장음표시 사용
171쪽
quaerat ab aliquo , qua Romam similiter de speculatione , Siter habeatur,ut illa notitia via. Praxi. tur tanquam regula , Romam 3 Illud est autem diligenter certo Oc infallibiliter deducenia obseruandum, licet omnis actus te, de viam demonstrante, erit elicitus ab habitu practico sit utique notitia practica ; sin au- practicus, non omnem tamen tem interroget fota curiositate, actum practicum originari ab ut viam Romae teneat, non co. habitu practico , quia muItigitando de via facienda, cogni- sunt actus practici, qui ipsumtio erit speculativa. Ita philo. habitum antecedunt ἰ v supra sophandum de scientia intelle- de Scientia actuali, & habitualictiua,speculativa, & practica, & in uniuersum declaratum est.
bilitata Scientia is 6 A ιαμ de subalternasum Seientia.
172쪽
Dialect. Lib. II. Quid sit scientiae subiectum
a scientiam esse de aliquo subiecto semper, adlo unicuiq perspicuum esse opinor, ut nefas sit in dubitationem vocari; immo subiectum inter caetera squae de scientia tractari solent, non infimum sibi vendicat locum ; in cuius declararione tam
multa , tamque varia circum- .serri video, ut vix sit disputandi finis: ipla vero breuius, quam fas erit, omesa utilia perlustrare
conabor. Ante omnia aurem praemittendum censeo , Subiectum, &Obiectum a Doctoribus anti quioribus usque ad tempora Durandi Theologi praestantissimi pro eodem accipi consueuiLDuran. se, ipsum autem Durandum cuius ingenium ego semper magis, ac magis demiratus sum quandam introduxisse de Subiecto, & Obiecto distinctionem, quam doctrinam, propinant eodem Durando, ebibit etiam νηπι Capreolus; quamque quidam misis Iesu itarum eruditissimi, Valen- v. q. tia nimirum, & Vasqueet in Pro Iegomenis Theologiae, & non.
nihil etiam Petrus Hurtadus de Gna. Mendor a in Proemio Metaph. celebrem reddiderunt, aientes,
Subiectum, & Obiectum, pro . prie loquendo, disserre. Subiectum enim dictum ab eo , quod sub ij citur, idess,de quo aliud aia firmatur, seu quod alij in affirmatione subijcitur, sicut in praedicatione, S propositione Subiectum est, quod subijcitur prῆ-
dicato, di de quo praedicatum affirmatur, vel negatur. Obie ctum vero dictum ab eo, quod obij citur , vel obiectatur , est quod irotentis percipiendum suo modo ob ij citur: atque ita
obiecti pars ;exempli causa, in hac propositione, Deus es tu Πω, subiectum est Deus, obie ctum vero est tota ipsa propositio constans ex subiecto, praedicato, & copula: quia tota intellectui cognoscenda ob ij citur. 2 Denique hanc doctrinam sedulo obseruandam docet Trugosius par. I. quaest. I. ar. 2. in
expositione textus, qui plus triginta annis D. Thomae in praeclara Iesu itarum Societate Operam dedit, post quos ad nostram pusillam Capuccinorum Congregationem maioris perfecti nis desiderio transijt, ac in Soraphico Doctore satis egregia , Commentaria, & Quaestiones edidit, locoque citato ait. S. Doctorem proprie esse locutu , dum Iubiectum Theologiae quae.
173쪽
Tract. III. suit,sed cirte Seraphicus ubiq; semper subiectum, & obiectum
indistincte accepit , neque ei distinctioni unquam attendit rati vero Trigosius ibidem a , conclusiones , quae inseruntur de subiecto, dici proprie Ob. tectum scientiae . Hanc doctrinam ego aliquandiu tum ob tantorum auctaritatem Doctorum, tum praesertim ob apparentem ipsius , quam praesese re videbatur, veritatem, dum compositioni,ac Iectioni vacare, solerter considerandam, ac menti imprimendam curaui: Uerum , re profundius rimata, a communi Antiquorum senten. tia recedendum minime esse,clare prospexi. Atenim quia, ut diis es, eam apud Patres Iesultas , qui iure optimo hisce temporibus Scientiarum amplissimi propagatores appellandi sunt, plurimi fieri, ac in Scholis edom ceri video, conabor ostendere, ab antiqua illa veterum Patrum sententia recedendum minimὶ esse,& ne ab etymone vocum e longemur,Subiectum verE ab eo
dictum, quod subijcitur, Obiectum vero quod obijcitur, cum ijsdem suppono. 3 Sed notadum,duobus modis aliquid lubij ci communiter perhiberi, vel scilicet in propositione,vel in opere, lib. tract. ser.
diea, deIPoratione, LIsermone, idest quod subijcitur concioni, orationi, sermoni, & caetera; ει
hoc modo tantum valet, quantum materia de qua, seu circR
quam, ita II sugetto e la materia delfermone e ι' amore; i segetis dena disputa e Π beno, Dio, &caetera;Hoc igitur modo capitur Subiectum a Doctoribus, cum ascientiae subiectu rimantur, idest id quod toti scientiae, vel parti eiusdem subiicituri sie subiectum Libri uniuersalium dicitur Unia 'quersale, quia id est, quod tracta. tui illius libri subijcitur: Motus dicitur subiectum Tertij Libri Physquia motus ei libro tibiiei.
tur, non secus quam charitas, mg. sermoni, aut praedicationi.Otaiectu similirer dictu ab eo, quod obijcitur, vel obiectatur,duobus modis usurpatur, siue pro eo, obiective percipitur,di hoc moado potius coceptus obiectiuus ιquam obiectu nuncupatur, siue pro eo,quod potentiae percipie- dum offertur, est enim obijcere,
Sobiectaret teste Ambrosio Cale p. tit. Obijcio,& obiecto) ide C leptu.
ac ante,seu ob oculos ponere,os serre, Sc. S sic proprie obiectu nomenclatur, S in scientia obialectum dicitur , quod ab ea considerandum, tractandum sspeculandum obijcitur; ut verbi gratia, in Libro Uniuersalium , id quod tractandum, εἰ considerandum obijcitur, est Universa Κ los Coc le
174쪽
le, atque hoc modo idem omnino est cum subiecto , materia de qua , & materia circa quam: atque pro eodem haeexari, Omnia accipit congruE S. Bonaventura in Prol. lib. Sententa quaest. r. S alij communiter , ut
4 Pro pleniori tamen adhuc cognitione notandum rursus, intellectum nostrum, praesertim pro statu praesentis vitae, nil sere intuitiue, & incomplexe, atqui Omnia abstractive, di compleae per actus,& conceptus comis Plexos percipere; quo fit, ut licet obiectu,& subiectum aliquid simplex exi stat ; non tamen distinctΘ unico actu simplici , verum multis, eisque comple xis cognoscatur: Exempli causa,
subiectum, quod subijcitur di iaputationi philosophicae est substantia, naturam habens , & ea dem est obiectum , quod in ea scientia tractandum , & considerandum obiicitur et etsi quidem intellectus esset Dei formis, unico actu simplici totum illud subiectum , di obiectum , ac omnes eius affectiones, passion , & caetera perciperet; atqui finitus est, α impersectus , ideo . proposito sibi subiecto, di obiecto , ipsum multis conceptibus speculatur, & diciti Substantia , naturam habens ,
est motus , & quietis princiam pium , motui, di quieti na-
turali obnoxia ex diuersis prin. cipijs naturalibus constituta .& caetera, sic ait, Ens est unum simplex , reale , S caetera: hi sunt quidem plures actus intellectus , & plures propositiones non sunt tamen Plura
obiecta , ut perperam in suis persistens landamentis deduxit Mendoeta: Immo unum est sub tectum, idest substantia naturam habens, & ens, quod perplures illos actus , S conceptus, ut tota eius natura ex cte exhauriatur, Consideratur.
Hinc sequitur, necessario in una Scientia unicum subiecturr , S obiectum considerari, non a
plura ; sicut unum est subiectum , & obiectum unius sertamonis, & concionis indistincctae; quod addo, quia plerunque plura subiecta in eodem sermo ne tractari solent, at hoc est per
accidens, & ordinem, ac unitatem sermonis disrumpere, runde Zabarella Libro de tribus Praecognitis , ait non esse conditionem subiecti , ut sit v-num , quia de pluribus subi ctis sermo potest institui; bene autem est conditio subiecti unius ocientiae , quia vinna Scientia est de uno subiecto. 1 Hac iam doctrina ner-
Subiectum nempe , di obiectum pro eodem usurpari. diuiditur
175쪽
uiditur dubiectum primariata, da quae obiectum , & obie sectione in materiale , & sor. ctum scientiam , quoties nil male: Materiale porro est res est a parte obiecti , seu sub ipsa , quae consideranda Ob- lecti. quod disputationi scienijcitur, seu dsiputationi sub- tiae non sub iciatur, & ec n. ij eitur; ut in Philosoplita sub- tra nil a parte scientiae, quod
stantia , vel corpus , oc hoe ad obiectum non reseratur robiectum sub hac ratione 3 Inadaequatum vero , quando in. scientia per se non cognosciis ter scientiam , & Obiectum tur; sicut non percipitur pa, datur excessus , Ut verbi gra-- ries ab oculo, ut paries: For tia, Caelum, ut est corpus na. male vero est ea conditio , turale, est obiectum partiale sub qua considerandum obij. & inadaequatum Philosophiae, citur ἰ de quo per se tractat quia non adaequat scientiari scientia , & terminae per is philosophicam ; immo scien- actum cognitionis scientificae; tia excedit illud subiectum . ut in ead da PhiIosophia na- cum alia inulta disputatio turale , seu naturam habens ; ni philosophicae subi jcian
sicut autem materiale inuo- tur.
Iulum formali potest a po- Rursum obiectum, seu
tentia attingi , pura paries subiectum adaequatum in pro lumine inuolutus ab oculo, prium, S attributionis diuidi sic materiale imbibitum formali consueuit et obiectum adaequa- per actum cognitionis scientis, tum proprium, ait MendoZa; A Eaccae attingi potest. esse , quod per omnes actus G Rursum utrumque tam cognoscitur , Verbi gratia , materiale, quam sermale inis sint decem actus, quibus om- totale , & adaequatum , par- nes conclusiones Metaphysicet tiato , S inadaequatum di- percipiantur, omnes illi actus stribuitur: Adaequatum , & to obiectum proprium adaequa- tale c uti ex nominis ely- tum nuncupatur: sed iste demone lucet id esse cense, cipitur, putans, obiectum ditur , quod adaequat disputa- ci in scientia , quod per sinistionem , seu narrationem in , gulos quosque actus attingi- scientiatas, sicut locatum dici tur , quasi quilibet actus siditur adaequare locum , S lo- obiectum inadsquatum, Sim. Cus locatum , quando inter proprium ; unum enim est obia locum , & locatum non da- iectum in scientia, quia unum tur excessus; scientia ergo a- obijcitur considerandum ; 5e
176쪽
Vnum , quia unum est , quod toti scientiae subijcitur , put ens in Metaphysica, licet per
Plures conceptus formales obiecti uos concipiatur. Obiectum attributionis vocat idem finem extrinsecum , cuius gratia omnia disputantur , quae in illa scientia tractantur . Haec doctrina vera est , in is quantum unum constituit obiectum, in cuius gratiam Οmnia tractantur ; nam in Philosophia agitur de tempore , de loco , de vacuo , de da ratione, de motu , de materia , de priuatione , de natura, haec autem omnia dicunt attributionem ad substantiam, naturam habentem ; ideo substantia huiusmodi obiectum attributionis nuncupatur. cae. tera Vero , quae in huius gratiam tractantur ut dixi
non sunt obiecta , aut subiecta, quia solum corpus naturale subiicitur disputationi, re Iiqua vero dicuntur obiecti passiones , & ceteria ; sicuti patet in oratione benε ordinata a In qua Unum constitui. tur tractandum , puta Iustitia ; in huius vero gratia n- omnia in oratione digerun
S Solet etiam diuidi Obiectum in primarium , & secundarium ἰ non est autem
diuisio obiecti adaequati, sed potius inadaequati, sic Deus
dieitur obiectum primarium in Theologia ; secundariun vero reliquia, quae sic subiiciuntur considerationi Theologicae , ut tamen ad plenio. rem obiecti primarii cognitio. nem ordinentur ; de qua se ctione in tertia parte Λummae
Rursum obiectum adaequatum aliud est adaequatuni sim .pliciter,aliud in genere. in genere est quod adaequat partem, Ut verbi gratia demonstratio est adaequatum in genere , hoc est Librorum posteriorum ἔdiscursus vero simpliciter , quia totius operis Dialecti
Iterum adaequatum est biceps extensiue nempe , S in. tensiue ; ut post Caietanu prima parte , quaestione decimaquarta articulo quarto notauit Fonseca secundo Meta-
physicae capitulo primo quaestione secunda sectione septi. ma, Adaequatum intensiue nuncupatur , quod ita obiicitur potentiae. ut ab ea persecte attingi queat ; sic ens sensibile censetur : obiectum adaequatum intensiue intellectus humani pro statu praesentis vitae: nam solum quod sensibus obiicitur, ab intellectu pro hoc
statu adamussim percipi potest t
177쪽
ens vero ut sic censetur adaequaatum extensiue ἔ quia ens ut sic
pro hoc statu aliqualiter percipi potesti his similia habes in Seraphico dist. I . lib. 3 ar. I.
quaest. 2. nam color est adaequatum obiectum extensuum oculi ἱ at vero oculi infirmi non est adaequatum intensive: quippo oculus infirmus quemcunquo colorem intueri minime potest. Et haec de multiplici Subiecto ex communi doctrina saepius in Scholis repetita. Extat tamen peculiaris quaedam apud Scraphicum quaestione prima proemiali obiecti partitio non spernenda. Triceps igitur in scientia docet constitui posse subiectum secundum
triplicem eorum , quae in illa scientia tractantur , considerationem: omnia enim, quae in aliqua Scientia tractantur , considerari posunt vel in ordine ad totum uniuersale, vel in ordine ad totum integrale, vel in ordine ad principium radicate. In ordine ad totum uniuersale erit, Verbi gratia, in arte Graniaticae vox literata ad aliquid significadum ordinabilis: In ordine vero ad totum integrale erit tota Oratio integra, cie persecta: In Ordine tandem ad principium radicate erunt literae A. B. D. S
II Superat iam in huius calce Capituli, ut videamus snum idem sint in Scientia subiectum, & intentio
Tractat hane difficultatem Zabatella de tribus Praecognitis cap. ε. cui sic occurrit di .eens, subiectum,& intentionem re idem esse, differre rationeu sseu consideratione; subiectum enim respicit notum, intentio vero circa ignota versatur; nam intentio scientiae est indagar proprietates latentes de subiecto noto,puta Metaphysicq scopus est, quaerere passiones cultas entis cogniti, ut, ijs propalatis , plena & exacta de subiecto notitia habeatur. Eandem doctrinam breuiusculum tradiderat iam multo ante Seraphi incus quaest. I. Prologi, argumento tertio, sic dicens. Illud est subiectum in libro , circa quod versatur auctoris intentio ; ut in Theologia tota intentio aucto ris est versari circa credibilo.
quod quidem praesupponitur, quod est, ct quid significet; versatur vero circa ipsum ad eius occultas proprietates mani seis standas. Et de his hactenus .
Cap. II. EX quo iam abunde osten
sum est, nullum esse inter Subiectuin, & Obiectum distrimen; atque adeo tam obiectum,
178쪽
quam subiectum eisdem prorsus ctum adaequa totam laien partitionibus csse.obnoxium ; tiam virtualiter continetis πι- superat, ut quaedam hic graues bet: Minor huius Sylloguini et temergentes enodentur dissicul- euidens : Maior lupponitur,tate S,ex quarum lolutione, quid quae suo loco a Scoto demonsit formaliter obiectum,& Sub. strarur . Porro pra linc Scotilectum candidissime conliabit. Quaeritur itaque Primo, utrusubiectum primo in se virtualiter omnes illius habitus, S scie-tiae, cuius est subiectum, Verita-
doctrina propugnanda, quam mulii varie impugnare tentariat, Pavent in. Theor. . cap 2 duo P . praemittenda monet ,licet in ve ritate alterum tantu modo pro
tes cohibeat De qua quaestio- ponat, nempe Scotum non de ne aliqua inter Doctores vel inta. Omni obiecto, atqui de obiectoiis hac explicanda propositione extat controuersia.
a Principio Scotus quςstio. ne tertia Prologi ibi De secundo dico. hanc conclusionem tanquam indubitatam his verbis
specifico duntaxat, seu partiali, non Vero generico, & totali esse locutum: in quo, ait, plurimi Scotistarum,candem doctrinam etiam obiectis genericis & total. bus applicare volentes, deis culm indubitatam his vero IS tal. DUS proponit. Desecundo uico,quod cepti sunt quod vero de solo obratio primisubieriis eii eontine- iecto lpecifico seu partis , quod re in se primo virtualiter omnes in idem red:t, praefata Scoti iactis .eritates illius habitus,cuius e Li. ctrina accipienda sit, primo ex Probat nilominus conclusione eodem Icoto ibidem au secun duplici argumento: alterum est. dum ostendit: secundo quia ve- Obiectum primum cotinet pro- re ut multi aduersus Scotu positiones immediatas, quia eli ratiocinantur aliter eius op subiectum illarum , propositio. nio saluari minime poteti . Aci
qua itionis patet, non de subiecto in communi, sed de primo verba secilla; sic enim titulum citatae qu stionis ponit. Vtrum Theoὶogiasis de Deo tanquam
nes immediatae continent mediatas, quia sunt earum conclusones , ergo continet omnes propositiones sui naoitus , etenim omnes propositiones vel sunt mediatae, vel immediatae.
Alterum argumentum. Obie. subiecto primo Τ Quod t de .ctum se habet sicut causa effi- claret, doctrinam de primo sub ciens respectu scientiae, sed cau- iecto praemittit, Vt quaestioni, resa non dicitur adaequata suo es. interrogationi responsio conia sectui, nisi totum citectum vir sentiat; verum est hoc primum tualiter cohibeat, Ergo obie- obiectum Vocare adaequatuTa
179쪽
quod videtur dirimere conclu- tur, prout conuertitilr cum caΠ-
sionem, si enim adaequatum est , sa effcienti: quo pacto idem S.
non specificum, aut partis erit. Doctor quaest. I. Prologi, Deum s.llis. Caetenim facile est pro Scoto principium rerum omnium vo- respondere, dicendo, adaequa. cat, atque adeo subiectum in
tum esse duplex, absolute , de in Theologia ut principium: restae genere; ta de hoc , non de illo ergo, ut solum de labiecto, ut toloquitur Scotus; idem etiam de io, propositio illa intelligatur ;qua primitate loquatur cum a di si est sermo de subiecto, ut to- dicit; primu ubiectum, se de- to integrali, subiectum utiquo
clarat dicens , primitas hie acet- non tantum virtualiter, sed ple-pitur,feeunsum quod dicit ada- runque formaliter omnia, quae
quatronem,&pa ulo post, sunt scientiae , complectitur ;no, ait, quod dixi,ymmdoirtua in quod patet in subiecto totali litιν , quia sistit iliud erit primum Dialecticae, quod est Discursus , ens, quod non deρ indet ab atio, vel Grammaticae , quod est ora- sed alia ab isio , ita bis obresum lio congrua , & persecta r hoc primo continers eLI non depinae- quippe subiectum integrale com re abalys in eon inrnda. sed alia plectitur S uniuersale, radi- ab Ugo, Sic Scotus Per quae cale :.unde discursus terminos facillimum putat Faventinus, eu simplices, ac propositiones , &ab omnibus aduersariorum ven. omnes species argumentationis dicare calumnijs . Caeterum , comprehendit; ta oratio conmissis longioribus altercationi. grua elementa , syllabas, S uo . bus, quas exacte recenset Fa ces sic, ut, cognito distincte di inuentinus citato loco I breuiter scursu , necessum sit cognoscere dubitationi sic occurrendum terminos, propositione S, Sc. censeo. verum est, obiectum etiam inte-3 Suppono in primis ex Se- grale non continere passiones, raphico , non de quocunque oc affectiones aut formaliter, subiecto propolitionem illam ant virtualiter, & ita substantia, esse intelligendam. Distinguit naturam haben S , non comple enim ipse iubiectum in princi- ctitur tempus, motum, infinitu, pium radicate, tot uin uniuersalc, di caetera; neque opus est,ut haecta totum integrale , de quibus obiectum comprehendat virtua supra: certissimum est itaquG, liter, atqui solum attributive, subiectum, ut principium, non , inquantum haec omnia attrὲbu . continere Omnia, cum potitis tionem ad obiectum integrato principij si contineri, quam is important. continere; ut principium capra - . Argumentum autem Scoti,
180쪽
quod scilieet obiectum se ha- esse, simulque Metaphysioae -- beat ut causa efficiens ad habi- iectum affirmant; in quibus est
tum, nullius momenti est; quia, Seraphicus cum aliis fere innu-Vt probabitur suo loco, obtein meris, suo loco in Summa Mel. ctum non concurrit efficienter relatis; claris vero verbis insi- ad productionem actuum,di ha bituum; quanquam negari non potest, quin scientia acquisita aliquo modo causatur ab obies. ηρ cto; ut etiam fatetur S. Bon. in
a. oist. 2 7. ar. I q. I. ad ultimum.
4 - Concludo itaque, subiectum adaequatum totale continere omnia, quae tractantur in
scientia, ut cum alijs docet Seraphicus ea quaest. I. Prologi ,1.3M . siue quia continet formaliter, sue quia originaliter; omnia enim, quae tractantur in scientia, aut sunt partes subiecti, scut materia, di forma substantiae na turalis, & Crium, di elementarsue quia continet origi ualiter; motus enim , 5 quies , di alia affectiones originantur a substantia naturali,sicut passiones a subiecto, vel immediate, ut prε-
dictae, vel mediatE, Vt tempus , infinitas,& cetera vel quia con 'tinet attributive , ut locum, &alia huiusmodi. Et de hac prima dubitatione hactenus .s Qvqritur Secundo .utrum obiectum debeat essemivocum In hae dubitatione communis
est serἡ omnium Philosophorum, ac Theologorum opinio, non asse conditionem subiecti, ut sit uniuocum : sic quippe sup-Ponunt quotquot ens analogunuat Zabarella. Caeterum Scoististae uni uocationem esse condi. tionem obiecti , arbitrantur, quos ad concordiam aliorum redigere conatur Paventinus Theoremare 4. aiens , se quo- --. ue cum Scotistis admittereis , subiectum esse analogum , ex quo sustinent, analogum siue ab uno,stare cum vniuocati Onm,
sic ille; ex quibus deducitur, dato,analogum non stare cum vni- uocatione, non esse sufficiens ad obiectum constituendum . quod probat Faventinus; nam is scientia est una, ergo unum subiectum, aut ergo Vnitate gene in rica, aut unitate specifica, de quacunque semper Uniuocum e rit, quoniam tam genus, quam species univoca sunt.
6 Nos certe, licet in dubi tatione parui momenti diu immorari suppudescimus, Asserimus nilominus breuiter, uniu
cationem esto etiam sit verEab analogia discreta non esse conditionem subiecti, cum vnitas scientiae recte in sola, & simoplici analogia seruetur ; unitas quippe scientiae non est unitas generica, aut specifica proprie , sed unitas potestativa, ac similiter obiectum est