Summa apologetica de Ecclesia Catholica ad mentem S. Thomae Aquinatis

641쪽

Art. I. me sensibus S. Scripturae. 223

testamento contigerunt, exponuntur de Christo et Ecclesia vel potest fundari in illo modo figurationis quo novum simul et vetus signiscant Ecclesiam triumphantem; et sic est sensus anagogicus. Quodl. VII. quaest. I. art. 15. s. aepos in epist ad Gal. l. e. S. Theol. I. quaest. I. art. 10.

Hinc vetus illud:

Littera gesta docet, quid credas allegoria, Moralis quid agas, quo tendas anagogia.

Ita Ierusalem litteraliter est urbs spiritualiter allegorice ecclesia militans, moraliter anima justi, anagogice eccle8ia triumphans. At versu sic intelligantur, ut non quatuor species Sen8u exprimant, Sed primam speciem et subdivisiones tres specie alterius, hoc est, sensus spiritualis, qui ex rerum figuris aecipitur. Patres autem, uti S. Hieronymus Ad Hedib. p. 120., quamvis terminis aliis de multiplici Scripturarum sensu disserant, re divisionem duplicis Scripturarum Sensus, modo X- positam, admittunt. III. De sensu litterati tria statuenda videntur. 1 Contra ac rigenes, qui De principiis, lib. IV. textu aliquos Scripturae sensu litterali carere autumat S. homa8, patre Secutu8, hanc regulam admittit: sensus spirituali semper fundatur super litteralem, et procedit e eo. Quodl. VII. quaest. I. art. 14. cf. S. Theol. I. quaest. I. art. 10.2 Historia, aetiologia et analogia non re species en8us litteratis sunt, sed tres modi significandi in sensu litterati. Quod exp0nitur ara Thoma his Verbis: historia, aetiologia, analogia, ad unum litteralem sensum pertinent. Nam historia est, ut ipse Augustinus exp0nit, cum impliciter aliquid proponitur: aetiologia vero, cum causa dicta 88ignatur, sicut cum Dominus assignavit causam quare M0y8es permisit licentiam repudiandi uxores, scilicet propter duritiam cordis ipsorum, Matth. IX. analogia ero est, cum veritas unius Scripturae ostenditur veritati alterius non repugnare. quaest. I. art. 10. ad 2.3' Non est incredibile es. S. hom. De pol quaest. IV. art. 1. sub una serie litterae quandoque esse multiplicem

642쪽

224 Quaestio XVI. me S. Scriptura.

sensum etiam litteralem, sicuti illud I8. III 8 generationem ejus quis enarrabit, quod et de aeterna generatione Christi ex Patre, et de temporali ex beata Virgine accipitur. Quia vero, ait S. Thomas, sen8u litterati est, quem auctor intendit: ' auctor autem sacrae Scripturae Deus St, qui omnia simul suo intellectu comprehendit: non est inconveniens, ut dicit Augustinus XII. Consessionum, si etiam secundum litteralem sensum in una littera Scripturae plures in sensus. μΙ. quae8t. I. art. 10. s. De potentia, quaeSt. IV. Rrt. 1. Bill. De regulis dei, dis8. I. art. . et 3. et et. 6. Qu0d autem a nonnullis objicitur, multiplicitate litteralis sensus certitudinem Scripturae auferri, ex Metano, Comm. in hunc locum, et ex Joanne a S.Ihoma, Curs theol. I. quaeSt. I. art. 12. reSpυnderi potest, 1 i8tos sensus saepe inter se habere aliquam similitudinem, seu ordinem 2' nullam esse occasionem deceptionis, quandoquidem uterque sensus litteratis, quippe qui a Deo dictus habeatur, Verus est 3 in obscuris nunquam deesse collationem ad sanctae ecclesiae auctoritatem.

IV De sensu spirituali seu typico, qui et mysticus,

allegoricus Oentur.

1 Sensus spiritualis, stricto sensu dictus, non significatur Vocibu8, Sed rebus, per voces signiscatis. Res autem intelligimu per80nas, res gestas, institui eici, de quibus dici potest illud S. homae: Spiritualis sensu sacrae Seripturae acet pitur ex hoc, qu0 re cursum suum peragente significant aliquid aliud, quod per spiritualem sensum accipitur. Sic autem ordinantur res in cursu suo, ut e eis tali sensu possit accipi, quod ejus 80lius est, qui ua providentia re gubernat, qui Solus Deus est. Sicut enim homo potest adhibere ad aliquid Significandum aliquas voces, vel aliquas similitudines scias; ita Deus adhibet ad significationem aliquorum ipsum cur8um rerum suae providentiae subjectarum. Quodl. VII. quaest. I. art. 16. Ita hoc Abraham duo flios habuit, unum de ancilla

in Billuari ait S. Thomam hoc intelligere de prima et proximzac certiori intentione'. Cf. Thom. II. Sent. XII. . . Quod l. V Il.

643쪽

Art. I. me sensibus S. Scripturae. 225

et unum de libera Gen. XVI. 15. XXI. . duo testamenta

Gal. IV. 24. signiscat. 2' Res ad alia hujusmodi significanda divinitus ordinatae,

S. Paulo vocantur ni eaeemplaria et umbra6, allegoriae, parabolae. Ita Rom. V. 14. Adam appellatur forma futuri, Seu Christi, τυπος ro μελλοντος, atque . Cor. X. 6. Haec

autem in Aura ιυποι facta sunt nostri Cist. Hebr. VIII 5.; Gol. V. 24. Bebr. IX. 9. Res autem Signiscatae antitypiv0cari c0nsueverunt, prout jam l. Petr. III. 21. baptisma antitypus , simili formae aquae diluvii nuncupatur, o καὶ μας

3 Res symbolicae, quae in rei Veritate non contigerunt, aut tota sua ratione essendi in praefigurando consistunt, non

ad sensum piritualem seu typicum, sed ad litteralem pertinent. Hinc S. homas: hircus,' Vel alia hujusmodi, per quae aliae per80nae a Chri8to in Scripturis designantur, non fuerunt res aliquae, sed imilitudines imaginariae, ad hoc solum ostensae, ut illae personae signiscarentur; unde illa signiscatio qua per illas similitudines per80nae illae, aut regna, designantur, non pertinet nisi ad historicum sensum; sed ad Christum designandum etiam illa quae in rei veritate contigerunt, ordinantur sicut umbra ad veritatem; et ideo alis signiscatio, qua per hujusmodi res Christus aut ejus membra signiscantur, facit alium sensum praeter historicum, scilicet allegoricum h. e. spiritualem). Si alicubi vero inveniatur quod Christus significatur per hujusm0di imaginarias similitudines, talis significatio non excedit ensum litteralem; sicut Christus signifieatur per lapidem, qui exci8u8 8 de monte sine manibus Dan. 2. Quodl. VII. quaest. I. art. 15. 4 Sensum spiritualem in . Scripturi admittendum esse constat ab ex ipsa S. Scriptura. Etenim S. Joannes XIX. 36.d0eet, in Christo impleta esse, quae Mod XII 46. et Num. IX. 12. litterati sensu de agno paschali dicta sunt, et similia in aliis Scripturae locis leguntur. 9 Idem e patrum consen8ucertum St. Dan. VIII.

644쪽

226 Quasistio XVI. me S. Scriptura.

, Sensus spiritualis super litteralem fundatur. Cf. S. h0m.

6 solo sensu spirituali certum et essea argumentum adridem probandam non desumitur. Quamvis enim Sensu ille, tanquam a Deo intentus, secundum se insus sciens haberi nequeat, quoad nos tamen ensus spiritualis non nisi ex aliis Scripturae locis, ubi eadem fidei veritas per litteralem sensum manifesto traditur, aut infallibili ecclesiae judicio citra errandi periculum cognoscitur. Accedente tamen alterutro, hoc e8t, loci cujusdam litteralis aut ecclesiae testimonio, Sensu Spiritualis seu typicus certum the0logi praebet argumentum. 7 Non quaelibet S. Scripturae pars quatuor en8us, ide8t, litteralem et tres spirituales habet. Quare . homas: ἡ quatuor 8ti sensus n0 attribuuntur sacrae Scripturae, ut in qualibet ejus parte sit in istis quatuor ensibus exp0nenda; sed quand0que istis quatu0r, quandoque tribu8, quand0que duobus, quandoque uno tantum. QuodL VII. quaest. I.

art. 15.

V. Mira S. Scripturae fecunditas ab Angelico his

verbis explicatur: Auctoritati Scripturae in nullo derogatur, dum diversimode exponitur, salva tamen de quia majori veritate eam Spiritus sanctus fecundavit quam aliquis h0m0 adinvenire possit Sent. I. dist. XII. quaest. I. art. . ad . Atque S. Bonaventura: Ideo sub 0rtice litterae apertae e- cultatur mystica et profunda intelligentia ad comprimendum Superbiam, ut ipsius profunditate in humilitate litterae latente et superbi c0mprimantur, et immundi repellantur, et fraudulenti declinentur, et negligentes eaecitentur ad intelligentiam mysteriorum. Et quia auditor doctrinae istius non est unius generi8, e cuju8libet, omnes enim salvandos oportet aliqua de doctrina hae scire, de ipsa multiformem habet intelligentiam, ut te omnem intellectum apiat et omni intellectui condescendat, omnem intellectum superexdedat et omnem intellectum sibi diligenter intendentem multitudine radiositatis suae illumine pariter et accendat. Breviloquium, Pr00em . . b.

645쪽

Art. VII. Utrum eccles sit judicare de vero sensu etc. S. Scripturae 227

ARTICULUS VII.

Utrum ecclesiae sit judicare de vero sensu et interpretatione S. Scripturae.

I. Interpretatio duplex e8t, cilicet authentica et privata, Seu ut aliorum termini utAr, dogmatica et scientisca, aut catholica et eaeegetica. 1 ' Authentica 8 ea, quam praebet ecclesiae magi8lerium sive ordinarium ive Solemne, sicuti concilium Tridentinum ess XIV. an. II. decrevit verba Ioan XX. 23. Accipite Spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata, etc. intelligenda 88 de p0testate remittendi, et retinendi peccata in sacramento poenitentiae. 3 2 Privatam seu scientiscam eam Vocant, quae habetur adhibitis hermeneuticae et exegeticae reguli et ad quam plurimum adjumentum asserunt omnes b0nae arte et disciplinae, linguarum Hebraicae a Graecae, historiae, archaeologiae peritia. Illa vero inter. pretatio traditionalis, quam a patribus, prout teste sunt deiecelesiae, catholiet accipiunt, ad interpretationem authenticam referri debet. Hoc l0co de interpretatione authentica agendum est, n0nnulli tamen, quae directe ad controversias de patrum auctoritate pertinent, ad quaestionem XVIII rejectis. Diximus autem: de interpretatione μ, quoniam ecclesia non facit Scripturae en8um, Sed dei arat. H. Decretum Tridentinum et Vaticanum de S. Scripturarum interpretatione hoc est: Praeterea Sacrosancta synodus ad coercenda petulantia ingenia, decernit, ut nemo suae prudentiae innixus, in rebus dei et morum, ad aedificationem doctrinae christianae pertinentium, aeram Scripturam ad uos en Sus contorquen8, 0ntra eum Sen Sum, quem tenuit, et tenet sancta mater cele8ia, cujus est judicare de vero

' Plus singula vice unus Scripturae locus in alio explicatur ita II. Thess. II. 1. a S. Paulo determinantur ea, quae I. TheSs. IV. 12. et sqq. de adventu Domini instante docuerat. Cf. S. ThOm. In M. TheSs. II. leel. I.

646쪽

228 Quaestio XVI. me S. Scriptura. sensu, et interpretatione scripturarum sanetarum, aut etiam c0ntra unanimem con8ensum patrum, ipsam Scripturam acram

interpretari audeat etiamsi hujusmodi interpretationes nullo unquam tempore in lucem edendae forent. Se88. IV. Cujus quidem decreti mens quae sit, patres Vaticani declarant his verbis: hQu0niam Vero, quae ancta ridentina Synodus de interpretatione divinae Scripturae ad oercenda petulantia ingenia salubriter decrevit, a quibusdam hominibu prave Xp0nuntur, Nos, idem decretum innovantes, hanc illius mentem e88e declaramus, ut in rebus dei et morum, ad aedificationem doctrinae Christianae pertinentium, is pro Vero Sen8 8Rerae Scripturae habendus sit, quem tenuit ac tenet Sancta Mater Eccle8ia , cujus est judicare de vero sensu et interpretatione Seripturarum anetarum atque ideo nemini licere contra hune

SenSum, aut etiam contra unanimem consensum atrum ipsam

Scripturam sacram interpretari. Sess. III. cap. II. III. Interpretatio decreti ridentino salicani. 1 Decretum istud dogmaticum est, non mere di8ciplinare.

Huic rei indicio est, a quod patres ridentini decreti sui

rationem ad potestatem magisterii referre videntur, dicente8:hcujus est judicare de vero sensu et interpretatione scripturarum sanctarum. Illud decretum dogmaticum St, quo praecipit ecclesia, qui Scripturae sensus pro vero habendus sit in rebus dei et morum. At istam decreti rident mentem e88e, textu supra prolatus cone Vaticani demonstrat. Ergo decretum de S. Scripturarum interpretatione est dogmaticum 2 Decretum non est mere negativum, sed re procul dubi0 positivum. Qu0d probatur a ex ipso sensu decreti ridentini, quod adhibita formula: nemo . . . contra, Veram intelligendi verbum Dei rati0nem manifesto praecepit. s. Pallavi c. Nisi conc Trid. lib. VI cap. XVIII. . . O Ideo in professione fidei Tridentina ii V. 0rma positiva habetur:

ἡ S. Scripturam et aeta eum en8um, quem tenuit sancta mater EccleSia, . . . admitto μ, etc. 6 Denique patres Vaticani declarant, hanc decreti Tridentini mentem eSse, ut . . . 8 pro vero sensu sacrae Scripturae habendus sit, quem tenuit aetenet Sancta Mater Ecclesia. Ergo errarunt Jalin Enchiridion

647쪽

Art. VII. Utrum eccles sit judicare de vero sensu etc. S. Scripturae 229Hermeneut gen et alii quidam, cum decretum Tridentinum mere negativum 8Se contenderent.

3 Decreto suo patres ridentini et Vaticani declarant, ecclesiae sensum amplectendum 88 etiam in determinatis locis. Quod est contra nonnullos, qui asseverarunt, decreto illo non excludi et prohiberi negationem sensus ab ecclesia de tali loco declarati, dummodo doctrina ide ecclesiae et patrum adversa non inferatur; qua quidem interpretandi licentia posita, cuivis integrum 88et 88erere, e g. Verba Ioan XX. 22. contra ac patres ridentini ess. XIV. definiverunt, de potestate remittendi peccata minime interpretanda esse, dummodo ipsum dogma hujusmodi p0testatis, ecclesiae divinitus conce88ae, non rejiciatur. 4 Decretum valet pro quovis tempore oeca8i tamen illud serendi sui necessitas coercendi petulantia ingenia, quae concilii ridentini temp0ribus S. Scripturam ad u08 Sen8USc0ntorquebant.

5 Verba: in rebus dei et morum ad aediscationem doctrinae Christianae pertinentium μ, quae Vaticana synodus X decreto ridentin deprompsit suaque in constitutione retinuit, non eam vim habent, ut libera cuique detur ansa Dei verbum prout libet exponendi in hist0ricis aut physicis; nam in his etiam materiis interpretationes illae, quae dogma inspirationis Librorum sanetorum offendunt, jam spectant ad res dei, de quibus judicandi jus habet ecclesia.

IV. Adversariorum sententiae. 1' 0vatores Saeculi XVI. spreta interpretati0De magisterii celesiastici, suum Statuerunt principium sola et suffciens Scriptura quae tamen meth0dus, invecta subjectivismi et individualismi licentia, ipsa se damnabat. 2 Hinc in praxi magisterium quoddam restituendum videbatur visumque Calvino, nullum esse nec melius nec certius remedium, quam Si verorum epiScoporum SynoduSconveniat, ubi controversum dogma excutiatur Instit. lib. IV. cap. IX. 13. Verum interpretatio authentica et dogmatica apr0testanticis synodis exspectanda non erat. 3 Saeculo XVIII. Semler, rationalismi biblici parens, interpretationem rationali-8ileam fundavit, quam ant moralem, Paulus autem psycho-

648쪽

230 Quaestio XVI. De S. Scriptura. logicam, Straus mythicam esse voluit. 4' Glinther asserit teXtus sensum, ab eccle8ia definitum, n0n esse simpliciter Verum, sed oportere illum ope philosophiae perfici. In nulla sententia spiritus privatus Vere Teutitur. Thesis Ecclesiae est judicare de vero sensu et interpretatione . Scripturae.

Arg. I. Eae auctoritate eaque infallibili ecclesiae Authentie et dogmatica S. Scripturarum interpretatio non nisi ad illum pertinet, penes quem docendi insallibilis egi auctoritas. Auctoritatem autem insallibilem non nisi in ecclesia Romanare8idere, alia vidimus. Ergo celesiae est, judicare de vero sensu S. Scripturarum. Arg. II. Eae indole S. Scripturae. Liber, qui nobis ob- Scuru est, auctoritatem aliquam postulat, quae ipsum interpretetur. Jam S. Scriptura hominibus multoties est obscura. Igitur authentico interpretatore opus St, quem praeter celesiam frustra quaeres. Prob. min. 9 X verbis S. Scripturae. S. etrus scribit, in Pauli epistolis esse quaedam di sciliuintellectu, quae indocti et instabiles depravant, sicut et cetera8 Scripturas, ad suam ipsorum perditionemμ. II. Petr ΙΙΙ. 16.Αp0stoli non nisi Christo interpretatore Scripturas intellexerunt, sicut scriptum est Tunc aperuit silis sensum ut intelligerent Scripturas Luc. XXIV. 45. Et vir Aethiops Philippo interroganti de Isaia propheta: Putasne intelligis quae legis re- Spondit Et quomodo possum, si non aliquis ostenderit mihi'Aet VIII 30, 31. M x sublimitate doctrinae et profunditate mysteriorum, quae S. Scriptura continet. Namque in eo genere veritatum homines etiam sapientissimi sunt ad errorem procliviores. o Ex saetis. Interpretatio enim S. Scripturarum, celesiae auctoritate exclusa, secta haeresesque genuit quam plurimas. Quare verissimum illud etri erenseis haeretici, de haereticis:

Hic liber est, in quo quaerit sua dogmata quisque, Invenit et pariter dogmata quisque Sua.

649쪽

Art. VII. Utrum eccles sit judicare de vero sensu etc. S. Seripturae 231Plura videsis quaest. IX. art. . , ubi de judice controversiarum disputavimus. Arg. III. Eae traditione a S. Irenaeus ait: Hi enim apud quos est ab Apostolis ecclesiae successio, Scriptura8 sine periculo nobi exponunt. μ Adv. haer. lib. IV. cap. XXVI. Origenes: Illa sola redenda est veritas, quae in nullo ab

ecclesiastica et apostolica discordat traditione. De princip. praef. in libr. I. iidem Comm. in Matth. cap XLVI , ubi regulam eam privatis S. Scripturarum interpretationibus opponit.

S. Augustinus: Neque natae sunt haerese8, . . . ni8 dum

Scripturae bonae intelligantur non bene . . . taque carissimi . . . hanc tenente regulam sanitatis, ut quod secundum dem, qua imbuti sumus, intelligere valuerimus, tanquam de cibo gaudeamus. In Ioan tract. XVIII. 1. Fidem autem ecclesiae auctoritate des niri, si ina est Augustini sententia. Vincentius erinensis: multum necesse est propter tanto tam varii errori anfractus, ut propheticae et apostolicae interpretationis linea, secundum ecclesiastici et catholici sensus normam dirigatur. μ Common. cap. ΙΙ. Sed quoniam hoc, de quo agitur, cum doctrina catholica de ecclesiae magisterio ejusque in controversiis dirimendi auctoritate intime connexum 8t, nobis hic satis erit, ad quaest VIII. et IX. remittere. O Idem ex celesiae praxi apparet. Quoties scilicet dam natae sunt haere8e8, privatae quoque Scripturarum interpretatione damnatae sunt, quibus haereses illae innitebantur. Confrmatio. Protestantes complures docuerunt, . Scripturam non humano spiritu, sed Spiritu saneto interpretandam e88e quae doctrina con Sonat S. Petro, jenti omnis prophetia Scripturae propria interpretatione ἰδίας ἐπιλυσεως non fit.

Non enim voluntate humana aliata est aliquando prophetiae sed Spiritu sancto inspirati, locuti sunt sancti Dei homines. II. Petr. I. 20, 21. Porro S. Spiritum non nisi per celesiam authentice docere, ex eo clarum est, qu0 Chri Stu ecclesiae, non privatis B. Spiritum promisit in aeternum. Quaeres, quaenam regulae viro catholico observandae sint, ne a sensu, quem tenuit ac tenet celesia, desectat. Resp. Quatu0 regulae. a Sensus, ab ecclesia sive directe

650쪽

232 Quaestio XVI. De S. Scriptura.

sive indirecte, sive explicite sive implicite, authentie determinatus et declaratus, tenendus est. Ita p0st definitionem concilii ridentini sess. XIV. nefas est negare verba Iac. V. 14, 15.:

Infrmatur quis in vobis, etc. ad Sacramentum Xtremae unctionis pertinere.

O Sensus ecclesiae innotescit tum ex solemnibus definitionibus conciliorum oecumenicorum et Romanorum Pontificum, tum e quotidiano ordinarioque ecclesiae, per orbem dispersae, magisterio et praXi. 6 Consensu patrum unanimis firmissima est Scripturas interpretandi regula ex quo equitur, ut ensum, a t0rrente

doctorum acrorum alienum, amplecti non possimus.

M Juaeta analogiam de catholicae Scripturas interpretari tenemur, etiam 8 sensus loci alicujus ab ecclesia non explicite desnitus sit. Juxta hanc autem analogiam, id est, ob carentiam cujusvis realis contradictionis in . Scripturis loci alicujus

sensus cognoscitur 1 negative, ' positive. Negative, quia nulla interpretatio potest esse vera, quae sit dogmati et generatim ecclesiae doctrinae contraria. Sic ex dogmate perpetuae virginitatis B. Mariae Virginis compertum habemus, voce fratris aut sororis in . Scriptura n0 designari Christi fratres aut 80rore proprie dictos. - Positine, quia doctrina ecclesiae Seripturae locos, ad hujusmodi doctrinam referendos, valde illustrat, uti doctrina de potestate e0ncedendi indulgentia sensum aperti0rem efficit Dominicae sententiae quodcumque ligaveris .uper terram, etc. Matth. XVI. 19. Cave tamen regulam istam ita extendas, ut in nonnulli locis doctrina quaeratur, in Scripturi quidem, sed non in tali loco, aut certe non quantum ad omnes suas partes in tali loco proposita.

0 . I. Verbum Dei sole splendidius est, non obSeurum. Jam vero S. Scriptura verbum Dei est. Igitur interpretati0nis

ecclesiasti eae nulla nece88itas.

Rem Dist maj. Verbum Dei sole splendidius est in Se conci quantum ad nos, nego. Cum Deus sit ipsa veritas et lux Dei verbum in se solis instar splendescit. at S. Scri-