장음표시 사용
21쪽
Capena stadia ferme octo. Ab Hostiensii deinde muri ad Tyberim stadia duo de
cim implent. A Fluuio vero ipso ad Portuens in Trans yberina portam stadium dimidium vix intercurrit. Portuensis enim inditum est nome, quia ducit in portum Hostiensem,a Claudio Imperat excitatum,nunc portam Ripae vocitant. ad occasum Solis hyemalis pertinet. Hinc deinceps in Ianiculum ascendens,septeiladiis,vel circa,peractis,ad portam nunc S. Pancrati ,Olim Aureliam, peruenies; quam quidam ab AEmilio viro c5sulari,siue ab Aurelio Imperatore nomen sumpsiste autumant:quidam vero a via Aurelia,nonnulli viam ab ipsa porca. QUO autem nomine apud priscos vocaretur, sicuti de Portuensi, incertum habemus;nc que solum de nomine, verum etiam de loco dubitatur. Nam Procopius tradit Aureliam portam fuisse iuxta molem Hadriani, a basilica propinqua , portam S. Petri nuncupatam. Sepulcrum binquit Hadriani extra portam Aureliam iactu lapia impositum. Sed velim scire virum haec, extra quam Procopius facit molem Hadriani,citra ne Tyberim fuerit,&vbi. Si erat, miror a Procoph ad nostra tempora, ita cum moenibus euanuisse,ut nulla prorsus extent vestigia. nisi velimus in aditu pontis AEth excitatam,& ab ipso A lio Hadriano I iam, no Aureliam, denominatum. Quare videndum est ne apud Procopium iam sit legendum, sitq; ex illis, quae cXtra pomerium ponuntur,additaque magis ad pontis, & molis ornatum, quam quod esset necessaria, ibi prope porta Vaticana existente , hoc
enim modo sequeretur Pancratianam Aureliam esse. S certe via ab ipsa ad martina, hoc nomine appellatur. Ab Aurelia per Ianiculum secundum Vrbis muros descendenSinuenies portam,quam Subtus Ianum, quod Ianiculo subiaceat nunc Vocanr,olim Septimianam a Septimio Imper. denominatam putant: ex eo quod Spartianus de ipso Septimio loquens Septi Zoniti,Septimanasq, thermas in Trans yberina regione ad portam sui nominis extiti si e commemoret: aiunt i Septimi nomen super ipsam lectum esse,priusquam Alexander Pont.VI. eam instauraret,ibiq; Ianum Septimianum, Septimianamq; Aram fuisse. Blon.
autem Fotinalem appellat,id est, deabus fontiu sacram. Extant, inquit,a huc magnae molis muri fatentium adhuc fontium receptacula sub monte, qui Aureus nuncupatur, si portae proximo. LmmS. A dtos, inquat, alteram porticum ad portam Fontinalem ad
Guartu C ramgerduxere. Quod autem h aec sola possit esse Fontinalis, inde certuhabemus, quia nulla est porta alia, qua in capos Vaticani iter esse possit, nullo pote, Sublicio excepto, ad Tyberim existente. At Fulvius in campos Horatiorum Liuium intellexiste scribit, qui cum procul ab Urbe essent, rectius fortasse de Vaticanis diceremus; quorum mentio frequentior est apud scriptores. Cic campuVaticanum fieri quasi Martium. Praeterea Liuius primo,& tertio ab Vrb. cond. de Capena, SI quinto bel. Mac. leorsum de Fontinali meminit. quod facit ut existimem Fontinalem non eandem esse, quae ost Capena, & cum Fontinalis antiquissima sit Vrbis porta,potuit aliquando accidere, quod a Septimio instaurata, ipsius nomen,inscriptione addita,st consecuta: nam(ut diximus plerique iundant, plerique augent,& ad se transferunt nomina. spectat Septentrionem,distat autem ab Aurelia stadia quatuor,iv a Tyberi iugera septem. Fluvius deinde iple per stadia duodecim,vel circa,loco muroru, usq; ad portam tumetanam,Vrbem planam, campum,& vallem Martiam ambit. Si quis autem Vrbis circuitum expositorum stadiorum numero collegerit, inueniet profecto tredecim millia pasVt diximus,non excedere.Turres vero ipsorum murorum tercentum&sexaginta numerantur: quarLi multae sunt collapsae multae ita vetustate corrosae,ut indies ruinam minentur. Sed quia portae Triuin phalis crebra est mentio apud scriptores,quanquam esse desiit,tamen ex Bion. opinione locum,ubi ea fuerit, indicare, non alienum esse arbitror. Pons cuius pilarum fundamenta nunc infra molem Hadriani cernuntur,&porta ad intimamTy bens ripam,cuius fundamentorum moles
22쪽
S. Petri subiecta triumphali nomine appellabantur. De porta autem quod dis mus probat Iosephus, vespasiani, & Titi describens triumphum. Dicit enim ipsos Imperatores, qui non in Palatio maiori, sed in Isidis templo nocte quieuerant, ad octauianas ambulationes transiuisse, ubi eos Senatus, & honorati equites praestolabantur: & cum fauor militaris eosdem meritis ornasset laudibus,votis ri te celebratis ad portam recessisse, quae ab eo, quod per illam semper triumphorum pompa duceretur, nomen aCcepit. Territori, etiam triumphalis in vitatuit 'etri, a di uo Hieronymo, sine a Damasco Papa scripta, est menti o. ibi enim legitur beatum Petrum fuisse sepultu in ecClesia si ii nominis, quae ad Templum, tunc Apollinis, nunc S. Petronaliae, iuxta territorium triumphale fuerit aedificata: ubi obeliscus est Cah principis. Suet commemorat quosdam Senatores censuisse Augusti funus porta triumphali ducendum. Octauianas autem Ambulationes ad ipsius Augusti Mausoleum fuisse ostendit Suet. & Strab.C A P. VIII.
A P I T O L I v M ante urbem conditam, ab antiquo oppido nomine Saturnia, sub ipso monte existente, Saturninu montem appellatum memoriae prodidit Var. Plinius, Saturnia, inquit, ubi nunc Roma est, Antipolis ubi Ianiculum, in parte Romae. alij vero quod Saturnus ibi habitauerit.ut Virg. his
Haec duo praeterea disiectis oppida muris
Reliquias, veterum vides monumenta virorum.
Hanc Ianus pater, hanc Saturnis condidit urbem. Ianiculum illi, huic fuerat Saturnia nomen.Sex. Pom. ait Saturniam Italiam,& montem, qui nunc est Capitolinus. Salu nium nuncupatum et quod in tutela Saturni esse existimetur. Solinus loquens de comitibus Herculis, haec habet verba. Ijdem montem Capitolium Saturninum vocavere. Castelli quoque, quod excitarunt, portam appellarunt Saturniam. Huic deinde Capitoli dixere nomen, quod caput humanum aperientibus fundamenta templi Iouis dicitur apparuisse, quae visa species haud per ambages arcem eam imperi , caputq; rerum fore spem prqbuit,idque ita cecinere vates. Antea vero Tarpeia eidem monti nomen fecit. Nam cum Romulus contra Sabinos bella tractaret, & Tarpeio cuidam dedisset arcem tuendam, filia eius Tarpeia aquatum profecta in hostes incidit, quam cum cohortarentur ad proditionem, illa pro praemio poposcit ornatum manuum sinistrarum, id est armilas, facta itaque arcis proditione, hostes ingeniosa morte promissa soluerunt. nam scuta, id est sinistrarum manuum ornatum super illam iacientes, ea in lucCpriuauCrunt, quae illic sepulta, Tarpeiae sedi,ut dixi,nomen imposuit. PIul. & Var. Diui ditur autem in Arcem,& Capitolium, Cic. in Cat. Vobist Arcem, O Capitolium, O reliqua. Liuius exules Oserui duce pio Herdonio Sabino nocte Capitolium, O Arcem occupauere. Et cum lib. septimo, loquens de Iunonis monetae aede, ostendat domum Manlij fuisse in Arce. Virg. vero ad rupem Tarpeiam, hoc carminet. Iam summo custos Tarpeiae manseres arcu. Contendunt, qui rupem ipsam ad clivum Capitolinu ponunt, Arcem ad Tyberim perturuisse, nos vero ad aquilonem. Quia dum Corn. Tac. in sequenti capite dicit, Diuersos Capitolij aditus inuadut,iuxta lucet Asyli, & qua Tarpeia rupes centum gradibus aditur,& subiungit, vis acrior per Agylum ingruebat,aedificiaque in istitim edita solum Capito aequabant, neq; de Arce Vllum faciat verbum: sit verrumi mile ipsam alibi, quam ad Asylum stetisse,hostesque hanc partem Capitolis, tamquam
23쪽
quam Arce infirmiorem,aggressos esse. Accedit huic nostrae opinioni etiam h qc coniectura, quod pars Capitoli Tyberi incumbens erat ipsius flu. vicinitate satis munita, atq; aedibus sacris referta. Nec obstat Livij aut Virg. authoritas, quia totus mons ab historicis, S poetis rupes Tarpeia saepe appellatur. 5 Ser. Capitolium urbis Arcem fuisse tradit.
Capitolium a quo votum, piructum, dedicatum,instauratum, , quoties arserit.
A P I TO L i v M Tarquinius Priscus bello Sabino aedificatum se voverat: fundamentaq; iecerat, cum decessit. Verum Tarquinio defuncto Superbus, capta Pometia, ex spoliis hostium cos immauid, quo pulso, Horatius Pulvillus Cos. Consecrationem obiit auth. Plui.&Cic. Interiecto deinde quadringentorum,& quindecim annorum spatio, Scipione &Norbano Coss. per Mariana bella igni cosumptum est quo autem modo incertum. hinc Appianus. Capitolium, quod sub regibus per qua- tercentOS,&liuS annos conditum fuit,igne correptum Vniuersos latuit. Cuius incendi idem Cic. sic meminit. Huius Vrbis, atq; Imper , qui esset decimus annus post: Virginum absolutionem,Capitoli) autem incensionem vigesimus Eo autem tempore, quo primum arsit,ex saxo quadrato fuisse,eius vestigia pluribus in locis adhuc ostend unt; id quoque Liuius Sexto ab Vr.con. Refectionis autem curam victor Sylla suscepit. dedicationem vero obiit Q atulus, cuius nomCn, inter tanta Caesarum opera, usque ad Vitellium mansit. auth. Plutar. Arsit iterum Vitelliano bello: de quo incendio Cor. Tac. sic scriptum reliquit. Faces in prominentem portic Um iacere . de sequebantur ignem, ambustasi Capitolij fores penetrassent,ni Sabinus undiq; statuas decora maiorum in ipso aditu, vice muri, obiecisset. Tum diuersos Capitoli) aditus inuadunt, iuxta Lucum Asyli, A qua Tarpeia rupes centum gradibus aditur. improuisa Vtraque ViS, propior atque acrior per Asylum ingruebat, nec sisti poterant scandentes per coniunctaedificia, quae, ut in multa pace, in altum edita solum Capitoli) aequabant Hic ambigitur ignem tectis oppugnaturi iniecerint, an obsessi, quae crebrior fama est, quo niteres, ac progressos depellerent. Sic Capitolium clausis foribuq indefensum, & im direptum conflagrauit. Tertio autem una cum Vespasiani interitu igni direptuest, Sueton. Restitutionem Capitolij Vespasianus aggressus ruderibus purgandis manus primus admouit, ac tuo collo quaedam extulit. Nam incenso Capito lio cum curasset,ut una cum publicis tabulis monumentis& deribus in tabulis aeneis incisis restitueretur, decessit. Domitianus deinde magnificentius, elegantiust, quam antea fuisset, restituit,cuius impensa duodecim mili. talen torum excessisse autumat. Plui. T urres plurimas habuisse ostendit Cic. in Cat quarum nonnullas de coelo tactas fuisse dicit.
24쪽
A principio huius operis nouem Capiam Vrbis Roma
descriptionem ex parte complae Tentia ocundum Oricta anum praemissimis, a uobis Parasteuta loco e sint. Ne vero Leddor in nobis quid desiderare queacoster rectum duxi-mm,reliqua quos ex eodem aut ore ci Iarbanosubnectere Subsistentia aut via in Nono Capit a Decimo ae hic denuo exordientes telam nostram pertex uae, , Capua ordine numerorum prosequentra opin sum imperficiemus.
APITOLIvM Deorum domicilium ea nempe de causa appellauit Cicero, quod in eo omnium DEOR v M simulacra, templas multa & celeberrima fuisse comemorant. QuoruTemplorum primum omnium Romae sacratum,IouIS PCrCirh in bello Ceninnensium a Romulo votum esse, & post victoriam in vertice ipsius Capitolini collis extructum ferunt. -- Dionys. Extructo Templo in vertice Capitolini collis Ioui, quem Feretrium vocat. Cognomen autem Feretri, ea re obtinuit,quod cum Acronem Ducem interfecistet, ut votum suum maxime Ioui gratu, ciuibusq; suis iucundum efficeret,spolia ipsius ducis,fabricato ad id ferculo,gerens in Capitolium, ad quercum pastoribus sacram in trophori formam fictam hos his arma de posuerit, designans simul cum dono, templo Iouis fines, cognomeni addenS, Iovi Feretrio, a feriendo hostem, ut votis petierat. Plui. auth. SEX. Vero Pomp. quod pacem ferre putaretur, cum ex eius templo sumerent sceptrum, per quod iurarent,& lapidem silicem, quo foedus ferirent, feretrium denominatum scri bit. Huius autem templi tecta cum Vetustate, & incuria prolaberetur, ammoni tu Pompon Attici (vt Cor.Nepos in eius vita testatur restituenda curauit Au
gustus quod nisi tum ampliatum etiam sit,miror quid isti dicant,super illius funas O damentis
25쪽
eamentis Arae ii templum fuisse excitatum. Nam memoriae tradidit Dion. aetate sua vestigia ubi maiora, denum, ubi vero minora, quinum pedum ratum CX-titisse: & certe,in ea rerum tenuitate, partium,ibidem tamen fuistic credim Us: licet abAnco Martio amplificatum referat Liuius: Tomplum IOUis Opt. Max.Vo-uit Tarquinius Priscus. Superbus deinde librarum argenti quadraginta mil. infundamentis impendit,uerum fere perfecti consecrationem non obiit, arUm C-nim ad absolutionem deerat, quo tempore tyrannide excidit. Quare dedicationis gloria ad oratium Publicolae collegam peruenit. Vt etiam probatur indice in marmore inciso existenti in aede divae Agathae huiusmodi.M. ORATIUS CONSUL EX LEGE TEMPLUM IOVIS OPTIMI MAXIMI DEDICAVIT ANNO POsT RECES EXACTOS A CONSULIBUS POSTEA AD DICTATORES, Q V IA MAIUS I M-PERIUM ERAT SOLEN NE CLA v I FIGENDI TRANSNATu M
Fuit autem celeberrimum & maximum, de quo apud eundem Dion. in hunc scriptum in modum. Extructum est autem super crepidine firmatum alta, Octoiugerum in circuitu,ducentorum ferme pedum unumquodqdatus habenS, emi netiam altitudine ne quindecim quidem pedibus integris, a parte quidem, qua frons meridiem spectat, comprehensum triplici columnarum ordine : ab obliquis vero partibus simplici. In eo autem tria sunt sacella aequalia, inter te communia habentia latera: medium quidem Iouis,& ab utras parte I unonis & MinerUae, sub Vna aquila, Unam velata lictura. Quidam putant hoc alterum esse a templo Iouis Capitolini, cum idem sit, ut probat Cic. his verbis. Quocirca Capitoline, quem propter beneficia Po. Rom. Optimum: propter vim, Maximum
nominauit. Licet enim diuersa sint nomina, runum tamen templum: VnuS crae
Deus. Habuit hoc temptu fistulas,quibus aqua suppeditabatur reliquis templiS, ac sedibus, ut idem pro Rabirio testatur, qui etiam contra Rullum, pro Domo sua. S. C.&orationes sepe in eodem habitas esse docet. Eo etiam ibant cum populo noui Consules sacrificatum, qui deinde in Curiam deducebantur. Ioui autem ideo rem diuinam faciebant, quod ei, quemadmodum Iano, omne debetur initium. unde est.Ab Ioue principium.Plin,prodidit Lauream in gremio Iouis solitam deponi, quotiens laetitiam victoria nouam attulisset, idq; etiam ostendit S uet. in Domitiani vita. In huius templi fastigio Summanum in libris de diuinatione posuit Cic. Nonne,inquit,cumulta alia mirabilia,tum illud in primis,cum Summanus in fastigio Iouis Opt. Max qui tum erat fictilis coelo ictus ester,nec ul- quam eius Simulacri caput inueniretur, aruspices in Tyberim id depulsum esse
dixerunt. Templum ipsum cum aedibus, & s cellis coniunctis Vitelliano conflagrauit bello,& Titi tepore auth. Dion & Cor.Tac.In ea Capitolij parte fuit,quq, vergens ad occasum Solis,Tyberim despicit; ubi paucis ante annis fuerat aedes Diui Saluatoris, cognomento in Maximis. Locus ille nunc est prophanus, sed magna &dissipata fundamentorum vestigia extare adhuc cernutur. Habuit hoc templum Cellam, quae eratPars templi secretior,in quam non erat fas prophano ingredi,licet Val. Max. dicat Africanum non ante negotia obiisse, quam in Cella Iouis Capitolini moratus eget: sed forte tunc fuerat Dialis. In hac fuere Coronae aurcae duae, quarum alteramcx XX philippeis factam secta lunae Gallos Pamphili legati in Curiam tulerunt,petentibusq; iis, ut id donu in cella I. O. M. ponere, sacrificare liceret,permistum. alteram tulerunt legati Carthaginensiti missi 1 omam gratulatu ob victoriam partam aduersus Samnites. Dion. a dextra templi
Iouis Mineruae sacellum ponit,sicut &Liuius his verbis. Lex vetusta est priscis lixeris,Verbisq; scripta,ut qui Praetor maximus sit clauu pangat, fixus fuit dex crolateri aedis Ioui Opt. Max. parte, qua Mineruae est templum. Eum clauum, qui
26쪽
rarae per ea tempora literae erant, notam numeri annorum fuisse ferunt, eoquet Mineruae templo dicatam legem , quia numerus Mineruae inuentum est. Iunonis ergo a sinistra fuisse consequens est. De Mineruae meminit Cic. in oratione ad Equites antequam iret in exilium , multisque aths in locis. Meminit & Cornelius TacituS.
De Saturni Iouis Touantis, GusIodis Fortunae. Veiovis. Misericordia. Iunonis Monetae, es Iani templo ac de Orestis sepulchro . Aerario. Domo Manlii,
A T v R N I Templum condidore Herculis Comites auti LSolinus. Dion. vero antiquis tetmporibus Aram tantum Saturnum habuissc narrat, secundum viam, qua ex foro in Capitolium ascenditur, collocatam ab ipso Hercule. Verum si ab origine urbis habuit templum,de eo intelligerem,quod Tatium dedicauisse memoriae prodidit Var. Licet enim va-- - riae sint opinioneS, tamen consideratis temporibus tollitur omnis dubitatio. Duae enim fuere Saturni sacrae aedes diuerso excitatae tempo re, vel secundum aliquos, tres. H qc autem Capitolina in meridiem vergens fuit
prope saxum Carmentae, STtiuum Capitolinum. Ser. ossa, inquit, Orestis ab Aiaritia Romam translata, & condita ante templum Saturni , quod est ante clivum Capitolinum. Ex quibus verbis patet Blon. haud recte sentire de huius templi loco: restituit enim e regione Diui Nicolai in Carcere, cui si assentiri velimus, oportet fateri etiam clivum Capitolinum ea parte stetisse, ut secundum Ser. ante ipsum Saturni templum. Quae opinio,praeterquam quod est falsa, destruit omnia argumenta ipsius Blon. ad demonstrationem clivi Capitolini adducta. Nisi diu camus Saturnum alteram aedem in Capitolio habuisse, secundum Critolaum, qui Phanomenon libro tertio scriptum reliquit. Saturnum ab agricola quodam Latini generis hospitio susceptum Enotriam eius filiam vitiaste, quae Ianum, Hymnum, Festum, & Felicem peperit, quibus serendae vitis, rationem vini
conficiendi Saturnus pater ostendit, eiusque muneris alijs aut horES esse Concessit. Quare sinitimi agricolae cum insolitae potionis vi graui somno pressi diu iacuissent, experrecti in suspitionem dati veneni incideriat, unde Ianum lapidi b usoppressere. Eius autem puellq patris morte dolore laqueo gulam fregerunt. SaturnuS vero in coelum omnes trastulit. Appellantur autem m et um 'quod Vlndemiam ortu suo preveniant.Insecuto tempore, cum peste Romani laborarent, Apollo respondit, non prius cessaturam, quam Saturni placarent iram, coeliSsper iniuriam manibus satisfacerent. Luctatius itaque Catalus Aedem 1pli Saturno in Tarpeio monte posuit, Ianumque statuit quadrifrotem, Vel a numero pu
ellarum, quae patri spiritu parentaverunt, vel a quatuor anni tempetratibus, a eiusque nomine Ianuarium monsem appellauit. Haec Vero, de qua er. icimus positam esse eo in loco, ubi paucis ante annis fuUrat cum turri sacellum cognomento. S. Saluatoris in Aerario, incumbens hospitali. S. Mariae in Porticu. Furris mutilata adhuc cernitur, quae cum sacello in usus humanos est conuersa. Ibi
autem proximis diebus effossum est marmoris frustum, quod in frontispicio ea iusdem templi fuisse arbitramur. In quo,sensu imperfecto,incisa erant haec urba.
AVG. P O N. MAX. TRIBUNCENSOR COS VIII.
27쪽
ANTONINVS PII. AvGG. FELICES RESTITUERE.
Ideo nostro tempore in aerario vocatur: quia ibi Romani primum Grarium habuere. Tradunt aliqui Val. Publicolam primum omnium exactis regibus Aedem Saturni Aerarium declarauisse. Sequitur Iouis Tonantis Templum ab Augusto prope eundem clivum, siue, ut vult P. Victor in eodem clivo positum, quod liberatus esset periculo cum expeditione cantabrica per nocturnia iter lecticam eius fulgur perstrinxisset, seruum is ducentem cxanimasset. Vergit in meridiem, siue in ortum brumalem; quo in loco nunc noxi) puniuntur. Haud procul fuit Fortunae,ut testantur carmina sita in templo ipsius praeneste, quae sunt.
Tu Qv E TARPEIO COLER Is VICINA TONANTI. VOTORVM VINDEX SEMPER FORTvNA MEORVM. ACCIPE, UAE PIETAS PONIT TIBI DONA MERENTI EFFIGIEM NOSTRI CONSERvATvR A PARENTISCvIVS NE TACEAT MEMORANDvM LITER A NOMEN.CAESIVS HIC IDEM TITvs PRIMvs TE VOCATVR v I LARGE CERERIS MESSEs FRvCTVS QVE RENATOS DIRIGIT IN PRETIUM C v I CONSTAT FAMA FIDES& reliqua. Templum Veiovis inter Arcem, & Capitolium fuisse legimus,in plataea adium nunc Conseruatorum, cuius simulacrum sagittas teneret, quae essent videlicet paratae ad nocendum : quapropter cum Appollinem plerique dixerunt. Veiovem enim appellauere Veteres deum, cui iuuandi esset adempta facultas. est enim ve priuatiua particula .immolatur huic ritu humano capra,ut scribit
Gellius. Asylum id est Misericordiae Templum in Capitolio fuisse, lias ver bis testatur Dion. Lucum umbrosum medium, Capitoli si, & arcis, quod vocatur intermontium duorum quercetorum templum, id est Asylum constituit, Quare autem Romulus constituerit, sic docet Liuius. Locus qui nunc septus densissentibus inter duos lucos Asylum appellant, eo ex finitimis populis om nis turba sine discrimine liber, an seruus esset, avida nouarum rerum perfugi t: sic & O vid. Romulus visaxo lucum circundedit alto: uilibet huc, inquit, confuge, tutus eris. Ex eo enim nemo extrahebatur. Tiberius cum existimasset hunc malefaciendi causam esse, irritum fecit. Primi autem omnium Herculis nepotes Asylum statuisse dicuntur, timentes insidias illorum, quos avus, priusquam e terr S migraret,afflixerat. Hinc Statius Herculeos fama esst fundasse nepotes. Blon vero
sicut & Cor. Tac. ponit Abium in campo, qui est a rupe Tarpeia, Ac foro Boario ad Tyberim. Quid autem de ipsorum opinione sentiam, ubi de AEqui melio erit
mentio, infra aperiemus.Templum Iunonis Monetae in arcae domus Manlij ponitur a Liuio: cuius verba sunt haec. Damnatum Manlium Tribuni de saxo Tarpeio deiecerunt: adicine mortuo notae sunt,publica una, quod cum domus eius
hvissct ubi nunc Aedes, atq; ossicina Monetae est, latum ad populum es h ne quis
patricius in arce, aut Capitolio habitaret. Alibi tamen ait M. Fabio Dorso, dc Ser. Sulpicio camerino Coss. Dictatorem creatum. L. Furium, AruncanoqUUbello inter ipsam dimicationem temptu Monetae vovisse. Secundo vero quinta de cadis refert Aedem Monetae votam a Cicereio praetore in Corsica. Sed tortet intelligit de ea, quam in Aventino res hi tuemus, aut certe dicendum eos libros, qui nupor in lucem editi sunt, non esse Livij. Ouid. vero vult aedem hanc Capit linam votam esse a Camillo: eius sunt haec Carmina.Arce quoque insumma Iunoni tempD CMoneta
Ex voto memorant facI a Camice tuo.
Moneta (inquit Cicero) a monendo. Nam post cladem illam maximam Senonibus Gallis factam, audita vox ex arce Iunonis fuit,ex quo illa appellata est
28쪽
moneta. Templum hoc fuit,ubi nunc aedes Senatoris. Templum Iani custodis
Capitolinae arcis Blon. scribit fuisse eo in loco,ubi nunc facinorosoru custodiae,&Carcerisio cuSVersus ortu hyemalem, eregione fori Romani. Et cum vnu Ianum tuitie priscu velint,plures vero posteriores,crediderim Capitolinum a Romulo,
Q d P cXcixa um. Nam postqua hi in foedera conuenerunt,Iano simulacruuplicis rontis effectum est, quasi ad imaginem duoru populorum. Hinc Virg.anuinq; bifrontem. Dracon vero Corcyrensis scriptum reliquit, Ianum bicipitem ingi propter ingenitam, summami eius solertiam: primus enim coronam, rateS, Vlum nauis inuenit,aeneum quoq; numum primus signavit. Dicitur autem lanuS ab eundo, quod eat,&Vertat coelum, caeteraq; omnia. Quare eundem &Vertumnum esse aiunt. Templum Iouis custodis Domitianus adeptus Imperium excitauit in Capitolio,ses in sinu ipsius dei sacrauit. Quidam volunt fuisse, ubi nunc Salinae, prope Ianum.
De Templis deorum incertam sedem in capitolio nunc
EMORANT Romanos lapidem informem, ars rudem coluisse Terminum appellantes; cuius Templum a Tatio rege dedicatum fuisse Var. est testis. Plui. vero a Numa conditum tradit, unde constat antiquissimum esse: propterea libuit primo loco
inter Ca,quae nunc certum non habent, collocare. Ratio autem
cur Terminus in Capitolio coleretur,huiusmodi traditur. Cum Tarquinius Superbus vellet Iouis Temptu aedificare, coepit auguriis captare, qui mons huic templo esset aptissimus,& cum in omnibus Tarpeius esset inuetus,in quo erant multa diuersorum numinum sacella; actum est,ut exinde ad alia rempla nomina euocarentur sacrificiis, quo posset libere,& sine periculo Templum Iouis aedificare; cum is omnes iiij libenter migrassent,Terminus solus,hoc est limitum deus,abscedere noluit, sed illic remansit: tunc de hoc ipso sacrificatu est,& deprehensum, quod Terminus cum Ioue remanes,aeternum Vrbi Imperium cum religi one significaret. propterea in Capitolio prima pars tecti patet, quq la pidum ipsum Terminu spectat: Nam Termino no nisi sub Dio sacrificabatur,&,
ut ait Lanctatius,publice, quasi custodi finium Deo. Augustinus vero scribit una cum Termino Martem quos,& Iuuetutem regi deorum caedere noluisse, quod Imperium Romanum nullos haberet terminos, nec senecta sentiret. MentiSaeveneris Ericime sacras AEdes in monte Tarpeio sedem obtinuisse narrat LiuiuS, his Verbis. Intereaeduum viri creati sunt. QIab. Max.& Attilius Crassus aedibus dedicandis. Menti, Attilius,Fabius Veneri Ericinae,utram in Capitolio est,canali uno discretae. De templo autem Mentis Ouid. in fas . sic meminit: Mens quos numen habet, O senti delubra vid res Vota metu belliper de pene tui. Idem Liuius tradit. L. Quintio. & Cn. Domitio Coss. AEdes duas Ioui dicatas esse, quas u alteram L. Furius purpurio Praetor Gallico bello voverat, altera cosul dedicauit Mart. Ralla duumvir. Capitolium etia Iunonis Reginae Templum habuit,a Cn. Flaminio bello aduersus Ligures votu: de quo meminit ide auth.& Cic. ad Equites antegiret in exiliv. Templum Opis Vovit Tatius rex. Var. Ops, inquit,terra,quod hic omne opus ad viuendum, ideo dicitur OpS mater. terra mater. hqC. n. terriS Giganteis omneis peperit,& resumit denuo, quq dat,cibaria. Eandem qua Maiam,Terra,Faunam,& Bona volunt esse. De Opis aute templo Cic. Ph. prima mentione sic facit. Pecunia utinam ad aedem Opis maneret, & secunda. Sed etia regnas,qui maximo te aere alieno ad aedem Opis liberasti. Hanc
29쪽
Sp. Posthumio Albino & s Martio Philippo Cossi tactam de coelo comemorat Livius.Temptu Martis Vltoris ab Augusto in colle Saturnio excitatu esse, quida
tradidere; Fidei vero in codem, Cic. de nat. deoru,in haec verba. Tum autem res
ipsa in qua vis inest maior aliqua, sic appellatur, ut ea ipsa vis nominetur deus, ut Fides, Ut Mens, quas in Capitolio dicatas videmus; proxime a M. 2Em Ilio Scauro; ante autem ab Attilio Calatino erat Fides consecrata. id Opist quid Salutis quid Concordiae Libertati se Victoriae quarum rerum quia vis est tanta, Vt sine deo regi non posset, ipsa res deorum nomen obtinuit. Fortunae Primigenia ,& Obsequentis Templum ibidem condidit Ser. Tullius. Capta vero urbe a Gallis cum Romani ex mulierum capillis tormenta fecissent, AEdem Veneri Calla e
in honorem matronarum in eodem colle Capitolino constituerunt. Alteram
habuit AEdem Venus inibi de qua meminit Suet. in Caligula Iouis autem sponsoris AEdem posuit Tarquinius Superbus, quam Sp. Posthumius Cos nonis Iu niis dedicauit. Iouis Pistoris Aram in eodem Capitolio quidam statuere: de qua
Ouid. sic meminit: et omine quam recto, celebratior arce tonantis:
Disant pistoras quid velit ara Iouis.
De Statuis deorum, qua in Capitolio suere, vel surat.
VERE priscis temporibus marmoreae, argenteae,aUreaeqUestatuae innumerabiles in Capitolio: non solum viris praestantissimis, qui dc republ. bene meriti essent, Crechae: VCrUm etiam diis immortalibus variis ex causis consecratae, ex quibus varia etiam sortitae sunt cognomina. Florus enim scribit,
quo tempore Pyrrhus in Siciliam traiecit, Iotiis statuam in Capitolio fulmine deiectarn. Plinius vero victis Samnitibus eiusdem dei Statuam a Sp. Carvilio factam, inibi quo crectam, cui VS ampi: tUd cernebatur a Ioue Latiari o cum Statua sua ante pedes dicti Iouis postea. Idem Iouis Tonantis Statuam in eodem Capitolio potuit; Liuius autem Iouis imperatoris Signum, a T. Quintio Praenes e deuectum, inter cellam ipsius Iouis, dc Mineruae dicatum. Cic. septima actione in Ver Iouem, inquit, Imperatorem quanto honori in suo templo fuisse arbitramini: hinc colligere potestis, si recordari volueritis quanta religione fuerit eadem specie, atque forma signum illud, quod ex Macedonia captum in Capitolio posuerat Flaminius. ictorie Statuam in templo Iouis Opt. Max. statuit Plut. Idem vero Cic. tertio ossic. iuxta id tCmplum, Fidei Simulacrum; cuius sunt haec verba. Qui igitur iusiurandum violat, is fidem violat, quam in Capitolio vicinam Iouis Opt. Maxim ut in Catonis or tione est, maiores nostri esse voluerunt. licet de templo intellexisse videatur.
Nemesis simulachrum in eodem colle fuit; Est enim Nemesis dea quor superbos ulciscitur, cuius latinum nomen non inuenitur: Rhamnulla etiam appcllata a Rhamnunte vico Attico, in quo colebatur: Adrasteae etiam nomen accepit ab Adrasto, a quo primum lcmplum est consecuta. author Antimachus. Habuit Capitolium Herculis plures Statuas, quarum una dicata, & posita fuit a P. Sulpitio Averrione, &P. Sempronio Cossi Atiam,victis Tarentinis, Fab. Max. Romam detulit, Liuius,&Plut. Boni Euentus,& Bonae Fortunae Simulacra Praxitelis opera in Capitolio collocat Plin. & Apollineam diadematu,
eiuSdemq; Colossum, XX X. cubitorum,centum quadraginta talentis factum, ex Apollonia Ponti a Lucullo in urbem translatum. In codem monte Iani Simulacro dextera trecentorum, sinistra sexaginta quinque numerum tenenti,adde monstrandam anni dimensionem, quidam locum fecere: sicuti Plinius cavo
30쪽
ris, & Polucis in templo Iouis Tonantis, & Tremellius Iouis Opt. Max. Statuae aureae decem pedum a D. Claudio dicatae. Sed cum in hoc deorum domicilio omnium deorum simulacra fuisse dicat Ser. superfluum est pauca, ex infinitis
velle recensere. Videamus ergo quae nunc sitae sunt statuae. Pro aedibus igitur Conseruatorum duo pari forma marmorea fluuiorum Simulacra seminudavisuntur, quae,inquit Ful. quantum ex rerum argumento deprehendi potest,Nili, ac Tygris flu. numina sunt; quorum alterum Sphinga AEgypti peculiare animal, cui cubito innititur, habet. Alteru vero Tygridem Armeniq truculenta feram; in quorum sinistris est cornucopiae rerum affluentiam significans. Intra limen a dextris Signum aereum auro perfusum nudi Herculis, & adhuc imberbis, dextera clavam, sinistra vero Hesperidum aurea mala tenens, conspicitur. Quod prope Scholam Graecam in ruinis arae Maximae, foroque Boario repertum esse scimus. Visunturae marmorea signa parietibus inclusa L. Veri Antonini de triumpho Parthico: sive. M. Antonini de triumpho Dacico, sublata ex aede. S. Martinae. In aula vero superiori Statua aenea Satyri pulcherrima, & quaedam hlia deorum Simulacra sunt sita.
C A P. X I I I LDe Statuis hominum, Regum,es Imperatorum,
O N solum immortalium deorum simulacris, Verum etiam, ut diximus, praeclarissimorum hominum, regum, atque Imperatorum Statuis Capitolium illustratum esse quamplurimi memoriae prodidere: In eo enim Scipionis, qui bellum in Asia gessit, Antiochumque deuicit, Statuam, non solum cum chlamide, sed etiam cum crepundiis, erectam fuisse,pro
Rabirio refert Cic. Syllae vero pedestrem in Philip. Si quis
est, inquit, sensus in morte aenea statua futura, & ea pedestris magis, quam inaurata equestris: qualis L. Syllae prima statua est. Qui ad Atticum etiam commemorat Scipionem proauum Metelli ad Opis loco excelso censoriam habuisse. Praeterea Senatus Aemilh Lepidi pueri Statua bullatam, &praetextatam, quod
hostem in acie interemisset, ciuemque seruasset, in eodem erigi iussit. Quo munere dignus habitus est etiam Metellus, quod ex aede Vestae palladi tam ab incendio liberauisset. Cornelia Gracchorum mater no caruit hac gloria, sicut & Trebius, quod in aedilitate sua frumentum P. Ro. assibus praestitit, Plin. auth. Plur. vero tradit Fabium Maxi suam ipsius equestrem ex aere Iuxta Herculem statuisse, priscosque Romanos Bruti illius,qui Tarquinios expulit, Statuam posuisse,
mediam inter regum Statuas, cum hoc indice. VT IN AM BR VTE VI VER ES.
Domitianum autem non nisi aureas, & argenteas, certique ponderis sibi poni permisisse,scribit Suet. & Eutropius. Quidam non contenti solis statuis, tabulis Ctiam famam & gloriam posteris relinquere conati sillat: quemadmodum victoriae suae Asiaticae Asiaticus ille, de quo superius facta est mentio. Bocchus etiam, ut Po. Roma. deliniret, simul& Syllae gratiam aucupatus, triumphales Imagines collocavit; inter quas inerat aureus Iugurtha ab eo Syllae traditus. Nicomacus Proserpinae raptum pinxit in Tabula sita in templo Iouis Opt. Max. Extat adhuc ingens aeneum Caput, quod ut testatur Lampridius, demptum colosta Neronis suae imposuit Statuae Commodus Imp. cuiuS Colossiis ex marmore fractus cernitur in aedibus Conseruatoru. Innumerabiles autem fuere statuae
in Capitolio, quarum maiorem partem ex prouinciis deuictis Roma. in Urbem