Gulielmi Budaei consiliarii regii, libellorumque magistri in Praetorio, Altera editio annotationum in Pandectas

91쪽

yi GVL. BV D. ANNO T. RELIQ .niae ereptae, ciuili fere dctione cr priuato iure repetuntur. roseriasis. Haee lex socialis est: hoc ius nationum exterarum est: hunc habent arcem. Quod iudicirum ipse Verrem accusans, his uerbis intedit in prima a t. Dicimus c. Verrem cum multa libidinose, multa crudeliter in ciues Ro.atq; in socios: bta in Deos hominesq; nefarie βcerit: tum praeterea sestertia quadringenties ex Sicilia contra leges abstulisse. sic enim legi debet. Quod apud nos decies centenis milibus aureorum aestimari debet duntaxat coronatorum. IN capite, Eadem lege, Nequis ob militem legendam istis misit mittendumve aes accipiat.mram est Accusum non intellexiste quid sit mittere milites, id est, a militia dimitter tedusarios aut emeritos: cum Ulpianus in capite, Quod Praetor. I. Ignominiae ,supra, De ijs qui notantur in amia,

ni tomm militarium genera distinxerit. In delectibus dum tem faciendis ciues Romanos cogi solitos nomina in mili tium dare,nemo ignorat,qui quidem Liuium legerit aliqua in parte, ut libro quinto ab Vrbe: Omnium primum timquit Tribunis militum fuit deIectum haberi: nee iuniores modo conscripti, sed seniores etiam coacti nomina dare. Et libro septimo: Acerbitas in delectu non damno modo ciuium , sed etiam laceratione corporum fuit: partim virgis edis, qui ad nomina non respondissent: partim in uinculanare nomen. ductis: inuisa erat. Inde dure nomen militiae,in capite, mi

μὴ ' cum uno,infra,De re militetriQuod autem subditur: Vel ob accusandum,uel non accusandum pecuniam accipia id pere Cistia. legem clarium contra causulcos quaestuarios con titutum est: de qua Tacitus libro nono,ita inquit: Igitur incipiente dio Silio, consule designato consurgunt Patres, legem 3c intum flagitant: qua cauetur antiquitus, ne quis ob ca sum orandam pecuniam donum Me accipiat. Deinde ob

strep

92쪽

IN PANDEc TAL repentibus ijs quibus ea contumelia parabatur, distors

suillio Silius acriter incubuit: ueterum Oratorum exmpla

referens, qui amam in posteros praemia eloquentiae cogita- uisent pulcherrima.alioqui er bonurum artium principem sordidis minister ijs foedari: ne fidem quidem integrum manere,ubi magnitudo quaestu spectetur.Et paulo post:Talia cinquit dicente consule, parabatur sentcntis,qua lege

Repetundarum tenerentur: cum Suillius er caeteri circunm

fiunt caesarem anteum deprecantes. Et interius: Haee ita haud si ustra dicta princeps ratus,capiendri pecunijs posuit modum usq; ad dena sestertia: quae egrest Repetundarum

tenerentur.Haec dena sestertia in capite i. De uarijs er eratruord. cognitionibus, centam aurei vocantur: ea autem

nos in lib. de Asse, ducentos Cr quinquaginta aureos stam cicos ualere ostendimus: quae si ina ad nummum cum docem sestertijs conueni cum in singula flertia uitanos quia

nos aureos taxaverim.

i s capite sequenti: Ne ue ob litem aectimandam iudi- -simari μeiuresue capitis pecuniae uesiciendum. Hoc uerbum Accur- 'sani non intellexerunt funt enim antiqui iuris uerba. cic ro in Verrem Actione tertia: Reperies paucos sγram urnos,qui se nunc publicae laudationis causa uenisse dicunt, σtunc participes praedae fulse: er nunc non ad istius Iaud tionem, sed ad communem litium aestimationem uenise. . Idem in quarta: Hoc quenquam denis nunc tuorum aduocatorum aequo animo audire arbitrare: quia in ciuitate cato catoni clarifimo uiro, consulari homini sestertiam xv 11 1 .millibus lis aestimati sit: in eadem ciuitate apparitori tuo ele concegum, ut sestertiam uno nomine tredecies austrreis Litem aestimatam Catoni dicit,id est,eum damnatam x v m. milibu6 nummam iudicio repetundarum. Idem

93쪽

y4 GVL. BV D. ANNO T. RELIO Idem in ultima: Non ex litibus istinatis tuis pecuniam, domum: sed ex tua calamitate cineri atq; os ibim filii suiritet olim . solatium uult reportare. Lites Himulas uocat pecuniam mulctatitiam, ex nummarius siententius: ut hodie crim Iudices certa summa, actorum dilendia er incommoda aestimantes, tantae pecuniae reos damnant. id a iuris auctoribus,

quanti interest actoris appellatur. Sic in iudicio repetum durum fiebat: num repetundarum causa inquit Asconius ita se habet, ut si reus conuictus sit atq; damnatus, pecuniam reddat aestimata lite: hoc est, in pretium reductis omnium furtis: quam summam pecuniae proscriptis eius

bonis sectores curabant. Hactenus Asconius. crimna autem Verru non tantum ad lites aestimandas pertinebant: sed etiam ad poenam capitalem er exilium propter crudelit,tem. Istic, ille prima stitim actione perterritus in exili abi', non expectato iudicii exitu. caesar in v. Commentari obsidibus ad diem adductis, ut imperauerat: arbitros imter ciuitates dat, qui litem animent, poenaris constituant. Id est, qui ob incursiones PFrumrim in Illyricum factas, eos tanti damnarent, quantum esset damnum populatione

actor ipse tanti lucin aenimundum sibi poscit. Sed Iudicis est

pendix erat damnationis, ut hodie ex formula iudiciali: id est quod damna er interessee uocant. id enim ex Cicerone pro cluentio inteiligere promptum cst, his uerbis scribente: Hic profertur id, quod iudicium appellare non oportet: P.Septimio scaeuolae litem eo nomine esse aestimatam. cuius rei quae consuetudo sit, quoniam apud homines peritisti nos dico, suritas uerbis docere non debeo. nunquam enim ea

dilig

94쪽

diligentia que solet adhiberi in caeteris iudicijs, eadem reo i damnato adhibenda est. In litibus aestimandis stre iud ces, aut quod bi eum quem sicmel condemnauerunt, is, cum putant esse: si quae in eum iis cupitis illam est, non admittunt: aut quod se perfunctos iam esse arbitrantur, cum de reo iudicarunt,negligentim attendunt caetera. Inser maiestitis absoluti sunt permulti, quibus damnatis de pecuniis repetundis lites egent aestimatae. π hoc quotidie fieri uidemus, ut reo damnato de pecunijs repetundis: ad quos perueni lie pecunia in litibus aestimandustitutum sit: eos illi iudices ab*luunt. quod cum sit, non iudiciu rescinduntur: sed hoc stituitur, aestimationem litium non esse iudicium. Haec cicero er alia quae sequuntur,causae suae in e niens dixit: quibus rem aliquantulum obscurum implicare etiam summopere nixus est. Quare Quintilianus de hue oratione loquens in inquit: Itidem Orator cum albo ut, tur pro uero, scit esse figura : eossie pro uero uti. N on emgosissum ipse habet opinionem, sed Allit alium: nec CD cero cum se tracbras offudisse Iudicibus in causa cluentii gloriatus est, nihil ipse uidit. Aes imare litem capitis eg imis mactione rei per ecutoria non uti: sed criminaliter intende- μ' re, Cr ut uulgo loquimur, conclusiones capitales concipere. cicero in Oratione supradim: Scaevola condemnatus est alijs crimnibus, sirequentisimis Apuliae testibim: omni contentione pugnatum est, ut Isbaec cupitis aest,

maretur: quae res si rei iudicata pondus habuisset, ille postea uel ijsdem uel alijs inimicis reus ac lege ipsa ictus esset. ubi non pugnatum, sed expugnatum lcgentara esse suspicor. id est, obtinuit actor summa contentione, uisibi

95쪽

intelligiminuitis aestimatione non ita iudici, uirem implere, ut ex ea praeiudiciu in causam cupitri fui alia lege agenti, ut enim alibi diximus,certa ac peculiaris cuis iudicio publico formula erat,qua causam dicere accusatis erat necesse. I N eodem capite: Ne in acceptum feratur opus pubi, cum sciendum: stument in ue publice dandum, praebem dum, apprehendendum: sarta tecta tuenda antequam per ficta, probata, praenita legerint. Lego non apprehende dum, sed approbandium: Cr lege erunt,non Iegerint.Omni

no enim Ac legendum est: id quod etiam ine susticatus est

Accursim. Sunt autem uerba priscae str se in ijs rebus quae publice locabantur. Lex pactum significat. Cicero in Praetura urbana, de furtis tectis loquens: Rubonius qui l gem nosset qua in lege numerus tantum columnarum tradiatur,perpendiculi itulla fit mentio, negat oportere columnas

ad perpendiculum exigi. Id est,qui nossctyrmulam qua surta tecta a Praetoribus tuenda locabantur. de quo uerbo nos

plene diximus in superioribus. exempla crebra sunt apud catonem. Ulpianus hanc legem inquit uenditionis: Siquid sacri uel religiosi est, eius nihil uaenit, superuacaneam Hilaiz., ηψη Protat m autem er approbatum opus Aetiis a Atari . t , qβod magistri opificiorum euocati instectum, rei ierunt esse idoneum, ex recte Actum. cicero: Locatur opus

96쪽

iN PANDECTA s. s opus id, quod mea pecunia reficiatur: ego me refecturamelle dico. Probatio futura est taa, qui locas : praedibus Crpraed ijs cautum est populo. Id est,tuum est praetoris, qui Iocasti, exigere ut opus truda approbatum: Cr mihi accepto ferre cum probatura fuerit. quibus uerbis ostendit praetoris iniquitate. Tu inquit Asconius operis exactor esse debes,

non uolutatis meae dominu3: ut me inuito opus at faciedum loces, cum populo praedes dederim. Est autem ac pio str- uersos re,uel in acceptum, id quod uulgo dicili habere pro admis ναμ Cr recepto.Idem, Rabonio inde opus acceptum retulit.

ris est,non locatoris. Est enim approbare quod cicero fere probare dicit efficere ut probum recturas iudicetur,id quod quis fisit uel dicit. cic.in Verrem, No uereor ne hoc meum officium P.Seruilio iudici non probe. id est,scio eum

omnino hunc meum accusatione Verris no improbaturum.

Et pro sγllu,Hoc sentio, si meifcti ratione uobis constititias huius officij ac destillionis probaro,cusium quos me P .sγ 7s probatarum Hoc exillimosis Graece dici poste, se

Ius supra in trucis tu,Locati,si in lege locationis hoc comprehesum est,ut arbitratu domini opus approbetur: perinde habetur acsi uiri boni arbitratu comprehectum esset. Vbtrauius, Redeptor ad teprus opus manu actusubtiliter regigg approb

97쪽

GVL. BV D. ANNO T. RELI α. approbauit: er ad sacoma pondM coronae visus est praei Llisse. Sucoma Vitruvius σμωμοι dixit: id est quod in libra apponitur ad aeq/ιilibrium Aciendum. secundum hoc Marce2gs,aut qui legem rogauit potius: perfecti ad op ra : probata, ad stumenta: praeit ad sarta tecta retulisbe uidetur,uel yrtasse hic tria ad sarta tecti retulit en adsuperiora promiscue. Quod si appendendum legi dcbet, ut susticari non immerito quis posit: locus est mutilatus: ut

Arribe hoc uerbum oleum dessit. Frumentum enim admen' sum: ole: uppcn um praebetur. Erat enim munws publiacum,ut stumentatio, quae Ilionia Graece dicitur. A D legeni Iulium de annona, constitit inter dominu merseruis iudicium. consistit uidetur legendumaeut Graeco more, dixit quod tamen significationem h

bet prie entis,ut πεποιθα, Cy alia. I N cap. Qui tabulam, Ad legem Iuliam pecul. Qui trisbulam aereum, leges, formam ue agrorum mn:inentem refixerit. Sic dictum est, ut in sexto Aeneidos, Fixit leges pretios rejixit. quo modo etiam cicero in Philippicis usu sest: Leges enim in tabulis aeneis incise erant. Boetius au- te autor est in coloni fas nidis agros uarijs limitibus co- formari olim solitos. Ciuida enim agri in decumanum sormabantur : quidam in cardinem: quidam in scamna , aut in strigam. erant cr excultellati, normati,succi tui, alijssno iubim appellati, ab agrimensioribMinuentis Cr usurpatis: qui agrorum metandorum peritiam pro irebantur. Erunt etiam leges cuique agri generis undum quas con trouersiae inales disteptabantur. Inde illud Plinianum Iib.

x v ii. Vineas limitari decumano oportet. X V l II .p

dum latitudinis ad contrarios uehiculorum tristius alijs. coaersis limitibus dotam pedum distingui per media in

98쪽

1N PANDEc TAL ' μ duisi maior modus sitotidem pedam cardine quot d cumano limitari. Quid autem sit Cardo, quid decumanus, Crine libro duodeuicesimo docet, Solis ortu inquit quo cunq; libeat die stantibus hora diei ext sic ut ortu eum a finistro tamero habeat: contra medium Diem meridies, iuertice Aeptentrio erit. qui ita limes per agrum currit, cur- Zime do appeti latur. Cr instrius , Linea inquit haec erit ab exortu aequinoctiali ad occu'm aequinoctialem: er limes qui ita secabit agrum, de manus uocabitur. Hic limitem non pro termino intelligere oportet, sed pro forma agri. sic apud Liuium de bello Nucedo luco lib. vis. Termianum est nunc imperij uestri mons Taurus: quicquid intra eum cardinem est, nihil longinquom uobis uideri debeti

quo arma peruenerunt, eodem ius hinc prosectum ueniat. verba fiunt legatorum Graeciae, Taurum montem a muri Euxino ad mare C prium excurrentem. Liuius cardinem

Iorma uocauit, quasi limitem imperi, Romani a siepicntrione ad meridiem. I N cap.sequenti, Qui autem aediculas incustoditas tentaverint: amplius quam βιres, minus quam sacrilegi morentur. Aedicula est sacellum, id est αdii sacrae appendis. Myta Liuius, i isdem diebus aediculam Victoriae uirginis prope aedem concordie Μ.Portius dedicauit. νούgιον Graece dicitur. Plinius pro laculamento fimulachri posuit libro

xκκvi. de Venere Gnidia, Aedicula eius tota aperitur,

ut constici posit undique effigies deae. sic Iuvenalis, si quis in aedicula Deus unicus. ἔρτωεs . A D legem Iuliam de ambitu, Quia hic locus ita intelliari mihi aliquando usus est, quasi lex ambitus ex eo tempore sublata fuerit, cum ad unius arbitrium omnia mugistratuum munia redigi primum coeperunt,quo iam nullagg comit

99쪽

GVL. BV D. ANNO T. RELI . comitia luerint, qualis ambitus crimen in praetorio principali committi non posit: quo res haec tota, penitws ii scatur, sciendum est olim ita institutiam luse Romae, ut De more pri- diebas comitialibus, qui uel a consule uel ulto magistratu, sco creo cui tm comitia habendi ius erat,edicto promulgabuntur: m Si μ' '' populus coueniret in campum Marti . Quia tem magiitratum petebant, quos a toga candida, quod ge, timenerat pelitorum, candidatos vocabunt: cum ad comitia se ebaiulilbent cum amicti tribus circuirent, singulosi prehen antes,id est gratiam Cr suffragia procibus temporarius obbcruantia emcrerentsr, unoquoque populariora plebeiorumq; benigne appellato Cr nomi- ἡ .lii, inatim. Quam ad rcm acilius transigendum nomencul ' fore, menti fiunt,qui nomina jsing lorum tenebant, candidati s suggcrebant, ut quisque obuius erat. quanquam id posZea lege uetitum es autor est Plutarchu3 in cato, ne nun re. Hi o ua ολογοι Graece dicuntur. Vnde nome-ρ' clatura uocabulum deductit. οματολογία. comitia aute Curtii a centu- quίdam erant ccnturiata,quaedam curiam. Centuriatis coriola i; ' μ' initi s popi ius per centurias ex censu ex aetate diuibus,

. si fragia 'rebat: illaescenturiae praerogatiuae dicebatur,' quae sorte primu eductae rogabatur. in curiatii vulcm p pulus pro Aues frugiastrebat, tribuum rimen di inctus. De utrisq; in tertio de leg. cicero, Descriptus enim inquit populus cense, ordinibus, aetatibus, plus adhibet subrugium consilij quim fuse in tribu3 conuocatus. Pr

pterea centurium comitia, magna comitia ipse uocare olet. meminit Gellius lib. XDo. concilioru aute summam

lex X D. M. 'tuit esse in populi arbitrio π potestae: sed ea tamen uoluit magistratu alique moderari. Verba lo

gis haec sunt, creatio magistratum, iudicia popul iussu,

100쪽

1M PANDEcTAS. rornetis,cum sciscetitur optimatisus nodi, plabi libera sunto. cum populo patribG3q, age i tas esto coctuli, pra tori,ma gistro popul equituras, eisque produnt patres conciviurogandoriam ergo: Tribum s quos sibi populus rogo fit, tum esto caem patribws agedi. Magistru populi Dictator agisιν' appellans: cui π magistro equitum m interregi ius esse I 'si uoluit comiti spraeesse. cum populo agere,est rogare quid populum, qVod suifragio suo uri iubeat uel uetet: unde

rogatio pro lege dicta.aurores Festum, Gellius eT NI acrobius. Agere cum patribus,rst ad Senatum referre. comitiis tari aute centuriatis maiores labunt magistratus, quoru erant patribuo. maiora auspicia,ut confides, praetores, censiores minores curiatis. autor Gellius lib. κ ii. Huius diserentiae memunit cicero pro lege Agraria, qui etiam in secunda Phia lippicu, Ecce inquit Dolobcuae comitiorum dies: sortiatio praerogatiuae quiescit: renuntiatur , tacet prima clusis vocatur:renuntiatur. inde ut assolet sufragia, trum si cunda clusis vocaturi quae omnia citius ycta sunt quam dixi. Cluses a servio Tullio rege institutas autor est Li es nutus,pro modo censius citissim Romanoru quare a Graecis τιμηματα vocantur. Arhlotcles,Πρωτομεον 1iτors dicit in Politicis. in νι prima clusis primum

octoginta centuriariu fuerit:ex ijs costis qui in ceri u centum . aeras aut eo amplius habebant, permixtim ex sienioribus er iunioribus: reliquae ex minoribus deinceps seni bus usis ad quintam classem. Idem Liuius, Haec omnia inquit a pauperibus in diuites inclinari onera: deinde est honos additus. Non enim ut ab Romulo truditum caeteri scru verant reges , uiritim sulfragiam eadem ut eodem sire

pronii cue omnibus datum est: sed gradus sisti, ut neque exclusius qVisquam suffragio uibretur,er ius omne penes fg 3 primor