장음표시 사용
471쪽
ET VOLUNTATE LIBER XlI xio Calcar ἰ-ctiones sunt & poenalitates , quibus affectus sensi iuua assia bui indi
citur a viris spiritualibus.quo facilius illum sibi subiectusti gςx ςDux reddant.& minus rebellantem , faciliusque dicto faciant ud RPPς
audientem.Hitiusmodi sunt , ieiunia , vigiliae , lachrymae,iabores manuum . nuditas, frigus, fames, iris , egestas, vilitas, contemptus , & huiusnodi: quibus omnibus vehit quibusdam stimulis calcarium pungitur affectus sensitivus, affici turque dolore & affligitur, ut minus sit voluntati bona molienti molestus &. facilius sequatur quocunque illa duxerit. Atque haec ratio est, quare sancti viri quibus omnis cura est tota voluntate domino suo deseruire sedulo huiusinodi aD flictionibus i nsistantveiunantes, vigilantes labor antes manibus, verberibus seipsos afficientes. siti de algore seipsos torquentes, atque ita de alijs huiusnodi afflictionibus. Hi ne illa Pauli Apostoli vox est , Castigo corpus meum & in seruitutem redigo, ne forte cum alijs predicauero, ipse reia r. Cor ' probus efficiar. Et alibi in infirmitatibus gloriatur in is z. Coro 'iumjs,plagis, fame . siti, nuditate, frigore. α huiusmodi: aia serens quod virtus in infirmitate perficitur , &quod tune fortior sit cum infirmatur. Videlicet haec omnia ad affectus sensitivi edomationem ille referebat, non audens super I domitum equum absque calcaribus insidere. Et quanto quiseque magis lasciuientem & magis rebellem hunc subiectum equum persentit.tanto magis illum stinantis huiusmodi pia gere dedet atque urgere, nec cessare,donec prae dolore ivbsi Gene ii 'sentem S ci amitatein cogat cessare a petulantia. E Atque ' 'ob hoc, in principio couersionis cum maxime ferocire videtur appetitus contradictionem a voluntate praeter consuetit dinem patiens illis niaxime exerciti js corpoeis afflicti uis
insistenduir, est,ijs qui facile volunt ac breuem reportare victoriae triumphum. Pollea vero quam subi jci coeperit, iam utcunque didicit , pristinis strinulis humiliatus minus la- .sciuire, mitius quoque tractari potest & stimulis calcarium
praedictorum minus Wrgeri sic tamen. Vt non nimia remis- .
sio ne rursum redeat ad lasciuiam. Nulla enim re meliusquam aflictione contumax seruorum genus in sublestio- nem redigitur, & in subiectione retinetur: quemadmodum
Agar ancilla prae lasciuia domina su i spernete , prudes Sara dura afflictioe sibi subijcere curauit, i, cosiliu adeo no est μ
472쪽
Probatum, ut fugientem eam etiam angelus domini redux rit, de consilium Sarae probant dicens, Reuertere ad dominam tuam,& humiliare sub manu illius. Q Quomodo vero habitibus moralibus appetitus fren tur, de an in ipso tales sint habitus, & quot sint. dc qui . aliaque huiusmodi particularia , ad praesentem tractatum non Pertinet. Ad moralem nanque doctrinam, atque ad Theologorum determinationem, spectant. Nobis susticiat duos istos appetitus secundum naturalem con*derationem dι- sinxisse, & quemadmodum se adinvicem habeant indicaGR, Nunc vero ad conjderandum ipsam in se voluntatemPςrgamu ,& quae per illam .homini prouenient eximia contemplemur.
CAP. XXI. De libertate voluntatis in omnibus
Voluntate habet homo hoc sibi peculiare, ut solus
Λ omnium suorum actuum sit dominus, hoc est, vit - quaru unque homo operatur , libere operetur, po Volunt sitque prosita libertate quod operatur, non operari. Subieti cxις π cit enim Deus voluntati omnes alias vires quae sunt siue In-Viressu eorpore siue in anima, ita ut ad voluntatis imperium om-biici nes possint moueri , possitqtie eis voluntas imperare sui actus exequutionem, de ipsae es obedient. GLoqui
Inur autem non simpliciter de omnibus operationibus, neque de omnibus viribus quae sunt in homine, sed de viriabus animalibus ,&lde operationibus alumalibus quae videlicet homini, secundum quod est animai,conueniunt. Nam potentiae vegetatiuae non subijciuntur imperio voluntaris. Non enim ad imperium voluntatis nutritur homo, vel augetur. Alioqui non verum esset quod ait Saluator,non - uc n. posse nos ad staturam nostram adiicere cubitum unum. Sienam augmentatiua potentia esset Iubiecta hominis voluntati indubie plurimi statura pusilli qui ob hoc contemnun
nic ab hominibus) etiam ultra cubitum sibi adijcerent c ille autem vires omnes quae homini conueniunt ut aes,
473쪽
mal est, subiacent voluntatis imperio: non ita ut absque vo .luntatis imperio non possim moueri, sed qua ad imperium voluntatis sic nata sunt moueri. Visus enim naturaliter ab obiecto mouetur, cum fuerit praesentatum: sed, volutas ipsi potest imperare, ut ad hoc vel illud videndum se conuertat,& potest auribus praecipere ut ad sonum illum attendant, quanquam oblatum sonum absque omni voluntatis imperio possint audire. Ita potentiae motiuae imperat voluntas , ut corpus moueat huc aut illuc, quo scilicet voluerit. sed & intellectus a voluntate moueri natus est. Potest Voluntas
enim impetare intellectui,ut ad hoc aut illud intelligibile libelri.
contemplandum se conuertat. Et omnes hae potentiar ma, secundum quod voluntati sunt subiectae, aliquo modo perparticipationem liberae dici intur, eo quod a voluntate libere moueantur. Sola tamen voluntas per se ipsam libera est,fleveram habet libertatem Omnes enim aliae tamen si a voluntate libere possint moueri: proposito nihilominus obiecto naturaliter ab illo moventur , quemadmodum de senssiluis
potenti js sit pr a declar aut mus,dc de appetitu sensititio. Voluntas vero omnino libera est, quia proposito sibi hono& appetibili, nulla cogitur necessitate illud amare , sed potest libete non amare, & non prosequia & proposito malo, Iibere potest non odire & non fugere. Neque possibile est, ut quis volunta em cogat ad aliquid amandum, vel prosequendum , odiendum vel fugiendum, ad gaudendum de
aliquo aut tristanjum: atque ita in caeteris actibus volunta- .
tis Neque solii in in propriis actibus ipsias voluntatis id verum est , sed in omnibus actibus potentiarum sibi subiectarum.Nemo enim potest cogere voluntatem, ut imperet ali xuι Inferiorum virium exercitium actua sui videlicet ut imPeret potentiae motitiae ullum motum, ut ullum membrum moueat. aut ut per ullam, potentiam animalem quicquam
fieti debeat. Q Sed neque ipsa corpora coelestia, neque omnes quae sunt in superioribus constellationes, ad aliquid Corpora
Possunt voluntatem liberrimam compellere . quantumuis c Celestia sint constellationum vehementes operationes , quamlibet non pomesticax sit eirtus astrorum. Quanquam non est negandum sunt Volavit rorum & constellationum influxus Posse agere in talem co-
474쪽
raus, sicque appetitum sensitiuum ut corpori immersum: immutari ab effectu astrorum impleta in corpus de inclinari ad aliquid appetendum vel fugiendum secundum qualitatem impressi effectus. Verum ultra appetitum sensiuiuim non potest protendi virtus astrorum. Non enim possitnt nisi in corpora vel corporalia suos effectus Producere, Voluntas ergo neque corpus neque corporale aliquid existens, sed potentia superior, nec immersa corpori, nurulius est effectiis ab astrorum virtute susceptiva. Et licet fere contingat propter insipientiam bonam partem hominum astrorum inclinationem etiam secundum voluntatem sequi: id tamen argumentum nullum est , quod astrorum influxus cogat voluntatem, aut quod astrorum virtus per se immutet & inclinet voluntatem e sed inde hoc procedit, quia maxima pars hominum, per damnandam socordiam permittunt voluntatem ase nsualitate superari: & quia paucissimi sunt. qin non secundum carnem vivunt, Zc carnis concupiscentiam spiritu contempto insequunturi Propter quod recte sapiens ille dixit Ecclesiastes, stultorum esse
infinitum numerum. At vero sapiens si quis inuenitur e milibus unus hic per voluntatis libertatem, omnem superabit astrorum operationem, omnia sensitatis appetitus blandimenta pro nihilo pendet,atque ex alto despiciet. Vnde illa Ptolomes vulgo iactata sententia syllabarum quidem nu- . mero modica,sed veritatis pondere grauissima.
Qui enim astris non dominatur, profecto stuhus est Sc i spiens, ut pote qui absque necessitate in perditionem abduci sese permiserit. Nemo ergo cum tentatur dicat. quonia adeo tentatur,aut ab astrorum.influxibus quae sum creaturae Dei ad malum urgeatur non creaturam Dei bonam, & bonam valde incuset, sed suam potius stuli itiam di insipientiam condeminet. Unusquisque enim M ait I acobus Apostolus P tentatur a propria concupiscentia abstractus & illectus: cuius meretrici js blandimentis dum voluntate consentit,ipse se propria culpa filium morti ne gelidi
net constituit,ac propria sponte damnabilem facit
475쪽
CQuod ratione voluntatis homo mereatur vel demereatur. X hac autem libertate qnam iam ostendimus inesse E hominis voluntati consequitur hominem ratione Uo luntatis posse mereri vel demeteti, dignumque fieri pr mio bono siue malo iuxta quod per voluntatem bona vesmala facere elegerit.Caeterorum vero animalium nultu. mereri potest aut demereri. aut retributione bona vel mala d gnum fieri.Meritum enim & demerini m. praemium Sc puniatio illic locum habent, ubi est actuum liberum 4 minium, ilEme ubi quod fit libere fit.ita ut possit qui facit hoc ipsum si velit non facereritem ubi quod non fit siue omittitur , libere non
fit l: bereque omittitur ut potuisset si voluisset non omittere. Vbi vero libertas non est, ita ut non possit agens non agere quod agit,vel ut non possit agere quos non agit, ibi constat nullam esse meriti vel demeriti praemii eel retributionis rationem. EPropter quod ignis si hominem innocentem comburat , nulla meretur punitionem. Od enim egit labere noegit,sed naturali necessitate.Similiter, lapis cum nominem desuper cadens interficit. Imo & lupus cum hominem fame excitatus vorat, vel etiam cum sola phantasia ductus id facit. In ius enim omnibus sicut nulla libertas, ita nullum est demeritum. Sic infantuli dum paretes manu cedunt,dum pernoctis tempus molesti sunt parentibus & multum illis faciunt laborem, vociferantes & clamantes contra illorum voluntatem in nullo demerentur neq; punitione sunt digni, ob defetium liberi uis.Necdum enim usum habent suae liberta- itis, sicut nec diam habent usuin rationis. ita quoque motiones
γui penitus velut pueri aut biura absque libero usu sunt ip-us volun alis de rectς rationis. EEt licet secundum ciuilei te Bruta curges puniri decernantur animalia bruta ubi homieidium fe- ἰςcun iv cerint, non hoc argui,illa punitionε huiusmodi meruisse suo ις jes P act u. Nam talis punitio potius ad dominoria ipsorum danum n xur. ad quos attinet spectat, i ad ipsa animalia bruta.ut sit cit bos interfector hominis securi caeditur,capite rotae suprapositor videlicet ut discant possessbres illorii diligentius sua iumenta obseruare , et fiun huiusmodi punitiones ad hominu conmonitionem, ut magis ab huiusmodi ipsi absterreantur aes,
476쪽
ni alia rationalia,cum & in irrationalibus bestiis talem vidit capitalis sententiae seueram exerceri vindictam .interdum etiam in sceleris detestationem,ueluti cum is qu i cum iumemto coiit,simul cum ipso iumento exuritur,si possit comprehe- Consequitur ex praedictis,quod non in omnibus suis actibus homo meretur vel demeretur, sed in iis tantum , quae Voluntarie operatur.Priinum quidem in iis actibus quae proprie sunt ipsius voluntatis,& deinde in omnibus quaecunque a Foluntate Imperantur, non autem in illis quae nec proprie
ipsius sunt voluntatis,nec ipsius subsunt imperio. idque intelligendum est tam de ipsis actibus,quam de actuum omissionibus. Potest enim homo mereri.& bono pr mio dignus fieri,non solum tale aliquid faciendo quod bonum est fieri, sed etiam omittendo quod bonum est non fieri, & malum est fieri sed demereri potest,non solum faciendo quod malum est fieri,sed etiam omittendo quod bonum est fieri, & non malum est non fieri.
Quomodo actus humani de eoluntatis liber- , late participant. st etiam circa praesentem locum aguertendum, non E requiri ad hoc ut in actu aliquo mereatur homo vel demereatur,quod sit actualiter & formaliter impexatus a voluntate r sed sufficit quod voluntas silper ipsum habuerit domi nisi de imperium,ita ut impedire potuisset si tantum voluisset. Quod enim voluntate permittente fit, voluntarium est,& ut libertatem voluntatis participans meritum vel demeritum facit. Non enim solum peccat voluntas, dum i semet eligit actum malum, sed etiam quando appetitus sensitiuus malam passsionem excitatiquam voluntas non supprimens dum potest,ita acceptat atque permittit. Hac enim acceptatione vel permissione , actus ille de Woluntatis libertate Participat. E Ex quo patet causa,ob quam in illis actibus homo ii On mereatur vel de mereatur ,quos habet a potentiis non subiectis voluntati, videlicet nutritione dc augmenta
477쪽
tione item in illis quae ei ut corpori naturali conueniunt: ut cum subito cadens homo alium opprimit,vel interficit .Hic enim non aliter homo se habet,quam truncuς, aut lapis neque ut homo agit. Item in iis quae homo dormiens per phanta-sam agit ratione ligata. Item in iis quae homo in furia existens agit,non,com s mentis,nec suae voluntatis utens libet tale. CConsequitiir etiam,non demereri hominem ex solo asperui rei illicitae ablatae, ad quam non se per voluntatem
conuertit neque in auditu rerum obscoenarum subito , cum non aduertit voluntarie auditum ad liuiusmodi,& ita in caeterib.Non enim in potestate voluntatis erat talem actum co-pescere,neque aliquid de libertate voluntatis participat. Qui autem voluntariae conuer tu oculos suos ad aspicicndum vana , aures accommodat ad mala audiendum , di ita in aliis raut etiam non auertit oculos,uon obturat aures,ciam possit dc debeat, hic in operationibus sensuum peccat ex libertate voluntatis cuius ibi fit participatio. σ Consequitur insuper quod supra dixi imis)primos illos passionum motus qui ab appetitu sensitivo exurgut in homine,praeueniendo voluntatis imperium non imputari homini ad demeritum, si nulla
se acceptatio voluntatis, si voluntas mox visenserit, sese opponens incipiat eosdem compescere. Hoc tamen sciendum est,quanto magis diu tales motus sustinet postquam aduertit & repellere potuit, tanto magis ipsi imputari ad demeritum: quoniam continuo magis de libertate participat, quanto magis voluntas in eis conquiescit . fit uniuersaliter ita in omnibus iudicandum est,quanto uniisquisque actus,vel unaquaeque omisso magis est voluntaria,& quanto magis de voluntatis libertate participat tanto maioris esse meriti vel demeriti. Circa quod etiam notandum est posse in aliquo a-ciu esse participationem voluntariae libertati , etiam tunc cuvoluntas omnino nihil operatur & prorsus est ligata: videlicet cum aliquid prius: voluntarie homo eligit,& libere operatur vel admittit, ad quod alterum illud per se consequi est natum. Vt qui per tempus vigiliae illicita varia cogitat, neque antequam somno se dat, agit poenitentiam suae vanitatis,huic si per noctem de praeteritis vanae occurrant imagines, inordinariones liuiusmodi & illuliones nocturnae non prorsus culpa vacant.Voluntari et naque libertatis aliquid habet,q
478쪽
tenus vigilans illa admisit in sest, unde in somno plerumus
solent consequi. Sic qui se voluntarie inebriat,si postea ebrietate obrutus delinquat,vel committendo quae committere nodebet,vel omittendo quae facere debuit,hunc certe a peccato non excuset ebrietas. C Atque hac in re quantum ad ea quae in somno sunt multum confert illa somniorum naturalium ab animalibus distinctio quam in libro pr cedenti posvirnus. Naturalia enim somnia ausq; voluntatis participatione sunt eo quod caiisam habeant naturalem, Animalia vero aliquid . de voluntaria libertate participant. Quid autem sit voluntarium,3c quot modis dicatur,dc alia plura quae de voluntario subtilius solent disieri, ad moralem doctrinam pertinent. Nobis sufficit gener aliter hominis istam praerogatiuam inmerendo vel demerendo descripsisse.
CAP. XXI M. C Homini quomodo ratione voluntatis praecepta
sunt & promissiones. Praecepta solis rationalibus dantur.
Abel quoque a voluntate homo, ut solus ipse inter
H cetera Omnia naturalia creata possit accipere prscepta & prohibitiones, promissiones item & comminationes.Haec enim illic locum habent, ubi est actionum libertas.br ustra namque preceptum fieret illi a quo non posset seri quod non pracipitur.vel a quo non posset non fierit utpote illi quod naturaliter quippiam facit ut non possit in oppositum. Quemadmodum vane prςciperet,qui igni praeciperet calefacere, aut materiam apposita in inflammare . Nequa illic est praemia proponere , ubi non est libertas ad faciei dum vel omittendum. Ad hoc enim primi a proponuntur siue bona promittendo,sive mala comminando ut ad ea quae bona sunt agenda extimulentur, vel ab iis hiis mala sunt amoueantur,ii qui libertatem habent siue bonum siue malum faciendi aut omittendi, pro sua libertate. EEst autem promi λso & comminatio de re non praesente sensibus, sed quae tanquam futura proponitur.Sunt enim promissiones de suturis, item S comminationes.Vn e cum solus homo proprositione futurorum moueatur,caetera vero omnia tantum ad pr
479쪽
sentiam oblecti sensibilis per sensitiviam appetitum molae tur naturaliter,hinc fit ut non possint nisi homini promissiones fieri & comminationes. Et licet aliquando appellemus stentationem ipsius appetibilis promissionem, & ollent atronem rei terribilis, nonnunquam vocemus comminationem Nelut cum cani baculum ollendimus eundem vibrantes tanquam indicantes accepturum illum vel bera si ad carne hanc accedat id tamen manifestumeth potius allicere vel absterrere esse,quam promi uere vel comminari. Quod eti am inscripturis legitur Deus praeceptum positisse irrationabilibus creaturis,quemadmodum de coelestibus corporibus non in tu irrationabilibus.sed etiam inanimatis dicitur Psal. i 4 g. Psal. quod illis Deus posuerit praeceptum quod nunquam prperis bit,hoc certum est dici metaphorice videlicet ad significa dum Diumam institutionem, qua illis motum suum ab ini- ltio infiituit & desiniuit,quem ipsa inuiolabili lege obseruar. Proprie ergo solis hominibus praecepta & prohibitiones, promissiones,& comminationes conititiiuntur. Maxime autem illae proniissiones secundum dignitate hominis sunt quibus bona aeterna promittuntur.
Qudd homo ratione voluntatis capax sit infiniti boni. Voluntas Abet insilper homo a voluntate.ut solus sit capax nullo crea H infiniti boni,nulloque possit bono creato repletri. to satiabinullo possit temporali bono satiari. Est enim ipsa lis.
capacitatis infinitae, & durationis aeternae: cum sit potentia non immersa materiae,& a corpore separabilis,atque in eternum permansura.Omnia autem alia creata praeter Deum lolum,finita bona sunt. Solus Dcus est bonum infinitum & i Copraehensibile. Ac proinde non potest hois 'voluntas ρllo bono creato quantumlibet praecellenti satiari,iusi solo Deo.Nasiniti ad infinitu nulla est oportio Vnde sicut si vas aliquod imaginaremur isinitae capacitatis corporalis ,nulloposset creato liquore 1 pleri .etia si ola flumina in il id infunderentur, Cmnosq; aquat si fontes, ct putei:ita sane volutas holsinfinitae
480쪽
capacitatis existens, nullis potest bonis creatis, etiamsi vir uersa simili influat satiari. Quantiamcunque enim boni finiti
in voluntatem immiseris, nihil aliud agis,quam si in immensum Vas, aquae guttulam insuderis. Verum infinitii aliquod sumen infinitum vas posset replere, minus autem infinito nopossit replere infinitum. Infinita enim capacitas reqtiirit in . nutim leplens,si debeat repleri.Vnde impossibile est volu Appentus talem ullo creato satiari. EAppetitus autem sensitiuus non seri sititius est capacitatis infinitar sed admodum modice:propter quod facile im- facile impletur.& impletus cessat concupiscere,donec rursum Pletur. illo.quo plenus fuerit, euacuetur. Atque hinc na antisti a est differentia inter animalia bruta & homines bi ut aliter siue bestialiter viventes. Animalia enim bruta quoniam non nisi appetatum sensitiuum habent, citos attantur δc replentur, modo cibo vel potu. Homines autem erismodi, vere non homi Nes,equss S mulis minus rationabiles , qui voluntatem habent sensualitati subseruientem.& similiter ut appetitus sensitiuus inordinate ab iae regula rationis sensibilia appeteritem, nun auam possunt temporalibus rebus satiari, quantum ad effectum, ut gulosi cibos arque potus absque termino co cupiscunt nec ingurgitare de iistunt, donec usque ad guttur ab imo pleni prohibeantur ulterius ingurgitare.non defectu de derit,scd defectia corporis quod omnino nequit amplius
recipere , propter nimiam impletionem . Ea vero sensibi-
Ira bona qlix non intra nos si scipimus ut sunt pecuniae &,. possessiones,& huiusmodi absque ψllo termino & fine semper appetuntur .-Uidelicci hac ipso cognoscere potest S debet homo per illud quo supereminet caeteris animantibus , se esse capacitatis infinitae , & nullo finito bono satiabilem. Propter quod vane laborat, ac frustra seipsum diue-
Christia x xk0mo , dum temporalibus, ac finitis huiusmodi bonis
ne lector 'linx iis ioc mundo sunt,suum cupii infinitum de*derium ad altende. Unplςremon minus quam si vas infinitiam ut diximus modico aqv. v cyatho quis laboret implere. Illud autem bonum requirere debeat,& toto conatu inuestigare , quod solum est suo infinito appetitui proportionatum, quod solum potest hominis de syderiu penitus implere & satiare perfectissime. donum autem hoc unicum est,non temporale, sed aeternum,