장음표시 사용
61쪽
DE CATEGORII S. 9 Per se quidem sgura nihil potest licet in certa AP . .
quadana molis corporeae cohaerentis dispositio ne nulla maneant impedimenta, quae gravitati aliisque viribus impressis obstare possint, quae in aliis molis cohaerentis figuris manerent. Unde cuneis impactis findentur ligna, quae materia aliter figurata findi nequirent devolvet Sphaera aut Cylindrus, ubi cubus immotus maneret. Disceptatur item an ipsa Gravitas, Elastici V Τ,
tas, Cohaelio et limitia quaedam, mi Corporum ipsorum vires, aut cum natura corporea necessario conne Xae an contra sint vires a natura
praestantiore, certa lege, continenter impressae, aut saltem ab ipsa primo insitae. Moc posterius eo verosimilius, quod inter leges aut rationes innumeras quae pariter constitui posse videntur, Unam quandam aut alteram caeteris neutiquam magis sua natura neces ariam obtinere conspiciamus. Solae igitur qualitates, quas constat aliquid veri substantiis suis adjicere, sunt cogitationes viresque et motus De caeteris inter Docto non conVenit. De qualitate omni vera, hoc certum est, u Qvq-itas
nid rei qualitatem, alterius rei simul es e noti posse quamvis haec suam habeat qualitatem alteri simillimam. Quaeque moli corporeae
conveniunt qualitates, eas ita per corporis partes dividi et diffundi, ut parti cuique sua infit.
62쪽
qualitatis dividuae portio. Si quae igitur snt qualitates individuae, illae rei simplici et individuae inhaerent. Relatio. U. INTER Scholasticos, de Relationibus plurimae contentiones. quae de iis utiliora videntur breviter eXponemuS.
Ubi res duas aut plures, non prorsus dispares, simul animo contemplamur, apparetque affectio
quaevis utrique aut omnibus communis, idea nascitur relativa, earum inter se rationem aut habitudinem exhibens. In omni relatione tria aut quasi tria occurrunt, Relatum sive Subjectum, Correlatum sive Terminus, et Fundamentum illa sunt res comparatae hoc ea affectio in qua comparantur, aut actio comparationi causam praebens. Sic inter magnitudines ejus dem generis cernuntur relationes, ratione ipsius Magnitudinis inter Tempora, ratione Diuturnitatis inter numeros, ratione multitudinis. Respectu aliarum quarumlibet affectionum aut qualitatum, comparari possunt inter se et corpora, et spiritus. Relationum nomina innumerabilia, prout relata sunt similia, dissimilia, aequalia, majora, minora dupla, tripla et sic deinceps, velociora tardiora, diuturniora, breviora, plura, pa tora, intensiora, remissiora, graviora, leviora, quibus addi possunt seXcenta 1- milia. Relationes morales in relatorum actio κ
63쪽
DE CATEGORII S. Inibus, ossiciis, pactionibus injuriis, praecipue CAP. V.
fundantur. Praeter ipsa relata et causam comparandi, relatio nousive fundamentum, quod nonnunquam ab ipsa latorum natura aut essentia non est diversum,
nihil reliqui est in rebus ipsis, quod deae relativae respondeat aliter, cuique sere rei annexae essent res aliae innumerabiles. Nulla enim est materiae pars, quae ad alias quasque non aliquam gerat habitudinem nullus spiritus qui aliis quibusque, aut similis aut disimilis, aequalis aut inaequalis, non reperietur. Quum igitur ipsis rebus adscribitur relatio, respicitur semper, confuse saltem et obscure, idea in mente aliqua Telativa, quae vel est, vel esse potest. Haud tamen ideo setae aut vanae sunt ideae Imudisanae relativae in notis enim Relatorum assectioni Relationumbus, resultat non quaevis idea relativa, ast ea IDρς sola quae utriusque naturis aut affectionibus convenit. Atque ubi relatorum unum cognitum est, ejusque ad alterum habitudo, alterius etiam notitia parabitur. In omnibus enim disquisitionibus praecipue anquirimus, quaenam aliis rebus
inserviant quid proposito nostro Xsequendo conseret quae quibus, ad utilitatem nostram aptiora, aut habiliora In rationibus igitur et relationibus quas vocant investigandis omnes fere occupantur scientiae, et disciplinae.
64쪽
PAR I Numerorum rationes caeteris omnibus clari- Ore sunt et distin stiores meque amplius quic umerorum quam in relationibus exquirendis optare potest D Ufimoc quisquam, quam ut ad numerorum ratione re ducantur. Unde mirari subit, viros quosdam doctislsimos statuisse, omnem fere rationum notitiam a magnitudinum rationibus petitam fuisse, atque ad easdem referendas nullamque inter numeros esse habitudinem, nisi quatenus magnitudinum sibi invicem aequalium certas multitudines eXhibent. Quum contra, numero paucio Te res, magnitudine saepe ampliores sint atque inter res omnis magnitudinis eXpertes locum habeant numerorum relationes. Temporis quidem motusque mensuras a magnitudinibus potissimum petendas fatemur harum tamen rationes per numeros ubi fieri potest facillime metiendae sunt utramque autem mensuram respuunt fere, non solum qualitates sensiles, quae secundariae dicuntur, verum omnes fere spirituum assectiones. Omnis Relatio est mutua et reciproca, Idemque in rebus ipsis fundamentum quum comer titur relatio, quamvis aliam longe aut contrari-
Acti et am sortiatur appellationem. Pupio RELAT 1ΟΝΕΜ excipit Aetio et Pasio, quas inter manifesta est connexi' neque praeter ipsas res, quarum una agit, patitur altera,
65쪽
sunt duae res diversae. Supervenit enim uni CAP. V. cum quiddam, actio scit unde mutatur pntien tis status. Notionem Potentiae Actionisque simplicem, quantum potuimus, antea Xplicavi-
Hoc solum monendum superest quod et Leges N iante attigimus, de omni actione quae corpori-t rae. bus tribuituro Corpora ipsa quae agere dicuntur, Vere etiam pati aut a vi alia tunc temporis agitari, aeque ac sta in quae impingunt. QUUmque natura corporea neque legem proprie dici am intelligere, neque eidem sponte parere queat quae Lege naturae fieri dicuntur, ea omnia, viris quibusdam doctis verosimile videtur , rato quodam ordine, et constanti tenore, pro certis rebus oblatis, a causa omnium prima, omnia vi sua continua sustentante Omnia permeante, effici cui nudam praebent occasionem maeteriae qualitates, motus, occursus et conflictus neque cum quibusdam quae materiae tribuuntur adtionibus ea inertia, quae materiae omni semper necessaria statuitur, cohaerere
posse videtur. De his tamen nemini mortalium quicquam satis cognitum et compertum est RHiquae Ca-VI. DE Ubi, Quando, et Situ, praecipua in Qq isic.
Vid supra C. IV. s. malebrancio, scit, Baxtero, et Newtonianis quibusdam.
66쪽
PAR I. capite tertio attigimus. De Habitu non aliud l .. m. monendum quam quod in hac categoria non locentur vires vel corporis vel animi. Ea enim solum includit quae per se sunt substantiae, aliis tamen rebus aptari aut circumjici solent. ΟNTOLOGIAE FINIS.
67쪽
CAPUT I. DE ANIMI VIRIBUs, ET PRIMO DE INTELLECTU.
E SPIRITIBU Scientia, recentioribus Paemati B-
dicitur PΝΕUΜATicas quae pars e- μ 's' rat etaphysicae apud antiquos, vel Physicae. Quia vero, solis rationis nostrae viribus, aliorum spirituum, praeter mentes humanas, et Deum Optimum MaXimum, haud certam habeamus notitiam de his praecipue erit in Philosophia agendum suumque, a rebus magis cognitis, ad obscuriora eruenda ipsarum rerum non spectata dignitate, nobis sit progrediendum; a Mentis Humanae cognitione recte incipit
turam, qualiscunque sit, quae sentit, Cogitat, . aut cogitare possit; quaeque suarum assilio quae euitare
68쪽
PAR ΙΙ num est conscia. Naturas istiusmodi esse
quamplurimas, earumque Varios ordines variis instruetos viribus plurimos mentibus humanis multo inferiores, quibuscum paulum admodum habent commune, plurimos forte etiam superiores, verosimile est Quadi omnia, quamvis communi nomine spiritus aut animae vocentUr, sunt a se invicem toto fere genere, ut dicunt, diversa. Prius autem de Animorum viribus quaedam explicanda, quam de ipsorum natura quicquam statuendum. Hoc autem satis aperintum, animam humanam, a corpore Crasso, quod sensibus Xternis objicitur, isses distinctam; quum nemo diXerit cogitationem, prudentiam, artes, aut virtutes, in carne aut ossibiis, in tubulis, crassissee humoribus esse sitas. Duplam ΙΙ Quumnondum sit exploratum, an ulla ηφmΦ menti insit vis, quae essiciat ut crescat aut Vi
et olei di iris p αυξητικλην et θρεπlικ animae vim apud antiquos decantatam, non attingemus Quae aliae sunt Mentis potentiae, non incommode eas reduXeris ad duas ΙΝΤ ELLIGENDI scilicet, et VOLENDi, Facultates prout vel rerum cognitionem, vel vitam beandam respiciunt. Ad INTELLECTUM referuntur Sensus; illae, scilicet, Animae potentiae, aut illa ejus dein constitutio, unde ex certarum rerum imm
69쪽
pulsu, certas continuo recipiat ideas, easque suo CAP. I. arbitratu haud mutabiles ; sed quas constituisse . videtur natura quaedam superior, animae parens et fabricator qui ita animum conformavit, ut sensiles quasdam species ad res referateXternas, tanQuam imagines earum naturas aut qualitates depingenteS. De Idearum causa et origine, in diversas a Sinsat renesi bierunt sententias viri doctis quorum nullus si Vmq*ς quicquam affirmare potest, praeter hoc unicum, quod in mente, secundum certas leges, usu et attentione cognitas, e certo rerum occursu, subnascantur Ideae neque ad causam aliam avi Divina, certo reserri possunt. CV Ctiam ac ceptum est referendum, quod Sensationes quaedam ercternae, aliaeque Ideae, stat rebus eXternis simileS. III. SENfΑΥ1 alia est R1M et Di REC Sensatis alia TA; ubi species quaedam menti primo re ς si, t
Lugssi ubi nova quaedam species, Menti ei stibist
' in res prius perceptas conversDe Occurrit. me quens. dire Ra primo agendum. Quae ex motu quodam in corpore eXcitato sensatio exisaut eidem impres , oriuntur in mente Sensati icruss. OneS, dicuntur EXΤERNAE. quae ad quinque classes vulgo reducuntur. Si autem pro percep
70쪽
PAst II tionum diversitate institueretur sensuum diviso ; plures quam quinque recenserentur. malitates QUALITATU 'EN si LiUM haud leve est sensilia Se- discrimen, quod quaedam nido tantum sensu citndariue, attingantur aliae vero pluribus. Prioris generis sunt colores, soni sapores, odores, calor
et frigus.' posterioris generis sunt duratio, numerus, Xtensio, figura, motus et quies; quae pluribus percipi possunt sensibus : immo, horum quaedam interno etiam sensu percipiuntur. Prioris generis qualitates, proprie dicerentur SENSILES Posterioris, potius lassec- tiones speciem sensilem comitantes. Harum ideas, ut et Relationum quas ad se invidem habent, duce natura, rerum externarum reprae sentationes aestimamus : unde et deis intellectualibus annumerantur; quod in iis, ratio innis vires, summo cum fructu et voluptate exer
Suhi, I dearum sensilium quaedam sunt gratae, gratae, et 'uaedam molestae, aliae mediae, sive indisteren-m l si Vc tes quarundam specierum remissiores sunt ' - gratae, intensores molestae. Mae vero sensationes neque re eXternas, neque ipsos in corpore nostro motus Xcitatos depingunt, aut repraesentant sine tamen colorum sensu, aut quat itate aliqua tactili, nos prorsus laterent Omnia corpora, eorumque silus, figurae, motus