장음표시 사용
71쪽
storiarum classium in Senatu Parisiens praesidi,& Abbati Cask-dei B. Briuo
V D E T me plane, ' retari me, γ' tigiypro rebus dare, m in reserenda gratia in Meil luterarum munere defungi. Sed quam tu in imi nemerendo , eandem H in eo quod rependitur benigne ac piendo humanitaetem misi' es,
Uia A. Ba nouus cumulus ad periora tuis in me beneficia accedere quorum recordatisne incensis cum grati tibi animi in cauonem aBquam dure ges et animus, mora, quibus eam consignarer,hoc tertis Se durum ex iure cirili sentiqui tum Δόro, monumenta non babuit Magri Lut tiae Parisiud. Tun,
72쪽
Or A devseris quaestio multorum abunde libris cxplicata est. Illud omnes silentio praetervectos miror, quis, Sc qua lege constitutus suerit legitimus ille usurarum modus, qui nostris Iurecosultis tam cepe in ore
D. de pignor. l. iiij. D. de naul. i Tn.Dc quo prius quam dicam quod sentio, hoc imprimis constare volo legitimum usiar rum modum appellari statutum ustuis terminum, praescriptumq; modum seu finem, ad quem usque usuras licuerit stipulari: exemplo eo , quo & modum lcgatis concessum lege Falcidia dicimus,quae dodrate tenus legare permisit. l.si usiLfructus. D ad legem Falca. quod condicionis. D.de donatio. causa mori.tai legatarius. D.de dolo.& Institui. de L Falcid. in prin. Huiusmodi vero usurarum finem ante Iustinian. ccntesimam suisse contendo. Ex omnibus enim causis centesimam stipulari licuit, supra centesimam stipulari nihil licuit : licitumq; fuit quod intra centesimam consistebat,illicitum quod cam excedebat, scenus: praeterquam in nauticis pecuniis, in quibus quasi pro pretio periculi, quod in se creditor recipiebat, maiores centesimis usiurae in stipulatum deduci poterant. Leos. g. l. C.de V siur. Nam S ciun ad creditorem pecuniae traiecticiae peliculum non pertinebat, intra legitimum modum k usurar
73쪽
usurarum exactio Coercebat .Lij. C. de naui. sten. ac tamdiu demum a legitimarum aut vulgarium usurarum obseruatione libera traiecticia pecunia crat, quamdiu periculo creditoris, nauis in salo nauigabat: ad cana vero,cum in portu nauis si bat, discusso omni periculo, reuocabatur. l.j.C.de naul. kCn.
Idcirco quod pro operis serui traiecticiae pecuniae gratia, ut fieri solebat l.traiecticiae. D.de obligat. S actio. secuti,in stipulatum deductum erat,non ultra finem centesimae debebatur. l.nihil. 6.pro Operis. D.de naul. foen. Cuius vera lectione
ex Pandectis Florcntinis pridem prodita, sunt tamen qui inco adhuc crrore versentur,ut nulla illius legis bene interpunctae ope, contra diserta atquc aperta Iustiniani verba, adfirment, Centcsimarum usurarum obseruatione antiquitus tra- lecticialia pecuniam circumscriptam. Hoc vero qui admittunt, Omnem peruertunt nauticarum,ceterarumq; pecuniarum disterentiam. Etenim vel extra nautici scenoris causam centesimas usuras toleratas, SI Cic.in epist. ad Attic.& Sidonius Apollinaris,&l. si pro mutua.C. si cert. pet.probant. NcCtamen nego centcsimas usuras grauissimas olim visas, neque passim frequentatas, ut & Maximae & Grauissimae appellcntur ita l.qui sine. D.de negot.gest. l. tutor. g. idem Elent. l. non existimo. D.de administr. tui. Hoc vcro dico licitas, legeq; permistas iiii sic, ac proinde legitimarum usurarum appellatione exaudiendas. Quod cum dico graues mihi constitutos esse aduersarios scio, qui de hac rc secus atque ego sentiunt, quorum auctoritati ipsa Veritate nixa sententia nostra apud aequos iudices non cedet. In hac adeo opinione plurimum aliquot locorum coniunctione,collationeq; confirmor. Nam pecuniae, quam in usiis sitos vcrterint,modo legitimas,modo maximas usuras debere tutorcs dicuntur. l. tutor qui reperwrium. F.pecuniae. l.non existimo. D. de administr. tui. ld.C.devsiur. pupill. l. iij. C.arbitr. tui. l. qui sine. D. de neg.gest. quibus Verbis cum promiscuo atque indisterenter nostri auctores viantur, maximam autem ustiram centesimam accipi opo tere nemo neget,quod ca amplior uberiorq; nulla licita fuit, ut Zc d.l. si pro mutua.probat:consequens cst & lcgitimae usi rae appellatione centesimam intelligi. Alia vero in illa quaestione legitimarum, alia pupillarium usurarum, quae a non
74쪽
nullis confunduntur, causa constituenda est. Non enim quae pupillis praestantur vi irae, centesimae semper incrementum recipiunt,sed in his demum causis, que legibus definitae sunt: videlicet, si vel pecuniam in usus suos tutores verterint, vel apud se pecuniam non esse improbe inficiati mendach printoris sententia comi icti sint, vel deponere pecuniam in praediorum comparationem iussi id facere neglexcrint, aut a d bitoribus pupillaribus centesimas exegerint, vel ipsis pupillis ad onera sua expedienda sub ijsdem v aris pecuniam accipiendi necessitatem imposuerint,cum nullam penes se quantitatem esse falso negassent. Ex reliquis causis, Cum tutelae restitutioni usurarum emolumentum accedit, non maximae legitimaeq; tutori irrogantur,sed secundum morem regionis, in qua res agitur, vel quincunces vcl semilles vel trientes,aut quae aliae in ea region C frequentantur. d. l.tutor. g. pCcuniae.
g. quae sint autem. & l. ij. C. de usur. pupillarib. l.si postea.D. rem pupilli saluam. fo. Pupillarium igitur usurarum modus iudicis arbitrio , si cum tutore ex supra scriptis causis pupilli agant, vel ipsi a debitoribus suis centesimam sint stipulati, ad
regionis morem redigitur, argum.l.j. D. de usur. Atque ita in l. quotiens. g. sed & si D. de adin.tui.& alias ubi occurrent,pupillares usurae accipiendae sunt. Verum ne longius a proposito aberret oratio, concludamus tandem, usuram legitimam,ccntesimae fine modoq: contineri. Ex quo emcitur ad cent simam reserendum esse, quod S responsium & constitutum est, in fraudem usurarum adicctam poenam in eo quod legitimam usuram excedit non valere.l. hilianus. g. idem Papinianus. D.de actioni b. empl. l. cum allegas. C. de usit r. Eodemi
modo apud Papinian. in l.j. . pacto. D. dc pignorib. illa verba, nil irimis risiuris sic interpretanda esse, id est intra centesimae modum. Quibus ita positis, reliquum cst, ut quare centesima lcgitimus usurarum modus appelletur, inuestigemus. Eam vcro appellationem ex eo descendere nemini non probabitur, quia lege aliqua praescriptus & constitutus usuris hic modus fuerit. Id enim demum legitimum in libris nostris, ut alias pluribus ostendam, appellari solet, quod lege aliqua vessenatusconsillio proditum confirmatrimiae est. Coercitam vero multis legibus sceneratoru acerbitatem constat, leges l
75쪽
in hanc sententiam latas Oenebres appellatas Festus lib. . auctor est. Sunt & principum constitutionibus illicit, scens rationes represse. l.costitutionibus. C. de usur. Sed qua poticsimum lege intra centesimam usurarum exactio cohibita sit, hoc est de quo quaerimus, & cuius gratia tota haec disputatio suscepta est. Puto autem hoc esse Gabinia lege , senatusq: consultis effectum: quibus hoc comprehensum fuisse Cicero lib. v. epist. ad Attic. indicat,uti in creditorum causa cent simae perpetuo scenore ducerentur, Vccitumq; ex ea syngrapha ius dici, ex qua maius usura centesima foenus promissumesici: nec tantum flaneratoribus, & supra modum lege constitutum accipientibus, sed & vcrsuram facientibus poenam constitutam.Quod & in Cilicia edicto transalicio cauille se, Cum eam prouinciam pro consule obtineret, Cicero refert. Eiusinodi q: a Lucullo Asiam proconsule regente edictum
gitima. D. depact.l.j.D.Vnde legit. eodemq; sensu licitum usurarum modum accipi oportet in l. solutum. 6.s in sortem.D. de pigneratic. act.& l.poenam. D. dC Vsur. Vnde igitima aetas a Agarasit. C A P. II. Vo D proxime de usura, id nunc de aetate legiti ma in mentem venit quaerere , quid causae sit, cur ita passim in libris nostris xxv. annorum aetas ap- pelletur. Sic enim appellatur in i .ex duobus. D. de
D. deliber. leg. l.vit. g. diuus. D.de publican. l. si fidei ustores. D. de fideiussorib.l vlt. in fi. D.de appellatio.l. Penuit. C. quam do dies leg. ced.& alijs multis locis multos de ea re quid sen tirent percontatus, nullum umquam relatu dignum responsum tuli. Probabile quidem est inde appellationem hanc fluxisse,quod lege aliqua adolesccntibus id spatium aetatis ad res suas recipiendas praescriptum suerit. Id modo in dubitationem venit, qua sit istud lege constitutum. Enimuero si in re obscura S antiquitatis tenebris inuoluta hariolari licet, tem-
76쪽
ANTI VIT. LIB. III. ptabo dicere lege I aetoria id esse inductum, quam de mitio
ribus xxv. annis scriptam,totamq; in eo argumento Vercatam ex ijs eius legis capitibus, quae ad nos peruenerunt, facilis coniectura capi potest. Quorum unum ex Cic.lib. iij. Ossic. colligimus, quo circumscriptio adolescentium vindicabatur, aetatiq: fraudibus expositae succurrebatur. Alterum ex Spartiano in M. Anto. Philosophi vita, quo minoribus xxv. annis curatores dandos continebatur. Tertium ex Sueton. lib. iiij. Praetorum,quo minores xxv. annis stipulari vetabantur,id est ut Priscian. lib. viij. & lib.xviij. interpretatur, ἐπιρωτῶ , & ut nostri auctores loquuntur, spondendo obligari. Quo respexisse Plautum in Rudente,vir clarissimus, idemq; in omnium bonarum artium disciplinis egregius,YEmarus Ranconnetus me aliquando admonuit. Verba Plauti haec sunt:
M dolo malo in s pia tussis, nsue etiam dum siem
Quibuς ego coniecturis adductus ad staspicandum id quoque ea lege cautum fuisse,aut nisi lege expressum fuit,ex seniatentia certe arreptum Crcdiderim, ut adolescentibus rerum suarum administratio tum demum, cum ad vicesimumquiniatum annum peruenissent,committeretur. Atque eam legem Plautus sorte intellexit, cum in Pseudolo sic Callidorum loquentem facit: . Tum lex m perdis quina γ cenaria,
Credibile quoque est ex hac lege descendisse tempus in integrum restitutioni statutum: quod & idcirco legitimum appellatur in l. interdum. D.de minorib. Exposui breuiter Coniecturam nostram. Qui melius coniecerit, is optimus
Legis Lia, in ta 2 sic tentia in albuor Lur constanorum locis demonseraturi CAP. m. ONDICIONES, quae aliquod omnino nupti)ς impedimentum adferunt, tamquam in fraudem ves legis adiectas,rcij ci consentiens in unum omnium iureconsultorum sert opinio In his Papinianus, i. k 3 od
77쪽
TVM, SI FILIA QUAM HABET IN POTESTATE, NON NvPs ERIT. vel FILIO FA. SI PATER EIus
VXOREM NON DUXERIT, l. haeres. g. Vlt.D. de condi.&dem. Et alias, hac mulieri iniecta condicione, II ARICIAE NON NvPSERIT, interesse traditur,virum fraus
legi facta sit, necne. Nam si ea sit, quae alibi nuptias non facile inucnire possit, interpretandum Iulia censebat, ipso iure rescindi,quod fraudandae legis gratia csset adscriptum. Legem
enim utilem Reipub. sobolis scilicet procreandae causa in te prctatione adiuuandam esse.l. hoc modo. D. de cond.&de monstr. Legis denique beneficio alijs id genus condicionibus reiectis mulieres sibi relicta legata capere nostri auctor sdefiniunt in l. cum tale. 3.rescriptum.l. mulieri.D. cod. tit. Reticetur vero in iis omnibus locis eius utilissimae legis nomen, quod ego post accuratam cogitationem inuentum ignorari diutius no patiar. Mea haec est coniectura stemerariam enim
adseuerationem,quoad viris doctissimis hoc probari intellexero, inhibebo legem Iuliam Miscellam significari, qua id comprehensun fuisse Iustinian. in Lij.C.de indictavid. toll.dein Nou. de nuptiis. g. quae vcro,auctor est, ut mulieres,quibus mariti viduitatem induxissent, etiam secundis contractis nuptijs nihilominus sibi relicta legata consequerentur, praestito prius iureiurando se procreandae sobolis gratia ad secundas nuptias citolare. Cui legi Iustinian. in illis locis,quod ad iusiu-Tandum attinet, obrogauit. Eo vero lex per interpretati nem prudentium producta est, ut omnes inde condiciones, quae liberam ausavit nuptiarum contrahendarum potestatem, legatarijs remittantur, quasi nullam fieri nuptijs moram oportere icx senscrit..ibus mam,ridus ,' qua lege mustam dioere permiseum suerit. C A P. III LI s demum competere multae dicendae ius Vlpi Di nus tradit,quibus publice iudicium est,uci,ut idciri alio loco scribit, quibus iudicatio data esta.aliud cst frauLD.de verbor.signific. t h. in L D.de iudici'. , c a Secund
78쪽
Secundum hoc magistratus omnes Romae multae dicendae ius habui sic inuenio. Nam ut a Coss. ordiar, vol ipsis Senatoribus, qui tardius in senatum venissent, vel omnino non venissent, multam irroga sic cos Cicer. in Anton.ostendit. De praetore satis in Pandectis expressiim est. l. ij. D.si quis iniusvOC. non icr.lJ.6.j. D. de ventiva ic. AEdiles quoque multam dixisse,& Liuius aliquotiens, dc Gellius lib.x.cap.vj. indicanta De Tribunis plebis, si quis Gellij lib.vii. cap.xix. auctoritatem defugiat, exemplis Liuius abundat. ex quo etiam didicimus, a Tribunis dictae multae certationem apud populum fuistic, qui de ea concilio habito statuebat. Horum tamen repressa Neronis temporibus potestate etiam illud constitutum Tatacit. lib. xiij. refert,ut ne multam ab his dictam Quaestores aer iij in publicas tabulas ante quattuor mcnses refer nt: me dio tempore contradicere liceret, deq; eo Coss.statu crent. Verum enimuero hanc sibi multae dictionem in libera R pubi. magistratus propria auctoritate non vindicarunt. Legem itaque suille ambigendum non est,quae nec obedientcsE noxios ciues multa proiiurisdictione tua coercere magistratibus permiserit. Eam ab A. Aterino x sp Tarpeio Coss.latam Dionvs Halicar.lib. X.his verbis docet. προταν ἀν tast ἐκαλκάαρ ,όριον ἐκυροῖν, ινα - λο- τά tae ην τους αὐσμῆνDe εις Mis tam ν ησααλ θμῆν. Tine γάρ -
rum multae dicendae ius Senatusconsulto, quod a Frontino sub s. lib. ij. de Aquaeducti b.ponitur, conccssum fuit. Praesdi bus prouinciarum id ipsiim principalibus mandatis permissem,Vlpian. in d.l aliud. in fi.auctor est. Procuratoribus verosiis hanc ipsimet Caesares potestatem denegarunt. l. ij. C.de
me a tusis aquae . ignis interdictisne,' ea quae in sociam eius succonsideporratione. C A P. V. EQVE libertatem, neque ciuitatem inuitus qui L quam amittere iure Quiritum poterat, quemad- ' modum a maioribus constitutum Cicero in sitis, pro Corn Balbo, pro A. Caecinna, pro Domo sua orationibus scribit. Eodem iure civi Rom.spiritus crapi, Untaq;
79쪽
taq; adimi non poterat: quod elegantissimc apud Sallust. in
Coniuratio.Catilin. Caesar persequitur. Atque ita ncc ciuit te extrudi, nec ultimo stipplicio adfici noxi) ciues potcrant Quorum tamen impunita peccata non relinqui, cum discuplinae publicae vigur postularet,inuenta ratio est, qua ciuitate, latuita maiorum constitutionibus pellerentur.. Nimirum aqua& igni sontibus interdici iustitutum est, utiliis subsidios, qui
bus vita humana continetur,destituti, in alias terras migrare, seq: in aliam ciuitatem conserre cogerentur, in quam rec pii Romanam amittebant: quod duarum ciuitatum eos esse ciues aeque Romanorum instituta lege Sq; non paterentur,via Cicero pro Balbo, N a Cornel. Nopote si modo is cius libelli auctor esto in Pompo. Attici vita traditum est. Hoc ergo consilio duobus illis clementis, sine quibus vita seueri non potest,interdiccbantur:quae proinde nuptijs quoque adhibiata Pluti in Problemat. Festus lib. s. 5 Scaeuolari l. penult. g. j. D. de donat. inter vir.testantur. Quorum utrumq; Ouid.lib.iiij. Fastor.duobus his versibus complexus est:
uod G his euus est, o perdidit exul,
is no a fit coniunx,b. c. o magna putant Lactantius lib. ij. institui. cap.X. Exulibus quoque, ait, aqRR& igni interdici selebat. Adhuc cnim nefas videbatur,qua uis malos, tamen homincs supplicio capitis adficcre. Interducto igitur earum rerumὶ usu , quibus Vita humana constat, perinde habebatur, ac si esset, qui cam lantentiam exceperat, morte multatus.Ex quibus cum Ponipo. in l.viti. D. de legatio. cssicimus populum vi ipsa ciuitate expulisse eos,quibus aqua Sc igni interdicebat,chm ne tecto quidem excipere cos liceret. Quod & ipsa interdictione nominatim comprehc sim fuisse Cicero pro Domo sua indicat. Qui ciues, ait, R
mani erant capitalium condemnati, non prius hanc ciuit tem amittebant, quam erant in eam recepti, quo vertendi,
hoc est mutandi soli cause venerant. Id autem ne estet faciendum, non ademptione ciuitatis, sed tecti, aquae & ignis interdictione faciebant. Quinetiam qui ita damnatos celassent,recepissent,tenuissent, lege Iulia de vi tenc batur,quem admodum Paul.lib. v. Sententitit. viii. scribit. Quod a Caesare, cum damnatis de vi aqua di igni interdici iuberet, legi
80쪽
suae insertum fuisse probabile est. Hoc amplius Cum Senatoribus aqua Mignis interdicebatur, rogationi adscribi solitum
ex eadem Ciceron. oratione colligimus, ut ne eum siro loco Censentcgeret,ut non modo non in ciuium numero esse sedincc inco dignitatis, in quo collocatus est et, gradu stare pommitteretur. Atque haec poma antiquis legibus qucrnadmodum ex libris hostris, Liuijq: ac Paterculi dc aliorum qui revgestas pop.Rom.littori prodide e,scriptis intellegimus nuula exiiij facta mentione irrogabatur. Mansitq; eius ustis ad Imperatorum Usque tempora , quibus primum reorum in insulas deportatio in Rempub. inuina,& ne iuris antiqui vincula aperto reuelli iderentur, in locum aquar Eclignis interdicti nis suffecta est,.ut vetusti moris umbra retenta, qui depori
rentur, sic haberentur quasi aqua & igni interdicti estent.bii. 6.j. D. de poeml.iij. D.ad legem Iuli. pecul. l.penuit.in fin. D. dcivar.& extri Itaque aqua & igni interdictos nostri deportatos interpretanturil. quibus.D. de legat. lib. iij. Li M. de pub. iud. Eademq: illorum verborum & in alijs locis interpretatio facienda est l. Imperator. D. de statu ho. l. qui dolo. ΘΚD. de vi publ. Iamissione. D.de cap. min. l. iii). in fin. D.de gradib. Leum quis. D. de solutio.
onsemnones duae de inter Zcias prosinuntur. CAP. VI.
R g est quando in hoc sermone versamur, A gusti constitutionem de aqua sc igni interdictis, in medium proferre , qua in continenti ic in insulis, in quae quaciringetis minus stadijs a continenti abeo sent, ciceptis Rhodo, Co, Lesbo, Sardibus,morari cos vera sariq; prohibuit alia praeterea quaedam constitutione sua complexus, quae Dion lib. lvj.ita rettulit: ἀποορευα ροδενα