[Opera;

261쪽

Nec super ipse tua uioliris laude laborem, AScauiuIn Surgentem, et spes haeredis Iuli

Respice ; cui regnum Italii Romanaquo ullus ἐβDebentur.' Tali Cyllenius ore locutus

Mortales visus medio sermone reliquit, Et procul in tenuem ex oculis evanuit auram. At vero Eneus aspectu obmutuit amen ;ATreetaeque horrore comae, et vox faucibus haesit. 'Ardet ubir fuga, dulcesque relinquere terraS, Attonitus tanto mouitu imperioque Deorum. Heu quid agat i quo unc reginam ambire furentim Audeat astutii quae prima exordia sumat Atque niuium nunc huc celerem, nunc dividit illue In parteSque rapit Varias, erque Inui VerSat. Haec alternatit potior sententia visa St. Mnesthea Sergestumque voeat, fortemque Cloatillium Classem aptent aesti, sociosque ad littora cogant Arma Parent set, IN Sit rebu cauSamoVandis, Dissimulent sese interea, quando optima Dido Nesciat, et tantos rumpi non Peret amoreS, Pentaturum aditus, et qui mollissima fandi Tempora, qui rebus dexter modus Ocyus Omnes Imperi heti parent, ne jussa factissimi. 'βAt regitia dolos quis fallere ossit amantem )PraeSeΠSit motusque excepit rima futuros,

Omnia tuta timsus Eadem impia fama furtuti

Detulit armari classem, curaumque Parari. Saevit inops animi, totamque incensa per urbem MyBacchatur qualis commotis X cita sacris

Thyas, ubi audito stimulant trieterica Baccho

orgia, Docturnusque voeat clamore Cithaeron. Tandem his AEnean compellat vostibus ultro Dissimulare etiam sperasti, perfido, tantum η'-POSS Hefas, tacitusque mea decedere tura lNec te noster amor, nec te data dexter quondam,

e moritura tutis crudeli maior Dido Quin etiam hiberno moliris Sidere claSSem, Et mediis propuras Aquilonibus ire per altum, . 'Cruduli. Quid i si non arva aliena domosque

Ignotas Peteros, et Troja antiqua maneret, Troa Per undosum peteretur clasSibus o quo a

Mene fugis i per ego has lacrymas dextramque tuam, te

262쪽

64 VIRGILII UENEIA.

Quando alhad mihi am misero nihil ipsa reliqui ,

Per connubia nostra, Per incepto H aenaeo ;Si bono quid de to merui, fuit aut tibi quicquam Dulce meum miserere do si labentis, et istam, oro, si quis adhuc precibu locuS, Xue mentem. Te propter Libyco gentes, Nomadumque tyranni Oduro infensi nil propter eundem Exstinctus pudor, et, qua Sola Sidera adibam, Fama prior Cui me moribundam deseris, hospes lHO Solum nomen quoniam de conjuge reStat. Quid morori an is Pygmalion ilium moenia frater Destruat aut captam ducat Getulus Iarbas ΤSaltem si qua mihi de te suscepta fuisset Ante fugam soboles ; si quis mihi parVulus nuta Luderet Eneas, qui te tamen ore referret Non equidem omnino erepta aut deserta Viderer. Dixorat Ille ovis monitis immota tone at Lumitia, et obnixu curam Sub corde Premebat. Tandem pauca refert Ego te, quae plurima fando

Promeritam ; nec me meminisse pigebit Elisae, Dum memor ipse mei, dum Spiritus hos regi nrtias. Pro re pauca loquar Ne ego hanc nbscondere furto Speravi, ne finge fugam nec Oujugis unquam Frs tendi sinas, aut haec in foedera veni. Me Si fata meis paterentur ducer vitam 30 Auspiciis, et si ut mea componere CuTRS, Urbem Trojatiam primum dulceriri meorum Reliquias colorem Priami tecta alta manerent; Et recidiva manu posuissem Pergama cietis.

Sed nunc Italiam magnam Grynaeus Apollo, 'Italiam Lycio jussere capeSSere Orie S. Hic amor, uec patria est Si te Carthaginis arces Phoenissam, abycaeque aspectus detinet urbis, Quo tandem timuit Teucros considere terru Invidia est i et nos fas extera quaerere regna. δ'' Me patris Anchisse, quoties humentibus umbriqNox operit terras, quoties astra igne Surgunt, Admotis in somnis et turbida Urret imago Me puer Ascatitus, capitisque injuria cari, Quem regno Hesperio haud et fatalibus arvis. Nunc etiam ut pro Divum, Jove missuri ab PSO,

263쪽

LIBER IV. 05 Testor utrumque caput celeres mandula per nur

Dotulit Ipse Deum manifesto in lumino vidi

Intrantem muroS, Vocem quo his auribus hausi DeSine, meque tuis incendere, teque querelis : θ'

Italiam non potite equor. VTalia dicentem jamdudum me a tuetur, Huc illuc volvens oculos, totum iri Pererrat Luminibus tacitis, o sic aceeam Prostitu Nec tibi Diva parons, generis noe Dardanus nuctor, q- Perfido ; sed duris genuit te cautibus horrens

Caucasus, Hyrenno ue admorunt ubera tigres.

Nam quid dissimulos aut quo mo ad Mora reservo lNum sotu ingonauit nostro ' num lumina soxit Num lacrymas victus dedit i aut misseratus stinantem osti Τῖ' Quae quibus anteferam ciam jam nec maXima uno Nec Saturnius linctu oculis pater aspicit aequis. Nusquam tuta fides Rectum littore egentem EXcepi, et regni demens in parto locavi

Hou Furiis inconsa feror Nunc augur Apollo,

Nunc Lyciae sortes, nunc et JoVe missus ab ipso Interpres Divum fert horrida jussa per nurus Sellido is Suporis labor est, ea cura quietOR

Ι, sequere Italiam Venti Pete regna Per undaS. Spero equidem mediis, Si quid pia numina possutit, Supplicia hausurum scopulis, et nomine Diio Saepe vocaturum Sequar atris ignibus absens Et, quum rigida mors anima sedux rit artus, Momnibus umbra locis adoro dabis, improbe, poenas Audiam, et haec manus veniet mihi fama sub imos. VHis modium dictis sermonem abrumpit, et auraS IKgra fugit, seque e oculi avertit et aufert, Linquen multa metu cunctantum et multa parant 'Dicero. Suscipiunt famulae, collapsaque membra Marmoreo referunt thalamo stratisque resonunt. At pius Eneas, quanquam lovire dolentem Solando cupit et dictis avertere, CHTRS, Multa gemenS, magnoque animum labefactus amore 'βJussa tamen Divum XAequitur, classemque reViSit. Τum vero Teucri incumbimi, et littore celsaADeducunt toto naves natat uncta carina

264쪽

66 VIRGILII GENTIS.

Frotidentesque ferula remos, et robora vivis Infabricata, fugae studio. 400Migratites cernaS, totaque ex urbe ruentes Ac veluti ingentem formicae farris acervum Quum populant, hiemis aem TeS, tectoque TePOniatis, It Digrum campi agmen, Praedamque Per herbas Convectant calle angusto pars grandia trudunt V obnixae frumenta humeri Par agmina cogunt, Castigatisque mora opere omni Semita se ei.

Quis tibi tunc Dido, cernenti talia sensus lQuosve dabas gemitus, quum littora fervere late

ProSPicer Marce ex Summa totumque videres

Miscor ante oculos tantis Limoribus sequor lImprobe ninor, quid non mortalia pectora cogis lue iterum in lacrymas, iterum tentare preenudo Cogitur, et Supplex animos submittere amori Ne quid inexpertum, frustra moritura, relinquat. 'λβε Atina, Vides toto Properari littor circum Undique conVenereri Ocnt jam urbRSUS RI RS Puppibus et laeti nautae impoSuere COTODRS. Nunc ego si potui tantum Sperare dolorem, Et Perferre, Soror, Oter miSerae hoc tamen unum '-'EXSequere, Anna, mihi : Sol immam perfidus illo Te colere, arcanos etiam tibi credere Sensus Sola viri molles aditu et temPOTRlOTRS. I, Oror, atque hoStem Supplex affare Superbum. Non ego cum Danais Trojanam Xscindere gentem --

Aulide juravi, classemve ad Pergama misi Nec patris Anchisae cineres manesve revelli Cur mea stiet negat dura demittere in aures lQuo ruit extremum hoc miSero de munus amanti Exspectet facilemque fugam ventOSque ferenteS. Non am conjugium antiquum, quod prodidit, oro Nec ulchro ut Latio careat, regnumque relinquat Tempus inane peto, requiem patiumque furori Dum mea me victam doceat fortuti dolere. Extremam hanc oro veniam, miserere Sorori l), Quam mihi quum dederis, cumulatam morte remittam. VTalibus orabat, talesque miserrima fistus Fertque refertque Soror : Sed nullis ille movetur Fletibus, aut voces ullas tractabilis audit. Fata obstulat, PlacidaSque Viri Deus obstruit aures. U

265쪽

Ac vehit, IiHOS validam quum robore quercum

Alpini Boreae nunc hinc, nunc flatibus illinc

Eruere inter se certant, it Stridor, et altu ConSternunt terrati concusso Stipite frondes Ipsa haeret Scopulis P et quantum vertico ad auras 'i' Ettherias, tantum radice in Tartara tondit: Haud secus assiduis hinc atque hinc vocibus heros Tunditur, et magii persentit Pectore curas Metis immota manet lacrymae OlVuntur inaneS. Tum vero infelix fatis extorrita Dido 340 Mortem orat taedet coeli convexa tueri. Quo magis inceptum Peragni lucemque relinquat, Vidit thuricremis quum dona imponeret uriS, Horrondum dictu latices nigreScere nCTOS,

Fusaque in obscoenum e Vertere vina cruorem. 344

Hoc visum nulli, Doli ipsi effata Sorori. Praetore fuit in tecti de marmore templum Conjugis antiqui, miro quod honore colebat, Vell0ribus niveis et festa froude revinctum Hinc exaudiri voces et verba vocantis syVisu Viri, O quum terras ObScura teneret; Solaque culminibus ferali carmin bubo Saepe queri, et longa in letum ducere Voces Multaque praetere vatuni 1 8edicta piorum

Terribili monitu horrificati agit ipse furoritum 'β.

In omnis ferus Enea ; Semperque relinqui Sola sibi, Semper loDgam incomitata videtur Ire iam, et Tyrio deserta quaerere terra Eumonidum veluti demens videt agmina Pentheus, Et Solem geminum, et duplices se ostender Thobas ἐ' Aut Aga1nemnonius Sceni agitatus Orestes, Armatam facibus matrem et Serpentibus atris Quum fugit, ultricesque edent in limine Dirae. Ergo, ubi concepit Furias evicta dolore, Decrevitque mori, tempuS Secum ipsa modumquo 'I. Exibit, et, moestam dicti aggreSS Sororem, Consilium vultu tegit, ac Spem fronte Serenat Inveni, germana, iam gratare Sorori), Quae mihi roddat eum, Vel eo me Sol Vnt amantem. Oceani finem juxta Solemque cadentem, 'Ultimus Ethiopum locus est ubi maximus 'las Axem humero torquet Stellis ardentibus aptum.

266쪽

nR VIRGILII AENEIS. Hinc mihi Massylae gentis monstrata 'cordos, Hesperidum templi custos, epulasque draconi

Quae dabat, et sacros servabat in arbore ramos, Spargens humida mella Soporiferumquo PRPnVer. Haec se carminibus promittit Solvere mentes, Quas volit ast aliis dura immittere curas, Sister aquam fluviis, et Vertere Sidera retro octi Dosque tot manes uiro videbis Sub pedibus terram, et descendere montibus ΓΠΟS. TeStor, cura. Deos, et te, germana, tuumque Dulce caput, magicas invitam accingier artes. Tu Secreta pyram tecto interiore sub auras Erige ; et arma viri, thalamo tum fixa reliquit Impius, XHViasque omnes, lectumque jugalem, Quo perii, superimponas Aholere nefandi Cuncta viri monumenta jubet monstratque sacerdos. VHaec effata silet nilo Simul eoipat ora

Non tamen Anna novis praeteXere funera sacris 'Germanam credit, ne tantos mente furores

Concipit, aut graviora timet, quam morte Sichaei. Ergo u8S PRΓnt. At Regina, pyra penetrali in sede sub auras Erecta ingenti, sedis atque ilice Secta, Intenditque locum sertis, et fronde coronat

Effigiemque toro locat, haud ignara futuri.

Stant arae circum et crines clusa neerdos

Torcentum tonat ore Deos, Erebumque ChaoSque, Tergeminamque Hecaten, tria Virginis ora Diamo. Sparserat et latices simulatos fontis Avo i Falcibus et messae ad lunamini ueruntur RheniSPubentes herbae, nigri cum laete veneni Quaeritur et nascentis equi de fronte revulsus, Et matri praereptUS mor. Ipsa mola manibusque iis, altaria UXta, Unum exuta pedem inclis in veste recineta, Testatur moritura Deos, et conscia fati Sidera es tum, si quod non aequo foedere amantes πCurae numen habet justumque memor tuo, reentUri do erat, et placidum carpebant fessa Soporem Corpora per terras, numque et MVamVierant AEquoraci quum medio Volvuntur Sidera lapsu

267쪽

LIDEIL IV. 09 Quum tacetismuis ager pecudes, pictaeque volucres, 'βQuaeque lacus lato liquidos, quaeque Spera dumis

Rura tenent, somno posito sub nocte silenti Lenibant curas, et corda oblita laborum. At non infelix animi Phoenissa ; neque unquam Solvitur in somnos, oculisve aut pectore Oetem Accipit: ingeminati curae, UrSHSque QSurgenSSAEVit amor, magnoque irarum fluctuat aestu.

Sic adeo insistit, secumque ita corde volutat Eu quid ago i rursusne procos irriS Priores Experiar Nomadum ius petam counubia SUPPIUX, Quos ego sim toties jam dedignata maritos lIliacas igitur classes atque ultima Teueram Jussa Sequar quiane auxilio juvat ante levatos, Et bene apud memoros vetoris stat gratia facti a Quis me autem, fac vello, sine, ratibusve superbis Invisum accipiet i nescis, heu, perdita, necdum Laomedonteo sentis periuria gentis Quid tum ' sola fuga nautas comitabor ovante lAn Tyriis, omnique manu stipat meorum Inferari et, quo Sidonia vix urbe revelli, RUTSUS agam pelago, o vetitis daro vota jubebo

Quin morere, ut merita sci ferroque averte dolorem Tu lacrymis evicta meis, tu prima furentem UiS, germana, malis oneras, atque objici hosti. Non licuit thalami sexportem sine crimine Vitam Degere more ferse, tales nec tangere curas 'Non servata fide cineri promissa Sichaeo. VTantos illa suo rumpebat pectore qHOStHS. Eneas celsa in puppi, jam certus eundi, Carpebat somnos, rebus jam rite aratiS. Huic se forma Dot vultu redeuntis eodem obtulit in somuis, rursusque ita visa monere est Omnia Mercurio similis, Vocem Ue, coloremque, Et crines favos, et membra decora UVentae ut Deu potes hoc sub casu ducere Somnocti Nec quae circum Stent te deinde pericula, corni lDemens nec Zephyros audis spirare Secundos Illa dolos dirumque uola in pectore VeΓSut, Certa mori, Varioque irarum fluctuat aestu.

Non fugi hinc praeceps, dum praecipitare potestas i ββ Jum mare turbari trabibus, saevasque Videbis

268쪽

70 VIRGILII M N.

Collucer faces, jam fervere littora lammi ,

Si to his attigori terris Aurora morantem. Eia age, rumpe moras : varium et mutabile semper Foemina. Sic fatus noctiis immiscuit atrae. δῖ' Tum vero Eneas, Subitis X territus umbris, Corripit e somno corpus, sociosque fatigat : iraeeipito vigilate, viri, et considit transtris Solvite vela citi Deus, aethere missus ab alto, Festinare fugam, tortosque incidero fianos, δῖβEcc iterum stimulat Sequimur te, Sancte Deorum, Quisquis es, imperioque iterum ParemUS OVntitOS. Adsis o placid CSque juves, et Sidera coelo Dextra feras. V Dixi vaginaque eripit ensem Fulmineum, strictoque ferit retinacula sorro. β'' Idem omnes simul ardor habet rapiuntque ruuntque Littora doseruore latet sub classibus aequor Adnixi torquent spumas et Oeruin Q Unt. Et rem prima novo spargebat lumine terraqTithoni croceum linquens Aurora cubilo 'βRegina e speculi ut primum albescere lucem Vidit, et aequatis classem procedere Veli',

Ilittoraque, et Vacuo Sensit Sine remige portus, Terque quaterque manu pectu PercuSAn decorum,

FlaVentesque abscissa comas Proh Jupitor ibit 'Hic,' ait, it nostris illuserit advena regnis

Non arma expedient, Otuque ex urbe Sequentur,

Diripiuntqua rates alii navalibus cito, Ferte citi flammas, date Vela impellite remos. Quid loquor aut ubi sum linum m0Dtem insania mutat Τ ββ Insolix Dido i nunc is facta impia tangunt Tum decuit, quum scoptra dabas En dextra fidosque

Quem Secum patrios aiunt portis Penntes Quem subiisse humeri confectum aetate parentem lNon potui abreptum divellere corpus, et undis VRSpargere ' non Socios, non ipsum Sumere ferro AScanium, atriisque epulandum ponere mensis lVerum anceps pugnae fuerat fortuna Fuisset Quom motui moritura i facὰ in castra tulissem,

Implessemque foro flammis, natumque Patremque Cum genere Xstinxem memet super ipsa dedissem. Sol, qui terrarum flammis opera omnia lustras, Tuque harum interpres curarum, et OnSein JUno,

269쪽

LIBER IV. 7, Noctumisque Hecate triviis ululata per Urbes, Et Dirae ultricos, et D moriuntis Elisse, si 'Accipite haec, meritumque malis advertite Umen, Et nostras audito proces tangere portus Insandum caput, ac terris adnare neceSSe Si Et sic fata Jovis poscunt hic torminus haeret A bello audacis populi vexatus et armis, 'βFinibus extorris, complexu avulsus Itili, Auxilium implortit, videatque indigna suorum Funera : nec, quum e Sub leges pacis iniquos Tradiderit, regno aut optata luce fruatur Sed cadat ante diem, modiaque inhumatus arena. 'qHaec Precor hane Vocem extremam cum sanguino fundo. Tum Vos, o Tyrii, Stirpem et genus omne futurum Exercete odii ; cinerique limo mittito nostro Munera Nullus amor populis, ne foedera Sunto. Exoriare aliquis nostri ex ossibus ultor, fi-βQui face Dardanio ferroque Sequare Colonos, Nunc, olim, quocunque dabunt se tempore ires. Littora littoribus contraria, fluctibus undas

Imprecor, arma armis pugnent ipsique nepotesquo. VHaec ait, et artes animum Versabat in omnes, βὴ 'InVisam quaeren quamprimum abrUmpere lucem.

Tum breviter arcen nutricom assata Sichaei Namque suam patria antiqua cinis ator habebat : Annam, earn, mihi, nutrix hue sist Sororem Dic corpus properet fluviali spargere lympha, M. Et pecudes secum et monstrata piacula ducat. Sic veniat tuque ipsa pia ego tempora vitta. Sacra Jovi Stygio, quae rite incepta Parn i, Perficere est animus finemque imponere curi ;Dardaniique rogum capitis Urmittero flamms . V AERSic ait Illa gradum studio colerabat anilem. At trepida et coeptis immanibus Gra Dido, Sanguineam Volvens aciem, maculisque trementes Interfusa genas, et pallida morte futura, Interiora domus irrumpit limina, et altos 3 Conscendit furibunda rogos, ensumque recludit Dardanium, non hos qui Ositum munus in SUS. Hic, postquam Iliacas vestes notum tuo cubile Consperis, paullum lacrymis et mente morat', Incubuitque toro, dixitque novissima orba : β'

270쪽

72 VIRGILII AENEIS. mulce exuviae, dum fata Deusque inobant, Accipit hanc animam, meque his exsolvite curis. Vixi et quem dederat curSum fortuna, peregi; Et nunc magna mei sub terras ibit imago. Urbem praeclaram statvici mo moenia vidici ββ Ulta Virum, poenas inimico a fratre recepi Folix, seu nimium folix si littora tantum Nunquam Dardanis tetigissent nostra carinae. VDixit ; et os impressa toro, moriemur inultae Sed moriamur ' ait sic, sic juvat iro sub umbras 'Hauriat hunc oculis ignem crudelis ab alto

Dardanus, et nostri secum ferat omina mortis.'Dixerat: atque illam media inter talia ferro

Collapsam aspiciunt comites, ensemque Γuore SPumantem, Parsasque munus It clamor ad alta ββ Atria, concussam bacchatur fama per urbem. Lamentis gemituque et foemineo ululatu Tocta fremunt resonat magni plangoribus Cether Non aliter quam si immissis ruat hostibus omnis Carthago, aut antiqua Tyros flammaeque furentes βῖ' Culmina perque hominum VolVantur Perque Deorum. Audiit xanimis, trepidoque Xterrita CUI SU, Unguibus ora soror foedans et pectora PugniS, Per medio ruit, ac morientem omine clamat :

Hoc illud, germana, fuit , fraudo putobas Τ βῖβHoc rogus iste mihi, hoc igne araeque parabant 'Quid primum desoria querari comitemne Sororem Sprevisti moriunc eadem me ad fata vocasse :Idom ambas ferro dolor, atque eadem hora tulisset. His etiam struxi manibus, patriosque Vocavi Voce Deos, Sic te ut posita crudelis abessem Exstinxti me teque, soror, populum He PatreSque Sidonios, urbemque tuam. Date vulnera lymphis Abluam et extremus si qui super halitu errat, oro legam. V Sic fata, gradus Vasegni ultΟS,

Semianimemque sinu germanam nmpleXa fovebat Cum gemitu, atque atros siccabat VeSte cruores. Illa, graves oeulos conata attollere, ut SUSDoficisci infixum stridit sub pectore VulnUS. Ter sese attollens, cubitoque innixa levavit Tor revoluta toro est oculisque errantibu alto Quaesivit coelo lucem, ingemuitque TePerta.