장음표시 사용
41쪽
Substitit ad veteres arcus, madidamsi Capenam. Quod si accipimus, Blondi repugnabimus opinioni,nisi velimus bis substiti L. se. Sed nescio qua ratione velint Romulum arcus posuisse, cum ea tempet state non Cistat adhuc excitandi triumphales arcus consuetudo . Senatulum,in quo senatores consultandi causa cossistebant, fuit inter Capitolium & Forum, ubi sedes Concordiae, ut visum est supra. Ouidius autem domum suam sub Capitolio his carmini bus posuisse patet. Hanc ego siciens, sab hac Capitolia cernens, nostro stra iunctassere lari. Quidam volunt fuisse prope aedem divae Mariae de consolatione, Secunda autem parte situs Vrbis expedita, Palatinum montem asseCndamuS.
VAN QI A M Palatinus mons multis iam annis ante Urbem conditam aedificiis estet conue citus, ab Roma Itali filia Valentia, ab Euandro deinde arce constituta, Vrbeq; Orta, Reges SI Imperatores sedem inibi habuerunt, ut nihil sit apud historicos, aut poetas magiS celebratum, at tamen CiUS etymologia tam varia traditur, ut ex multis auth Oribus, quem sequaris, habeas neminem. Var. quartae, inquit, rcgioni S Palaxium, quod Palantis, qui cum Euandro venere, qui etiam Palatini, Aborigine, ex agro Rheatino, qui appellatur Palatium, ibi consederunt. Aliqui vero a Palante proauo Euandri Palatino nomen mansiisse referunt, secundum quos Virgil. altis Arcades has oris genus a Palante profectum, alui regem Euandrum comites, qui signasecuti, Delegere locum posuere in montibus urbem, Palantis proaui de nomine palant eum.
Liuius montem hunc a Palateo urbe Arcadiae Palantium, deinde Palatium appellatum tradit. Alij a Palatia Latini uxore. Aliu quod Palanto Hyperborei filia, quae ex Hercule Latinum suscepit, hunc incoluerit. Ath a Palantia Euandri filia, ab Hercule vitiata, &: illic sepulta. Alh a Palante . qui & ipse inibi sepulcrum esset consecutus. Eundem hunc locum a pecore dictum putant multi, quod pascens ibi balare consueuerit. Tibullus. Sed tuncpascebant herbosa palatia vacca, Et stabant humiles in Iouis arce case. Vnde Naevius Balantium nominauit. vel quod palare, id est, errare solerent armenta. Cephalon autem Gergilius memoriae prodidit, hominem quendam comitem A neae occupato monte, qui nunc Palatinus dicitur, urbem condidi se, Romanas denominasse. Tremellius vero Palatinum Romuleum montem Vocat, cum inquit. Fuit eius statua in pede montis Romulei ante Sacram viam, inter templum Faus binae, ad arcum Fabianum. In mons hodie Palatium Maius vocitatur.
42쪽
De Victoria, Cereris, Iunonis Subita, Matris deum, e Libertatis Templo, di eiusdem Porticu, ac de domo Cassi .
V M Romani plurimis victoribs partis,imperij fines propagassent, Victoriae deae gratiam referentes & quo in futurum prosperos successus daret , et Templum in Palatio consecrauere, in ea inquam parte, quae videt hortos diuae Mariae nouae. in infimo cliuo cuius supra indicauimus Romulum Roma portam instituisse. Vbi autem Victoria prius ( ut prodidit Antias Val. Max. inter alios honores domus publice aedificata fuerat. Licet L. Iginius dicat P. Vah Volesi filio Publicolae domum, quae sub Velis erat, ubi postea fuit aedes Victoriae,ex lege, quam ipse tulerat, populum co- cessisse. De Victoriae cede meminit &: Liuius L. Posthumius inquit, Coc. aedem Victoriae, quam AEdilis curulis ex multatilia pecunia faciCndam curauerat, dedicauit. Diony. vero scribit in vertice Palatini montis ab Arcadibus, qui cum Euatidro venerant, Victoriae Templum erectum esse, cui deae anniuersaria fierent sacrificia, ab eisdemque Cereris AEdem, ciuius sacra a solis mulieribus celebrarentur. Sed de alia Victoriae pede intellexisse Diony. & locus, & tempus satis ostendunt. Prope hanc, iam diculam Victoriae Virginis posuit Portius Cato, quam biennio ante voverat. iuxta quam fuit & Iunonis Sospitae. In Victoriae templum Matrem Deum Pesinunte oppido Phrygiae aduectam perlatam fuisse memorant; ibique mansisse donec illi AEdem statuis, columnisque pretiosis cum pauimentis diuersorum lapidum exornatam struxere Romani unde Liuius: aedes Magnae Matris Idear dedicata est; quam deam P. Cor. aduectam ex Asia in Palatium a uiari detulerati Locauerant aedem faciendam M. Livius C. Claudius Censores. Dedicauit Iunius Brutus. Ludique ob dedicationem eius facti, Megalesia appellati. de quibus Cicer. ita meminit: Nam quid ego do illis ludis loquar,quos in Palatio nostri maiores ante templum in ipso Magiaq matris conspectu Megalensibus fieri, celebrarique voluertit, qui sunt more, institutisq; inaxime casti, solennes,religiosi Aduecta est autem Mater deorum carmine in libris sibyllinis inuento. Pelli Italia alienigenam hostem posse, si deportata esset Romam. Erat enim lapis, quem incolae hoc appellabant nomine. Libertatis autem& Templum, &Porticum struxit P. Clodius in parte domus Ciceronis, prope Iouis Statoris templum.
De Fano, es' Ara Febris, Aede Larum, Deae viro caecesso, ac de Templo Fidei, Iouis Victoris Aede.
AN v M febris iri Palatio fuisse Val. Max. sic docet. Febrem
ad minus nocendum templis colebar, quorum adhuc unum in Palatio, alterum in ara Marianorum, rertium in summa parte vici Longi in eaque remedia, quae CorporibuS aegroto rum annexa fuerant, deferebantur. Docet & Cic. his verbis: Illud profecto confiteamini, longe aliter rem se habere, at-dim L . ia 'ue hominUm Opinio sit, eos enim,qui dis appellatur,rerum naturas esse, non figuras deorum. Qui tantus error fui , ut pernitiosis etiam reabus non nomen deorum tribuere ur, sed etia sacra constituerenturFFebris enim
43쪽
Fanum in Palatio videmus. Et secundo de lege Ara, inquit, vetus stat in palatio Febris. Hic autem notandum secundum Stoicos, unum esse deum, cui nomina variantur pro actibus, S officias: unde etiam duplicis sexus nomina esse dicuntur, Ut cum in actu sint, mares sint, foeminae cum patiendi habent naturam. Aedem Larum idem Cicer. Palatinam facit: sicuti Val. Max. deae Viri placar sacellum: in quo viri S uxores contentione animorum deposita, concordeS domum reuertebatur. Agathocles, Diony. ceterique Graeci scribunt, Eneam cum Ascanio,& eius filia Rhoma in Italiam venisse, condidisseque in Palatio Templum Fidei, a puellae nomine dicatum, sub hoc titulo TEMPLvM FI DEI. Orta dC- inde multis post annis inter Romulum &: Remum contentione de Dominet V bis appellandae. S. P. Q R. placuisse urbem Romam a pUClla nominare, cuius eulogium in templi frontispicio ex inscriptione legissent. Sext. Pomp. refert Romam AEneae neptem hoc templum posuisse; Numam vero Dion. &Liuius
longis post seculis vetustate lapsum Augustus instauravit. Templum Iouis Victoris a Q Fabio bello Sabino votum, in eodem Palatino monte fuisse volunt, dedicatumque Idibus Aprilis Ouid. sic.
Occupat Apriles iam cognomine victor
Iupiter, hoc ilet uni datari a die.
Te Heliogabali, Apollinis, et Penatium Templo, ac de Aede Orci, loco di .
NTO Ni Nus Heliogabalus, Heliogabalum deum in Palatino monte consecrauit, eique Templum fecit, eo in loco, v-bi prius Orci aedis fuerat, s Iudios ei curauit Matris deum Typum,&Vestae ignem,Palladium Ancylia,& omnia Romanis veneranda, religionem Iudeorum, &Chrisbianorum deuotionem in illud transferre contendit, agens ne quis deus, nisi Heliogabalus coleretur, auth. Lampridius. Quo in loco cyphum, non typum legendum puto, propter ea, quae infra sequuntur, Videlicet. Et adeo debacchatus es h ut cyphum eriperet. Templum Apollinis in ea parte Palatinae domus Augus hus excitauit, quam fulmine ictam desiderarit a Deo aruspices pronunciarunt,eisque Porticum auth. Suet. addidit, quam laudat Propertius, & fores templi eburneas facit: super fas igium autem currum solis ex auro splendentem, quatuorque boues, idos pretidas aeneas a Myrione factas in ara, ponit: Ouid. vero in Apollinis Belides, cum ait. Ducor adinto candida templa dei, Signa peregrinis tibisunt alterna columnuBelides, Osriectosta erus ense pater. In b oc Templo Augus hvs iam senior,saepe Senatum 5c decurias iudicum recognouit. In eodem pendebant Lychni ins har arboris mala ferentis, ubi pro b ti poetae scripta sua reponebant. hinc Horatius in arte Poetica. Scripta Palatini quacunque reponit Apoco. Huius autem templi vestigia extare videntur supra circum Maximum prope vi neam pedrae, in qua Tiberiana fuerat Domus. De Appollinis etymologia plura Plato in Cra. de Apollinaribus vero ludis Mac. in Sat. IEdis deorum Penatium in ea parte Palatini montis fuit, quae boream spectans, Velia dicebatur. Liuius quinto quintaedec. De prodigiis deinde nunciatis Senatus es h consultus, AEdes deorum Penatium in Velia de coelo tacta erat. Dion. Templum, inquit,Romae ostenditur haud procul a foro, in quo sunc
44쪽
deorum Troianorum imagines inscriptionem habentes D. PENATES. sunt enim adolescentes duo sedentes,pilam tenentes,veteris artiS opera. Timaeus autem historicus ferreos dc aeneos lituos,atque Troianum vas quoddam fictile esse, scriptum reliquit,Labeo vero Apollinem & Neptunum. Exhausta incendio sede Vestae, in Veliam translatum fuit Palladium,a quo ecclesia S. Andreae inibi sita cognomen deinde accepit, in Pallaria enim vocatur. Memorant quidam Liuiam, D. Augusto templum in Palatio erexisse.
De domibus Talatinis Saliorum furia.
V M Romulus & Remus vitam pastoralem agerent, saepe ex lignis,& harundinibus tabernas struxere,quarum unam scribit Dion. anate sua fuisse in angulo ex Palatio in circumducente, Casam Romuli dictam, per multasq; aetates mansisse,& si quid vetustate, aut alio quouis casu corruisset, custodes loci nihil magnificentius addentes, verum omnia prioribus restituentes, reficere consueuisse. Quo in loco hunc Virgilii de mantaco ciuis Rom. domuncula visitur. Tullus autem Hostilius, priusquam Curiam condidisset,in Velia domum habuit, ubi postea fuit aedes praedicta deorum Penatium,auth. Solinus: Catilinae vero haud procul hinc,in ea parte Palatij, quq videt forum Romanum,& inde ad M. Scauri breuis transitus. de qua Asc. sic inquit: Demonstrasse vobis memini hanc domu in ea parte Palath esse, quae cum ab Sacra via discesseris,& per proximum vicum, qui est ab sinistra parte, prodie ris,p osita est. Domum Ciceronis emptam vicies sextertio a L. Crasso volunt fui se supra aedem Iouis Statoris: Et certe in celeberrima Palatini montis parte erat, prope is Palatium sita, ut pro domo sua ipse Cic. his verbis testatur: Domus arde bat in Palatio,non fortuito,sed oblato incendio, & infra: In conspectu totius Vrbis domus est mea. Admonendi autem estis eo in loco,ubi dicit: Ardebat in P latio, non accipi secundum nunc vulgi opinionem pro monte Palatino, cum iis temporibus Palatium exiguam eius partem occuparet: neque etiam significare domum Ciceronis intra Palatium ipsum comprehensam,sed inuidiose additum esse in Palatio, ac si diceret Orator: Catilina in comburendo domum meam adeo ira erat accensus,& furore amens, ut nullam prorsus rationem haberet locorum publicorum, & ipsius Palath, cui eadem domus mea fuerat iuncta. Iuxta quam ponit domum M. Flacci: qua euersa in Catulus de manubriis Cimbricis Porticum extruxit. Crassi oratoris,& Viturbi, Domos in Palatio euersas fuisse L. Emilio Mamerco,& C. Plantio Coss. Plin. est auth. Vani ducis domum in Palatio statuit Livius. Sicut Augustana Tiberianainq; Cor.Tac. de quibus superiori capite memini. Augustanam autem ab Augusto,qui ut scribit Sueton. natus est in regione Palath ad capita Bubula, ubi nunc,inquit, Sacrarium habet, aliquanto postquam excessit constitutum. Et alibi refert prim o iuxta forum Romanum, sit pra scalas Annularias in domo, quae Calui oratoris fuerat, habitauisse, postea in Palatio, nihilominus aedibus modicis Hortensianis. De Tiberiana idem Cor. mentionem sic facit: Otho ex aede Apollinis discedens per Tiberianam domum ad Miliarium aureum peregit. Curia Saliorum in Palatio, quae cum flagra set inuentus est Lituus Romuli illa sus, auth. Cic. Pluti ut L. Iginius, tradit Publi colam domum habuisse Subueliam nuncupatam, foros imminentem. Tarqui-nij vero Prisci domus ad Iouis Statoris templum fuit. Liuius: Quum clamor,impetusque multitudinis vix sustineri posset, ex superiore parte aedium per fenestras in viam Nouam versus (habitabat enim rex ad Iouis Statoris cedem )po-
45쪽
pulum Tanaquil alloquitur. Ser. ait Augustum,post Actiacum bellum, Palatium exulo pra cepto aedificatum, quum esset domus priuata,reipub. donauissit.
De Summa Velia, hiatuis Palatinis, alius rebus in
ELIAM Summam ad eam Palatis partem, quae celsior versia est in ortum aestiuum, diuaeq; Mariae Nouae aedem fuisse, diximuS; Cui,ut vult var. ex eo inditum est nomen, quod ibi pastores Palatini, ante tonsuram inuentam,Velleret lanam Consueuerint. Augustus in Palatio iuxta Fidei Templum Bibliothecam exstruxit latinam,graecamq; cum Porticu,quae Palatina dicebatur, in qua Senatus statuam Numeriano Imper. posuit, Cum inscriptione:
DIVO NUMERIANO ORATORI POTENTISSIMO.
Statua M.Var. viventis adhuc eandem porticum exornauit, teste Pollione: Bibliothecam vero Apollinis, Colossus Thuscanicus L. pedum a pollice aere nobilior, an pulchritudine, dubium. Fuit in Palatio Auguratorium,id est locus ubi auguria captabantur: & Apollo cognomento Palatinus,opus Scopae, Latonaque in palati) delubro, ut ait Plin. Suet. commemorat Titum imp. statuam auream Britannico in palatio posuisse. Arbor fuit in eodem Palatino nata ex hasta Romuli, qui captato augurio hastam ipsim de Aventino monte in Palatinum iecit, quae Exa fronduit,& arborem socii: Laurusi nata eo die, quo Augustus: unde triumphantes coronari consueuerunt, Balneae quoque, quas Cicero pro Roscio palatinas appellat, cuius vestigia exstant supra circum Maximum, haud procul a vinea Fedrae. Iulius Capitolinus refert locum fui sie in eodem monte, qui Sicilia dicebatur: & alterum, qui Iouis Cenatio: & Lampridius Plateas pulcherrimas saxis Lace demoniis, ac porphyreticis stratas,quas Antonianas vocavit. Quae si xa, inquit, usque ad nostram memoriam manserunt, sed nuper eruta & evecta sint. Fuit in colle Palatino Vicus Padi,& Fortunae respicientis, inibiq; reriae celebrabantur, in quibus sacrificium, quod fiebat, Palatuat dicebatur, auth. Anti stius Labeo.C A P. XXXI.
De Palatio nunc es maiori, Atrio, veteri Porta ipsius Talati .
VALIs autem & quanta fuerit Palatis moles, & pulchritudo indicant ruinae ingentes, quae ibi conspiciuntur, indicant &picturae, statuaeq; praeclarissimae, preciosaeq; columnae in eo repertae. Qujs autem tanta aedificia auxerit,nullus, inquit,Blon. scribit, quod nulla alia ratione factum crediderim, quam quod unusquis is, nulla insigni constructione facta, particulasse redidit, quas scriptores, ut parum dignas, mandare litteris erunt Nos autem diximus Augustum suam priuatam domum reip. donauisse, quae iuncta fuerat Palatio. .Praeterea Plin. prodidit Caligulam parte Palath ad forum usq; promouisse, ses bis vidissse Vrbena tota cingi duab. domibus duorum principum, scilicet Caligulae & Neronis. Caligula autem in eo promo Ven- doeilecit,ut aedes Casstoris&Pollucis, quae erat in medio foro, eregione Vestibuli suarum aedium ellet. Sed quod scribit Blon. de Palatio Maiori, id quoque
46쪽
de Palatio Vaticano nunc dicere possemus. Atrium autem Palatium habuit augurato conditum,in quo consulebatur Senatus arietesi immolabantur. Palath vetus porta ad quam bello Sabino fusos esse Rom anos commemorat Liuius,fuit prope R ostra, d si quis ad illius verba diligenter attenderit,nullibi, quam eregione aedis Diui Laurenth in Miranda existimabit. Quidam hanc Romuli portam
appellant. Palatinus autem collis praeter unam ali alteram domunculam &aedem. S. Andreae pra dictam, nullum nunc habet aedificium: totus enim vinetis plenuS, aut pascuus ager,non Ouibus magis,quam caballis & capris est relictus,vivere Balantium possit nominari.
De Templo Iani, Augusti , Faustina
ARTEM quartam situs Vrbis aggredientes, a rebus diuinis, diisq; immortalibus principium facturi rite videmur, inprimisq; ab eo, qui omnium rerum ianua habetur, hoc est, a Iano, cuius templum praeter Capitolinum, aliud in foro Trans itorio fuisse, sic probat Ser. Captis Faliscis, ciuitate Thusciae, inuentum est simulacrum Iani cum frontibus quatuor, fue- rat enim bifrons apud theatrum Marcelli unde quod Numa instituerat translatum est ad forum Transitorium, & quatuor portarum unum templum institutum: In qua autem parte fori,parti liquet; sed crediderim in ea, quae in Q. Rom. est versa, prope Basilicam Pauli,ut sequatur quod ait Mar.
E ora tot numeras Iane, quot ora geri .
Procopius tradit aetate sua iam templum fuisse in medio foro ex aduerso Capitolij, paulo supra eum locum, quem tunc Romani, treS Parcas appellabant. rat,inquit, sacellum totum CX aere constitutum, quadrata quadam dimensione, tant i amplitudinis,quanta integri Iani statua poterat aenea quinquepedalis capi, capite dumtaxat bifrons; portae utrinque aeneae, quae pacis tempore claude bantur; instante autem bello aperiebantur,vocabaturq; Ianus Geminus. Verum alteria erat ab eo,de quo Ser.quia,ut diximus,plures fuere Iani. De quadrifronte autem intellexit Mar. cum dixit, Et lingua pariter locutus omni.
Nam omnes de duobus non dicitur. Templum Augusti in se. Rom. positum erat, quod Tyberio imperante imperfectu Caligula absoluit, potes super ipsum
transmisso Capitolium Palatio coniunxit. unde ex tribus columnis eiuS pontis
prope Palatinum montem, & totidem ad radices Capitolij adhuc erectis, facile positamus coniicere,ubinam esset Augusti templum, super quod pontem trans miserit Caligula. Vestigia Templi Faustinae, quam Antoninus maritus permisi e diuinis honoribus a senatu coli delatis circensibus, Flaminibusque, multa, insigniaq; extare videmus, post hunc ecclesiam S. Laurenth in Miranda. De quo Spartianus sic meminit. Inter deos relatus est, habet templum, habet Salios,habet sodales Antonianos,qui Faustinae templum, quod ei sub tauri radicibus fundauerat maritus; in quo postea filius huius Heliogabalus Antoninus sibi, vel Ioui Syrio, vel Soli incertum, id est,templum fecit.
47쪽
De Castoriae N Tollucis templo.
A s T O Ri s & Pollucis templum in h. Rom. ab omnibus scriptoribus collocatur. Lucretio Ofellae consulatum petenti Sylla impedimento erat: ille autem solicitatus a multis in forum Venerat, quem missus ab eo centurio iugulauit; ipse in
Castoris aede sedens cardo e suggesto superne spectabat, Plui. Martius de Hernicis triumphans in Urbem rediit, statua dequestris in foro decreta est,quae ante templum Castoris posita est; Liuius: Nonne ab A. Posthumio aedem Castori,& Polluci in foro dicatam vides 3 Cicero. In qua autem parte fori permagna est dubitatio, & inter antiquae urbis scriptores Varia opinio. Volateranus ubi Diui Cosmoe &Damiani est ecclesia, ponit. Pomponius Vero Laetus, certum non signans locum, in sine fori. Quidam in via Sacra, Fulvius sub Palatio iuxta Iuturnae fontem, ubi nos Iouis Statoris templum; cui videntur adstipulari Diony .verba quae sequuntur: Huius autem inopinatae, admirabilisque apparitionis cum signa adhuc Romae multa, tum vero est aedes Pollucis,& Castoris, quam supra foro exstruxit ciuitas,ubi visa sunt illorum simulacra; & rursus: Specie pugilum, equosq; madidos sudore ad scaturiginem, iuxta aedem Vestae manantem,abluisse ait: Ouidius locum tetigit his carminibUS,
Fratribus illa dies Fatres degente deorum,
Iuxta Iuturna compos sere lacus.
Vnde cum Diony. dicit ardoin ipsam structam ubi illorum vila fuerant simulacra, de subiungit, iuxta aedem Vestae, cum Ful. ut diximus, videtur conuenire, a Blon. vero discrepare. Var.namque, inquit Blon. cum dixisset,Tullum Hostiliucuriam Hostiliam aedificauisse, sic sequitur: Anti hanc Rostra, sub dextera huius Comitio locus substructus, ubi nationum subsisterent Legati; qui ad Senatu essent missi, hinc Grargos assis a parte, ut multa: Senaculum supra Graegos assim, ubi aedes Concordiae, &Basilica Opima. Qui ergo descriptum supra a nobis forum Romanum cognoscit,& Var. verba considerat, facile intelliget Rostra templum ad radices Palath fuisse, ubi nunc est parua S. Mariae de Inferno ecclesia. Si igitur & Castoris templum ad radices Palati , ubi Ful. ponimus: non video quomodo habebit Rostra eregione, quemadmodu vult Plin. cuius verba haec sunt. Ex his Romuli sine tunica, sicut & Camilli in Rostris, ante sedem Castorum fuit. Cic. in Ver .locutus de Castoris templo, ciusq; columnis subdit: Qui aedem Castoris testem furtorum tuorum esse volueris, quam Pop. Rom. quotidie, iudices etiam tum, cum de te sententiam ferrient,viderent. Et cum sententiae in Rostris ferre solerent, patet quod Plin. etiam testatur, Castoris aedem ante Rostra,videlicet apud Faustinae templum, nunc S. Laurenti in Miranda, fuisse. Quo in loco paucis diebus ante Urbis direptionem a barbaris fictam, vidimus marmora mira arte sculpta, columnas i pulcherrimas effodi,ut existimem eas esse columnas, Caque esse ornamenta,de quibus memini Cic multa loqui. Quod nisi velimus ibi Castoris aedem, ut par est, collocare; necesse est,secundum Ful. alibi, quam in radice Palath, Rostra statuere; non enim procedit, quod utrunque sit ad radices Palatini montis,& Rostra ante aedem Castorum. Si autem eandem aedem apud Vestae libet ponere: dicendum duas fuisse apud forum, quarum alteram A. Posthum ius dictator bello Latino vovit, eiusq; filius duumvir creatus dicavit. Alteram L. Metellus Dalmaticus de manubiis posuit; quanquam Asc. dicit Metellum instaurasse,non posuisse. Non dessent autem qui aedem Diuo Cosma: & Damiano nunc sacrani,Castori, & Polluci attribuant: quorum templum cum ma
48쪽
ximum, nobilissimum is, ac multis columnis exornatum fuisse in Verrem, ut di xi, Ostendat Cicero, horum opinionem refutamus: Cosma: enim&Damiani tamium columnarum nullum prae se fert vestigium,aut signum. Huius aedis gradus riuullos a Clodio memorat idem author pro domo sua, pro Sex. at alibi et, i a concioneSq, in eadem sepe habitas esse docet. Fuit autem statuis & nobili pictura a Caecilio Metello perbelle exornatum,qui,ut refert Plu. Florae simu lacrum pultaritudine insigne in eodem posuit. Inerat & tabula monimentum ciuitatis equitibus campanis datae.
De Caesaris in Veneris Genetricis Tmplo, eisdem
I vvs autem Cassar Templum prope forum suum habuisse
dicitur, de quo Cor. Tac. sic meminit. Ante aedem Diui Iuli iacuit primo ictu: loquitur enim de Galba ad lacum Curtium interfecto. Plin. narrat Augustum in Templo Cassaris patris Castores, ac Victoriam posuisse. In eodem foro Veneris Genetricis Templum statuit Appianus: Post victoriam, inquit,contra Pompeium Cqsar Atrium templo Veneris circumduxit, quod Hadrianus longo tempore post instauravit. Nam, ut scribit Diony. Apollodoro architecto descriptionem,& formam templi Veneris misit, significans sine illius opera, & ministerio etiam ingentia aedificia exstrui posJe. Quaerebat itaque an aedificium illud recte & commode se haberet. Rescripsit de templo,sublime illud, & cocauum fieri oportere, ut ex loco superiori in Sacramusque viam insignior prospectus esset,& magis conspicuum concauum ad excipiendas ludorum machinas, quae in eo loco latenter compingi,& item ex occulto in theatrum duci possent. Quod si aliud fuit ab eo,quod posuit Cassar votum bello Pharsalico, fuit omnino prope viam Sacram,sicut & Caesaris,uidelicet post Faustinae templum,nunc S. Laurenth in Miranda. Augustus AEdem Martis Vltoris bello Philippensi votamin stio excitauit foro,de qua Suet. ita meminit: Publica opera plurima exstruxit,e quibus pCecipua forum cum cede Martis Vltoris meminit Ouidius his carminibus. Vltor ad ipse Pos caelo defendit honores, Templas in t jugusto conficiendaforo . Plin. autem dicit se vidisse Scyphos e ferro dicatos in eodem templo, anteiuipsum duas statuas, Alexandri Magni tabernaculum sustinentes. Cor. Vero Tac. Senatores decreuisse ut Germanicus, atque Drusus ovantes Vrbem introirent, circumq; latera eiusdem templi structos esse arcus cum effigie Caesarum. Arbitramur autem Martis Diuar Martinae cessisse templo, aut certe prope
49쪽
De Volcani, Concordia, Tacis, Romuli, ac Veneris Cloacina Templo.
OLC A Ni Templum supra Comitium locauit Sex. Pomp. eius sunt haec verba. Statua Ludicrus, qui quondam fulmine ictu in circo sepultus est in Ianiculo, cuius osta postea ex prodigiis, oraculorum ci responsis Senatus decreto intra Vrbem relata,in Volcanali, quod est supra Comitium, Obruta sunt. Et cum Comitium, ut videbimus, ut intra Palatin Ummontem, Romuli &Remi, atque Pacis templum dicimus Volcam ad radices Palatini cregione ferme eiusdem Pacis fuisse. Dionys. de Tatio & Romulo loquens. Tractantis,inquit,in Volcani templo negotia,quod tum perstat Foro. Hinc constat Volcani aedem in Vrbe Romulum posuisse, contra Blondi opinionem,qui scribit Romulum existimauisse Volcanum quidem colendui in sed, ne Vrbs incendiis esset exposita, Urbe excludendum. cui staffragari Vitruvij haec verba videntur: Extra murum Veneris, Volcani, Martis phana Ideo collocari, uti non assuescat in Urbe venerea libido, Volcaniq; vi S C moenibuS, religionibus dc sacrificiis euocata, a timore incendiorum videantur liberari. Quod si consideremus tempora,inueniemusVitruvium quido in cum Pompeio Diony. Optime conuenire, Blondum vero non recte sensisse: Nam Romuli aetate cum mille, ut ait Plut . domus tantum essent, admodum in eo ambitu rara , non erat metu incendi, Volcanus Vrbe excludendus, sicuti, ut hominum, ita aedificiorum Vrbe aucta;Verum si Blon. in locorum descriptione rationem temporis habuisset, quia aliter, ut ipse vult,in primis conditae urbis,& nascentis reip. temporibuS: aliter nata, aucta rerum opulentia aedificatum sit, non tam tacile in hunc incidisset errorem. Volcani templum dedicauit Tatius,ut Solis de Lunae, Saturni, Rheae, Vestae, Dianae, Quirini. Idem Dionv. tradit, sicut &Plui. Romulum secundum triumphum ducetem currum sertum templo Volcani obtulisse, cum gi prope effigiem sui iptius collocalle, Coclitisque Statuam ins p sitam esse,& conciones solitas haberi. In huius autem area Concordiae Templum statuit Scae. Pomp.&Plin. Si intelligit de eo, quod Fulvius ille, libertino patrenarus, uouit, si populo reconciliasici ordinem Senatorum, de equestrem, structum,annis C C C III. post Capitolinum, summa inuidia nobilium , ex multaticia pecunia sceneratoribus condemnatis, in radice Palatini montis suille opinamur: non aut(m in Palatio, ut putat Blon. sequeretur enim, secundum ipsum, iri eodem monte fuisse,&Volcani, quod adduci ad suspicanda nullo modo pollum, cum in Concordiae area a dictis auth. collocatum sit. Insecuto vero rem OTIGraccho, &Fuluio trucidatis, templum hoc instauratum fuit ab Opimio Consummo populi dolore ; Vnde noctu inscriptum fuit. O P V S VECORDI AETEMPLUM CONCORDIAE FECIT. Appianus ait iussu Senatus erectum es
Quod in porticu Liuiae his carminibus collocasse ostendit. T emplis feci' quam colis ipse, deae,
Haec tua constituit genetrix, ct rebus, O Te quo magnifica Concordia dedicat aedet Liuia, quam charo praestitit ista viro.
50쪽
'i in loco deindi vespasianus mira celeritate Templum Pacis, a Claudioelia ciuilia aedificavit. cuius templi pars prope divae Ma-
obsitudine, re latitudine, quadrata forma, maximis, pulcherrimiSqueCXOrnatum Columnis, quarum una ibidem adhuc est erecta tantae crassitudinis,ut tribus ulnis vix amplectatur. In eodem templo, vasa, & ornamenta templi HierosolymitriumpJaoliti aduecta reposivit Vespasianus; & uniuersa donaria in eo conlecrauit,auth. diuus Hierony. Veneremque dedicauit. Incendio autem exhaustum tale tempore Commodi Imp. scribit Herodianus in haec verba. Nam cum neque imbres, neque nubeS, tantumque exiguuS teme motus antecessit,seu nocturni calu fulminis, seu igni aliquo in ipso terrarum motu veluti extrito totum deimprouiso Pacis templum consumptum incendio est, quod unum scilicet opus cunctorum tota Vrbe maximum fuit, atq; pulcherrimum: idem templorum omnium opulentissimum, egregieque munitum, multoque ornatum auro, &argento. Quippe uniuersi ferme illuc di uitias, quasi in thesaurum, congerebant. In Pacis Ganimedis Statuamfuisse os hendit Iuli. cum inquit. Et Ganime dem Pacis, O aduectae secreta palatia matris. Aram autem Pacis primus excitauit Augustus; auxit deinde Agrippa. Ouid. Ipsum nos carmen deduxit pacis adaram, Haec erit a mensis sine secunda dies. Quo autem in loco parum liquet. Intra Pacis, &Faustinae exstat antiquissi inum Templum,& eius porticus duae columnae, nunc diuis Cosim Damianoq; dicatum, quod P. Vic. Remi fuisse significat: Petrus vero Lateran. bibliothecarius,&alij,Romuli, siue Quirini dc Remi idque a Carvilio Cocvictis Samnitibus dedicatum est, atque ooliis hostium exornatum: quorum tanta fuit copia, ut non modo templum hoc, &forum, sed etiam sociis ad temploru publicorum que locorum ornatum diuiderentur, author Liuius. Var. vero vult Tatium regem Quirini dedicauisse templum: sed de eo intellexisse arbitror, cui ad radices Palatini montis, locum dedimus. Hoc autem habet primam partem in ipso ingressu circularem cum testudine, & foramine, sicut Pantheon, aeneas quoque valvas,quae prius signis aerei si ornamentis erant conspicue. Sed quae olim ad ornatum erant maxime, nunc tantum ad claudendum factq esse videntur. Veneris Cloacinae AEdem prope sacram viam statuit Ouid. in sest. Cloacinae autem Simulacrum in Cloaca maxima repertum consecrauit Tatius r*X. Ac quia cuius cisset effgies ignorabat, ex loco illi nomen imposuit.
De Teleuris, Salutis, Uictoria, Solis , Luna templo, de domo Casib si de Armameratario.
EMPLvM Telluris, quod in quarta regione antiquae urbis constituit P. Victor, Palatio propius, quam Exquilijs fuisse putat Ful. Aliqui vero in Suburra,vbi nunc Ecclesia S. Saluatoris in Tellure,eregione diui Petri in vinculis. At Ser. super eo hemistichio: Lautis mugire carinis, contra Fulvij opinionem,uidetur prope Exquilias collocasse, dicens Carinas intra templum Telluris esse. Quare ego crediderim fuisse prope clivum, qui ducit ad pra dictam diui Petri Hem, ubi nunc ecclesia diui Pana R et taleo-