II Pars Antiquitatum romanorum seu topographia Romanae vrbis ...

51쪽

8r. TOPO GR APHI A ROMAE

talconis: cui opinioni adstipulantur , quae sequuntur Dionysi. verba. Post Cassii mortem domus eius euersa fuit, &huc usq; sub dialis dimittitur. ab locuS extra sedem Telluris, g postea exstruxit ciuitas in parte quadam eius, secundum eam viam, qua itur ad Carinas. Patet ergo Fulvium, & reliquos antiquitatis authores locum ignoraste. Sempronium autem hoc temptu vovisse probat L. Florus sic:

Domiti hinc Picentes. Sed caput gentis A sculum Sempronio duce, Qui tremet- te inter praelium campo, Tellurem deam promissa aede placauit. Val. aute Max. ait S. P. Q R. hanc ipsamqdem designauisse in arca cedium Cassi, regnum affectantis, in qua patres frequenti senatu de rebus dubiis consultare solerent. quod Cic. pluribus in locis testatur, sed in ph. sic: Te autem M. Antoni appello unu illum diem, quo in redem Tolluris senatus fuit. Ad QIratrem autem inquit. De Telluris aede, & porticu Q. Catuli me admones, fit utrunque diligenter; ad Tel. luris quidem etiam tuam Statuam locaui: & pro domo sua, Sp. Cassi dom us ob

eandem causam eversa est, atque in eodem loco aedes posita Telluris. Alibi vero ad T clluris Armamentarium fuisse sic memorat. Putant enim nonnulli ad me pertinere Armamentarium Telluris aperire. In hoc ambitu fuit Salutis Indes, Nota bcllo Samnitico a C. Iunio Bibaculo Cossi ab eodemque Censore loca a, Dictatore dicata. Liuius author. Habuit haec pars situs Vrbis Victoriae AEdum, quam prope forum L. Volumnius AEdilis ex multaritia pecunia facion iam cur tui. Habuit & Apollinis Aram, de qua meminit Solinus, S LiuiuS. Pomp. Laetus vult Concordia: , & sculaph templum fuisse in hortis diuae Mariae Nouae, versus Amphiteatrum: Isidis autem& Serapidis autumat Fulvius, quod P. Victor scribit terti orbis regionem fuisse Isidis &Serapidis, in qua ea sunt templa,& quod Vitruvius ita dicit: Templa dijs sic distribuenda, Mercurio in foro, Isidis & Serapidis in emporio: quodque Var. innuit empori u ibi huille sic; huiusce,

inquam, pomar summa Sacra via. Ego vero Solis. de Lunae crediderim, cum ex . duabus tesstudinibus duorum templorum videamus alteram ortum soli ,: altet ram Vero Occasum spectare, Varroque tradat Tatium regem Solis, Lunae,ec Vobcani aedes dedicauille, quae inuicem prope erant.

C A P. XXXVII.

De Foro Traiam, in deus quatra cofuere, ve urat.

NsTAVRAT Is maxime locis facris, ac renouatis, quae ad hominum memoriam, Sc laudem spectant, breuiter restitu

mus , ab optimoque illo Traiano auspicemur. Traiani igitur Forum fuit inter Neruae, Capitolium, de collem Quirinalem, cuius architectum Apollodorum fulle,his verbis oste dit Dionysi. Hadrianus Apollodorum architectum, qui Traiani forum Metodeum, dc Gymnasium, illo iubente, fabricauerat. primum Vrbe expulit: postea interfecit. Huius autem fori tectum aeneum fuisse, scribit Paus Gellius,in foro, inquit, Traiani simulacra sunt sita circumundique inaurata equorum, atque signorum militarium, subscriptumque eid, ex manub s. Quae simulacra ob aliquod in rem p. meritum sumptu publico locari

consueuisse, ostendit titulus excitus in marmore, in eodem foro reperto, qui est: tali S.

ANNIO PAVLINO IV N. PROCOS. ASIAE ET HELLESPONTI COS. ORDINARIO PRAEFEC. v RBI v ICE SACRA IVDICANTI OB

52쪽

mnia acta crederetur, in qua summorum virorum statuas pulche rimaS undiq; ab Alexandro Seuero translatas fuisse admonet Lampricuus Ad

prius tale condas . Huius autem equi imaginem in eius numismatibus vidimus, S. P.

OPTIMOR PRINCIPI.

Ex columnis vero,quas diximus,duae mirq magnitudinis sub tellure adhuc iacent prope ecclesiam S. Mariae cognomento Loreti. Forum autem exornaui t etiam Arcus triumphalas eiusdem principis, de quo Diony sic loquitur. Trium phalis tunc arcus,ptarier alia multa, quae in honorem eius, & decreta & facta fuerant, in illius foro substructus est. Traianus quidem inibi Palatium etiam variis marmoribus, intus vero picturis,statuisi exornatum habuisse dicitur: Vopiscus vero scribit Aurelianum Imperat. iussisse tabulas publicas ad priuatorum seueritatem in Traiani foro exuri. In cuius medio stat adhuc cochlidis eius Columna, in qua circunquaque rerum gestarum Simulacra ipsius mira arte caelata vis tur :& inprimis Dacicum bellum. Intus vero graduS Centum octuaginta- quinque in eius fastigium praebent ascensum, habet autem fenestellas quadraginta quinque: altitudinem vero pedum centum viginti octo,vel, ut scribit Eutropius, centum quadraginta: in summo Traiani ossa aurea pila condita fuere: quanquam Diony. ait Hadrianum in Columna ossa Traiani condidisse, cuius sunt huec verba: Ingentem Columnam in Foro statuit, siue ut ea pro sepulcro esset, siue in ostentationem eius operis, quod rite circa Forum egit. Clivus surgebat, luem effossa quoquo versus terra ita complanavit, Vt Vndii Columna con spiceretur, forumq; deinde in areae modum aequatum mansit. I Ianc autem Columnam Traiano bellum gerenti apud Parthos Senatum dedicauisse, ipsumque principem eam non vidisse ferunt. nam e Persis rediens apud Seleuciam Syriae Urbem fluxu sanguinis decessit. Hunc vero solum omnium Imperatorum in Urbe sepultum esse tradit Eutropius. Quod autem in Columna ratio est. quia apud maiores , principes, nobilesque sub montibus sepeliebantur. Hinc

Virgil. alconi ub aerio, qui nunc 'fisentu ab ido

Dicitur. Et cum in omnibus locis, ubi erant sepulcra excitanda, non essent montes,natum est ut super cadauera,aut pyramides fierent,aut ingentes collocarentur Columnae, quq licet proprie sint,quq culmen sustinent, tamen &ad magnificentiam crectae hoc nomine appellantur; qualis haec,in cuius basi talia leguntur.

53쪽

8 TOPO GRAPHIA ROMAE,

S. P. R. IMP. CAESARI DI v I NERVAE NERVAE TR AI ANO AUG. CER M. DA CICO PONTIF. MAXIMO. TRIB. POT. XVII. IMP. VI. COS. VI. P. P. A I

DECLARANDUM Qv ANTAE ALT 1 TvDI N i s MONS ET LOCUS TANTIS OPERI BvS SIT EGESTUS.

CAPUT XXXVIII.

De Foro, Talatio, m Torticu Nero.

E R V IE autem Forum occurrit post aedem nunc S. Hadriani in tribus foris,in medio cuius columna qnea ingentis magnitudinis existens,lecctum ex laminis aurichalci extructum, ius tinebat, intrinsecus vero lumen erat ambiguum, auth. PausHoc forum iam antea inchoaverat DomitianUS. Suet. NO-uam, inquit,excitauit aede m in Capitolio Ioui custodi,& --rum, quod nunc Neruae vocatur. Fuisse autem variis columnis, & statuis exornatum testatur Spartianus de Alexandro Seuero loquens, his verbis: Statuas iocosas vel pedestres nudas,vel equestrcs Diuis Imperatori b. in foro Neruae, quod nunc Transitorium dicitur, locabar. omnibus cum titulis& columnis aereis, quae gestorum ordinem continerent. Transitoris inde traxit nomen, quod ab eo in Augusti Cassaris,& Romanum forum transiretur. Exstare enim adhuc videtur pars Porticus i psius fori incendio absumpta, cum quibusdam columnis excelsis & pulcherrimis,ubiliterae leguntur titulos Neruae prae se

ferentes, quae sunt huiusmodi. IMP. NERVA CAESAR. TRIB. POTEST. II. IMP.I I. collapsis epis hyliis desunt nonnulla. is locus corrupto vocabulo pro arcu Neruae, Arca Noei dicitur. Eiusdem Neruar Palath pars ex lapidibus quadratis, ingentesq; colum nae cernuntur adhuc inter Comitum,& Militiae turrim,cum Ec

clesia S. Basilij inclusa.C A P. XXXIX.

De Secretario Populi Romani, cis Septimi , Templo Saturni, ac de A rario, ina cudendi

OST autem Marsor simulacrum, eregione arcus Septim , sequitur aedes Diuae Martinae nunc sacra, ubi olim Secretarium populi Romani fuisse,in marmore incisus index probat huiusnodi.

SALVI S. D D. N N. HONORIO ET THEODOSIO VICTORIOSISSIMIS PRINCIPIBUS. SECRET A RIVM AMPLISSIMI S ENATUS QUID VIR INLUSTRIS FLAVIANUS ANNIVS I N-STIT VERAT: ET FATALIS IGNIS AB SVMPSIT: FLAVIUS ANNIVS EUGARIVS EPI FANIVS. VC. PRAEF. VRB. VICE SACRA IVD. REPARAVIT. ET AD PRISTINAM FACIEM REDUXIT .

Eregione huiusce aedis ad radices rupis Tarpeiae stat adhuc Arcus, ut diximus L. Septimii, omnium pulcherrimus, & parum mutilatus: in utroque frontispicio cuius incita sunt alatae victorie cum Trophaeis ae terrestris,naualisq; belli simul cra, cum hac inscriptione.

IMP. CAE S. LUCIO SEPTIMIO. M. FI L. SEVERO. PIO. PERTINACI AVG. PATRI PATRIAE. PARTHICO. ARABICO. ET PARTHICO AD I AB E N I COPONTIF. MAXIMO TRIBUNI C. POTEST. XI. IMP. XI. COS. ID PROCOS.

54쪽

COS. ET IMPER. CAESA. M. AURELI. L. LIL. ANTONINI AUG. PIO FELICI TRIBUNI C. POTEST . v I. COS. PROCOS. P. P. OPTIMIS FORTISSIMIS E PRINCIPIBvS. O B R E M P v B L I C A M RESTITUTAM IMPERIvMQv E POPYLI ROMANI PROPAGATUM INSIGNIBUS VIR TvTIBvS EORvM DOMI FOR IS E.

S. P. R.

et hic arcus a latere marmoreos gradus, per quos ego multoties euas adrastigium. Illud autem sciendum Seuerum triumphum respuisse, ne de ciuili victoria videretur triumphare, tum etiam quod morbo articulari in curru haud facile colis et e poterat. Sequitur statim recta nunc Diui Hadriani, olim Saturni Templum a Numatio Planco sonditum, auth. Suet. vel instauratum, quia con-shat antiquissimum esse. Et quidam dicunt inscriptionem locationis accepisse T. Largium. Var. autem L. Tarquinium regem, ipsum Largium dedicauisse. Liuius vero A. Sempronio & M. Minutio Cois . ait esse dedicatum, & a Planco restitutum. In quod cx Capitolino aerarium Po. Ro. translatum ferunt, Vt etiam Asc. significare videtur his verbis: Dum testes examinarentur (agebatur enim causa pro Rostris Pompeius ad Erarium sedes tumultu Clodianae multitudinis perturbatur, & mox: Euntibus ad tabellam feredam postero die iudicibus, clausae fuere tota urbe tabernae,pravidia in foro, & circa omnes fori aditus Pompeius disposuit; ipse pro aerario, ut pridie, consedit. AErarium in Saturni templo ideo reponit Sex. Pomp. & Macrobius, quod sub illo nullum furtum fuerit commisssum, aut quia nihil erat cuiusquam priuatum. Plut.in prob. quaerens causam cur aerarium fuerit in aede Saturni: an,inquit, ex eo quod fama obtinuit,Saturni tempore, nec auaritia,nec improbitatem usquam in hominibus fuisse, sed iustitiam,& fidem. Cyp. autem refert Saturnu in Italia primum instituisse nummos signare; & propterea Saturni aerarium vocari. In aerario promulgata seruabantur: Cic. tertio de te. Qui agent auspicia seruanto: Auguri publico parento: Promulgata proposita in aerario cognita agunto. Seruabantur & libri elephantini, in quibus. XXXV. egent conscriptae tribus, omnesque publicarum rationum libri. Sue. in Caesaris rebus gestis: Tabulas veteres aerarij, & debitorum Vel praecipuam calumniandi materiam, exussit. Seruabantur igna militaria, Liuius: Signa in

quit, eo die a Quaestoribus ex Grario promptae, quorum duo communia Crant, roseum pro peditibus, cum titulo. S. P. in . &CCruleum pro equitibuS, Color enim ceruleus est maris, a deo cuius inuentum equum fabulantur. Asc. dicit veterum diligentia fuisse, ut quod quisque de subiugata prouincia per triumphum

apportavisset,perscriptum in tabulis in aerarium reponendis conseruaretur, idq;etiam Cicer. tertia actione in Ver. hinc L. Florus ait Catonem Cyprias opes Liburnis per Tyberinum hostium inuexisse,quae latius cerarium Pop. Rom. quam ullus triumphus impleuere.& Liuius primo decadis quintae Ap. Claudium Centonem ex Celtiberis ovantem milia pondo argenti, & quinque milia auri in serarium tulisse. Censores in Saturni iusiurandum subire cogebantur. Inter hanc diui Hadriani, & Castoris Pollucisque olim templum cudendi pecuniam priscis temporibus stabat Ossicina, argumento quod eo loco

vidimus effodi ingentem numorum copiam, eius pretij,ut coniectura assequebamur, Cuius nunc est quadrans, caeterum igne corrupti.

55쪽

N TOPO GRAPHIA ROMAE,

C A P. XL.

De e Ciliario Aureo, Ponte sit uti, NARopiris ac curia.

IL I ARI V M autem aureum in capite fori Romani collocatur a Plinio: a Cornel. vero Tacit. iuxta Saturni aedem,narrante cohortem ad aureum Miliarium sub aede Saturni perexisse, uterque rccte. Erat autem Miliarium aureum columna prope arcum Septim , in qua incisae omnes Italia viae finirent,& a qua ad singulas portas mensurq regionum curreret. Meminit SUCr. hiS Verbis: Ergo destinata die praemonitis consciis, ut te in foro, sub aede Saturni, ad Miliarium aureum oppeliretur, mane Galbam salutauit. Caligula per forum Romanum a colle palatino ad Capitolinum potem Marmoreum duxit; quo nihil ambitiosius tota urbe: sustentabatur enim octuaginta ingentibus columnis candidissimi marmoriS, quarum tres ad huius, totidem is ad illius montis radices adhuc stantes cernuntur, prope quas pauciS ante annis ei osse fuere marmora cum circulari huiusmodi inscripti

one. VICENALIA IMPERATORI v M. Altera autem pars habuit sacerdotes tau

rum sacrificantes. Secus ipsum pontem, in medio foro, atque e regione a dis diui Hadriani exstat ingens marmorea columna, quam existimo unam ex illi S esse, que equum aeneum inauratum Domitiani sustinebant, de quo quidem equo Papinius mentionem sic facit.

ua Aper imposio moles gemmata colosso

Stat Latium complexa forum. Ad pedes cuius procubuit Rheni flum. Germaniae simulacrum, de qua prouincia triumphum egisse Domitianum diximus, S idem author tetigit, cum inquit. Anea captiui crinem tegit ungula Rheni. Cui simulacro Mariarium nunc dicunt nomen. Ex rostris nauium Antiatiusuggestum in foro,quod Rostra denominauere Romani, fabricatum esse,LiuiuS sic commemorat. Naues Antiatium partim in naualia Romae subductae, partim in cense, Ros risi earum suggestum in foro extructum adornari placuit,ROstraque id templum appellatum. Romanum horum ubi nunc Rostra iunt, ait Ser.

Fuere autem Rostra ad radices Palath,ubi nunc diue Mariae liberatricis est fac ellum, in medio foro . Vnde Appianus loquens de capite Marij iunioris absciito, narrat Syllam fori in medio, ante Rostra,illud appendisse. Quod autem M.Var. dicit fuisse ante curiam Hostiliam, sic accipimus, inquit BlonduS, Vt partim curia Hostilia a Coelio monte, in quo eam tuisse certissimum est, pro sui magnitudine Rostra versus, partim Rostra a Palatino monte in illam protenderentur. Hac profecto rationem, si quis locorum situ considoret , plane absurdam,& ineptam iudicabit, nimirum viam expeditissimam,quae deinde Appia est denominata, Omnes s Palath ferme aditus occupassciat. praeterea non fit verisimile in ea rerum frUgalitate tam amplam, tamq; magnificam curiam Tullum aedificauisse Quare dicimus fuisse Rostra Noua ad radices Palatini montis, & Vetera apud Curiam.

De Dotiis quidem paulo ante Ser. meminit, te veteribus vero Suet .in funere u-gusti, his verbis: Bifariam laudatus est, pro aede diui Iulij a Tiberio, pro Rodris veteribus a Druso Tiberi j filio, ac Senatorum humeris delatus in Campum,cre ma tuis. Asc.scribit Clodij corpus,ut vulnera videri possent, delatum in toto,

56쪽

hosti ' popvidi disse deinde in Curiam tulisse, atque cremauisse, er huc basilicam ei coniunctam conflagrasse. subdiu, *'V qmin Rostra non Co loco, quo nunc , sed ad Comitium pro rum gy ostr ira Comici aute Curiam, ut vult Var. dicimus

litasse, intelligendum est duas extitisse Curias Hostilias, unam prope forum, ubi nunc templum IZacis, In cuius ruinis inuentum est marmor cum indice huiu moal IN CvRIA HOSTILIA. aut certe iuxta ipsum, ut possit Rostra ante se ha-dere. Grera vero in Coctio monte,de qua infra videbimus. In Rostris agebantur Caulae, quemadmodum apud Livium legitur de Virginia, utrum serua, an libera du ur leg Ru b Cicer. pc Rab. habebantur conciones,idem in Pisi .aelar luliam amitam, uxoremque Corneliam defunctas pro Rostris laudauit.oueto.& l 'lar. auth. Plinius, concionaturi, inquit, Rostra ascendebant. In eis dem clarissimorum virorum statuae erigi solebant. hinc Cicer. inph. Cn. Octa-ub clari ae magni viri, qui primus in eam familiam,quq postea viris fortissimis floruit, attulit consulatum, Statuam videmus in Rostris. Asc. pro M. Scauro C milli rogatam, sine tunicis in his collocat. ante haec vero Appianus Syllae equestrem ex auro conflatam, cum hac inscriptione. COR. SYLLAE IMPERATORI

FORTvN A TO. In praeclaro fori R omani loco,pro Rostris, silper leonem lapideum impositum fuisse corpus Faustuli, qui ibi cecidit, dum certamen Romuli, &Remi dirimere vellet, tradit Diony. M. autem Var. post Rostra Romuli sepulcro locum fecit. Fuit pro Rostris Herculis statua tunicati, habitu aeleo,facie eo ua: subscripta.

L. LV CVLLVS IMPERATOR DE MANUBIIS HOSTIVM DEDICA v I T.

Plin. Sibyllae, inquit, tres iuxta Rostra in foro sunt, una, quam Pacuvius Taurus aedilis Pli. instituit, duae, quas M. Messalla. Inter antiquissimas fuere Tullij Coeli, L. Rose , & Sp. Matici Fulcinij a Fidenatibus, &Gn. Octauij apud Antiochum in legatione interfectorum. Propterea L. Florus ait Romae capita caeso rum proponere in Rostris usitatum esse.

Di Lacu Curtio, Cloaca e Caxima, es Doliola.

. Var. refert in foro Romano Lacum Curtium fuisse, priusquam cloacae essent,per quod innuit Cloacam per ipsum lacu sequenti tempore derivatam, quam alta tellure opertam vidimus nuper in radicibus Palatini montis, per forum Romanum fluentem, perque Ciusdem montis radices in Velabrum,&inde cadentem in Tyberim. Quare patet lacum Curtium, sicut &Cloaca Maxima, in medio foro extitisse, haud procul ab equo Domitiani, hinc PapiniuS. Ipse laci cuis os, cuiussacrata vorago, Famo si lacus nomen memorabile servat. Cum igitur dictum sit equum Domitiani stetisse in medio foro, ubi nunc uni caerecta cernitur columna, praeter alias rationes, exhiSStath carminibus iudicamus lacum Curtium fuisse in hortis dictae columnae adiacentibus. Diony. Est, inquit, hic locus repletus, vocaturque ab illo casu ilicus Curtius in medio maxime Romani fori. Liuius: Eodem anno seu motu terrae,seu qua Vi alia, forum medium ferme specu vasto collapsum in immensam altitudinem dicitur, nec eam voraginem coniectu terrae, quum pro se quisque gereret,expleri potuisse, priusiquam deum monitu quaeri coeptum, quo plurimu Populus Romanus posset, id enim illi loco dicandum vates canebant, siremp. Rom. perpetuam esse vellent, tum M. Curtium iuuenem bello egregium castigasse ferunt dubitates, an ullum

S magis

57쪽

magis Romanum bonum, quam arma virtusq; esset silcntioq; facto templa deo rum immo riali is m, quae foro i m m i nent, Cap itot i u m q; i n t iaciat cm, dc m anus nucin coelum, nunc in patentes terrae hiatus ad deos manc, porrigentem,sic deuoui se, equo deinde quam poterat maximi exornato, insidentem armatum se in specum immisisse, dona is ac fruges super cum a multitudine virorum ac mulierum

congestas, lacum s Curtium, non ab antiquo illo T. Tath milite Curtio Metio, sed ab hoc appellatum. At de hac re cum triplex sit historia, hanc sequitur Val. Max.& Porcilius. Piso vero in annalibus bello Sabino,quod fuit Romulo & Tatio,virum forti stimum Metium Curtium Sabinum Romulo cum suis ex superiore parte impressionem faciente, in locum palustrem, qui tum fuit in foro, antequam cloacae etsi cnt factae, secessisse, atq; ad suos in Capitolium illaesum peruenis te, ab eoq; lacum inuenisse nomen memoriae prodidit. Cornelius vero & Luccius eum locum esse fulguratum, & ex S. C. a Curtio Cos. septum,& ab eo lacum Curtium appellatum, apud quem Galbam intcrfcctum, SI Ino MCntem sanguine lacum ipsum infecisse ait Cor. Tac. & Suet. Sequitur Cloaca Maxima, de qua ita scribit Livius. Tarquinius foros in circo faciendos curauit, cloacamque Maximam receptaculum Omnium purgamentorum Vrbis tub terram agedam, quibus duobus operibu S vix noua haec magnificentia quicquam adaequare potuit. Eundem ferc sensum Plinij haec habent verba. Cloacam operum Omni Umdictu maximum suffossis montibus, Urbe pensili, subtus nauigata fccit. Haec autem ad Iouis Statoris aedem intres ductu S diuiditur, quorum duo nunc clausi, tertius limpidissima fluens aqua in Velabro ostenditur,deinde canali et saxis quadratis extructo in Tyberim, ut dictum et , dimittitur. Plures fuisse Urbis cloacas sic os hendit idem Liuius: Post incensam Vrbem a Gallis, dum instauraretur, testinatio curam exemit vicos dirigendi, dum omisi , sui alieniq; discrimine in vacuo aedificant, Cael causa, ut VetereSCloacae primo per publicum ductae, nunc priuata passim subcant tecta,forma i Vrbis sit occupatae magis, quam diuisae si milis Qv d si tunc difficile, iiiiicillimum certe nunc videri potest,ut quis Vrbis regiones diuidere possit, cum locorum Ss viarum Vestigia vix exstent, ea quidem perpauca & incerta. Quare nos non more prisco regiones divisimus, veruto ordine, quo omnia faciliora, &