Gerardi Io. Vossy et aliorum Dissertationes de studiis bene instituendis

471쪽

rem , Rhetor vestir Logicum ., physicus

urrumque conservar& auget, Grammari Cus omnes juvar , Mathematicus , cum spus est, servit, Iurisconsultus aequitatem M pacem , . Medicus sanitatem tuetur,

quantum per naturam fieri potest : ira Theologus omnes libere ordinar & recti-fiear ad placita & jura Dei, quantum per gratiam e scri pruris in lucta carnis &spiritus pro aetate Se vocatione sua accepit. R. Eaquesunt technica aut gymnastica. Illa artis se informationis haec exereita-

q. Propadeutica exhibent necessariorum instrumentorum tamparationem.

Haec quidem scripturam omnino hari or pro principio regulante , sed non semper de in omnibus pro dictan re, sive Armaliter enunciante ia explicante. s . Sunt autem primaria aut secundaria.

6. Primaria Aunt philosophica aut philologica.

Hic perniciosa opinio Theologiae studiosis ante omnia eximenda est, quod scit. Philosophia per se pugnet cum Theolo

472쪽

D E RATAE Tu D. TH EOLO G . q29gia, quam rem erudire dilputatam vide.

apud doctissimos TheologῬfle philoso

phos Cornelium Martinium, Kehermannum. Apodium , Calixtum, Mom jum, & pro-. nuper apud D. Nicolaum Videlium in ratio-nali Theologaeo Geneis edito. Usum philosophiae videsis a nobis breviter ostensum , lib. q. Oηatoris EGI Hiiei cap. raphor. 7. Adde Meditationem Theologicam de usu εc abuta rationis humanae in interpretandis te aestimaisdis rebus & scrimaris divinis adversus Sacinianosti no--

vos Weigellanos , ab oryarissim' nostro Ca*aro Stresone Anhestino Lugduni Bata

vorum nuperrime eduam , item Arrem Artium sive clavem . scientiarum mirabilem ediram Et lingae in Marchionatu Bain densi, A nno 16O6. sive institutionem au-.

ream de usu organi: seu logicae Aristotelicae in disciplinis omnibu3 . Parse 6.caP. I.

drifariam: ad ordinandum, ad resolve dum. ad dissutandum, ad concionan

. . Primus igitur est tametti. Nam logica P. uuae est instxume utum dc manus. Philosophiae, ordinis maxer Se magistra est, imo de metbodi tam syntheticae quam aualy

473쪽

ticae a quarum illa Iespondet demonstrationi a priori , haec demonstrationi a posteriori: ac proinde suppeditat etiam arti fletum dividendi ac definiendi, ut ex posteriori analyticorum manifestum est. Unde secundus est anal iratar quia ad hoc' ut dexite resolvas tex rum biblicum, non solum logica , verum etiam aliae disciplinae philosophicae quae res & mores tratiant, prosunt, si modo justam analysin libeat emoliri. Qua de re praeter alios videsisFlaceii adrisi clavem sacrae scripturae, B siti de Fama analysin colloquii Rarisbonens s. Ideam boni interpretis Danhauveritotam, ejusdem ideam boni disputatoris . . sect. 2. ος. s. articul. v. f. 9a ct Hl: Analysin Cornelii Martinii, & Astiarum nostrum eo . Theolotlag. I. I Ο. Α αλυέν ve ro in theologia nihil aliud est, quam συγ- κε se πνα μαῖκῶς πιδυμαῖ ... v Cor. 2.1 3- hoc est, spiritualibus theorematis seu quaesitis probandis aptare spiritualla primcipia, sive, ut disertius dicam, controver sam aliquam Theologicam revocare ad λκεια λέμμυοι , vernacula Theologiae Priucipia,quae ex eodem genere cum pr. Posita quaestione sumuntur. Tertius est syneteticus, contra quam sentit Gregoras Nicephorus , lib. o. in antina historia, quem erudite refutat Ara artium pari. 6-

474쪽

eo l. 666. Θ f. conducit enim ad disputationum Theologicarum , a quibus hoe seculum sibi vix temperat, tum quia Logica praescribit modum eruditionis , tum quia Metaphysica generali ssimos ex

plicat terminos , quorum.maximus usuae ih in disputationibus theologicis. tum deis vique , quia Theologi in disputationibus. lectionibus , & scriptis suis , multa in phl-loλphia disputata supponunt , aut ex ea vel propter adversarios, vel propter lectores & auditores suos disputare coguntur. Qua de re videsis praeter Cornelium Masennium in Analysi , & Conradum Hornatum in Processit disputandi, D. Nie. Videlium in rationali Theologico toto. Utinam vero de rebus divinis ex sola scriptura disputandi ratio passim vigerer, aut tandem ali quando consentientibus Theologorum

suffragii a & studiis in usum jure postlimi

nM revocaretur , in qua solum Dei verbum ritu Apostolorum proserretur, audiretur, ex plicaretur, credereturi Tunc ben cum Ecclesia, bene cum Academiis ageretur. Dei nomen pid Celebraretur, veritas divina gloriose triumpharet, neque studiosa juventus tempus & florem aetatis perderet cum sera poenitentia, in pelago scholasticorum metaphy sico emetiendo, quod magnam partem doctrinae Theologicae M

Diuili so

475쪽

q32- LU D. CRoc II D. INSTR.' . pietatis absorpsit, sed maxime necessariarum linguarum & verarum scientiarum studiis vacaret, ad optimos quo tae auctores veteres accurreret, & ex ipsis fonribus bibere mallet,quam ex turbidis & cceianosis lacunis lambere. Quartus est Rhetortem dc symbiotieus. Potest enim Concionator tum e rerum naturalium contemplatione , tum e rerum moralium , virtutumst.& vitiorum exemplis indeque nascente felicitate aut miseria promere innumeras rationes, quae faciant ad Dei notiti c-nem , cultum & amorem , potest etiam ex his ad moralem , familiarem & civilem consuetudinem aptior evadere. Qua de re videsis praeter alios Andream Hyperium de formandis concionibus & studio Theo-

logico , Oratoremque nostrum Ecclesia sticum, lib. I. Cap. I. Non tamen hic τὸ gentilium oratorum requirimus , quod A postolus a Cor. a. q. rejiciI - πει-

ἀνγωπἡγης φίας λοπις: sed respicimus ad illud beati Augustini l. a. de doctrina Christiana cap. 6 o. Sicut Israelita idola is vasa aurea ct argentea AEnptiorum aufe-.

runt, is ad justos o Deo ρIxcentes usus conferunt. Sis Christiani philosophiam ct d F μ

nas liberales, qua in Ethnicorum literis exstant , non eo prorsus relinquere debent , quod

Ethnici eis impia abutebamur, sita adjunum

476쪽

DE RAv. STUD. THEOLOG. η33pra dieandi Euangelii usum transferre debent. Et ad illud Gregorii Nysieni in mystica marratione vitae Mosis, pag. 33. Habet hilosophia secularis parim, humanaque disciplina carnale quoddam ρν urium , quo cireumcisio, quod relinquitur , Ur, elurca inueni. tur esse nota litatΜ: ut, exempli causa, rm- mortalem esse animam. philosephi perhibent ,

autem pium est. De corporibm in corpora transire volunt, rattonali natura etiam

in rationis expertem transilire nonnulii asse-νunt , Mo qua ι praeputium cireumcidendasiunt, re procuI omnino abjicienda. Deum esse non negant, creatcremque omnium a quo euncta dependent, vere osse verant, ac rati

nibus , quantum fieri potes , demonstrant: sed creatori , egenti artifici, mare is riam supponunt . multaque alia hujusemodi sunt veris excogitata rationibus. sed absurdis at falsis apposivionibu/ maculata, qua. si telu-mud , propitiud nobis Dei angelus fiet. 1 d

uod adversus hujus temporis Paracels1. stas . Wei gelianos. Iacob Behmianos. allosque fanaticos probe observan dum est. Dixi autem in aphorismo, philosophica caute & sobriis cogi ira sacrae Theologiae studioso servire, cu beato Bern hardo, qui sermone 3 6 in Canticum tractans illud Pauli Rom. 12. . Non. inquit, prohibet Apostolinsevere , sed vult nos saper ad sobrietatem.

477쪽

mid est autem sapere ad 'brietatem ' H,-ιantisime obsiervare, quid 'ire magis priusive oporteat. Est qωidem per se omnis scient a b na, qua tamen veritate subnixa sit: μή, quia rempus breve est , tu qui cum timore ser more tuam 'sim operarisiautem, νε te vis brevitate in inm, ea scire prius M amplius

curatio. qua sensieris Vic IN ORA fALU- π i. Nonne magna pars medicina corporum

es , eligere in flumendii cibis quid prim , quid posterim , e, quem 4modum qui ut 'mi

oporteat ' Nam etsi bonos esse constar cibos , quos Dein creamis. tu tamen ipsos tibi,

si in sumando M ovo M is o Ru 3MEM non serves, reddis plane non bonos. E soquia dira de cibis, hoe fenilis o de scientiis. Sed melim misto vos ad ma Arum, Non est enim nos a via feminita, sed istius. imo is

nostra, quoniam volturis, r Cor. 8. .Qui se inquit stire putat aliquid. nondum 1 Cit.. quomodo oporteat eum scire. Vides quia

non probat motra sicientem, si modum strendi moleris ' Vidas quomodostuctum θ usilis te clientia in modo sciendi ιonustulit Ouid autem dicit modum sciendi quia, nisi susici ἄν quo ordine, qu o studio , qaeo fine qua que nosse porteat ' Quo ordine λ δε id ρ- . quod mmurius ad salutem. Quoe studio Vt id ardem . quod vinem mi scit ad amorem. Quoque t ri non ad inanem so-

478쪽

riam, aut ad curiositatem, aut aliquid simile. sed tantum ad adificationem tuam vel'σι- mi. Sunt enim qui scire volunt eo fine tantismut mant, ct rurpu curis t- s: ct bunt, qui scire volunt, ut mantur ipsi, se turpis vani-rm est. Dui profecto non evadet pubsannantem Sauricum, is qui Hum i est dreantantem: Scire tuum nihil est,nisi te scire hoe

selat alter. Et funae item qui scire volunt, ut frientiam fluam veniant , vel properunia, vel pro honoribus, ct turpis lusin est Sed sunt etiam qui scire volunt . ut adiment, is prudentia est. Horum omnium soli ut imi duo non abutunturmentia , quippe qui ad hoc volunt intelligere, ut benefaciant: siquidem intellectus bonus omni ous facientibus eum. Reliqui omnes audiant: Scienti bonum & non faciestri, peccatum est S. Aes per similitudinem diceretur, sumenti cibum, & non digerenti , pernitiosum est ei. Cibare nempe

rndigestus, is qui bonam non baset decocti

nem, malos generat humores, nec tantum non

nutrit, sed etiam corrumpit corpus. Ita multa scientia ingesto stomacho anima, qua essmemoria, si decocta igne charitatis ne uerit, O silaser quodam actu aninia, mores videlicet atque actue transfusea is digesta, quaten ν fa de bonis, qua novit,vita attestante , m ribus . bona URiatiis ; nonne illa heientia reputabitur in peccatum y Annon madi humo-

479쪽

res praυi mores ' Annon ingationes istον--nes in conscientia substinebit, sciens bonum , non faciens y Annon ressonsum mortis o damnationis toties in semet ipso habebit, quo-ries in mentem venerit sermo , quem dixitDem: quia ser vus s Ciens voluntatem Domini sui & non faciens digna, multa vapulabit Haec Bernhardus, quae ad praxiuhic plene laudavi. Neque audiendi illi sunt qui suadent. nobis aeque atque Apostolis sic a Spiritu sancto exspectandam esse universam intelligendi atque explicandi sacras literas facultatem , ut prorsus non sit opus, nos discendis ullis' artibus operam dare. Nam Omnium rerum parandarum certa quasi instrumenta nequaquam negligenda, sed summo labore M studio comparanda Deus constituit, ut, quod natura haud suppeditat, id arte &pia diligentia consequamur.

II. Distinctam vero ct sobriam philosophia

cognitionem regunt hi ferme canones. I. Disciplinas ingrumentarias studiose Theologia pra cateris discat: Θ Grammati-εam , quam quisque puer di icit, eum Lexicis in omnem aetatem sibi servet ac tractet familiariter. Neque enim hic nobis audiendus est Iohannes Dudardus ex superiore aetate, qui in barbara Sc sophistica theologia aliorum, Praeceptor , illud suis instillare

480쪽

- D E RAT. STU D. TH EOLOG. η Teonsueverat : quanto eris melior Grammati em. tanto pejor dialect citi is theologias. Vide Ludovicum Vivem l. a. de causis corrupi. rt. p. 77. 79. 8 . 82.2. Rhetoricam ct Oratoriam ex Aristote. D. Cicerone, aeuintiliano , aliisque optimis dicendi magistris ab eloquenti gymo D. Grah do Vosso, Amstetidamensis Minervii antecessore conscriptam, ne instuper habeat. 3. Lotieam Peripatetieam sibi eommendatam habeat, tanquam excestentismum, quod

quidem hodie exstet, ct a Chrisianis philosio phiου illustratum sit, docendi, discendi, sciendique infrumentum.

q. Ex philosep hia rerum , Meis sicam a spinis scholarum , quibus tota horres Θμb Papatu obsita ess, a philosopho doctissimo

Al. JoH. WiLLto, collega nostro, organi & Mera phy sicae pro se Gre accuratissimo, expurgatam cumprimis condi in , - . Pneumaticam. , qua natura spirituum explicatur,proberyneat. Istam excellentissimus philosophus D. GER HARDUS DE NEU FUILL E , collega noster , ad phy sicam referr. cujus systema physicum studiosis theologiae maximὰ desiderandum,& ab auctore maturandum est.

ut υidere est apud Augustinum, lib. a. de δε-ctrina Christiμά, cap. 16.