장음표시 사용
131쪽
TOPO GRAPHIA R O MC A P. CX VIII.
E. M P vs erat in Ianiculum siue, ut nunc aiunt,in Transtyb
rinam riagionem transeuntes antiquq Vrbis monumentis V X tret mam manum imponere: occurrente aut Tyberino flumine, quem regionem ab Vrbe disterminare supra declaratum est,no videtur alienum de eius etymologia,variis nominibus/latitudine,altitudine,natura & lapsu,pauca quq iam privi, ex ponere, Tyberis igitur unde dictus varia est opinio. Aliqui dicunt quodam tetmpore Syracusanos victores coepisse Atheniensium hostium ingentem multitudinem, & eam coesis montibus fecisse, ut adderent munimenta ciuitati,& tunc auctis muris,& fossam intrinsecus factam esse, quae flumine admisso repleta munitiorem reddidit Vrbem, hanc li; fossam per hostium poenam,S: contumeliam factam Thybrim vocasse kπ Dc eri y-. I. . contumelia,& postea profectos Siculos ad Italiam, eam tenuisse partem, ubi nunc Roma est, Albulam q; flume ad imaginem fossae Syracusanae Thybrim, quasi rae , vocavisse. Albi ero Thybrim regem Thuscorum fuisse, & iuxta hunc fluuium pugnatem cecidistb,fecisse sci nomen. Alij volunt istu ipsum regem latrocinatu esse circa huius fluminis ripas, SI transeuntib crebras iniurias intulisse,Thybrimq; quasi eu, dictum. Quidam a Tyberi vicino regulo Veientum Tebrim appellatum putant, a tuli. Varr. Quod aute a Tiberino Albanorum rege sit Tiberinus nuncupatus,vet scribit Fid. non procedit, ideo quia etiam ante Albam Tybris dictus inuenitur. in sacris quidem Tyberinus: in communi sermone Tyberis; in poemate Tybris vocatur. Sed quod prius Albula diceretur,ostendit Virg. cum inquit. Amisit verum vetus Albula nomen,quod a colore aquarum prius obtinuerat. Antea vero Rumon vocabatur, quasi ripas ruminans S exedens. in sacris Serra. unde est.
Et pinguia culta secantem. in aliqua etiam Vrbis parte, Terentum, eo quod ripas tereret. Ide m poeta CGruleum, Horatius vero flauum appellat. Oritur autem
ex Apennino paulo supra Arnum, tenuis primum, deinde X LII. amnibus auctus, excrescit, praecipue Nare & Aniene. Thusciam primum ab Vmbris, deinde a Sabinis, nouissime a Latinis dirimens, urbemq; a septentrione ingrediens,ameridie inter Hosti ensem & Portu ensem viam a dextris Ianiculum, a sinistris Vrbem relinquens, egreditur,in mares Tyrrhenum prope Hostiam uno legitimo ostio se exonerat; qualibet magnarum nauium mercator placidissimu S. hinc Dion. Ex Ianiculo conspicua est Roma,latitudo Tyberis quatuor est iugerum, altitudo tanta, ut possit magnas perferre naues, neq; pedibus transiri queat, nisi per pontem, qui Cos L. Ebutio. Sc P. Seruilio unicus erat. Sinum autem, Ut
dictum est, Tyberis effundebat usque ad radices Capitolij, Tarquinius enim primus omnium Alucum direxit. Postea Agrippa aedilis, Ac curtum direxit, Z alueum mutauit, magnisq; saxorum molibus in utraque ripa locatis solidavit. Augustus vero ad coercendas inundationes eundem laxauit ac repurgauit. Longo tempore post Aurelianus Imperator firmissimo muro utrinquevique ad mare extructo,coercuit; cuius operis vestigia multis in locis adhuc cernuntur. Ancum autem Martium naualia exstruxisse commemorat Dionys. his vcrbis: Cumque esset amnis usque ad pontes fluuialibus scaphis latis, magnis nauigari idoneus: ad Romam autem maritimis quos nauibus, onerariis, magnis, nauale aliquod ex-Cogitauit ad egressum eius exstruere,utens,ut portu, ostio amnis ipsius. Panditur autem multum in latitudine coniungens se mari, sinu Sq; concipit magnos, qua les portuum maritimorum illustri um,nec distruitur ad ostium marino litore, incorruptus sicut pleraque alia flumina,nec paludibus, aut stagnis errans aliquo in loco
132쪽
o conlumitur priusquam mare contingat riuus: sed est peruius ubique nauius, uno tantum effuit ostio legitimo, persecans dorsum maris. Naues igitur auariae per ostium eius intrant, & Romam usque remigio, & funibus tractae ad-QuCuntur,maiores vero ante ostium &anchoram fluctuantes fluuialibus euacuataeacap ais exonerantur. Plinius. Pluribus prope solus in omnibus terris amnis accolitur,alpicituri villis,nulliq; fluuiorum minus licet inclusus utrinque laterius, nec tamen ipse pugnat, quanquam creber, dc nunquam magnis aquas, quam in ipsa Vrbe, restagnantibus. quinimmo vates intelligitur potius monitor auctu semper religiosus. Plura autem erant hoc in loco dicenda de huius flu. naturan cur Plin. auctu suo religiosum esse velit. Sed cum Lu Do v ICvS GOmelius (quem iuris diuini, & humani scientia, ac vitae integritas praestantissimum Rotae auditore fecere de his libellum elegati oratione in lucem ediderit,eadem in nostrum transferre superuacaneum esse duximus.Quare de Tyberino flv. hactenus. Illud tamen vos monitos velim, priscis temporibus non licuisse in huius ripa quidpiam aedificare,tanquam numini sacra, isses aluei & riparum curatores, ut ex indice, apud pontem ci lium reperto habetur huiusmodi.
EX AUCTORITATE IMP. CAE S. VESPASIANI A v G. P. M. TRIB. P O T. IIII. IMP. X. P. P. COS. IIII. V. CENSOR. CAIVS CALPETANVS RANTIVS UIRINALIS. VALERIVS CESTIVS CVRATOR RIPARUM ET AL-vEI TYBERIS TERMINAVIT. R. R. PROXI. C L. P. P. CLXXIIII.
De pontibus supra Tyberim exstructis.
VM Tyberis, nisi per pontes, in transtyberinam regionem
transmittat, operaepretium erit videre,quis omnium primus supra Tyberim pontem struxerit, quot nunc exstent,quibus appellentur nominibus,a quibusve excitati singuli dicantur. Epicardus enim memoriae prodidit Herculem, occiso Ge-rione cum victor per Italiam armenta duxisset, pontem supra Tyberim ad tempus struxige. Vnde si quis situ locorum& ea,quae de Caco,ipseq; Hercule narrantur,consideret,facillime iudicabit non alibi Herculem ipsum posuisse,quam ad radices Aventini, ubi postea Sublicius fuit. Fui. autem scribit ante Vrbem conditam fuisse pontem Sacrum, ex authoritate Dionys . cuius sunt haec verba: Nam cum per caedes hominum Saturno sacrificaretur,ad placadam dei iram,hoc more sublato ab Hercule, factum est pro hominibus,qui in Tyberim deiiciebantur, simulacra eorum scirpea deiicerent, quos argeos vocabat.creditur ibi ante fuisse,ubi postea Subli cius, vel idem pons, argumeto est, quod etiam inde simulacra scirpea eode more in I y berim deiecta scribit M.Var.cum inquit: Argei fiunt ex scirpeis virgultis simulacra hominum,& quotannos e ponte Sublicio a sacerdotibus iaci solent. Ouid. in Fast. Tum quospriscorum virgo simulacra virorum, ittere roboreo cirpea ponte selet, Sed in his verbis nulla sit mentio de ponte Sacro. Sublicium vero post Vrbem conditam positum esse satis constat. Lactantius vero de ponte Miluio praecipitari solere ait,in haec verba: Saturnus in Latio ita cultus est,ut homo in Tyberim de ponte Miluio mitteretur, quod ex responso quodam se ctitatum Varro est a thor. Sunt autem pontes numero octon, Milutus, Elius,V aticanus, Ianiculensis,
Cestius,Fabricius,Palatinus,S ublicius,quos praeter S ublicium, Totitas olim demolitus est.
133쪽
I L v I v s Pons, quem nunc vulgo MOllium vocitant, in via Flaminia situs, ultra primum lapidem distat ab Vmbe. Ferunt autem hunc saepius euersum, sopiusq; instauratum, nihil ex veteri structura, praeter fundamenta retinere. de quo meminit Plinius de viris illultribus, Ammianus Marcellinus,atque a M. Scauro qui fuit tempore Syllae) in censura exstructum : ad quem pontem Neronem ventitasse , supra demonstratum est. In eodem legati Allobrogum nocturno tempore cum literis ad Catilinam deprehensi sunt, quibus coniurationem palcfactam esse s ibit Cicero. Apud eundem pontem Constantinus Magnus Imper. a-XCntium tyrannum Maximiani filium magicis artibus detditum, militari Iaragemate materia,ac nauibus supra Tyberim dispositis certasset praeliis , con pecto demum in aethere crucis vexillo, clamantisq; voce audita, b T TM i ii, id Est, trihoc victoria: tandem victor fuit, quae victoria exstat in eiuS triumphali arcu lculpta, & in aurcis numismatibus sepe vidimus ipia.
De ponte Aulo,nunc S. Angeli, Vaticano ive Triumphalis ac Ianiculensi silue Aurelio.
E Qv i Tu R,post Milutum, Pons nunc S. Angeli,olim Elius, ab AElio Hadriano, qui eum iuxta sui sepulcri molem exci-5 raulet, denominatus. Spartianus; Fecit,inquit, Ac sui nominis L pontem,&sepulchrum iuxta Tyberim. Quem pontem nul- la alia de causa posuisse credendum est, quam ut per ipsum transeuntes propius molem ipsum spectarent; eo maxime, . Q quod insccius crat pos, quod ita Vaticanti montem 5 campumitteret, Vaticanu alio vero nomine Triumphalis nuncupatus: quia per ipsum trium pliantes transeuntes via eiusdem nominis, in Capitolium Ioui gratulatum ascenderent.& cum nobilium tantum esset, nulli ruricolae per ipsum transire licebat. Huius pontis pilae eregione hospitulis S. Spiritus in Tyberi adhuc exstant. Tertius est in ordine, a proximo Ianiculo, Ianiculensis, qui S Aurelis, a via, vel portu Aurelia, nomen obtinuit. Legebatur olim in eo titulus huiusmodi.I M P. CAE S. DIVI TRAIANI PARTHICI DIVI N E RV AE NEPOTIS TRAIANI ET HADRIANI AUG. PONT. MAX. TRIB. POT. IMP. IIII. COS.III. DE RES IUS RUSTICUS CURATOR v ALETRI A RV M TYBERIS ET CLOACARUM URBIS. R. R. RESTI TvIT SECvNDUM PRAESIDENT. TERMINATIONEM PROXIMAM. CC. P. P. C. II.
Tradunt autem Antoninum Pium marmoreum fecisse, ae ciuilibus bellis demolitum, pontem ruptum vocitatum. Longitudo est pedum CCXV. Xystus vero quartus Pon. XLIX. multi S post seculis incam,quam cernimus, magni ficentiam & pulchritudinem instaurauit, quemadmodum
titulus ibidem in mariam re excisus ostendit. unde ab eodem nomen accepit.
134쪽
O sT Aurelium pontem ad stadium,eregione theatri Ma celli, surgit in mediis Tyberinis fluctibus insula, quam urbi colungit Pons prius Tarpeius a Tarpeia rupe propinqua: deinde Fabricius a L. Fabricio,qui eum faciendum curauit, denominatus. Vt testatur index in arcu pontis insculptus huius modi.
L. FABRICI v S. C. F. CVR. v IAR. FACIUNDvM COERAVI . IDEM Qv E PROBAVIT. E P I DY S. M. F. M. LOLLIUS. M. F. COS. S. C. PROBAVERUNT.
Nunc dicitur pons quatuor Capitum, a quatuor marmoreis simulacriS qu drifrontibus in aditu pontis collocatis. Qui vero eandem insulam trans yberinae regioni connectit, Exquilinus, siue Cestius olim,nunc vero Pons S. Bartholomaei, a propinquo huius diui templo, nuncupatur, quem Valentinianum & Valentem instaurasse a dextris & sinistris,in tabulis marmoreis ibi collocatis hae inscriptiones testantur.
DOMINI NOSTRI IMPERATORES CAESARES FL. vALENTINI AN VS. PIUS. FELIX. MAX. VICTOR AC TRIVM F. SEMPER AUG. PONTIF. MAXIMVS C E RMANI C. MAX. ALAMANN. MAX. FRAN. MAX. G O T H. MAX. TRIB. POT. VII. IM P. VI. COS. II. PPP. II. &FL. VALENS PIUS FEC X MAX. VICTOR AC TRIvM F. SEMPER A vG. PONTIF. MAX. GERMANI C. MAX. ALAMANN. MAX. FRANC. MAX. COTHIC. MAX. TRIB. POT. VII. IM P. VI. COS. II. P. P. P.
FL. GRATIANvs PIUS FELIX MAX. v ICTOR AC TRIvM F. SEMPER AUG. PONTIF. MAX. GERMANI C. MAX. ALAMANN. FRANC. MAX. GOTHI C. MAX. TRIB. Po T. III. IMP. II. COS. PRIMUM.
PONTEM FELICIS NOMINIS GRATIANI IN VSvM S E NAT v s Ac POPULI ROM. CONSTITUI DEDICAR H IvSSERUNT.
Longitudinem autem passuum nostratium LX. habere dicitur,superior vero LXX.
R I v s QvA M autem ad reliquos pontes deueniamus,videntadum esst,unde origo Insulae tyberinae, quam formam habeat, quanta siti, quidue in ea fuerit. Principium vero huius nihil magis cognoscitur,qua ex VerbiS Dio. Postquam . n.Tarqui nij in Lucretiam stuprum commemorat,ob id si Tarquinios omnes ad unum urbe CiectoS os edit, subdit Decreturn con- - - silium, deinde bona Omnia tyrannorum ferentes in publicucauibus omnibus exposuerunt, Vt quicunque ex eiS caperent, quisquis obtineret, agrumq; omnem, quantum illi possederant,iis,qui nullam haberent sortem, diuiserunt; unum tantum capienteS campum, inter Vrbem & Tyberim iacenatem, quem sacrum esse Marti antea decreuerunt, equis gratum, atque iuuenibus ad bellicas exercitationes ludum opportunissimum. Hunc campum, prius- ouam Marti sacrum, ascribens sibi Tarquinius fuerat. Nam cum caetera tyranti norum
135쪽
norum bona populo auscrenda concessissent, sed quod in campo illo natum erat frumentum, aliud in arei S adhuc iacens, aliud in culmis, & quoddam tritum erat auferre nemini permiserunt, sed ut execrabile, nec idoneum quod in aedes portaretur, iaciendum furcis in flumen esse decretuerunt, unde insula creuit Tyberina. Liuius etiam eadem fere quae Dion. te origine insulae dicit. Formam autem biremis habet, ut malus sit inter ipsos pontes, parsq; superior in acutum magis tendens prora,inferior vero tanquam latior puppis . Latitudo,ubi maior, teli iactum non excedit. longitudo vero stadiorum duorum, vel circa. Hanc quidem
describit Ouid. his carminibus.
Scinditur ingeminas partes circumfluus amnis. Insula nomen habet, laterum qua a parte duorum . Porrigit aequales media teleture lacertos. Priscis autem temporibus Insula lycaonia vocabatur, licet tota Asculapio e s. set sacra, propter eius simulacrum ex Epidauro in cam aduectum,unde formam ciuS nauis, qua aduectum est, locus accepi sic dicitur. Quum enim ciuitas pestilentia vexaretur, inspectis libris sibyllinis sacerdotes animaduerterunt non aliter
pristinam recuperari salubritatem posse, quam si ab Epidauro Asculapius esset accersitus. Itaq; missi legati Epidaurum in templum Esculapis pcrducti,bcnignissime deum inuitarunt.Numen autem ipsius subsecutum cst. Siquidem is anguis, quem Epidauri, venerabantur,in triremem Romanorum Oerre XI 2, ubi
Ogulini legati tabernaculum erat. Legati laeti Vrbi aduexere in insulam, ubi ei templum dedicatum. Plin. Atqui inquit, anguis AEsculapius Romam aduectus est, vulgo spascitur,& in domibus. Visitur adhuc in hortis S. Bartholo mei forma nauit ex lapide lasio, de in eius latere reptantis serpentis simulacrum. AEdis vero Esculaph exstant adhuc vestigia quaedam in eisdem hortis, cui iuncta eraraui sui Iouis AEdes. Ouid.
Piod tamen ex ipsis licuit mihi dicer astu
Sacrauer atres haec duo templa die. ccepit phoebo, nymphail. Coronide natum Insula, diuidua quam premit amnis aqua. Iuppiter in parte eu, carpit locus et res virumst , Iunctai cunt magno templa nepotis auo. Iouis autem C. Servilius duumvir dedicauit,votam sex annis ante Gallico bel lo a L. Furio Purpurione praetore, SI ab eodem consule locatam. In infula ideo ae groti exponebantur, quia Asculapius medicinae deus habetur: dc ob hanc scientiam in deorum numerum acceptus, auth. Cor. Celsus. Ad Asculapis templum,
fuit Nos comion,id esst,locus ubi aegroti curabantur. Vnde Aristophanes in Pluto inducit languentes in aede Esculapis, ut medelarum fomentis refocillentur,& Plut in Curi. Lenonem Capadocem, lienosum, iecorosum, pulmonarIum In eiusdem dei aedem incubantem. Sunt qui velint AElculapio aedem in insula, ideo constituta, quod aegroti in primis aqua indigere arbitrarctur,vel auth. Plut.quod fluxu,motuq; aquarum aer esset salubrior, nam alioquin huius sacrae aedes extra Vrbem excitari solebant. Claudius Imperi quum quidam aegra Eoastecta mancipia in insula taedio medendi exponerent: liberos este sanxit. Liuius tertio quintaedet C. Commemorat Lucretium praetorem tabulis pictis ex praeda fanum Ascul
ph exornauisse. Habuit haec insula in prora, Fauni aede, quae ita fluctibus cessit, Vt, ne vestigia quidem, appareat. Meminit huius Vitruvius,in haec verba: Prostyli exemplar est in insula Tyberina, in aede Iovis Fauni. Ouidius.
Idibus a'restis fumant altaria Fauni Hic ubi discretas ins la rumpit aquas. Liuius autem ait Cn. Domitium AEnobarbum, de Cn. Scribonium aediles
136쪽
multos pecuarios ad populi iudicium adduxisse, tres is ex his damnatos esse, re CX eorum multatilia pecunia aedem Fauni in insula fecisse. Probus scribit Fau- aedificia numinibus,lucosq; sacrasse,& ab eo Fana dicta esse.In hacantula ruit Statua D. Iuth, quae sereno&immoto die ab occidente in orientem conuersa est: sicuti Cor.Tac.&Sueton. testantur.
De Ponte Senatorum, sime Talatiuo Subli O.
N F R A insulam autem succedit, ad teli iactum, septimus pons,a Senatoribus Senatorum, qui & Palatinus a Palatino monte propinquo est denominatus.Nam auctaVrbe &moenibus,&ciuium numero, cum Sublicius non satis videretur facere, hunc, qui via Aurelia in maritima, Thusciami mitteret, addidere; de quo intellexisse opinantur Liuium, cum inquit: M. Fulvius maioris ustis locauit portum,& pilas ponti in Tyberi, quibus pilis fornices post aliquot annos P. Scipio, dc L. Mumius censores locauerunt imponendos. Est enim pons multiplici fornice compactus ad excipiendos bifidos proximae imminentis insulae alueos, hodie Pons S. Mariae AEgyptiacaea propinqua eius aede nuncupatur, in eo autem insculpta sunt
NUMINI DEORVM AVG. I OVI OPT. MAX. AEDEM VOTO SUSCEPTO. LEPIDVS. M. F. M. CVRIVS. M. F. COS. III.
IMP. CAESAR DIVI TR AI AN I PARTHICI N E Ru NEPOTI TRAIANO HADRIANO AVG. PONT. MAX. TRIB. POT. II. COS. II. UOVIS OM-N I VM PRINCIPUM ET S O LV S REMITTENDO SEX TERTIUM NAVES MILLIES CENTENA MILLIA ENIM DEBITVM FISCI PATRES EIVS SUA ET POSTEROS SUOS RESTITUIT HAC LIBERTATE SECUROS IVLIA AUG. MATER AVGG. ET CASTORVM MATRONIS RESTITUIT. SABINA AUGUSTA MATRONIS DIVvS AUG. P O N. MAX. Ex. S. C. REFECIT.Vltimus vero & antiquissimus omnium sequitur Sublicius, ab Anco Martio ege non ad tempus, ut prius Hercules, at in usia Po. Rom perperuo mans truS, exstructus,licet totus ligneus. Nam sine ferreo clauo, sine fulturis ira i politus erat contignatione,ut trabes per bella eximerentur,ac repontrentur. quo'quitem sic facere religiosum fuerat, postquam Coclite defendente aegre reuiarius etst, auth. Plin. Sublicius autem dictus,quia ilex sipecies est quercuS, ex qua confici solebat. vel, ut alij, a sublicibus lignis. lingua enim Volsca magnae trabes subitres vocantur. Lapideum deinde AEmilium Lepidum praetorem fecisse memorant, de ab eo AEmilium pontem denominarum. Vnde Ant.1nitin. Post iterum,
inquit, unus effectus ( de Tyberi enim loqui eur) per pontem Lepidi, qui nunc abusive lapideus dicitur,& reliqua. Hunc tyberinis fluctibus laesum restituit Tiberius. Cor Tac. refert Othone imperate subita inundatione fuista perruptum. ouem longo tempore post Antoninum Pium restituisse, author est Iulius Capita ius Quidam marmoreum posuisse dicunt, & in hunc usque diem pontem marmoratum appellari. Huius euim vestigia in medio alueo ipsius fluminis, pa-
137쪽
tum supra Naualia, adhuc cernuntur. Et quanquam de loco varia traduntur, constat tamen ad Aucia in i montiS radices tu Ie, quod innuit Appianus, cum inquit: Auentinum assecnderat Gracchus; mox inde fugiens per pontem ligneuad alteram fluminis partem euectus est. In Sublicio autem ponte considebant pauperes stipem a transeuntibus petentes. Sen. In sublicium pontem me transier, inter egenos abiget,non ideo tamen me despiciam,quod in illorum numero consedero, qui manum ad stipem porrigunt. Ex eodem facinorosii praecipitabantur in Tyberim: ex quo dc Heliogabali Imp. cadauer annexo pondere, ne fluitaret, deiectum est. Post vero incensam a Gallis Vrbem ob inopiam cibariorum decretum tulerun , ut sic Nagenar e ponte Sublicio in Tyberim, tanquam patriae inutiles, delicerentur, unde depontanei sexagenari) dicebantur. Veritas tamen hoc habet, quod sexagenari a tuffragio repellebantur, Ac ita eos ponte deiici solitos ferunt. qui pons, ut retuli, olim erat apud Septa. Illud autem sciendum pontes, tam qui extra, quam qui in Vrbe erant, variis temporibus a diuersis fui si e restitutos hominibus, d inter alios ab urso Alo, ut hoc eius epitaphium
testatur. v Rsvs ALvs C IvIS SATRAPEs Ex v MBRIA IN ARMIS FLOR vi TADvLESCENS VERO POST QvAM FAC TvS EST AEQvATUM CAPITOLIVM RECONDIDIT TABvLARIvM LEGES SERUAUIT. R. P. A FALISCIS LIBERAVIT UIRITES IN EXILIvM PONTES REFECIT PLEBEM PACAvIT DI v I SUM IMPERIUM RECONCILIAVIT.
v IX. AN. XLIII. MEN. X. D. IIII.
Pons Senatorius, seu Palatinus nunc Sanctae Mariae, qui vi Et impetu fluminis Anno M. D L VII. deiectus fere medius fuerat. S. P. a'. Anno M. D. LXI. tempore Pis Papae IIII. ex ligneis machinis illum reficere curauit. Sed cum opus iam absolutum esset dum hinc illuc, ex latere nempe ad latus conantur attrahere, perfracto uno ex validioribus rudentibus, quod maxime tota machina sub nitebatur, praeceps in Tybrim proruit, quassata mole, S abrupta ; in qua ad nummum octonum millium impensum fuisse constat; sicq; ad usque tempora Gregor XIII. hoc est, Anno M. D. L X XIIII. inuius perstitit. quo demum tempore, cum sacri Iubilei annus aduentaret, idem Pop Rom. auctoritate Pontificis, su bstructione arcuata, ingenti solidaq; parastata Flumini iniecta, duobus-q ue eminentibus fornicibus eTiburtino lapide superimpositis,ad pristinam formam, AO decorem restituendum curauit: in quo opere impe si summa ad quatuor& quinquaginta millia nummum aureorum extitit; ut ex Matthaeo Typhernate illius fabricae Architecto accepimus. In cuius lateribus utrinq; legitur in tabulis marmoreis sequens inscriptio.
EX AUCTORITATE CRE CORII XIII. PONT. MAX. S. P. PONTEM SENATOR IvM CuIus FORNICES vETu STATE COLLAPSOS ET IAM PRIDEM REFECTOS FLvM I N I s I M P E Tu S DENUO D E I E C ERAT IN PRISTINAM FIRMITATEM AC PULCHRI Tu DI NEM RESTI- TvIT ANNO IvBILEI M. D. L X X v.
Sed pontibus exstructis, in Transhyberinam regionem transeamus.
138쪽
De Transi tarina regione. Rauennalium, es Fortis Fortum Templo; Thermis Seuerianis, Hortis Caesaris, ac de A qua Alsiet imi, ede Pratis
EGIO TRANS TYBERINA priscis temporibus Ianiculi,amonte, qui plurimus ei imminet, nomen accepit. Rauennalium etiam Vrbem nominatam inuenio. Augustus enim contra
Antonium Cleopatram victoria potitus,bina instituit classem,unam apud Messenium Lucaniq portum,qua Italiae insula, oram i Galliarum maritimam, Hispanias, Africam, Mauritaniasi tueretur. Alteram apud Rauennam, cuius partes essent Adriatici sinus,Illyrici, Dalmatiae,Graeciae, Thraciae, Ponti & Asiae, atque AEgypti orae necessitatibus subuenire. Cum itaque Romano Senatui ea in prioniis esset cura,vt nulla posset Romam frequentare multitudo, cui non esset habitandi locus publice assignatus, attributa est Rauennatis classis militibus rectio Trans yberina,quae exinde urbs Rauennalium dicta est,sicut & Templum, Meritorias tabernas ubi nunc S. Mariae aedes. In hac autem regione pauca admodum memoratu digna extitere,quia addita cum fuisset Vrbi non inopia loci,sed ne Ianiculus mons arx hostium quandoque esset,propter pestiferos austros,quibus infestabatur, 1 vilissimis tantum hominibus, sordidissimasq; exercentibus artes, culta erat. Quare minime mirum videri potest,si paucis transigi verbis vi debitur.Spartianus tradit Seuerum Imp.Thermas sui nominis in regioneTranclyberina fecisse.& Vopiscus, Aurelianum hyemales, quod aquae frigidi aeris illic deessent. Quarum vestigia, licet quidam inter montem aureum, &S. Francisci aedem esse dicant,nullibi tamen certa apparent. Caesar Hortos,& Naumachiam iuxta Tyberim habuisse dicitur,ubi Fortis Fortunae templum, Tiberi, tempore dicatum. Alsietina aqua, quae &: Augusta dicebatur,ex lacu Alsietino via Claudia miliario XIIII. ab Augusto in hortos & naumachiam perducta Trans yberinqseruiebat regioni,de qua ita scribit Fron. Quae ratio mouit Augustum prouidentissimum Principem, producere Alsietina aquam, quae vocatur Augusta, non satis perspicio nullius grati ,imo & parum salubrem,& nusquam in usus populi fluentem nisi forte cum opus naumachiae aggrederetur, ne quis salubrioribus aquis detraheret,hanc proprio opere perduxit,&quod nauniachiq coeperat superesse, hortis subiacentibus, &priuatorum usibus concessit. Solet tamen ex Trans be-r1na regione, quoties pontes reficiuntur, & a citeriore ripa aquae ex necessitato
in subsidium publicarum salientium dari. Hanc autem aquam Hadrianum primum Pontificem restituisse,eiusq; aquq fontem in platea S. Marii; transtyberinae exstare, tenet fama; Athio namq; in hac regione agrum ab Albionaru luco, quo in loco bos alba immolabatur fuisse. Prataq; Mutia eregione Naualium .Dionysi. Mutium autem mori eligentem pro patria regionem Transhyberim donauere de publico hic locus prata Mutia usque ad hanc aetate vocatur. Luadi piscatorij in ripa Tiberis,prope ubi nunc Naualia,
139쪽
Te Sepulcro Numa es oeciiij poeta, Tribunali Aurelio,
Janiculo, es' Hortis Martialis.
A rex sub Ianiculo sepultus est, inquit Solinus. Dionys 3 Iacci autem Numa in Ianiculo trans yberim. CassiuS Hemina quarto annalium libro prodidit. Cn. Terentium scribam agrum suum in Ianiculo repastinantem ostendisse arcam, in qua Numa situs fuisset, in eademq; libros cius repertos P. Cornelio L. filio Cethego M. Bebio QIilio Paphilo Cos ad quo S a regno Numae colliguntur anni D. XXXV. & hos fuisse ex Cartha. De Numae libris S sepulcro Liuius haec habet verba: In agro L. Petilis Scribae sub Ianiculo, dum cultores altius moliuntur terram, duae lapideae arcae octonos ferme pedes longae, quaternos latae,inuentae sunt, operculis plumbo deuinctis,literis latinis,graecisq; utraque arca inscripta erat . in altera Numam Pompilium regem sepultum esse, in altera libros Numae inesse. Eas arcas cum ex amicorum sententia dominus aperuisset,quae titulum sepulti regis habuerat, inanis inuenta: sine ullo corporis humani vestigio: aut alterius rei, per tabem tot annorum omnibus absumptis. in altera duo fasces candelis inuoluti septenos habuere libros,non integros modo , sed recentissima specie . septem libri latim de iure Pontificio, septem graeci de disciplina sapientiae: in quibus cum animaduerteretur pleram friuolas religionum causas continere, ex S.C. in Comitio cremati sunt. Tribunal Aurelium in trans berina regione fuisse arbitramur. de quo Cicero ad Quirites ita meminit: Ego cum homines in tribunali Aurelio pala conscribiq; vidissem. Naualia autem priscis temporibus ubi &nunc ,de quibus Liuius quinto quintae dec. haec scribit L. milio Cos. naues,quae in Tyberi paratae , instructaeq; stabant,ut si rex posset resistere in Macedoniam mitterentur, subduci, SI In naualibus collocari,Senatus iussi Sed in Ianiculum tempus est ascendere, quem montem Ouid. arcem appellauit, his carminibus.
6x mea collis erat, quem cultrix nomine nostri Nuncupat haec aetas, Ianiculum i vocat.
Hoc illi nomen fuisse putant, quod Ianus ibi, vel sit sepultus, vel habitarerit, virgilius. Hic duo praeterea dissectis oppida muris
Relliquias, veterums vides monumenta virorum. Hanc Ianm pater, hanc Saturnis condidit urbem.
Ianiculum illi, huic fuerat Saturnia Nomera, Alii q uod ex Ianiculo Romani primum iter in Hetruria fecere,& ab eo trania i tu Ianiculum dictum. Ianus enim transitus vocatur, ut visum est supra. PliniuS. Saturnia,inquit, ubi nunc Roma est, Antipolis,ubi Ianiculus, in parte Romae. nhoc colle Martialis hortos amoenissimos habuit, quos ipsemet ii bro primo iis celebrat versibus. Idem Plin. tradit Q. Hortensium dictatorem, cum in Iam-culum secessisset legem in aesculeto tulisse. Eusebius veroCecilium Statium,po iam, in eodem sepultum esse. Huius autem collis forma in longum porrigitur, auspicatur a porta nunc Turrionis,& lex plus minus' stadiis in meridiem extenditur: assurgit plurimus ad portam Au
140쪽
De Monteri Campo Vaticano , Templo fossinis N Martis,
Naumachia, Orcos, hortis Neronis,ac de
X PosrTI s iis, quae ad Trans yberinam regionem, siue Ianiculum, pertinere videbantur, Vaticanum dico montem,& campum(quanquam extra Vrbem) his proximum addere,ex situs deseriptione,admonemur. Vaticanus igitur Mosis est,in quo S. Petri templum, Pontificis is Palatium spectatur. Vaticani autem varia traditur etymologia.Gellius enim scribit, agrum Vaticanum, & eiusdem agri deum praesidem appellatum a vaticiniis, quae vi & instinctu dei eius in eo agro fieri solita essenti Var.in libris diuinarum aliam tradit istius nominis rationem. Nam sicut Aius, inquit, leus, aras ei statuta,quq est in infima Noua via, quod in eo loco diuinitus
vox edita erat, ita Vaticanus deus nominatus, penes quem essent vocis human qinitia, quoniam pueri simulatq; parti sunt, eam primum vocem edunt, quae prima in Vaticano *llaba est. Sex . vero Pompeius, vult collem hunc Vaticanum nuncupatum,quod pulsis Hetruscis eo potitus sit Po. Rom.vatum responsis. Plinius refert tempestate sua Ilicem in Vaticano fuisse, in qua titulus aeneis literis, Hetruscis religione iam tum dignum arborem fuisse, signaret. Apollinis templum eo in loco statuunt,ubi nunc sacellum S. Petronillae, sicut Martis, ubi Sanctae Mariae cognometo de Febribus, in via olim triumphali Iulium paulum Poetam, Praediolum in Vaticano possedisse commemorat Gellius. Cor. autem Tac. Neronem clausisse in valle Vaticani spacium in quo equos regeret, apudque nemus, quod nauali stagno circumposuit, consueuisse. Conuenticula& cauponas exstruxisse, obtuliss eqs hortos suos ad varia in Christianos tormentorum genera; spactumq; illud circum appellatum. In quo idem Nero circense ludicrum habitu aurigae edebat,permixtus plebi,vel ' circulo insistens. Et quia Plinius Obeliscum Vaticani in Cab & Neronis Circo ponit, arbitrantur nonnulli nauale stagnum,sive Naumachiam secus ipsum montem, qua ad portam Pertusam itur, fuisse: Hortos vero a clausura illius circi ad Tyberim. Obeliscus autem secus ecclesiam Apostolorum in via olim triumphali, solus ex maioribus omnibus,nunc est erectus, his titulis inscriptus.
E. AVGVSTO SACRv M. Ab altero vero latere.
DIVO CAESARI DIVI IVLII. F. AUGUSTO. TI. CAESARI DIVI AVGVSTI. I. AvGUSTO SACRUM. . c
In cuius vertice pila aurata posita est. De hoc autem obeliseo Plin. ita lcribit. Tertius est in Vaticano Caij, S Neronis principiu circo, ex omnibuS VnUS Omnino fractus in molitudine eius, quem fecerat Sostridis filius Nuncoreus,&post coecitatem,visu reddito,Soli sacrauit,altitudine cubitorum cetum. Idem ubi de
IIIagnitudine arborum tractat haec habet verba: Abies admirationis praecipiaqsa ere in naui,quae ex AEgypto Cais principis iussu Obeliscum in Vaticano circo statutum,quatuors truncos lapidis eiusdem ad sustinendum eum adduxit. qua naui nihil admirabilius visum in mari cerrum est: centum viginti modis lentis Pro saburra ei fuere. Longitudo spatium obtinuit magna ex parte Hostiesis portus,latere laeuo: ibi namq; demersa est a Claudio principe. Arboris eius crassit lo quatuor hominum ulnas complectentium implebat.