장음표시 사용
221쪽
AD HERENNIUM, L1B. III CAP. 22. 207
Nunc, quoniam solet accidere, ut imagine partim firma et ad monendum idoneae Sint partim imbecilles et infirmae, quae vis memoriam OSSint Xcitare qua de cauSa utrumque fiat, considerandum est ut cognita cauSa, qua VitemuS, et quia Sequamur imagines, Scire POSS US. XXII. Docet igitur nos ipsa natura, quid porteat fieri nam, si quas res in Vita VidemuS RrVES,USitatas, quotidaanas, ea meminiSSe non SolemuS; Propterea quod nulla nisi nova aut admirabili recommoVetur animus. At si quid videmus aut audimus egregie turpe, aut honestum, inuSitatum, mί num incredibile ridiculum id diu meminisse con-SueI MUS. Itemque, qua re ante ora videmus aut audimus, OblimScimur plerumque quae acciderimi in pueritia, meminimus Optime saepe nec hoc alia de cauSa potest accidere, nisi quod usitatae res facile memoria elabuntur, insignes et novae manent diutius. OES XOrtus, curSUS, OccaSuS, nemo miratur, propterea quod quotidie fiunt: at eclipses solis mi- Tantur, quia raro accidunt; et solis eclipses magis mirantur, quam lunae, quoniam hae crebriore Sunt. Docet ergo Se natura vulgari et uSiinta re non XSUS- citari no citate et insigni quodam negotio commoveri. Imitetur igitur ars naturam ; et, quod ea desiderat, inveniat quod ostendit, sequatur. Nihil est enim, quod aut natura extremum invenerit, ut doc trina primum Sed rerum principia ab ingenio profecta Sunt, et eritus disciplina comparantur. Imagines igitur nos in eo genere constituere oportebit, quod genus manere in memori diutissime potest. 1 accidet, si quam maxime notas Similitudines con-StituemUS; si non nautas nec vagas, sed aliquid agentes, imagine ponemusa Si egregiam pulchritudinem aut unicam turpitudinem ei attribuemus Si aliqua re eXOrnabimus, ut Si coroni aut VeSi Purpurea, quo nobis notatior sit similitudo aut si qui1 re deformabimus, ut Si cruentam, aut coeno oblitam,
222쪽
20 AD HERENNIUM, LIB. III CAP. 24.
aut rubrica delibutam, inducemus, quo mas in- Signita sit forina aut si ridiculas res aliqua imaginibus attribuemus : nam ea res quoque faciet, ut facilius meminisge possimus. Nam qua re Verae,
facile meminimus, easdem fictas et disgenter notatas meminisse non ost difficile. Sed illud facere Oportebit, ut identidem primos quosque locos, imaginum renovandarum causa, celeriter animo percurramuS.
XXIII. Scio, plerosque Graecos, qui de memoria
Scripserunt, fecisse, ut multorum verborum imagitare conscriberent, uti, qui eas ediScere Vellent, parataS haberent, ne quid in quaerendo opera conSumerent. Quorum rationem ali tuo de causi improbamu et Primum, quivi in verborum innumerabilium mititudine ridiculiam sit, mille verborma imagine comparare. Quantulum enim poterunt liae Valere, cum, ex infinita verborum copia, modo aliud, modo aliud nOS verbum meminisse oportebit 3 Deinde cur volumus ab industria quemquam removere, Ut ne quid VS quaerat, cum O mi omnia parata quaesitaque tradamus 3 Praeterea similitudine alia alius magis Commovetur. Nam ut saepe formam Si quam imilem cuipiam dixerimus esse, non Omne habemus
amenSores, quod alii videtur aliud cita fit in imaginibus, ut, quae nobis diligenter notatae Sint caelumna videantur insignes aliis. Quare Sibi quemque Suo commodo convenit imagines comparare. OStremo Praeceptoris est docere, quemadmodum quaeri quidque conveniat, et unum aliquod aut alterum, non omnia qua ejus generis erunt, exempli cauSa Subjicere, quo re possit esse dilucidior. Ut, cum de prooemiis quaerendis disputamus, rationem damus quaerendi, non mille prooemiorum genera conscribimus ita arbitramur de imaginibus fieri convenire. XXII . Nunc ne forte verborum memoriam aut nimis dissicilem aut parum utilem arbitrere, et Pin-rum memoria rerum contentus sis, quod et utiliores
sint, et plus habearit facilitatis; admonendus es,
223쪽
AD HERENNIUM, LIB. III CAP. 24. 209
quare verborum memoriam non improbemuS. anipulamu Oportere eos, qui velint res faciliores sine labore et molestia facile meminisse in rebus disicilioribus esse ante exercitatos. Nec nos hanc verbo- rima memoriam inducimuS, ut VerSus meminisse possimus; sed ut hac Xercitatione illa rerum me moria, quae pertinet ad utilitatem, confirmetur ut
ab hac dissicili 0nsuetudine, sine labore ad Illam
facilitatem transire possimus. Sed, cum in Onani disciplina infirma est artis praecepti Sine Summa SSiduitate exercitationis, tum ero in νηαπνίκ ta mini
mum valet doctrina, nisi industria, studio, labore, diligentia comprobetur. Quam plurimos locos ut habe , et quam maXmae ad praecepta accommodatOS, curare debebis. In imaginibus collocandis exerceri quotidie conveniet. Non enim, sicut a caeteris studiis abducimur nonninquam occupatione, ita ab hac reno potest causa deducere aliqua. Linquam est enim, quin aliquid memoriae tradere Velimus, et tum marinae, cum aliouo majore negoti detinemur. Quare, cum Sit utile, facile meminisse non te fallit, quod tantopere utile sit, quanto labore sit appetendum : quod poteris existimare utilitate cognita Phi-ribus verbis ad eam te hortari non est Sententia, ne aut tu studio dissisi, aut minus, quam re poscidat, dirisse, videamur. De quinti parte rhetorica deinceps dicemus tu primas quasque parte in animo frequenta, et quod marime neceSSe est eXercitatione
224쪽
I. QUONIΛΜ in hoc libro, C. Herenni, de elocutione conscripsimus, et quibus in rebus opus fuit exemplis uti nostris usi sumus et id fecimus praeter consuetudineu Graecorum, qui de hac re scripserunt necessario faciendum est, ut paucis rationem nostri consilii demus. Atque hoc nos necessitudine facere, non Studio, satis erit signi, quod in Superioribus libris, nilii neque ante rem neque praeter rem locuti sumus. Nunc, Si pauca, quae e POStulat, dixerimus, tibi id, quod reliquum est artis, ita, ut inStituimus, persolvemus. Sed facilius nOStram rationem intelliges, si prius, quid illi dicant, cognoveris. Compluribus de causis putant oportere, cum pSi Praeceperint, quo pacto oporteat ornare elocutionem, uniuscujusque generis, ab Oratore aut poeta probato Sumtum, ponere Xemplum. Et primum se id modestia commotos facere dicunt, propterea quod videatur Me Stentatio quaretam, non Sati habere 1 raecipere de artificio, sed ipSos etiam videri velle artifici e gignere exempla : huc est, inquiunt, Stentare
225쪽
AD HERENNIUM, LIB. IV CAI . 2. tali
Se non Ostendere artem. Quare pudor in priniis est ad eam rem impedimento ne nos Solo probare, OSamare alio contemnere et deridere, videamur. Etenim cum pOScimus ab Ennio sumtuma aut a Graccho Ponere Xemplum, ridetur esse arrogantia illa relinquere, et ad sua devenire. Praeterea eXempla testimoniorum locum obtinent. Id enim, quod admonuerit o leviter fecerit praeceptio exemplo, Sicut teStimonio, comprobatiar. O igitur ridiculus sit si quis in lite aut hi judicio, domesticis testimoniis pugnet, et sui ipsius abutatur exemplo D Ut enim testimonium,
Sic Xemplum, rei confirmandae causa Sumitur. Non ergo Oportet hoc, nisi a probatissim Sumi, ne, quod aliud confirmare debeat egeat ipsum confirmationis.
Etenim necesse est aut Se omnibus anteponant, et Sua marime probent, aut negent Optima SSe Xempla, quae a probati imis Oratoribus aut motis sumta sint. Si se omnibus anteponant, intolerabili arrogantia sunt: si quos Sibi praeponant, et eorum Xempla Sula Xemplis non putent praeStare non OSSunt dicere, quare sibi illos anteponant. II. Quid igitur ipsa auctoritas antiquorum 3 nam cum res probabiliores tum hominum studia ad imitandum alacriora reddit: vira erigit omnium cupiditates, et acuit industriam cum Spe injecta est, Posse, imitando Graccisi aut raris conse tui facultatem. PoStremo hoc ipsum est summum artificium, res varias et dispares in tot posematibus et orationibus Sparsas, et vage disjectas, ita diligenter eligere, ut unumquodque genu eXemplorum Sub singulos artis I Os subjicere possis. Hoc si industria solim fierisOSSet tamen essemus laudandi cum talem laborem non fugissemus : nunc in Sunam artifici non potest fieri. Quis est enum, qui, niSi Summe teneat artem, OSSit ea, quae jubeat ars, de tanta et tam diffusa scriptura notare et separaret aeteri, cum legunt orationes bona aut OCniata Probant OratoreS, ct 0etas neque intelligunt qua re comuloti Pro-
226쪽
212 AD HERENNIUM, LIB. IV. CAP. 3.
bent; quod scire non possunt, ubi sit, nec quid Sit, nec quo modo factum sit, id quod eos maxime delectet. At is, qui et haec omnia intelligit, et idonea
maxime eligit, et Omnia in arte maxime scribenda redigit in singulas rationes praeceptionis, neceSSe Stejus rei summus artifex sit. Hoc igitur maiumum artificium est, in arte sua OSSe et alienis Xemplis uti
Haec illi cum dicviat, magis nos auctoritate sua commovent, quam veritate disputationis Illud enim Veremur, ne cui satis sit ad contrariam rationem probandam, quod ab ea parte steterint ii, qui et inventores hujus artificii fuerunt, et vetustate jam satis omnibus probati sunt. Quod si illorum auctoritate
Temota res Omne Volent cum re comparare, intelligent, non omnia eSSe concedenda antiquitati.
III. Primum igitur, quod ab eis de modestia dicitur, videamus, ne nimium pueriliter proferatur. Nam si tacere, aut nihil scribere, modestia est, cur quidquam scribunt aut loquunturi in aliquid suum scribunt cur, quo Sectu Omia scribant, impediuntur modestia 3 Quasi si quis ad Olympiacum venerit CurSum, et Steterit, ut mittatur, impudentesque illos dicat esse, qui currere coeperint; pSe intra carceres Stet, et narret aliis, quomodo Lada aut Boius cuna Sicyoniis cursitarint sic isti, cum in artis curriculum descenderunt, illos, qui in eo, quod est artificii, elaborent, aiunt facere mamodeste; ipsi aliquem antiquum oratorem aut poetam laudant, aut Scripturum, sic ut in stadium artis rhetoricae prodire non audeant. Non ausim dicere, sed tamen Vereor, ne, qua in re laudem modestiae venentur, in ea ipSa re Sint unpudentes. Quid enim tibi vis γ' aliquis inquiet.
Artem tuam scribis gignis nobi nova praeceptiones eas ipse confirmare non potes ab aliis X- empla sumis. Vide, ne facias impudenter, qui tuo nomini velis ex aliorum laboribus libare laudem. Nam si eorum volii in prehenderint antiqui or
227쪽
AD HERENNIUM, LIB. IV. CAP. 4. Ila
tores et poetae, et suum quisque de libris sustulerit; nihil istis, quod suum velint, relinquetur. xt eXempla quoniam testimoniorum Similia Sunt, item Onvenit, ut testimonia ab Ominibus probatissimis Sumi Primum omniima exempla I Onuntur hic, non confirmaracli neque testificandi cauSa Sed demonstrandi. Non enim, cum dicimuS SSe eXOrnationem, quae verbi causa constet ex similiter desinentibus verbis, et ponimus hoc exemplum a CraSSO, quibus
sed exemplum. IIoc igitur interest inter exemplum et testimonium exemplo deIraonStratur id, quod dicimus, cujusmodi Sit testimonio esse illud ita ut
nos dicimuS, OD1irmatur. Praetere oportet testimonium cum re convenire aliter enim rem non poteSt
confirmare. At id, quod illi faciunt, cum re non convenit. Quid ita Θ quia pollicentur artem se scribere; et Xempla proferunt ab iis letumque, qui artem neScierunt. Tum qui est, qui posSit id, quod de arte Scripserit, comprobare, nisi aliquid scribat ex artes Contraque faciunt, quam polliceri videntur :nam, cum Scribere artem instituunt, videntur dicere Se excogitasSe, quod alio docerent: cum i ero Scribunt, Ostendum nobis quid alii excogit irint. IV. At hoc ipsum dissicile est ' inquiunt eligere
de intestis.' Quid dicitis dissiciles utrum laboriosum,
an artificiosum Θ Si laboriosum, non ultim prὶPclu-rum sunt enim multa laboriosa, quae si faciatis, non continuo glorientini ni si forte etiam, si vestra manu tabidas aut oratione tota transcripsi etiS, gloriosum putaretis. Sin alitem istud artificiosum egregium dicitis videte ne insueti reriun majorum videamini, si vos parva res, sicuti magna delectat. Nam isto modo eligere rudi quidem nemo poteSt, sed sine summo artificio multi. Quisquis enim aiulierit de arte paulo plus in elocutione PraeSertim, Omnia videre poterit, quae ex arte dicitntur facere
nemo poterit, nisi eruditus ita ut, si de tragoediis
228쪽
214 AD HERENNIUM, LIB. IV CAP. 5.
Ennii velis sententias eligere, aut de Muciani periodos, quia plane rudis id facere nemo poterit, cum feceris, te literatissimima putes, ineptus Sis propterea quod id facile faciat quivis mediocriter literatuS. Item i, cum ex orationibus aut poematis elegeris eXempla, quae certis signis artificii notata sunt, quia rudis id nemo facere possit artificiosissime te fecisse putes erreS propterea quod isto sim ridemus te nonnihil ejus scire et aliis signis, multa scire intelligemus. Quod si artificiosum est intelligere, quae Sint EX arte Scripta, multo est artificiosius, ipsum scribere e arte. Qui enim scribit artificiose, ab aliis c mode scripta facile intelligere poterit: qui eliget facile, non continuo ipse commode scribit. Et, si est
marime artiticiosum, alio tempore utantur ea facultate, O tum, cum parere ipsi, et gignere, et Proferre debent. Postremo in eo vim artificii consumant, ut ipsi ab aliis potius eligendi, quam aliorum boni electores, existimentur. Contra ea, quae Z ila dicuntur, qui dicunt alienis exemplis uti portere, Satis est dictum. Nunc, quae separatim dici possunt,
V. Dicimus ergo eos omnes, ideo quod alienis
utantur, Peccare, tum etiam magis delinquere, quod a multis Xempla sumant. Sed de eo, quod postea dirimus, ante deamus. Si concederem, aliena PDrtere MSumere Xempla, vincerem uniu Oportere et
primum, quod contra hoc nulla staret eorum ratio. Liceret enim eligerent et probarent quemlibet, qui Sibi in omnes res suppeditaret Xempla, vel poetam Vel Oratorem, cujus auctoritate niterentur. Deinde interest magni ejus qui lacere Titi utrum num Omnia, an Omnia neminem, sed aliud alium putet consequi posse. Si enim putabit OSS Omnia PeneSunum constitere ipse quoque ad omnium nitetur facultatem : sin id desperabit, in paucis se exercebit: ipris enim contentus erit nec mirum, tu ipse Praeceptor artis omnia Penes unum reperire non -
229쪽
AD HERENNIUM, LIB. IV. CAP. 6. 215
tuerit. Allatis igitur exemplis a Catone, a Gracchis, Laelio, a Scipione Galba, Porcina, Crasso, Antonio, caeterisque item sumtis aliis a poetis et hist0Harum seriptoribus necesse erit, eum, qui discet, ab omnibus putare omnia, ab uno pauca vix potuisse sumi. Quare, si unius alicujus esse se undem satis
habebit, omnia, quae omnes habuerint, solum hauhere se posse dissidet ergo inutile est ei, qui discere
Vult non putare unum posse omnia. Igitur nemo in hanc incideret opinionem, si ab uno eXempla SumSiSsent. Nunc hoc signi est, ipsos artis scriptores non putaSSe, unum potuiSSe in omnibus elocutionis partibus enitere, quoniam neque Sua protulerunt, neque unius alicujus, aut denique duorum, sed ab omnibus oratoribus et poetis, exempla sumserunt. Deinde, si quis velit artem demonstrare nihil prodesse ad discen. dum, O male utatur hoc lumento, quod unus omnes arti partes consequi nemo potuerit. Quod igitur juvat eorum rationem, qui omnino improbant artem, id non ridicultima est, ipsum scriptorem artis suo judicio comprobare 3 Ergo ab imo sumenda fuisse docuimus exempla, si semper aliunde Sumerentur. I. Nunc omnino aliunde, sic intelligemus, Sumenda non fuisse. Primum omnium, quod ab artis scriptore affertur exemphim de ejusdem artificio debet esse non ut, si quis, purpuram aut aliud quidpiam vendens, dicat, Sume a me; sed -- Hujus exemphim ali de rogabo tibique Stendam.' Si merces ipsi qui venditant, aliunde X phim quaeritent aliud mercis aut si acervos se dicant tritici habere, et eorum exemplum pugno non habe ant, quod ostendant; si Triptolemus, cum hominibus semen largiretur, ipse ab aliis id hominibus mutuaretur aut si Prometheus, cum mortalibus ignem di fidere vellet, ipse a vicinis, cum teSta ambulanS, carbunculos corrogaret non ridiculum videretur 3 Isti magistri, omnium dicendi praeceptoreS, non Videntur sibi ridicule farere, cum id, quod aliis polli-
230쪽
216 AD HERENNIUM, LIB. IV. CAP. 7.
centur, ab aliis quaerunt. Si qui Se sontes maximos, penitus absconditos, aperitisse dicat, et hoc, sitiens quam maXime, loquatur, neque habeat, qui sitim sedet, non rideaturi Isti, cum non modo dominosse fontium, sed se ipsos fontes, esse dicant, et Omnium rigare debeant ingenia, non putant Ore ridiculum si, cum id polliceantur aliis, arescant ipsi Siccitate. Chares a Lysippo statuas facere non isto modo didicit, ut Lysippus caput ostendere Myronis, brachia Praxitelis, pectus Polycleti sed omnia corum magistrum facientem vi lebat carte runa opera Vel Sua
VII. Isti credunt, os, qui haec velint discere,
alia ratione doceri posse conian ius. Pr:Pterea ne POSSunt quidem ea, tuae sima untur ab aliis eXemphi, tam esse accommodata ad artem, quam Propria ς propterea quini, in dicendo, leviter unusquis tu locus plerumque tangitur, ne ars appareat in primi piendo, expresse cor Scripta Ponere O rtet eXempla, ut in artis formam convenire possint; et post, in dicendo, ne possit ars eminere et ab omnibus videri, facultate Oratoris Occultatur. Ergo, tham ut a Sur cognoscatur suis Xemplis melius est uti. Postrem haec quo pie res nos duXit ad hanc rationem,
quod nomina rerum ἰr: ca, quae convertimuS, C reis mota sunt a conSuetudine quae enim res apud noStro non erant, Cartim crimi Omina Gn 3OteranteSSe usitata. Ergo let asperiora primo rideantur necesse est id tu fiet rei non nostra, dii licuit:ue. e. liquum crit,tur: consumetur in exemplis. Iari: aliena Si OSuissemus, factum e et, ut, quod commodius esset in hoc libro, id Osirimi non set; quod asperius et inusitatum, id prolari nobis attribueretur. Ergo hanc itui, tu inconuali ditatem fugimus. Iis de causis, cum artis inventionem Graecori in ProbuSSemus, Xemplorum rationem secuti non