita Caracallae . Idem ait sacra Isidis Romam deportauisse, EO templa ubique magnifice eidem deae fecisset.
Cum deviis, quae nostris temporibus in Urbe apertae sunt, aliquid non ab re fuerit hic inserere: sciendum itaq; est anno I s 6 r. a Pio IIII. Pont. Max.x bi olim alta semita fuerat, ductam & stratam esse viam, quae de tuo nomine Pia vocata, haec autem ab equis Tiridatis incipiens in ipso Quirinali, vique ad portam eluidem quoque nominis ducit, & inde etiam recta ad pontem qui Nomentanus, vulgo Lamentano, dicitur, trium circiter mill pass. Tempore vero Gregori P pae XIII. anno is s. via quae a divae Mariae Maioris ad basilicam Lateranes em ducit aperta est, ut ex inscriptione in porticu illius Ecclesiae ab Eugenio II L exstructo apparet. At S. D. N. Sixtus v. qui nunc viget Viam Fel: cem de tuo nomine, quae ab ipsius diuae Mariae Maioris templo ad aedes Sanctis limae Trinitatis in colle Hortulorum, seu monte Pincio, duxit. Aperuit eam qua a divae Mariae Maioris ad Sanctq Crucis in Ierusalem in agro Sesoriano recta tenditur,eamque pariter, qua ab aedibus diuae Mariae Maioris ad portam S. Laurenti recto tramite itur. Dum vero haec scribebamus agebatur de aperienda via, quae a Capitolio recta ad Lateranum duceret,ac etiam alia,que a templo diui Pauli extra moenia in via Hostiensi ad Lateranum ipsum par iter deueniret,quae Deo adiuuante quam primum aperiendas fore croditur.
122쪽
De Arcu Camilli, Templo e Tinerua, ,
Is CEDENs quis avia Lata versus Pantheona, non multo post illi occurret rudis, nullisque ornamentis insigni S arcuS: caeterum, ut videtur, antiquissimus, quem Camillianum, tanquam Camillo erectum, nunc vocitant. At nescio quo modo velint Camillum arcum habuisse triumphalem, cuius usus multis seculis post Camillum inuentus a multis dicitur. prius enim triumphalia tantum signa cum statuis,& trophaeis,ducibus triumphatoribus erigi solebant,qualiaMarsi esse adhuc videmus. quod si, Ut par est, triumphalem arcum esse concedimus, non alicuius imperatoris,aut ducis fuit, quam ex ijs, qui post C. Caesarem fuerunt. Sequiturshatim inter Pantheona,& hunc arcum, emptu Mineruae,a quo nunc divae Mais ria: sacrum, nomen retinet. Illius autem antiqui exshant in coenobio tratrum
parietes, oblongam & quadratam formam templi ostendentes, sed non magnam. Quod templum olim testudinatum, multisque ornamentis insignitum Pompeius condidit; in quo triumphalia, & gestorum breuiarium posuit, ut in marmorea tabula legimus,& eisdem fere verbis Plin. sic testatur. Toties Imperator antequam miles, postea ad tot maria, & deinde solis ad ortus missus hos retulit patriae titulos, more sacris certaminibus vincentium, neque ipsi coronantur, sed patrias suas coronant. hos ergo honores Vrbi tribuit in Delubro Mineruae, quod ex Manubiis dedicabat Cn. Pompeius Magnus Imperator. Bello XXX. annorum confecto, fusis, fugatis, occisis,& in deditionem acceptis hominum centies vicies semel LXX XIII. millibus, depressis aut captis nauibus DCCCXLVI. Oppidis, castellis mille quingentis. XX X VIII. in fidem receptis. terris a Maeotis lacu ad Rubrum mare subactis, votum merito Mi . neruae. hoc breuiarium eius ab oriente. Ad radices autem Quirinalis in hortis Columnensium prope clivum, qui nunc in montem Caballum ducit, Forum Suarium olim fuerat, ita denominatum, quod eo in loco sues venundaren cur. quapropter Sancti Nicolai aedes inibi nunc sita, in Porcitibus cognomentum retinet. M. quidem Var. docet antiquos habuisse loca constituta, ubi res peculiariter Venderentur, quae loca nomen sortirentur ab ipsis rebus, ut Boarium ubi boves, Piscarium ubi pisces, Holitorium ubi holera, Suarium ubi sues. Quidam in radice eiusdem montis, in regione vise Latae, campum Agrippae, & Septa fuis se, authore Lampridio,asserunt. Sed certum locum non ostendunt Lampridij verba,quae sunt haec. Instituerat Olexander Seuerus ba- silicam Alexandrinam inter campum Martium
123쪽
De Campo es carti sue Tyberino.
V A N Q v A M in eo capite,quod est de vario urbis ambitu,satis declaratum arbitror, quid de campi Martis terminis, finibus i sentireni: tam in cum ad cum peruenerimuS,libet quaedam inter sese contraria quae videntur, addere, quo cul dentioribus coniecturis,&arguinctis pateat Ful. haud recte hunc montium radicibus, fluminisque ripa terminauisse. licet Liuius, quem habet authorem, agrum Tarquiniorum Marti consecratum inter Urbem &Tyberim iacere dicat . quia aliud est inter urbem&Tyberim, abeo,quod ipse vult, inter montes&Tyberim . ex quo Liuis verba non repugnant iis, quae diximus, videlicet moenia a porta Collina deducta per mediam Vrbem planam ad ripamTyberis fuisse,cregione murorum structorum ab Anco rege in Translyberina regione. At melior est ratio. Si Vrbis moenia montes non excedebant,cur idem Liuius in pratis Flaminiis ea omnia acta dixit, & non in campo Martio, cum Flamini prata inter montes & Tyberim quin ia Ceant, negare possit nemo, nempe, quia non erant campi Marth pars. Non fit quippe verisimile eum agrum,qui fuerat Marti sacer, in ius priuatum transiuisse.
Praeterea cum Diony. omnia circum Vrbem haebitata commemorer, dona USque
priuatas in hac planitie fuisse legerimus, ut Coruinorum, Pompei, Martialis, in campo Martio has statuemus; iusq; priuatis hominibus struendi domos in loco sacro dabitur, aut forum in quo sues venundentur instituetur. Quare huius planiciei partem aedificiis, tanquam Fo. Rom. proximiorem, secundum Diony. Occupatam, Martis campi non esse partem, tenemus. Nunquid Vrbis & intra moenia receptam Licet locorum natura, quibusdam veconiecturis quandoque muris septam coniicere videar, Liuius tamen sexto belli pu . facit, ut quo tempore fuerit scpta, non ausim affirmare. Scribit enim ab aede Apollinis boues foeminas duas,albas,porta Carmentali in Urbem ductas. cui portae cum sub Capitolio fuerit locus, omnia ab ipso ad Tyberim extra Vrbem extitisse videntur. Illud autem non praetereundum. Ful. non satis de campo Martio sibi constare. Nam in eo capite,quod est de Quirinali, ex Suet. refert Domitianum natum ad malum Punicum in domo, tuam postea inTemplum gentis Flaui conuertit,iuxta hor tos Sallustianos, quorum, inquit,vestigia adhuc exstant in profunda valle inter portam Salariam, montem Quirinalem,& collem Hortulorum; de sic ipsos horatos in urbe ponit . ubi vero de obeliscis agit: Alter,ait, obeliscus Lunae dicatus adhuc cernitur in colle Hortulorum, in hortis Sallustianis, qui locus Gyrtus ab incolis nunc dicitur.&cum collis Hortulorum fuerit extra Vrbem, necesse est eosdem hortos extra fuisse. & ita non sol uni de loco, verum S de vulgari nomine titubat. Hic enim Gyrtum: illic Sallustricum ait. Quinimo campum ipsum Ma
tium totum, nedum partem, moenibus modo excludit,modo, portam Aureliam
prope Hadriani molem transferendo, intra Vrbem recipit. Sed ad Campi de-icriptionem aggrediamur, qui Martius ideo cognominatus dicitur, quia Martia maioribus fuerat consecratus. Nam cum caeteri campi regis Tarquinij, qui ob iustitiae contemptum dictus est superbus, post eius exilium dati iis ellent, qui agros non haberent,unus hic ager Marti fuit consecratus, campusq; Martius dictus auth. Liuius & Dionys meminit de Strabo in haec verba: Veteres illi Romani necessariis rQbus magis intenti, Vrbis pulchritudinem contempsere. Posteri Vero,&h praesertim qui nostris fuere temporibus, innumerabilibus, S praeclarissimis
124쪽
uansiliareS,& VXOr,& soror cunctorum studium simul,& impensas ad praeparanda decora superauerunt. Maximam autem horum partem MartiuS campus nabet, praeter natiuam locorum amoenitatem,artis, & solertiae exercitationes aamittens. Campi enim admirabilis magnitudo, simul &curules pariter cur-uS, alia equestria certamina expedita suppeditat. nec minus tam multis, piam, Circulum, pala ram exercitatione trauantibus' alias incumbentia simul
Opera. Quid perennes solo herbas, coronatosque ad fluminis alueum colles OCVenicarum Ostentatio picturarum, eiusq; generis spectacula, praestant, ut difficulter,&inuitus abscedas. Priusquam enim Marti consecraretur, Tyberinus, auth. Gellio, dicebatur Campus, sicut Tyberis Martius, ut testis est: Statius secundo Syl. Belisarium autem huius campi partem serat enim ad pontem Mil- itina Vsque productus) muris per radices collis hortulor um,&inde ad Ty berim ductis, intra Vrbem recepisse, scribit Procopius. Sciendum quod in campo Martio, veluti in Capitolio, statuae virorum illustrium erigebantur. Vnde Cali gula quasdam ab Augusto ex capitolina area, propter angustias illo translatas, ita subuertit, atque disiecit, ut restitui saluis titulis non valuerint. Sed alia eius ornamenta iam percurramuS.
De Porticu, Templo, Columna,s palatio Antonini Ti ac de Septo Sue Ovilibus.
Xs TAT hodie inter Sciame, Pantheonisi plateas, iuxta aedem S. Stephani de Trullio, Porticus, cuius principium & sinis licet non appareat, columnae tamen marmoreae, ingenteS,
numero undecim, quae supersunt, ita dispositae cernuntur, ut stadiatam porticum Antonini Pij Impe .fuisse multi arbitrentur. quo in loco Templum etiam habuisse dicitur, argumento quod literae cubitales, in marmore ibi inuento incisae, huius templi memoriam continerent. Sunt tamen qui Martis templum ibidem fuisse contendunt. Hinc enim ipsius Antonini cochlidis Columnam parum distare videmus, quam instar Traiani ipse sibi erexit. altitudinis pedum CLXXvI. cum interiore cochlea, & gradibus C vi. ac fenestellis Lu I. incendio parum deforma tam, circumquas res a se gestae incisae nunc spectantur. in vertice vero eius olim simulacrum nudum,quale in ipsius numis natibus cernere licet. Columnam aut Sex. Rustiis in ara Flamin esse scribit.inter quam, & porticum Imper. ipse Palatium habuit. ex cuius ruinis locus paulo eminentior factus videtur. Inter ipsam autem columnam, Ac aquam Virginem Septa fuere. Erant enim septa loca tabuialis inclusa,& vallata,in quibus Po. Ro. suffragia laturus claudebatur. Martialis . In septis Mamurra diu multumi rogatus. Ovilia etia sumpta similitudine ab oviuseptis,sunt appellata. licet Blon .velit Ovilia fuisse minoris ambitus loca, in quiabus centuriae a tota tribu separatae de agendis, priusquam citarentur, consultabant. de iis Lucanus. Et miserae maculauit ouilia Romae. Haec iuxta viam Forni catam, Flaminiam q3 a Liuio ponuntur. Notandum & hoc in loco Fulvij contra rietatem. Lucanus,inquit,non de Septis, Ut creditur, sed de villa Publica intelle xit ubi i x. debitorum millia caesa dicuntur authore Sylla. Demus autem in villa
Publica istos ccsos fuisse, nunquid ipsam villam O uilia appellauit Lucanus: certe noni sed ideo ouilia maculasse ait Syllam,quia ex ea nonnulli fugientes in Oui
125쪽
libus sum interfecti, nisii dicemus ratione vicinitatis locum pro loco posuisse. cui opinioni verba ipsius Fulvij aperto repugnant. quae sunt: Satis constat septa fuisse in eo ambitu, ubi nunc columna cochlidis Antonini pij. Supra vero villam Publicam iiib Capitolio ponit, quae,cae verbis Ciceronis, per ipsum etiam adducta, prope septa fuisse, mox apparebit.
De Monte Cinatorum, disia Publica, Templo Neptuni, Ponte in fax o e Cartio.
VRGIT inter columnam Antoninam, &S. Laurenth iri
Lucina aedem tumulus, nunc Cito rus mons,pro,Citato, rUm, vocat US. non quod ibi esset mons, verum quod coPo. Rom. ad creandoS magistratus citatuS Olim con Uem-ret. Sunt qui Acceptorium ab acceptandis su stragiis, si-uc Septorum a proximis septi S, nonae obtinuisse volunc Non placet autem, quod putat Fulvius, locum C litum factum ex egessione terre ex fundamentis columnae Antonini. quia non fit quippe verisimile tumulo terrae, dc ruderibUS eum locum occupatum esse, qui celeberrimus erat aedificiiS & comitiis, aliis spublicis negociis destinatus. Et cum planities illa aequalis late patear, nisi ab ea parte, 'bi mos ipse Cito rus attollitur,absurdum csh etiam dicere, quod Fulvius, positum pro aggere ad reprimendum Tyberis inundationes. quia circularem propemodum habcias formam. nulla prae sic fert aggeris speciem. Quare credimus potius ex ruinis alicuius aedificij, veluti porticus, Amphitheatri, aut ville publicc locum excreuis: e. Erat enim Villa Publica domus ampla,veluti Curia, in qua hostium legati, quibus neque in Vibcm aditus patebat, neque in Grae-gostasi hospitium concedebatur, recipiebantur &de publico alebantur. LIVIUS. Macedoncs deducti extra Vrbem in villa Publicam, ibim iis locus, & lautia praebita. Quod autem hostium Iegati intra Vrbem non susciperentur, Rhodiorum legati apud eundem Liuium quinto dec. quintae conquirentes, ita probant. Antea Carthaginensibus victis, Philippo, Antiocho superatis, cum Romam VCNIIIC-mus, ex publico hospitio in curiam gratulatum vobis P. C. ex Curia in Capit lium ad deos vestros dona ferentes, nunc eg sordidissimo diuersorio vix mercede recepti, ac prope hostium more extra Vrbem manere iussi, in hoc :qualore venimus in Curiam Romanam Rhodis. Notandum est etiam, eodem authoret, Romanos consuevissc sumptum, de locum praebere de publico, no solum legatis verum etiam amicis Pop. Roma. eius sunt haec verba ex quarto eiusdem dcc. Onesimo Pythonis filio nobili Macedoni ad Romanos cum transfugi sset Senatus locum, Lautiam praeberi iustit. Sed ad Villam Publicam reuertamur, In qua et iam censum haberi solitum ferunt. Sylla, inquit Val. Max. in Publica villa, quae in campo Martio erat, quatuor legiones contrariae partis fidem luam secutas, obtruncari iussit. Meminit cita L. Florus, Sc Cic. ad Atticum in s verbis. Eificiemus rem gloriosam . nam in campo Martio Septa tribuniciis comitiis marmorea lumus,&recta facturi,cas cingemus excelsa porticu, ut mille palluum conficiatur,
simul adiungetur huic operi Villa Publica. Quo in loco innuit villam publicam prope Septa excitari solitam esse. neq; intelligit Cicero se septa alibi. quam ubi
priuS erant, sed lignea, quae erant ex marmore, facturum. Quod tamen nec Cicero ipse, neque alius postea fecit, bello ciuili post eam epistolam luborto, pro'hibente. Iuxta autem Septa Neptuni Templum cum Porticu pulcherret ma tui sed cri-
126쪽
se, scribit Dionys quem locum M. Agrippa multis de rauit ornamentis. Erat
autem apud Citatorum montem, Antoninii columnam Pons, per quem citati, postqua tulerant suffragia, ne laturis se immiscerent, & cui favissent dicerepo sent,transeuntes separabantur. de quo Sueto .intelligit, ubi de consiliis coniuratorum his disserit verbis. Qui primi cunctati utrum illum in campo per comitia,& tribus ad suffragia vocantem partibus diuisis e ponte deiicerent, atque eXCC-ptum trucidarent, an in Sacra via, vel in aditu theatri adorirentur. Nonius Mar. refert sexagenarios per pontem non mittendos, quia suesagium non ferant,
De Aqua dirgine, Lacu, aede Iuturna, ac
v A autem virgo, quae nunc potu suauis antiquum retinet nomen, prope pontem Solarium concipitur, profundissimo flues cuniculo, per Collatinami ingrediens portam, sub colle Hortulorum attollitur. opere deinde arcuato per Marcium campum deducta multis fistulis priuatis qdibus,&accolis commodissime aquam subministrat. Sub hortis vero Lucullanis in eode campo, sicut Appia & Alsietina olim finiebatur. In eius a quaeductu marmor inclusum, hunc indicem incisum
continCL. TIBERIvS CLAvDIVS DRUSI FILIUS CAESAR A vG. DUCTUS A QUAEvIRGINIS DESTINATOS PER CAESAREM A FUNDAMENTIS NOVOS REFECIT AC RESTITUIT.
In hortulo vero Angeli Colotij antiquitatis viri studiosissimi,tiburtino lapido sculpta huiusmodi leguntur.
TI. CLAVDIVS DRUSI. F. CAE SAR AUGUSTus G E R MAN I CVS PONTIFEX MAXIM. TRIB. POT. v. IM P. XI. P. P. COS. DESIG. IIII. ARCUS AQV AE DUCTUS VIRGINIS DIST vRBATOS PER C. CAESAREM A FUNDAMENTIS NOVOS FECIT AC RESTIT v I T.
Suetoni. tamen aquae Virginis in Urbem perductae M. Agrippae laudem attribuit, Vt infra ostendemus. Forma autem huius aquae magnam Marth campi obibat partem. Ouidius. Te quoque lux eadem Turni fror aede recepit. Hic, ubi virginea carum obitur aqua. Ex quo apparet Iuturnam Edem in campo habuisse, iuxta eiusdem nominis lacum. Fuit enim IuturnaTuro soror,quae lacui,in quo submersa est,nomen de dii, qui locus nunc pro Iuturna corrupto nomine dicitur Lotreglio. Haec autem
aqua apud veteres salubris habebatur. Vnde Varr. Nympha, inquit,Iuturna quq iuuaret: Quare aegroti propter id nomen ex eo fonte aquam petere solebant. Pietatis Templum, ut quidam tradidere, fuit in campo Martio, ubi nunc aedes Sancti Saluatoris de Pietate.
127쪽
De Arcu Domitiani, Obelisco sinisti Marib, Amphithe tros Claudi perator.
RI v MPH A Lis arcus mutilatus, sui si spoliatus Ornamentis titulis inter S. Sylvestri & Laure. in Lucin .sacra, a deS,Vlam amplexus Flaminiam, Domitiano Imper. adiudicatur, argum Vn D, quod in ipso cernitur talis, qualis a Suet. describitur, videlicet somniam se a Minerua destitutum, Ss illam excederet sacrario, negantemq; se ultra tueri cum poste, quod VXares mala esset a Ioue. De arcu autem ipso sic meminit Mart. Stat sacer,& domiti, gentibus arcus ouan S. Domitianus enim per omnes regiones iecit Ianos, arcusq; cum insignibus triumphalibus. quos in ipsius unius titulum, ac nomen substructos, postea disturbatos esse assirmat Dion. Qui vero nunc CX-shit arcus D riplioli vulgo appellatur,quasi tripolis,ut quibusdam placet,ob victoriam trium urbium. vel, ut alii S, a det uicta Tripoli Thessaliae ciuitate , de qua Liuius secundos . lec. sic meminit: Consul cum III. milia ferme abesset a Tripoli(Sceam vocant) super Peneum amnem posuit castra. Vetus autem huius arcus inscriptio patrum nostrortim memoria adhuc legebatur. Augustus ex urbe Hieropoli duos obeliscos Romam transtulit, quorum maiorem in circo MMImo iacere dictum est. Alter vcro minor ped. I X. in campo Martio, propc S. Laurentis in Lucina aedem,in cclla vinaria cuiusdam ciuiSRom.visitur confractuS ;in chius base huiusmodi legitur titulus.
CAESAR. DIVI. I V L. F. AUGUSTu SPONTIFEX MAXIMvS IMP. XII. COS. XI. TRIB. PO T. XIV. AEGYPTO IN POTESTATEM. POPVO ROMANI REDACT. SOLI DONUM DEDIT.
De quo loquitur Plin his verbis. Is obeliscus, qui esst in campo Martio centum decem pedum est a Merso dide inscriptus,rcrumq; interpretationem AEgypti rum philosephiae continet. cui Augustus addidit mirabilem usum ad deprehendendas solis umbras, dierum qi, ac nocti una magnitudines, lirato lapide ad obelisci magnitudinem, cui par fieret umbra Romae, cofecto die, sexta hora, paulatim per regulas,quae sunt ex aere inclusae, singulis diebus decrescerent,ac rursus auges cerct. digna cognitu res,& ingenio foecundo. Manlius mathematicus apici pilam auratam addidit: cuius vertice umbra colligeretur in semetipsam alia, atque alia incrCmcnta iaculante apice, ratione, ut ferunt, a capite hominis intellecta. haec dierum obseruatio triginta fere annis non congruit, siue solis ipsius diisono cursu,& coeli aliqua ratione mutato. siue uniuer Oellure aliquid a centro suo dimota, ut deprehendi, & in aliis locis accipio, siue Urbis tremoribus ibi tantum gnomone intorto, siue inundatione Tyberis ledimento molis faeto. Ibidem autem estossum fuit Horologium cum lineis,& gradibus deauratis. in singulis vero quatuor Ventorum imagines ex opere mustuo sculptae visebatur, cum hac ini i-ptione. UT BOREAS SPIRAT. Claudium aute Imp. Amphitheatrui uxta sep a aedificauisse statuis,& columnis pulcherrime exornatum,quod a Tiberio imperfectum fuerat relictum,scribit Suet. item,Neronem ludos spectaui illae proscend fastigio munere, quod in amphitheatro ligneo, in regione Marth campi intra anni spacium fabricato, dedit. Iunonis Lucinae aedes Vbi nunc Sancti Lauretari
128쪽
De Ualle Martia, Palatio, orticu Augini,s de D mitiani Naumachia, ac Flauia gentis T emplo.
A L L I s autem Martia a campo, cui cohaeret, vel in quo est, nomen sortita, iacet inter Tyberim & collem Hortulorum. In hac autem ad radices eiusdem collis oco maxime deprecso,apparent Naumachiae Domitiani vestigia. Nam Suet. ait ipsum edidisse nauales pugnas pene iustarum classium effocso, & circumstructo iuxta Tyberim lacu,atq ue inter magnos Q -- imbres spectauisset struxisse is Stadium Metho deum,&Naumachiam, ac ex eius lapide postea circum Maximum , deustis utrinq; lateribus, exstructum. Hanc quidem Domitiani Naumachiam,vbi prius Augusti,fuisse opinamur, Augusti qi stagnum longa dissuetudine limo repletum, ab ipso expurgatum, denominatione mi accepisse. Sed cum circa Tyberim dicat Suet. non sub colle hortulorum, de loco dubium facere videtur. Solutio est. Quod parum distat,iuxta dici potest. Nam & Strabo colles, qui plus distare cernuntur, coronatos ad fluminis alueum dixit. Legimus autem Augusti, & Domitiani monimenta quaedam circa hunc locum fuisse, ut par sit credere (sicut naturaloci ostendit ibi utriusque Naumachiam stetisse. Iuxta quam idem Suet. gentis Flauiae Templum collocavit. cuius quadratos lateres amplissimos ex ruinis,quae ecclesiam S. Sylvestri, eiusq; monialium monasterium sepiunt,extractos se vidisse ait Blon. quorum nonnulli literas haberent in haec verba. DOMITIANA MA
Ex quo se coniicere dicit, quidquid, siue Thermae, siue Metho deum, siue Nau
machia fuerit, Domitiani opera omnia, quae ad S. Sylvestrum Vndis nunc cer nuntur,vsi ad S. Laurenth in Lucina aedem. Illud autem incertum, Naumachia& lacus unum & idem, uno in loco: an nomine & loco diuersia.Iulius Capitolinus refert Augustum instituisse Porticum in campo sub colle pedum mille, ita ut ab altera parte porticus mille pedu fieret, atque inter eas spatium hinc inde viridaria essent,lauro, myrto, dc buxo frequentata. medium vero lithostratum breui bus columnis intrinsecus positis, & singulis per pedum mille,quod esset deambulatorium,ita ut a capite esset Basilica pedum quingentorum. cuius vestigia in radicibus collis Hortulorum secus Naumachiam adhuc apparere dictitur. Sunt qui putant eiusdem principis Palatium fuisse inter aedem S. Felicis in pincis de Augustam.
De Augusti Maus o,bad eum de duobus obelisios
V c v s T v s in valle Martia, inter i viam Flaminiam,& ripam Tyberis, sexto suo consulatu Mausoleum, non suum modo, i sed omnium Imperatorum & cognatorii sepulcrum, exstruxit. Hinc Sueton .in ipsius Augusti funere: Reliquias, inquit, Mausoleo codiderunt. de eodem Cassio. ita scribit: Sed muniadi dominus ad potentiam suam opus extollens mirandum Romanis, etiam erigens fabricam in Vallem Agartiam tetenta sit Augustus immensa moles firmiter praecincta montib. cotinetur, ubi magna
129쪽
rum rerum inditia clauderentur. Bissena quippe os hia ad XI I. signa posuerunt. Commemoratione, inquit Strabo, dignissimum est, quod Mausoleum appellant, in Cxcelsis tam datum molibus, lapide niueo,&perpetuae viriditatis arboribus cooportum. in summum usque ad verticem cubitorum CC L. ad fluminis ripam aggeratum. In summo autem positum es Caes. Augusti simulacrum exaere fabricatum. Sub aggere ipso sunt eius loculi, Ac cognatorum & necessariorum. A tergo ucro locus V it mirifica continens ambulacra. In medio autem Campi spacio busti exstat ambitus, & hic ipse niueo perfectus lapide, in circuitu ferreos cancellos habens, ta plantatas interius prae se fercies populos. Huius autem Mausolei meminit & Hierony. primo contra Iovianum. Exstat adhuc ubi Vulgo Augusta dicitur, iuxta S. R Ochi ecclesiam interior circumferentia reticulato Opere olim vero tres circumferentias futile,vest igia satis os edunt, inuicem ita distantes, ut in plures partes intersecarentur,plures s enicerent loculos,quo quisq; seorsum a caeteris lepeliretur. Habuit enim hic locus inhonorem Augusti, Pacis, ac Victoriae,& P. P. inscriptionem. Quod vero cognati,& non modo Imperatores in eo conderentur,probat Virg. in Marcelli funere,cum ait.
Ouantos tile virum magnam auori, ad Vrbem
Campus aget gemitu ' vel quae Taberine videbis
Funera, cum tumulum praeterlabere recentem'
Quamquam nonnulli molem illam instar turris, quae est ad portam nunc Populi ornamcntis spoliatana,Marcelli sepulcrum esse putent. sed cum ultra Scorpionis iactum distet a Tyberi, rectius intelligemus de Mausoleo Tyberi incumbenti. Nam poeta eo verbo praeterlabere, innuit Marcelli sepulcrum iuxta fluuium. Et in Mausoleo ctiam libertos,vel certe apud ,conditos esse probat epItaphium cuiusdam liberti Augusti in marmore excisum, ibique inuentum, quod est.
MLPIO MARTIALI AUGUSTI LIBERTO A M ARMO RIBVS.
Mausolei autem nomen imposuit Augustus, quia ad similitudinem sepulcri Mausolei regis Cariae ab Artemisia citis uxore structi fabricauerat. Apud hoc enim duo fuere obelisci magnitudine pares, singuli pedum X LII. quorum alterum inter ipsum Mausoleum &Tyberim con hac tum iacere in via, idemus. Alter vero inuentus, nec citostus, post S. Rochi aedem sub tellure latet.
Iacuit ad nos hram usque aetatem, per multa saecula (ut creditur) unus ex obeliscis Mausolei Augusti Caesaris fractus ante aedes diui Rochi, in ipsa valle Martia, seu via Flaminia,quem inde Anno is 86.Sixtus V. Pon. Max ornandae basilicae D. Mariae Maioris gratia, ubi etiam fac ellu eminens instar templi, maximo sumptu&ornatu crexerat, ac Natali Saluatoris Domini nos fri ad Presepe, insigni pietate dicaucrat, asportari iussit, Dominico Fontanio Architecto vehente & erigente, qui hodie ante ipsas aedes e conspectu viae Felicis, quam idem summus Pontifex de suo nomine eodem anno aperuit, ae str uit, sublatus cernitur.
130쪽
De Via Flaminia, Trophin e Larij, s quibus m aliu
IA M Flaminiam, quae olim iuxta Antonini Ph columnam inchoabat, Cn. Flaminius M. Lepidi collega in consulatu viactor Ligurum Mauit. Haec autem per Narniam, Fulignum, Nuceriam,Calli una,Fanum fortunae, Pisaurum, Ariminum ducebat. Liuius vero scribit: M. Emilium Cos Liguribus subactis, viam a Placentia productam Flantiniae coniunxisse,. . .. --& Q Flaminium Viam, quam flaminiam appellauit,strauisse, innuiti habuisse fines ab Isauro, nuc Folia, ad Vaternum Fori Cornelij amnem. Emiliam vero inde ad Trebia Placentiae urbis fluuium. Sed Flaminia erat consularis; de qua Suet in Augulfo ita meminit: Quo facilius undis Vrbs adiretur, desumpta sibi Flaminia via Arimino tenus munienda, reliquas triumphalibus
viris ex nauali pecunia sternendas curauit. Et Cicer. ad Atticum; Propterea, inquit, quod Thermus curator est viae Flaminiae, quae cum erit absoluta,& reliqua. In hac autem Augusti Mausoleum inter,& collemHortulorum Trophaea Marsi de Iugurtha fuere, argumento quod ibi marmorea tabula inuenta est,cum indice C. Marij de triumpho Iugurthino huiusmodi.PR. TR. PL. AUGUR. TR. MIL. EX SORTEM BELLvM CvM IVGvRTHAN UMID. VEL PROCOS. GESSIT. E V M COEPIT ET TRIVMPHANS IN IOvIS AVTEM SECvNDO CONSULATU ANTE CURRVM S M DYCIIVS SIT. III. CONSvL. APSENS C R EAT V S EST. II i I. T E V T ONORVM EXERCITUM DELEVIT. V. CONsvL CIMBROS FUGAVIT EX EIS ET TEUTONIS ITERUM TRIVMPHA VI T. REM P. TvRBATAM SEDITIONIBUS ET TR. P L. -ET PRAETOR Q VI ARMATI CAPITOLIUM OCCUPAVERANT. VI. COSS. VINDICAVIT POST LXX. AN N V M PATRIA PER ARMA CIVILIA PVLSVS ARMIS RESTITVTV s. VII. COS. FACTUS EST DE MANUBIIS CIMBRICIS ET TEUTONICIS ISDEM HONORI ET VIRTV TI VICTOR v EST E TRIVMPHALI CALCEIS PUNICEIS.
Trophaei autem significatio a V . . Humarco ita traditur. Fuga laostiurn graece vocatur Aisse, hinc spolia capta fixa stipitibus appellantur trophaea. Syllae sepulchrum Martio in campo statuit Appianus, Liuius IHirch& Panse, Florus vero Iuliae. Nam Augustus Iulias filiam,neptem is,si quid eis accidistet, veruitae-
pulchro suo inferri. auth. Suet. In eodem campo Cor. Tac. Britaniciri ulcrunt Posuit,m quo prius expugnationem fecerat. Suet.Drusi, diui Clauad patris. ndomo autem & hortulo Angeli Coloth haec visuntur, Socratis tatua circla dem amplexantis. Iouis Hammonis,Protheique & Esculapi 'imulacra. enses cum signis,& diis tutelaribus. Scyphius,& Arion equi, quos in Thessalia,percussa terra tridente, Neptunus eduxit, Mensuras pedis Romam, qua nos r-bem sumus dimens Veruin priuatis aedibus,quae nunc sunt ex prisciS ornamen iis si numerare vellemus,longu simul,& laboriosum vili foret, fructus Vero. per- tenuis: cum ibi non sint inuenta,sed hinc,inde translata. Quare haec plus satis curiosis relinquimus. Martio autem alterum minorem campum proximum futue
quidam Volunt,propter, qui sequuntur, Catulli versus.
Si me eo eris minore Camp*- . . R i
Tum innumerabiles circumcirca porticus, horti numerosi,theatra tria, simul&amohitheatru,templa magnificeritissima inter se contigua,ut quasi aliud age tia reliduam urbiSue ustarem ostentare videanLur. Viam rectam appellatam, in